مقاله بررسی مبانی نظری گردشگری روستایی و معرفی منطقه پترگان قاین

word قابل ویرایش
30 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
در این مقاله ضمن بررسی مبانی نظری گردشگری روستایی، به معرفی منطقه پیشنهادی حفاظت شده پترگان قاین که می تواند به عنوان مقصد گردشگری روستایی و طبیعی باشد، می پردازیم که این دو نوع گردشگری تا حد زیادی به یکدیگر وابسته اند. با گسترش روز افزون مهاجرت های روستایی، کاهش درآمد خانوارهای روستایی و افول کشاورزی، نیازی روز افزون به فعالیتی جایگزین و در عین حال مکمل برای کشاورزی، در نواحی روستایی احساس می شود تا در راستای توسعه پایدار روستایی، امکان بهره مندی روستاییان از معیشت پایدار که بهبود کیفیت زندگی و رضایت مندی روستاییان را به همراه دارد، فراهم شود. از سوی دیگر، برنامه ریزی توسعه نیازمند فرآیند ارزیابی و بازنگری در حوزه اندیشه انتقادی توسعه است تا امکان بهترین راهکارهای مداخله برای کارآمدی نتایج حاصل از روند برنامه ریزی توسعه فراهم شود. امروزه توسعه گردشگری در بسیاری از کشورهای در حال توسعه به عنوان یک کاتالیزور موثر برای توسعه اقتصادی و اجتماعی محسوب می شود که موجب بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی خواهد شد. گردشگری در طبیعت و روستاها که به عنوان دو فصل مجزا از گردشگری که کاملا به یکدیگر وابسته اند، نیز در حقیقت بازاری است که مصرف کنندگان خود را ترجیحا برای تفریح با حفظ موجودیت های زیست محیطی به صف می کشاند. اما با توجه به نقش مهم این صنعت در توسعه همواره موانعی وجود دارد که مانع از توسعه این صنعت می شود. گردشگری می تواند نقش مهمی در متنوع سازی اقتصاد داشته باشد و با گسترش آن در نواحی روستایی و در دل طبیعت می توان به پایداری جمعیت و اقتصاد این نواحی کمک نموده و زمینه دست یابی به توسعه پایدار را فراهم نمود. گردشگری روستایی یکی از انواع گردشگری است که شکل پایدار آن در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و محیطی، بسترساز دست یابی به توسعه پایدار جوامع محلی می شود. شهرستان قاین به عنوان پایتخت طلای سرخ جهان در شمال استان خراسان جنوبی، با استعدادترین و متنوع ترین شرایط و اقلیم را برای گردشگری
روستایی و طبیعی در شرق کشور را داراست . هدف از معرفی منطقه پترگان ، ارتقاء و تحت مدیریت قرار دادن قسمتی از حوزه دق پترگان ، ناشی از فشار شدید حادث شده بر منطقه است که باعث حذف بعضی گونه های جانوری و گیاهی با ارزش شده ست .
واژه های کلیدی: گردشگری، روستا، طبیعت ،توسعه ، پترگان ، قاین .
مقدمه :
بسیاری از برنامه ریزان و سیاست گذاران توسعه از فعالیت گردشگری به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار یاد می کنند و در این راستا می کوشند، با شناسایی مزیت ها و محدودیت های روستایی و امکان سنجی فعالیت گردشگری در این گونه محیط ها و نیز برنامه ریزی اصولی و مناسب ، نقش موثری در تنوع بخشی به اقتصاد روستایی و توسعه ملی بر عهده گیرند. گردشگری روستایی فعالیتی پیچیده است که با دیگر بخش های جامعه و اقتصاد ارتباط دارد، بدین سان آثار و پیامدهای مختلف گردشگری می باید در فرآیندهای برنامه ریزی به دقت مورد مطالعه قرار گیرد تا از عوامل منفی جلوگیری شود و تاثیرات مثبت عوامل اقتصادی، اجتماعی و محیطی مرتبط با آن افزایش یابد (قادری، ١٣٨٢ : ١٨).
گردشگری طبیعی نوعی فعالیت اقتصادی است که می تواند اثرات منفی بشر بر زیستگاه های حیات وحش را به حداقل رسانده و به حفاظت منابع طبیعی کمک نماید و قابلیت آن استراتژی حفظ حیات وحش و ناتوانی آن در جهت فراهم نمودن حفاظت طولانی مدت از منابع زیست محیطی است . گردشگری طبیعی در حقیقت بازاری است که مصرف کنندگان خود را ترجیحا برای تفریح با حفظ موجودیت های زیست محیطی به صف می کشاند و ضرورتا از این موجودیت ها به طور مستقیم حفاظت نکرده و احتمال کاهش بازده در آن وجود دارد. فشار بر روی دولت ها و شرکت های تجاری که در خدمات اکوتوریستی نقش دارند توانایی آنها را با مشکل مواجه ساخته و هدف آنها نیز به حداقل رساندن اثرات زیان آور رفتارهای اقتصادی بشر است . ترویج و آموزش فرهنگی نیز برای به حداقل رساندن کارکردهای زیان آور با موانع جدی روبروست و ترویج گردشگری طبیعی بدین صورت شاید از اهداف مطلوب سازمان حفاظت محیط زیست فاصله بگیرد.
گردشگری در مناطق طبیعی بیشتر برای درک قابلیت های آن در جهت توسعه پایدار اکوسیستم ها و تأمین محرکهای آن در حفاظت این مناطق به جای بهره برداری و استفاده های دیگر از آن کاربرد دارد. در واقع گردشگری طبیعی یک نوع فعالیت توریستی است که محیط های زیست طبیعی و پایداری آنها را حفظ می نماید و همچنین سفری است در ارتباط با مناطق به منظور مشاهدات خاص ، مطالعه ، افزایش تحسین و شگفتی، لذت بردن از مناظر مانند گیاهان و جانوران وحشی و شامل گردش ، قایق – سواری، کمپینگ ، عکاسی، مشاهده حیات وحش و دیگر فعالیت هایی است که به عنوان هدف گردشگری طبیعی درآمده است . خراسان جنوبی با نعمت های فراوان و خاص خود و با مردمی مهربان و صمیمی همراه با عطر جان بخش گل های زعفران ، در شرقی ترین نقطه کشورمان واقع شده است و در شمال این استان ، شهرستان قاین به عنوان پایتخت طلای سرخ جهان ، با استعدادترین و متنوع ترین شرایط و اقلیم را برای گردشگری روستایی و طبیعی در شرق کشور را داراست . خاک گرم این دیار بستری غالب برای شکوفایی جاذبه های طبیعی بسیاری است که چشم هر بینندهای را به خود جلب می نماید.
گردشگری در قرن ٢١ با توجه به گسترش زیرساخت های اقتصادی، بهداشتی، امنیتی و ارتباطی به یک واقعیت اجتناب ناپدیر بدل گشته است . گردشگری در واقع جریانی را شکل می دهد که مرزهای ملی و بین المللی را درنوردیده و رویکردی فراتر از دولت ملت یافته است (پاپلی یزدی و سقایی، ١٣٨۵ : ٧).
گردشگری یکی از ابزارهای مهم توسعه در جهان شناخته شده است و در قرن گذشته پیش بینی می گردد که بزرگترین صنعت جهان در قرن ٢١ میلادی باشد (٣ : ٢٠٠٧ ,Thabet). بطوری که بر اساس پیش بینی های انچام شده توسط سازمان جهانگردی در سال ٢٠٢٠ حدود یک میلیارد و پانصد و شصت میلیون نفر به گردشگری خواهند پرداخت و درآمدهای ناشی از گردشگری بین المللی در این سال به یک و نیم تریلیون دلار خواهد رسید (٢٠٠٧, Unwto). گردشگری روستایی نیز بخشی از بازار گردشگری بوده و می توان آن را ابزار مهمی برای توسعه اقتصادی-اجتماعی و اکولوژیکی جوامع روستایی قلمداد کرد. (٨١ :٢٠٠۵ ,Szabo ).
از جمله اثرات مثبت اقتصادی آن می توان به ایجاد اشتغال و درآمد، کمک به فراهم شدن خدمات زیربنایی، تشویق و تحریک رشد سایر بخش ها و تنوع بخشی به فعالیت ها اقتصادی در محیط های کوچک به خصوص روستاها اشاره کرد (١١ :٢٠٠٩ ,Dwye).
در بعد اجتماعی نیز اعتقاد بر این است که ورود گردشگران به مناطق روستایی باعث ارتباطات مردمی بومی با این افراد شده و تاثیراتی قابل ملاحظه بر رشد و ارتقای فرهنگی و اجتماعی، بالا رفتن سطح سواد و افزایش میزان مشارکت ساکنان مناطق روستایی خواهد داشت (١٩٩٧:٨١ ,Slee). برنامه های توسعه گردشگری در بسیاری از کشورهای در حال توسعه به عنوان یک کاتالیزور برای توسعه اقتصادی-اجتماعی روستاها محسوب می شود که موجب افزایش بهبود شرایط اقتصادیو اجتماعی روستاها خواهد شد
.(Som&et al, 2007: 23)
توسعه گردشگری به عنوان راهبردی برای توسعه روستایی نسبتا تفکر جدیدی است که سیاستگزاران محلی در جوامع روستایی به اهمیت این راهبرد پی برده اند(رکن الدین افتخاری و همکاران ، ١٣٨١ :٢٨). به طوری که این راهبرد در اغلب کشورهای جهان مورد توجه قرار گرفته و نتیجه مثبتی هم به همراه داشته است . بنابراین با توجه به نقش این صنعت ، گسترش این صنعت در مناطق روستایی می تواند به عنوان گزینه ای جهت توسعه مناطق روستایی مورد توجه قرار گیرد. همچنین با توجه به اینکه کشور ایران از لحاظ تنوع جغرافیایی، گستردگی محیط طبیعی، وجو مناطق ییلاقی، تنوع قومی و فرهنگی در مناطق روستایی و عشایری، ارزش و اعتبار تاریخی و مذهبی روستاها، آب و هوای متنوع در روستاهای کشور و همچنین میراث فرهنگی و تاریخی منحصر به فرد همراه با فعالیت های فرهنگی و هنری در نواحی روستایی، دارای پتانسیل های بی شماری است ؛ گردشگری روستایی می تواند نقش مهمی در توسعه کشور به طور اعم و توسعه روستایی به طور اخص داشته باشد. اما با توجه به پتانسیل هایی که برخی از روستاها در زمینه توسعه گردشگری دارند، موانعی نیز وجود دارد که مانع از توسعه این صنعت می شود. که شناسایی و رفع این موانع می تواند در جهت توسعه گردشگری در منطقه روستایی موثر باشد.
ایران نیز همانند بسیاری از کشورهای توریسم پذیر مطرح ، با برخورداری از شرایط متنوع آب و هوایی و جاذبه های فرهنگی، طبیعی و اقلیمی و گسترش آداب و رسوم محلی، این توانمندی را دارد تا با شناسایی و ارزیابی جایگاه توریسم و شناسایی نقاط قوت و ضعف توسعه توریسم روستایی از دل تهدید های موجود، فرصت هایی را فراهم کند که موجب توسعه روستایی پایدار و برخورداری نسلهای باشنده و آینده روستایی از معیشت پایدار و پتانسیل های موجود در ساختار اقتصادی، اقلیمی و اجتماعی روستایی گردد.
در این تحقیق نیز تلاش شده است تا با بررسی، ارزیابی و بازنگری کیفی رویکرد های کارکردی، ساختاری، راهبردی و استراتژیک و با تبیین روند توسعه روستایی پایدار، امکان تعمیم و بکارگیری نتایج این پژوهش برای فرایند برنامه ریزی و ارزیابی توریسم روستایی که فرایندی برای توسعه روستایی فرض شده است ، فراهم شود.
مبانی نظری:
امروزه رشد جمعیت در مناطق روستایی بدون سرمایه گذاری نظام مند در راستای تقویت زیرساخت های اقتصادی و متنوع سازی آنها، به گسترش بیش از حد فعالیت های تولیدی و متکی بر منابع طبیعی انجامیده و این گسترش ناپایدار نیز به گونه ای محسوس به تخریب فزاینده منابع طبیعی موجود منجر شده است . گذشته از پیامد منفی، با نرخ پایین بهره وری نیروی کار در نتیجه ماشینی شدن نامناسب ، نرخ بالای بیکاری (پنهان و آشکار) در بخش تولیدات روستایی و گسترش فناوری سرمایه بر، ایجاد فرصت های شغلی پایدار در پاسخ به خیل عظیم بیکاران روستایی که بی بهره از سرمایه و مهارت لازمند، تاحدی غیرممکن شده و موجب مهارت به کلان شهرها و گسترش حاشیه نشینی شده است (رضوانی و همکاران ، ١٣٨۴ : ١١٢). در این راستا یکی از ابزارهایی که می توانند نقش قابل توجهی در پیشرفت مناطق روستایی داشته باشد، گردشگری است . با توجه به اینکه نواحی روستایی عموما از سطوح وسیع فقیر، سطوح کم فعالیت های اقتصادی غیر زراعی، توسعه کم زیرساخت ها، کاهش جمعیت ، کاهش نیروی کار ماهر و عدم وجود سیاست توسعه ای مشخص ، رنج می برند. همانا بر گفته گانون (١٩۶۶) توسعه گردشگری در نواحی روستایی می تواند به کاهش یا از بین بردن این مشکلات کمک نماید و زمینه ساز رشد اقتصادی، متنوع سازی اقتصاد روستایی، ایجاد اشتغال و درآمد، کاهش مهاجرت های خارجی، امکان جمعیت پذیری و بهبود زیرساخت ها در مناطق روستایی شود (۴ :٢٠٠٣ ,et al &Holland ). در واقع گردشگری روستایی یکی از مفاهیم و اشکال توسعه است که در آن از منابع و جذابیت های محیطی و تاریخی موجود در مناطق روستایی استفاده می شود (شمس الدینی، ١٣٨٩: ٩۶).
حال با توجه به اینکه سرزمین ایران از جنبه های گوناگون فرهنگی، هنری، محیطی و دارا بودن روستاهای متنوع و جذاب در زمره شگفت انگیزترین ممالک جهان شمرده می شود و از جمله ده کشور برتر جهان در زمینه دارا بودن جاذبه های گردشگری است ، گسترش گردشگری به عنوان یک راهبرد جدید در زمینه توسعه می تواند نقش مهمی در متنوع سازی اقتصاد کشور ایفا کند و زمینه ساز ایجاد فرصت های جدید در نواحی روستایی کشور و کاهش مهاجرت به شهرهای بزرگ و از جمله تهران باشد (رکن الدین افتخاری و همکاران ، ١٣٩٠ : ١٢۵).
هدف از معرفی منطقه :
هدف از معرفی منطقه ، ارتقاء و تحت مدیریت قرار دادن قسمتی از حوزه ی دق پترگان ، ناشی از فشار شدید حادث شده بر منطقه است که باعث حذف بعضی گونه های با ارزش از قبیل یوزپلنگ ، گورخر ایرانی، میش مرغ ، جبیر ، گنجشک بیابانی و بعضی گیاهان گردیده و متأسفانه این روند در چند سال اخیر که قاچاق هوبره در بین افراد بومی بعنوان یک شغل کاذب مطرح گردیده بشدت ادامه داشته است ، بنابراین یکی از اهدف کوچک این مقاله کمک به آگاهی بیشتر در جهت جلوگیری از انقراض بیشتر گونه های با ارزشی چون آهو، گربه شنی، هوبره و جلوگیری از تخریب بی رویه مراتع و تاغزارها و غیره است . چرا که اگر با ارتقای این منطقه به هر نحوی کارشکنی یا جلوگیری شود (همچنانکه با قسمتی از اکوسیستم تکمیلی، حساس و با ارزش این منطقه یعنی رشته کوه آهنگران – گزخت برای ثبت مخالفت گردید!) زوال تدریجی تنوع زیستی و در بعضی موارد انقراض سریع گونه های استراتژیک گیاهی و جانوری طی مدت چند سال آینده اتفاق خواهد افتاد و به دنبال آن پیشروی و حرکت شن های روان و پدیده بیابانی شدن و در نهایت فقر زیستی را رقم خواهد زد و این گناهی است نابخشودنی که باید در برابر آیندگان پاسخگو باشیم .
موقعیت جغرافیایی منطقه :
منطقه مورد نظر به وسعت ١۴٢٧٩۵ هکتار در شرق و جنوب شرقی شهرستان قاین ، در طول جغرافیایی ۶٠ درجه و ١٠ دقیقه و ١۵ ثانیه تا ۶٠ درجه و ۵١ دقیقه ۵٨ ثانیه و عرض جغرافیایی ٣٣ درجه و ۵ دقیقه و ۸/۴۲ ثانیه تا ٣٣ درجه و ٣۴ دقیقه و ٢٧ ثانیه قرار دارد.
حد و حدود منطقه از طرف شمال قسمتی از دشت همت آباد و جاده ترانزیتی بازارچه یزدان ، از سمت شرق به مرز ایران – افغانستان ، از جنوب به مرز سیاسی قاین – درمیان و از سمت غرب رشته ارتفاعات تجنود و گزخت میباشد.

شکل ١: نقشه منطقه پیشنهادی حفاظت شده پترگان در مرز کشور افغانستان
مهمترین عوامل تأثیر گذار در سیمای طبیعی، عبارتند از ، میزان بارش ، توپـوگرافی و نقـاط پسـت ارتفـاعی، درجـه حـرارت ، وجـود بادهای موسمی از جمله باد ١٢٠ روزه و جهت وزش آن است . این عوامل باعث انتشـار جغرافیـایی متنـوعی از گونـه هـای گیـاهی و جانوری در سطح منطقه گردیده است . بطوریکه مثلا” در قسمتی از اراضی دق گونه های شورپسـند را مـی بینـیم و یـا گونـه هـای آبدوست از قبیل نی و گز با تراکم انبوه و بشدت انبوه بصورت لکه های جزیره ای که در وسط دق به چشم میخورد.
طبعا” این نوع پوشش بر وضعیت انتشار گونه های جانوری اثر مهمی گذاشته است . مـثلا” ورود پرنـدگان آوازخـوان از قبیـل بعضـی سهره ها و سسکها در لکه های جزیره ای دق پترگان ! یا ورود پرندگان مهاجر در فصولی که دق پر از آب است . درختچه های قـیچ و افدرا که شعاع گسترشی و تاج پوشش آنها گاهی به ٣ متر هم میرسد و رسوبات بادی پای آن مأمنی برای حفـر و لانـه سـازی انـواع پستانداران کوچک بخصوص گربه شنی است . تاغزارها محلی برای جذب آهو جهت پناه از حیث امنیت و استراحت گردیده است .
پیشینه تحقیق :
متاسفانه در زمینه منطقه پیشنهادی حفاظت شده پترگان ، تاکنون تحقیق علمی قابل استنادی صورت نگرفته است ، اما در زمینه بررسی گردشگری روستایی و نقش آن در فرآیند توسعه روستایی و آثار به جای مانده در سطح روستاهای کشور ما تحقیقات متعددی صورت گرفته است ولی کمتر به مطالعه جامع در تمام ابعاد آن در دیدگاه مقایسه ای در سطح روستاها اشاره شده است . در ادامه نتایج تعدادی از این تحقیقات مورد بررسی قرار می گیرد:
روح ا… اندواری (١٣٨۵) در بررسی گردشگری روستایی و آثار اقتصادی و اجتماعی آن بر توسعه منطقه ای در روستای آب گرم لاریجان نشان می دهد که رونق گردشگری در روستا آثار مثبتی مانند ایجاد اشتغال ، افزایش درآمد، مهاجرت معکوس ، رونق ساخت و ساز و ….. را در پی داشته است و از سویی دیگر ورود گردشگران آثار نامطلوب اجتماعی مانند افزایش انحرافات اجتماعی، اعتیاد، تغییرات نامطلوب فرهنگی و ….. را در پی داشته است .
پارسا بصیر (١٣٨۶) در بررسی زمینه ها و راهکارهای توسعه گردشگری روستایی زمینه ها و راهکارهای توسعه گردشگری روستایی در بخش طالقان از شهرستان ساوجبلاغ معتقد است که در تحلیل عاملی ۵ عامل گردشگری کشاورزی و غذایی، اکوتوریسم ماجراجویانه ، اکوتوریسم غیرماجراجویانه ، گردشگری به منظور تجارت و گردشگری تاریخی و مذهبی در مجموع ۶٧% واریانس را تبیین می کند.
قهرمانی (١٣٨۶) در مطالعه نقش گردشگری در توسعه روستایی در دره کن و سولقان تهران به این نتیجه می رسد که اثرات مثبت چندانی بر اقتصاد روستاها به محیط زیست نداشته است .
رهنمایی و همکاران (١٣٨٧) در بررسی ظرفیت تحمل حوزه مقصد گردشگری با تاکید بر جامعه میزبان در منطقه کلاردشت نشان دادند که بعد از جامعه میزبان حوزه کلاردشت در رابطه با نوع گردشگران خود ظرفیت تحمل متفاوتی دارد.
کدیور و سقایی (١٣٨۴) در ساماندهی گردشگری در تفرجگاه های پیرامون شهری در منطقه اخلمد مشهد نشان دادند که تفرجگاه های پیرامون کلان شهرها به طور خودجوش توسط مردم و خارج از هدایت رسمی از سوی برنامه ریزان و دولت به عنوان مکانی برای گذران اوقات فراغت در نظر گرفته می شود.
صادقی (١٣٨۴) نیز عدم امکانات و تاسیسات رفاهی و تبلیغات در مورد روستاها را از مشکلات گردشگری روستایی می داند.
مهدوی و همکاران (١٣٨٨) در زمینه اثرات گردشگری بر توسعه روستایی با نظرسنجی از روستاییان دره کن و سولقان نشان می دهند که گردشگری در زمینه اقتصادی اثرات محدودی داشته و به جز اشتغال زایی و درآمد اندک موجب بالا رفتن قیمت ها و سوداگری زمین شده است .
شهیدی و همکاران (١٣٨٨) در بررسی تاثیرات توریسم در برنامه ریزی نواحی روستایی معتقدند که در قالب ارزیابی و مکان گزینی مناطق توریسم پذیر با شناسایی تاثیرات مثبت و تبعات منفی در قالب تحلیل عوامل راهبردی به بازبینی شرایط خاص مناطق روستایی در ایران پرداخت تا بیشترین میزان کارآمدی در نتایج توسعه توریسم روستایی موثر گردد.
زاهدی (١٣٧٧) معتقد است عدم آگاهی مردم نسبت به اثرات اقتصادی گردشگری، عدم تبلیغات و اطلاع رسانی، کمبود امکانات و خدمات رفاهی و عدم ارتباط و هماهنگی کافی بین سازمان ها و موسسات از موانع توسعه گردشگری به شمار می آید.
رضایی (١٣٨٢) معتقد است علاوه بر عدم وجود امکانات و تاسیسات رفاهی و تبلیغات در مورد روستاها، عدم برنامه ریزی مناسب در زمینه پردشگری نیز از موانع گسترش گردشگری روستایی است .
محسنی (١٣٨٨) معتقد است گسترش امکانات رفاهی و زیربنایی، بهبود بهداشت ، بهبود خطوط ارتباطی از جمله فعالیت هایی است که به بهبود وضعیت گردشگری کمک می کند.
توکلی نیا و همکاران (١٣٩٠) مهم ترین مانع در جهت نیل به توسعه گردشگری پایدار روستایی و هم چنین عدم بهره مندی روستای علیصدر از مزایای صنعت گردشگری با توجه به حضور گسترده گردشگران در منطقه ناشی از کمبود تسهیلات و تجهیزات گردشگری در این روستا است .
تعاریف و مفاهیم گردشگری :
گردشگری روستایی بخشی از بازار گردشگری و منبعی برای اشتغال و درآمد بوده و می توان آن را ابزار مهمی برای توسعه اقتصادی – اجتماعی و اکولوژیکی جوامع روستایی قلمداد کرد. در کشورهای بسیاری این امر با خط مشی های کشاورزی در ارتباط است و غالبا به عنوان راهبردی برای حفظ محیط زیست و فرهنگ سنتی روستایی ارتقاء داده می شود. مسلما گردشگری نقش اساسی در میزان توسعه و حفظ ذخایر نواحی روستایی ایفا می کند. با فرض اهمیت گردشگری به عنوان فعالیتی گسترده و عمومی و تاکید روزافزون در حیطه سیاست های توسعه محلی و منطقه ای و با در نظر گرفتن این موضوع که تعریف مشترک و قابل قبولی از گردشگری روستایی وجود داشته باشد، توسعه گردشگری امری ضروری به نظر می رسد، به خصوص با توجه به اینکه ویژگی های این فعالیت در محل های خاص ، به وضوح گردشگری روستایی را از شکل های دیگر گردشگری مجزا می نماید. جالب توجه اینکه به رغم تمام این مسائل هیچ تعریف یا مجموعه ویژگی های توافق شده ای در این زمینه وجود ندارد. در نگاه اول تلاش برای ارائه تعریفی از گردشگری روستایی کاری آسان به نظر می رسد.
لان گردشگری روستایی را چنین تعریف می کند: گردشگری روستایی، گردشگری ای است که در نواحی روستایی به وقوع می پیوندد)؛ اما همین بیان ساده ابهامات زیادی دارد. برای مثال تعاریف گردشگری متفاوت بوده به ویژه در حیطه نواحی روستایی و تفکیک فعالیت هایی که صرفا حالت گردشگری دارد مانند تفریح یا ورزش . کشورهای مختلف معیارهای متفاوتی برای تعیین مناطق روستایی و غیر روستایی دارند در حالی که واژه روستایی را می توان یک تعریف جغرافیایی و هم بیان ویژگی های فرهنگی جوامع و اجتماعات روستانشین دانست .
اداره امور کار آمریکا در زمینه گردشگری روستایی این تعریف را ارائه کرده است : (بازدید از مکانی غیر از مکان معمول کار و زندگی خود که خارج از محدوده استاندارد آمار شهری است در زمانی که فعالیتی غیر از فعالیت کاری در منطقه مورد نظر انجام شود که هدف چنین بازدیدی ممکن است تحقیق ، درمان ، مذهب و …. باشد. در سال ١٩٨۶ کمیسیون جوامع اروپایی نه تنها گردشگری مزرعه با گردشگری کشاورزی، بلکه تمامی فعالیت های گردشگری روستایی را در نواحی روستایی، گردشگری روستایی تعریف نمود.
در تعریفی دیگر گردشگری روستایی به مجموعه فعالیت هایی اطلاق شده است که از طریق فعالیت های گردشگری، مانند تامین اقامتگاه ، غذا و یادگیری و آموزش درباره روستا و مزرعه درآمدهایی را برای ساکنان آن سکونتگاه های روستایی ایجاد می کند.
در فرهنگ های مختلف فارسی از جمله فرهنگ معین گردشگری به سفر کردن در اقطار عالم به منظور تفریح و سرگرمی و سیاحت و زیارت و مسافرت به مقصدی و بازگشت به محل سکونت اصلی، اطلاق شده و به عنوان سفرهای کوتاه و موقتی در منطقه ای خارج از محل کار و سکونت اصلی به منظور سیر و سیاحت تعریف شده است .
در قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی مصوب مهرماه سال ١٣٧٠ مجلس شورای اسلامی از ایرانگردی و جهانگردی این گونه تعریف و بیان مقصود شده است : ماده ١- منظور از ایرانگردی و جهانگردی عبارت است از هر نوع مسافرت انفرادی، یا گروهی که بیش از ٢۴ ساعت بوده و به منظور کسب و کار نباشد.
در فرهنگ لغت لانگمن گردشگری را به عنوان مسافرت برای تفریح و سرگرمی و در فرهنگ لغت و بستر گردشگری به عنوان سفری که در آن مسافر به مقصدی رفته و سپس به محل سکونت خود باز میگردد تعریف کرده اند.
براساس تعریف دیگری از سازمان جهانی گردشگری (گردشگری به عمل مسافرت به منظور تفریح و تفرج و تدارک سرویس ها و خدمات لازم برای این عمل اطلاق میگردد و گردش گر به کسی که به منظور و با هدف تفریح و تفرج حداقل ٨٠ کیلومتر از منزل فاصله بگیرد اطلاق می گردد.
بر اساس تعریف دیگری از سازمان جهانی گردشگری به عمل مسافرت به منظور تفریح و تفرج و تدارک سرویس ها و خدمات لازم برای این عمل اطلاق می گردد و گردش گر به کسی که به منظور و با هدف تفریح و تفرج حداقل ٨٠ کیلومتر از منزل فاصله بگیرد اطلاق می گردد.
تحلیل رفتارهای انسان ها در سال های پایانی قرن بیستم و سال های آغازین قرن جدید نشان می دهد که سفر، یعنی دوری از مامن معمول و گریز از قید و بند های زندگی روزمره ، ملاقات با دیگر فرهنگ ها و درک ناشناخته ها، پرطرفدارترین راه گذاران اوقات فراغت شده است . هم زمان با این تغییر رفتارها شبکه ای از بنگاه های اقتصادی که وظیفه اصلی آنان فراهم سازی تسهیلات و خدمات برای پاسخگویی به خواست ها و نیاز های این مسافران است ، توسعه پیدا کرده اند. فعالیت این مسافران که تعدادشان نیز هرروز در حال افزایش ایت به همراه مجموعه های مختلفی که تسهیلات و خدمات مورد نیاز آنان را تامین میکنند، کسب و کار نوینی را به وجود آورده است که صنعت گردشگری خوانده می شود.
در یک جمع بندی از تعاریف ارائه شده می توان تعریف زیر را برای گردشگری روستایی ارائه کرد: گردشگری روستایی شامل هر نوع فعالیت تفریحی و اوقات فراغت است با دریافت خدماتی از قبیل غذا، محل اقامت و محصولات محلی از ساکنان محلی در مکانی که از نظر قوانین و مقررات جاری کشور یا از نظر ماهیت اقتصادی و فرهنگی روستا محسوب می شوند.
ویژگیهای منطقه :
الف ) سیمای طبیعی: تاغزارها، بوته زارهای حاشیه ی دق و نوار مرزی، اراضی صاف ، کفه های نمکی، رویشگاههای گز، لکه های جنگلی جزیره ای، آبخیزها، تپه های ماسه ای و تپه ماهورهای مجاور رشته ارتفاعات آهنگران سیمای طبیعی منطقه را تشکیل میدهد. رودخانه های اصلی که به سمت دق پترگان سرازیر میشوند: رود دارج ، گزرود، تجنود، گزخت ، گرماب ، کرکسا و رود نبی است . این رودخانه ها از کوههای مرتفع و معروف کازگون ، آهنگران ، گزیک ، کرکسا، سبزکو ه ، عرب گریز ، چشمه سبز، کوه دو شاخ و سیاه کو ه ، تجنود و سفید کوه و میرزا عرب سر چشمه می گیرد.
در ضلع شمالی و شرقی، دق معروف پترگان قرار دارد که به محض شروع بارش و جاری شدن سیل ، آب پوش میشود و حتی در ماه هایی که بارش قطع میشود بصورت wetland می باشد و میتواند به عنوان یک آبگیر در منطقه نقش مؤثری در جلب پرندگان مهاجر داشته باشد
اقلیم : گرم و خشک و دارای زمستانهای سرد و تابستانهای گرم با متوسط بارندگی ١٨٠ میلیمتر و حداکثر دما ۴٢ درجه سانتیگراد مربوط به تیر ماه و حد اقل ٢٣- درجه سانتیگراد مربوط به بهمن ماه میباشد .
منابع آبی: از وضعیت نسبتا” متوسط برخوردار است ، منابع آبی شامل چشمه ، آبخیز، دق و قنوات میباشد. برخی چشمه ها فصلی بوده و در چند ماه از سال آب داشته و برخی دائم هستند و در ضلع شمالی و شرقی دق پترگان واقع شده و خود دق در اکثر ماههای سال مرطوب و باتلاقی است . در طول تابستان که دق بی آب میشود در نقاطی از آن چشمه های جوشان سر باز نموده آب مورد نیاز وحوش را تأمین میکند . نقصان منابع آبی در برخی نقاط مرزی که محل امنی برای آهو میباشد احساس میشود زیرا چشمه های موجود توسط دامداران اشغال شده و محدودیت شدیدی برای آهو بوجود آورده اند لذا احداث آب انبار یک اقدام کاملا” ضروری در نزدیکی مرز ایران می باشد.
بکر بودن (Wilderness): هر چند این منطقه ، زخم خورده ی دست زیاده خواهی گونه بشر قرار گرفته اما هنوز بعضی جاها خصوصا” اراضی نزدیک به نقطه صفر مرزی از دسترس احشام دور مانده و حالت بکر بودن را حفظ نموده و بیشترین تعداد آهو را در خود جمع کرده است .
البته مناطقی هم هستند که قابلیت احیای فوق العاده ای دارند که میتوان به اراضی مجاور دق اشاره نمود. همچنین لکه های جزیره مانند و بشدت متراکم از گونه های تاغ و نیزار درون دق وضعیت متفاوت زیستی ایجاد کرده است .
گونه های معروف (Representative): یک نژاد از آهوی گواتردار ایرانی بنام Gazella subgutturosa seistanica در منطقه پیشنهادی دق پترگان زیست میکند که قبلا” پراکنش آن در شرق استان های سیستان و بلوچستان ، خراسان و بلوچستان پاکستان وجود داشته اما فقط در نوار مرزی شهرستان قاین یعنی همین منطقه مورد بحث و نوار مرزی گزیک بجا مانده و در بقیه نواحی ذکر شده از بین رفته است . گونه های دیگری از جمله گربه شنی، گربه وحشی، روباه شنی، زاغ بور و هوبره بعنوان گونه های کلیدی در منطقه زیست میکنند.
غنای زیستی: میتوان گفت منطقه پترگان از نظر تنوع زیستی در سطح خراسان جنوبی حرف اول را میزند زیرا کمیاب ترین گونه های جانوری در این منطقه زیست میکنند، ضمن آنکه بیشتر گونه های مناطق دیگر را نیز در خود جمع نموده است . البته باید اضافه نمود تنوع زیستی آن اگر مدیریت نشود در حال از بین رفتن است مانند گور ایرانی، یوز پلنگ ، میش مرغ ، و گنجشک بیابانی که حد اکثر تا ٣ دهه بیش در این منطقه وجود داشته اند ولی الأن خبری از این گونه ها نیست .
جانوران مهم : الف – پستانداران : شامل آهو ، گربه وحشی ، گربه شنی ، روباه شنی، زرده بر، سمور، گرگ ، روباه ، شغال ، خرگوش ، تشی ، انواع جوندگان و …

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 30 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد