مقاله بررسی تطبیقی گنبدهای ژئودزیک در کپر مدرن

word قابل ویرایش
9 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

بررسی تطبیقی گنبدهای ژئودزیک در کپر مدرن

چکیده :

کپر مدرن از محکم ترین ، ساده ترین و ارزان ترین طراحی های معماری محسوب می گردد . کپرها اولین نوع اسکان بشر بعد از خروج غارها و قبل از ساخت روستاهاست . اولین نهاد اجتماعی در ایران که باگسترش روستاها و شکل گیری شهرها در طی ۴۰۰۰۰ سال گذشته بدون تخریب محیط زیست و رعایت تمام عوامل معماری پایدار به حیات خود تاکنون ادامه داده است.کپرهایی که در گذشته ساخته می شده به علت رعایت اصول و معیارهای آب و هوایی اقلیمی ایران عملکرد خوبی داشته و بطور طبیعی انسان را از شرایط آب و هوایی سرد و گرم حفظ می کرده است . احیاء کپرها با حفظ ارزش های معماری و با مصالح جدید نه تنها به احیاء بخشی از تاریخ سرزمین ایران بلکه به احیاء اسکان موقت انسان بسیار کمک خواهد کرد . طرح کپر مدرن بر اساس طراحی واحدهایی با گنبد ژئودزیک که بر اساس گنبدهای کپرهای قدیمی می باشد، نمونه زنده معماری در کشور ایران است . گنبدهای ژئودزیک استفاده شده در کپرهای مدرن، بدلیل داشتن سازه پر بازده و قوی برای پوشاندن فضاهای کوچک یکپارچه ی بدون ستون بسیار کارآمد و آینده نگر می باشد. این گنبدها به لحاظ فیزیکی بهترین مقاومت در مقابل نیروهای خارجی مثل بادهای شدید ایران را دارند. همچنین این پوشش دارای وزن کم، سادگی تولید و سرعت نصب سریع می باشد . در این مقاله سعی شده معماری پایدار کپرها که با استقامت ترین بناهاست مورد بررسی قرار گرفته و سپس با شناخت قابلیت ها اقلیمی معماری محیط بر آن و استفاده از تکنیک های اقلیمی و تکنولوژی جدید منطبق با معماری بومی به طراحی جدید این کپرها در جهت تأمین آسایش بیشتر برای افراد برسیم.

کلمات کلیدی : کپر مدرن، اقلیم ایران، گنبدهای ژئودزیک، تکنیک های اقلیمی و تکنولوژی جدید.

.۱ مقدمه

مسکن به عنوان مهمترین نیاز بشر از بدو خلقت تا کنون مطرح بوده است. انسانهای اولیه بر حسب غریزه خود غارها را به عنوان مسکن و جان پناه در مقابل تغییرات جوی و فصلی و در امان ماندن از حملات حیوانات درنده انتخاب نمودند. بیشتر شدن جمعیت، انسان را مجبور به تفکر کرد تا بتواند مشکل مسکن خود را با استفاده از چوب درختان و سنگ ها تا حدودی بر طرف نماید. گسترش جمعیت و پراکنده شدن انسانها درموقعیت های جغرافیایی مختلف، ذهن انسان ها را بر آن داشت تا با توجه به موقعیت اقلیمی، منطقه مسکونی متناسب با شرایط آن منطقه بسازد. اولین نوع اسکان بشر بعد از خروج از غارها و قبل از یکجا نشینی و ساخت روستاها، کپر می باشد. در واقع اولین نهاد اجتماعی در ایران که با گسترش روستاها و شکل گیری شهرها همچنان طراحی و استفاده شده، کپر و زندگی در آن است. این شیوه اسکان بیشتر از تاریخ شهر نشینی در ایران است، زیرا ابتدای تاریخ یکجا نشینی را شکل می دهد. تاریخچه استفاده از کپر در ایران نزدیک به ۴۰ هزار سال می رسد. استفاده از کپر با شیوه زندگی و اقتصادی دامداری که ترکیبی است از عادات و فنون گوناگون بهره برداری از امکانات طبیعی محیط زیست، بر مبنای اهلی کردن و پرورش دام شکل میگیرد.[۳] مسکن اصلی عشایر ایران، که به سرعت بر پا و برچیده می گردد. در واقع استفاده از کپر بر مبنای واقعیت بوم شناختی اقتصادی و اجتماعی پیچیده و پیوسته ای است که دارای سلسله مراتب خاص خود بر اساس نظام خانواده در هسته اصلی و بعد از گسترش خانواده، دسته و تیره، طایفه و ایل بوده است. عشایر از اقوامی در ایران هستند که داشتن خانه های ثابت برای آنان که دامدار می باشند و برای تهیه علوفه و چرای دامهایشاندائماً در حال کوچ هستند، محدود بوده و مشکلاتی را بوجود می آورد. بنابراین این مشکلات آنها را بر آن داشت تا بتوانند با در نظر گرفتن امکانات موجود خود، کپر هایی را طراحی کنند که بصورت متحرک قابلیت جابجایی داشته باشند و در حداقل زمان ممکن آنرا بر پا نمایند و در زمان کوچ نیز براحتی آن را جمع و سپس حمل و نقل نمایند. در عین حال این کپر ها استحکام زیادی داشته و بتوانند در مقابل عوامل جوی همچون بادهای شدید، بارش های همچون برف و باران و زمین لرزه ایستادگی نمایند و در زمستان و تابستان نیز مورد استفاده قرار گیرد. بنابر این عشایر توانستند با در اختیار داشتن مواد اولیه بسیار ساده مثل چوب درختان و پشم گوسفندان خود خانه ای طراحی کنند و بسازند که تمامی نیازهای آنان را برآورده نماید.[۵]

.۲ آب و هوای اقلیمی ایران

ایران از نظر تقسیم بندی اقلیمی در یک منطقه خشک از جهان قرار گرفته است. در رابطه با تأثیر اقلیم بر بافت شهری، فرم ابنیه و نوع مصالح خصوصیات مشترکی در هر یک از این چهار منطقه ملاحظه میگردد. این چهار منطقه عبارتند از:

کرانه جنوبی دریای خزر، کرانه شمالی خلیج فارس و دریای عمان، نواحی کوهستانی و مرتفع، فلات و دشتهای فلات.[۶]

هر کدام از این چهار اقلیم دارای شرایط خاص متفاوت است که در ساختمانهای امروزی با استفاده از تکنولوژی مدرن و تأسیسات مکانیکی سعی در مقابله با این عوامل اقلیمی شده است. ولی در گذشته که این تجهیزات وجود نداشته، ابنیه سازان سنتی بالاجبار با استفاده از وسائل، مصالح محلی با عوامل نامناسب طبیعت مقابله می کردند و جهت فراهم نمودن شرایط آسایش در جهت استفاده از عوامل اقلیمی کلیه خصوصیات اقلیمی مهم از نور خورشید، باد، باران، نوسان درجه حرارت و غیره را در نظر داشته اند. استفاده از کپر ها و آلاچیق ها بیشتر در مناطق شرقی دریای خزر و مناطق جنوبی ایران در قسمت های نزدیک به بندر عباس وچابهار می باشد. افراد تنگدستی که در این نواحی زندگی می کنند، در کنار مناطقی که از نی رشد می کنند و مجاور نخلستانها در جنوب و نی زارها در شمال ایران می باشد، خانه های حصیری گنبدی شکل به نام کپر یا آلاچیق می سازند کهنسبتاً درصد زیادی از روستائیان این منطقه در این نوع سر پناه سکنی دارند. مصالح مورد استفاده در این کپر ها نی های روئیده شده در کنار آبگیرها و یا برگهای درختان خرماست. این کپر ها در کنار آبگیرها جنبه مسکونی دارند ولی در روستا هایی که از آبگیر دور می باشند از آن به عنوان انباری و محل نگهداری دام استفاده می شود. کپر ها از لحاظ اقلیمی و اقتصادی بسیار مناسب این مناطق است زیراولاً حرارت را در خود ذخیره نمی کند و در ثانی در زیر آن سایه است و در عین حال تهویه در آن براحتی انجام می شود. سوم اینکه کپرها در مقابل بالا آمدن آب بدلیل چوبی بودن، در هنگام بارش های ناگهانی بهتراز دیوار گلی یا خشتی عمل می کنند، زیرا آب باعث سست شدن و تخریب تدریجی دیوار گلی و خشتی می شود و تا مدتها رطوبت در آن باقی می ماند، ولی دیوار حصیری به راحتی توسط آب خراب نمی شود و رطوبت آنفوراً خشک می شود. همچنین بدلیل زلزله خیز بودن در ایران دیوارهای حصیری و چوبی بسیار مقاوم تر و مطمئن تر از دیوار خشتی و یا گلی است، زیرا دیوار حصیری دارای انعطاف پذیری خوبی است و از دیوار خشتی یا گلی سبک تر است.

بنابراین می توان گفت کپر ها که از ساختمانهای سنتی ایران می باشند بر عکس اغلب ساختمانهای موقت امروزی در ستیز با شرایط طبیعی نمی باشند، بلکه با استفاده مناسب از این شرایط در یک همزیستی و بهره وری منطقی در بطن طبیعت و همگام با شرایط زیست محیطی هستند.[۴]

.۳ طراحی کپر های قدیمی

در زندگی کوچ نشینی تقسیم وظایف روزمره به گونه ای است که مردان وظیفه نگهداری گوسفندان را در منطقه اسکان موقت برعهده میگیرند و زنان نیزآماده سازی و بر پا کردن کپر را بر عهده می گیرند. کار برپا کردن کپر ها بسیار ساده بوده و با هماهنگی گروهی براحتی انجام می شود.[۵] در این منطقه زمینی انتخاب میگردد که صاف بوده و ارتفاع آن با درست کردن کاهگل به ضخامت حدود ۱۰ سانتی متر از سطح معمولی زمین مرتفع تر می کنند تا در مواقع بارش باران یا وزش باد شدید ارتفاع مناسب داشته باشد، تا باد و باران به درون کپر نفوذ نکند. این کار همچنین از ورود جانورانی همچون مورچه و موش به درون کپر جلوگیری می کند. در مناطق تپه ای نیز موارد مشابهی همچون در نظر گرفتن مسیر آبراههایی که از بالای تپه ها جاری می شود باید در نظر گرفت. جهت دقیق بر پا کردن نیز بسیار مهم است که هم بتوان از نور آفتاب استفاده مناسب کرد و هم از بادهای مزاحم در امان بماند. مصالح اصلی کپر ها از نی است که به اندک زمانی بر پا و بر چیده می شوند و از اتصال چند قسمت به یکدیگر تشکیل می شود. در پایین ترین قسمت استوانه ای به شعاع ۲ الی ۲/۵ متر که از اتصالات ضربدری چوبی تشکیل شده، دیده می شود و در قسمت بالا بوسیله دهها قطعه چوب کمانی شکل، قسمت گنبدی بسته می گردد.[۵]

تصویر :(۱) کپرهای قدیمی عشایر

.۴ گنبدهای ژئودزیک

استفاده از گنبد ها روش آسان و اقتصادی جهت پوشش سطوح یکپارچه بدون ستونگذاری در داخل می باشد. اغلب طراحی این گنبد دارای مزایا و زیبایی فراوان است. گنبد ها از دیرباز در معماری ایران بکار گرفته شده اند. نقوش برجسته قصر سنا چریبو مربوط به دوران آشوری نشان می دهد که گنبد ها بصورت نوک تیز و منحنی های نیم کره استفاده می شده است. توسعه گنبدها در ایران در روزگاران قدیم با سنگ و به تدریج آجرکاری و مصالح سنگی بوده است. سپس در عصر مدرن ابتدا آهن برای نخستین بار برای چهار چوب اسکلتی ساختارهای گنبدی بکار رفت و سپس بطور وسیعی از بتن ساده با فشار مقاومت خوب در بناهای جدید برای اجرای گنبد ها استفاده گردید. اضافه کردن فلز برای مسلح کردن در برابر کشش، راهکاری جدید در مهندسی سازه بوجود آورد که منجر به ساخت گنبد های مدرن توسط بتن مسلح گردید. تمایل به استفاده از گنبد های مهار شده و پیشرفت آنها که در اروپا از جنگ جهانی دوم توسط یک مهندس آمریکایی به نام “با کمینستر فولر” در این میان بیشتر بود، به طراحی و ساخت گنبد های ژئودزیک که از کار آمدترین گنبد ها می باشد، منجر گشت.[۱]

.۴٫۱ طراحی و ساخت گنبد های ژئودزیک

شرح توسعه و پیشرفت این نوع گنبدها با ابداع کنده آن در اروپا بنام “با کمینستر فولر” در سال ۱۹۵۴ که یک رویداد مهم در معماری را بوجود آورد آغاز شد. ساخت ایده آل گنبد ها بر اساس یک تعداد المانهای یکنواخت که توسط اتصالات ساده ای بهم متصل می شود و برای تمام گره ها یکسان است، اجرا می گردد. این گنبد ها به جهت فرم هندسی خاص خود از نظر سازه ای، پایداری قابل قبولی داشته و توزیع نیروها در سطح آن به تعادل رسیده و اغلب تمرکز نیرویی در سطح آن (به غیر از محل تکیه گاهها) به چشم نمی خورد. چون طول اعضای پروفیل های سازنده سازه با مدولهای بسیار کم می باشد. معمولاً در این نوع سازه ها نیاز به استفاده از پروفیل های قوی و سنگین نمی باشد.[۱] این گنبدهامعمولاً به سه دسته اصلی گنبدهای فولادی، گنبد های
آلومینیومی و گنبد های چوبی ساخته می شود. از طراحی این گنبد، که دارای مزایای بسیار می باشد در پوشش های جدید اسکانهای موقت به صورت مدرن در ایران استفاده میگردد.

.۵ طراحی مدرن کپر ها

کپر مدرن از محکم ترین، ساده ترین و ارزانترین خانه ها محسوب میگردد. همچنین از این طراحی برای ساخت مسجد موقت، بیمارستان صحرایی، مراکز بهداشت محلی، ایستگاه هواشناسی و مخابراتی، استراحتگاه دائمی کوهنوردان، قرارگاههای راهداری و هلال احمر، پلیس، دفتر و نگهبانی کارخانجات، اردوگاهی عشایری، پناهگاه ها، رستوران و کافه سنتی، گلخانه، ویلا و خانه هایی در مزرعه و باغ و غیره استفاده می شود. کپر های مدرن در هر شرایط زمینی (صاف یا تپه) قابل اجرا بوده همچنین می توان آن را بر روی آب با استفاده از کف مشبک از جنس فوم ساخت.

تصویر(:(۲ ساخت گنبد ژئودزیک برای یک فضای گلخانه ای، مشهد، ایران

.۵٫۱ هندسه پلان

پلان این فضا یک دایره یا چند ضلعی بوده که بر روی آن فضای گنبدی شکل هندسی متشکل از مثلث های بیشمار (بطور معمول ۴۰ مثلث) ساخته می شود. فرم بندی سازه این فضا می تواند از چوب، آلومینیوم یا فولاد باشد. فرم مثلث ها بصورت پیش ساخته تهیه شده و سپس در محل پیچ می گردد تا اسکلت اصلی کپر مدرن را شکل دهد. سازه در این بنا حقیقت از کنار همگذاری دو نوع مثلث حاصل می شود، مثلث نوع اول مثلث متساوی الاضلاع و مثلث نوع دوم متساوی الساقین است. در شکل زیر ترتیب کنار هم گذاری دو نوع این مثلث ها نشان داده شده است. در حقیقت اختراع این کپر مدرن بر اساس نوع سازه و اجرای آن می باشد که ثبت اداره کل مالکیت های صنعتی است.[۵]

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 9 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد