مقاله در مورد ایمنی و بهداشت محیط کار

word قابل ویرایش
136 صفحه
17700 تومان
177,000 ریال – خرید و دانلود

ایمنی و بهداشت محیط کار

تاریخچه:
بشر از زمانی که خود را شنا خته، در پی تلاش و فعالیت بوده و طبیعتاً در مسیر زمان، تحولاتی را پشت سر گذاشته است.
در دوره‎هایی که زندگی بشر از شکار و صید و یا کشاورزی تأمین می‎شده، به سبب سادگی ابزار، عوارض وابسته به شغل (ایمنی و بهداشت محیط کار) ناچیز بوده است و در اکثر موارد از چند خراش یا زخم ساده یا حدا کثر شکستگی اعضاء تجاوز نمی‎کرده است، ولی بتدریج که صنعت پیشرفت کرد و نیروی محرکه مکانیکی و الکتریکی بوجود آمد، خطرا

ت نیز به همان نسبت افزایش یافت.
با وقوع انقلاب صنعتی در سالهای بین ۱۷۶۰ تا ۱۸۳۰ در انگلستان و سرایت آن به دیگر کشورهای اروپایی، نیروی محرکه مکانیکی و الکتریکی وبوجود آمد با گسترش اختراعات و اکتشافات به تدریج کارهای دستی، ماشینی شد.
استفاده از انرژیهای ماهیچه‎ای، حیوانات، باد و جریان آب به حداقل رسید و استفاده از انرژی جریان الکتریسیته، انرژی بخار (از طریق ماشین بخار و توربین بخار) و انرژی سوخت (گازهای ناشی از سوخت بنزین و گازوئیل) افزایش یافت و جایگزین آنها شد.
انقلاب صنعتی با اختراع ماشین بخار (۱۷۸۲) توسط «جیمز وات» آغاز شد و جهشی در صنایع نساجی و به دنبال آن در صنایع دیگر در انگلستان ایجاد کرد. سپس با اختراع وسایل ماشینی متعدد (به منظور تغییر و تبدیل انرژی) به سرعت در تمام اروپا و آمریک او بعد هم در نقاط دیگر جهان گسترش یافت.
در نتیجه انقلاب صنعتی و اختراع و تکامل ماشینهای تولید جدید، محیط کار از خانه‎ها و کارگاه‎های کوچک به کارخانه‎ها کشانده شد و صنعت چهره جدیدی به خود گرفت.
هرچند انقلاب صنعتی برای انسان آسایش زیادی در زندگی به همراه آورد و باعث گسترش پیشرفت در کلیه مظاهر و شؤون حیات شد، لیکن این دگرگونیها جنبه‎های منفی نیز به دنبال داشت که مهمترین آنها حوادث صنعتی، سروصدا، آلودگی محیط زیست و آلودگی هواست.
درباره‌ پیشگیری از حوادث صنعتی بایستی اذعان داشت که بشر با قیمتی گزاف و دردناک تجربه اندوزی کرده است. اوایل قرن نوزدهم با اوج انقلاب صنعتی و ورود ماشین در عرصه تولید، تغییرات شگرف، وسیع و همه جانبه‎ای در شیوه زندگی و اوضاع اقتصادی، صنعتی، اجتماعی و فرهنگی مردم جهان پدیدار شد.
اولین قانون کار را فرانسه در خصوص کارخانه‎ها و کارگاه‎هایی که ار انرژی مکانیکی استفاده می‎نمودند و یا کار بطور مداوم در آنها صورت می‎گرفت، مدون ساخت و همین قانون یک نظام بازرسی را در کارخانه‎هایی که دارای ۲۰ کارگر بودند پیش‎بینی نمود، معذالک قوانین لازم در خصوص حفاظت فنی و واقعی کلمه تا سال ۱۸۳۹ تدوین نگردید.
در بخشنامه‎ای به تاریخ ۲۸ مه ۱۸۴۵ وزیر کشور و دارایی پروس توصیه نمودند که برای کارخانه‎ها بازرسان طبی تعیین شود. در سال ۱۸۵۳ برای مراکز صنعتی دوسلدرف- اکس لاشاپل و آرنسبرگ، بازرسانی از سوی دولت، انتخاب و موظف شدند که به امور حفاظتی و نیز سلامت کارگران جوان رسیدگی کنند.
حمایت عمومی از کارگران، در مقابل حوادث و بیماری‎های ناشی از کار، با تدوین قوانینی بوسیله کنفدراسیون آلمان شرقی در سال ۱۸۶۹ تأمین شد و سپس در سال ۱۸۷۲ یک نظام بازرسی حفاظت و بهداشت کار بطور کلی، در پروس و تقریباً در همان دوره در ایالات صنعتی ساکس و باد بوجود آمد.
به موجب قانون امپراطوری مصوب ۱۵ ژوئیه ۱۸۷۸، بازرسی کارخانه‎ها در کلیهایالات آلمان اجباری گردید. قوانین مربوط به بیمه حوادث ناشی از کار ‎- که در چهارچوب آن نظام انجمن‎های و بیمه حوادث بوجود آمد‎- در سال ۱۸۸۴ تدوین گردید.
انجمن ژاپنی برای رفاه در صنایع که در سال ۱۹۲۸ تأسیس شد، یکی از قدیمی‎ترین سازمانهای موجود در آسیا می‎باشد و به دنبال آن انجمن هندی برای حفاظت که در سال ۱۹۳۱ تأسیس شد. در کشور استرالیا شورای ملی برای حفاظت و انجمن گال جدید جنوبی، فعالیت‎های خود را از سال ۱۹۲۷ آغاز کرده‎اند.
شاید در صنعت معدن بیشتر از هر رشته دیگر در زمینه حفاظ

ت تحقیقات به عمل آمده باشد. انفجار گاز و غبار، موارد حریق، تأسیسات برقی از مسائلی هستند که درباره آنها کارهای زیادی صورت گرفته است. بطور کلی صنعت از تحقیقات مربوط به محصولات شیمیایی و مصالح ساختمانی، مواد استخراجی، ماسک‎های تنفسی و غیره استفاده شایانی نموده است. به عنوان نمونه مؤسسات تحقیقی می‎توان مؤسسات زیر را نام برد:
۱- انجمن صاحبان صنایع بلژیک
۲- انستیتو «فدرال» برا‌ی آزمایش مواد و مصالح
۳- انستیتوی «بوخوم» در خصوص تحقیقات راجع به سیلیکوز در جمهوری فدرال آلمان
۴- مرکز مطالعات و تحقیقات در خصوص صنعت زغال در فرانسه (صنعت ملی شده)
۵- استیتوی ملی ایتالیا برای پیشگیری از حوادث
۶- انستیتو حفاظت در معادن شفلید انگلستان
۷- دفتر معادن در ایالات متحده آمریکا
سازمان بین‎المللی کار ‎(I.L.O)
«International Labour Organisation»
سازمان بین‎المللی کار در سال ۱۹۱۹ به موجب ماده ۱۳ «قرارداد صلح ورسای» تأسیس شد و ۴۲ کشور به عضویت آن درآمدند. هدف از تأسیس این سازمان، استقرار عدالت اجتماعی، آزادی و امنیت اقتصادی و ایجاد فرصتهای مساوی برای مردم همه کشورها بوده است.
سازمان بین‎المللی کار در حقیقت یکی از قدیمی‎ترین مؤسسات بین‎المللی است که گرچه پس از اولین جنگ جهانی ایجاد شد، بعد از جنگ جهانسوز و خانه خراب کن جهانی دوم نیز همچنان پابرجا باقی ماند و در سال ۱۹۴۶ بصورت یکی از سازمانهای تخصصی وابسته به سازمان ملل متحد درآمد.
این سازمان، تنها تشکیلات بین‎المللی است که در کار و فعالیت آن نه تنها نمایندگان دولتها، بلکه نمایندگان کارگران و کارفرمایان نیز از سراسر دنیا شرکت می‎کنند،‌ و این سه جانبه بودن باعث می‎شود که فعالیت‎هایش به واقعیت‎های روزمره دنیای امروز نزدیک شود.
وظایف سازمان بین‎المللی کار

وظایف سازمان بین‎المللی کار در کنفرانسی که در سال ۱۹۴۴ در فیلادلفیا تشکیل شد، به شرح زیر مورد تأکید قرار گرفت:
سازمان بین‎المللی کار موظف است که در کشورهای مختلف جهان برنامه‎هایی را به منظور تأمین هدفهای زیر تشویق نماید:

۱) اشتغال تام و بالا بردن سطح زندگی.
۲) بکار گماردن کارگران در مشاغلی که رضایت خاطر، کاردانی و مهارت خویش را در آنها ابراز و تا سر حد امکان به تأمین رفاه و آسایش عمومی خدمت کنند.
۳) ایجاد تضمینهای لازم برای عموم کارگران ذینفع، از نظر امکانات آموزشی و ایجاد وسایل به منظور تسهیل نقل و انتقال کارگران و همچنین مهاجرت آنها.
۴- تأمین امکاناتی برای عموم افراد، به ترتیبی که از ترقیات حاصل در موارد مربوط به دستمزد و درآمد، مدت کار و دیگر شرایط کار بطور عادلانه بهره‎مند شوند و همچنین تأمل حداقل دستمزد و معاش برای عموم اشخاصی که شغلی دارند و نیاز به حمایت دارند.
۵- شناسایی واقعی حق مذاکره و انعقاد پیمانهای دسته جمعی و همکاری کارفرمایان و کارگران در بهبود مداوم نحوه کار و تولید و همچنین همکاری کارگران و کارفرمایان در تنظیم و اجرای سیاست‎های اجتماعی و اقتصادی.
۶- توسعه مقررات تأمین اجتماعی، به منظور تأمین درآمدی حتمی برای عموم اشخاصی که به این حمایت احتیاج دارند و همچنین تأمین معالجات پزشکی کامل.
۷- حمایته کافی و کامل از زندگی و سلامت کارگران در کلیه مشاغل.
۸- حمایت از کودکان و مادران.
۹- حمایت از تأمین غذا و مسکن مناسب و وسایل تفریحی و فرهنگی.
۱۰- بوجود آوردن امکانات برابر در امور آموزشی و حرفه‎ای.
در زمینه محیط و شرایط کار و حفاظت در کار، سازمان بین‎المللی کار وظایف زیر را انجام می‎دهد:
۱- بهبود امور حفاظت و بهداشت در محیط کار، جلوگیری از امراض و حوادث ناشی از کار و کنترل خطرهای محیط.
۲- ایجاد و تقویت مؤسسات تخصصی، مانند: مؤسسه‎های ملی کار، آزمایشگاه‎های بهداشت صنعتی، مراکز بهداشت و حفاظت کار و بخشهای آموزش حفاظت.
۳- رسیدگی به مسائل مربوط به زمان کار (حداکثر کار قانونی، اضافه کار، کار نوبتی و شب کار) و مسائل پزشکی، اقتصادی و اجتماعی آنها.
۴- تعیین محتوای مشاغل.
۵- کمک به گزینش تکنولوژی مناسب، به عنوان وسیله‎ای جهت بهبود و حفاظت شرا یط و محیط کار.
۶- خدمات رفاهی برای کارگران (بویژه مسکن، تغذیه، بهداشت و آموزش).
۷- تهیه متون مربوط به مطالعات فنی.
۸- کمک مستقیم به دول، از طریق اعزام کارشناسان، اعطای بورس، تهیه تجهیزات، تنظیم و طرح آئین‎نامه‎ها و ارسال اطلاعات و غیره.
۹- کمک به سازمانهای محلی حفاظتی و بهداشت کار و مراکز تحقیقات و انجمنهای کارفرمایی و سندیکاهای کشورهای مختلف.

ساختار و نحوه کار سازمان بین‎المللی کار
سازمان بین‎المللی کار دارای سه رکن اصلی است:
۱- کنفرانس بین‎المللی کار
۲- هیئت مدیره
۳- دفتر بین‎المللی کار
که فعالیت‎های این سازمان از طریق این

سه رکن انجام می‎پذیرد.
کنفرانس بین‎المللی کار که هر سال تشکیل جلسه می‎دهد، یکی از مجالس جهانی است که در آن مسائل اجتماعی و مشکلات مربوط به بحث گذاشته می‎شود و استانداردهای بین‎المللی کار و اهداف کلی سازمان بین‎الملی کار در این اجلاس تعیین می‎گردد. هر دو سال یک با ر،‌کنفرانس اقدام به تصویب برنامه کار سازمان بین‎المللی کار در این اجلاس تعیین می‎گردد. هر دو سال یک بار، کنفرانس اقدام به تصویب برنامه کار سازمان بین‎المللی کار و تعیین بودجه پرداختی کشورهای عضو می‎نماید. هر عضو (کشور) می‎تواند با چهار نماینده در کنفرانس شرکت کند. دو نماینده دولت یک نماینده کارفرما و یک نماینده کارگر. هر نماینده حداکثر می‎تواند دو مشاور فنی نیز همراه داشته باشد که البته مشاورین حق رای نخواهند داشت.
در فاصله هر اجلاس، هدایت امور سازمان بین‎المللی کار، به عهده هیئت مدیره می‎باشد. هیئت مدیره از ۲۸ نماینده دولت، ۱۴ نماینده کارگری و ۱۴ نماینده کارفرمائی ترکیب می‎یابد و معمولاً هر سال سه دوره اجلاسیه تشکیل می‎شود.
دفتر بین‎المللی کار که مقر آن در «ژنو» است، دبیرخانه سازمان محسوب می‎شود. این دفتر همچنین فعالیت‎های لازم برای همکاری فنی را هماهنگ می‎کند و مرکزیت تحقیقات و انتشارات را بعهده دارد. بیش از سه هزار کارمند دفتر بین‎المللی کار، دارای صدها ملیت مختلف، در ژنو و در مناطق مختلف دنیا کار می‎‌کنند.
عضویت در سازمان بین‎المللی کار
هر کشوری که عضو سازمان ملل متحد باشد، می‎تواند با قبول اساسنامه سازمان بین‎المللی کار به عضویت آن سازمان درآید. برای کشورهایی که عضو سازمان ملل نیستند، عضویت در سازمان بین‎المللی کار منوط به تصویب کنفرانس بین‎المللی کار، با اکثریت دو سوم آرای نمایندگان دولت‎هاست.
کشور ما از بد ون تأسیس سازمان بین‎المللی کار، یعنی از سال ۱۹۱۹ میلادی، عضو سازمان مزبور شد و تاکنون مقاوله نامه‎های زیادی را که همه آنها ارتباط با موازین اساسی حقوق بشر دارد، مورد تصویب قرار داده و الحاق خود را به آنها اعلام داشته است. در سال ۱۹۴۵ برای نخستین بار هیئت نمایندگی کاملی از جانب ایران در کنفرانس بین‎المللی کار شرکت کرد و با تأسیس وزارت کار، روابط بین سازمان بین‎المللی کار و ایران به نحو گسترده‎تر و فعالتری ادامه یافت.
کمکهای اولیه به هنگام برق‎گرفتگی
هنگامی که شخص قسمت برق دار را لمس کرد اگر ولتاژ از حد معینی بالاتر باشد ممکن است حادثه جدی و مرگ‎آوری روی دهد. عواملی که تعیین‎کننده شدت برق‎زدگی می‎باشند عبارتند از: مقاومت الکتریکی بدن، مقدار، مدت، نوع (متناوب یا دائم) و فرکانس جریان و همچنین مسیری که جریان در بدن طی می‎کند.
در بیشترین حوادث ناشی از برق‎گرفتگی جریان از ناحیه سینه شخص عبور می‎کند و اگر مقدار جریان ۲۰ تا ۴۰ میلی آمپر باشد ماهیچه سینه در حالت انقباض باقی می‎ماند و تنفس متوقف می‎گردد. قطع نفس می‎تواند باعث خفگی و مرگ در مدت چند دقیقه گردد. اگر جریان برق در مدت زمان ۲ یا ۳ دقیقه قطع شود تنفس خود به خود آغاز و مصدوم به سرعت بهبود می‎یابد.
اختلال در ضربان و ایستایی قلب یکی دیگر از عوارض عبور جریان (به مقدار

۱۰۰ میلی آمپر یا بیشتر) از ناحیه سینه می‎باشد. در چنین حالتی ضربان قلب و جریان خون متوقف می‎گردد.
هر قدر مصدوم زمان بیشتری با قسمت

های برقدار در تماس باشد عواقب حادثه وخیمتر است. بنابراین قطع سریع برق بسیار اساسی است.
نشانه‎های مرگ بالینی بر اثر شوک الکتریکی عبارتند از:
الف: قطع گردش خون بر اثر اختلال یا ایستایی قلب.
ب: خفگی بر اثر انقباض ماهیچه‎های سینه.
ج: قطع مزمن نفس به سبب عبور جریان.
قطع نفس ممکن است قطع گردش خون را بغرنج‎تر کند. بنابراین در تمام حا

لات بی‎درنگ تنفس مصنوعی مؤثر آغاز و تا تنفس مجدد مصدوم ادامه می‎یابد.
اگر گردش خون متوقف شده باشد ماساژ خارجی قلب می‎تواند خون را مجدداً به جریان اندازد.
هنگام انجام ماساژ خارجی قلب، هر بار پس از فشار، دستهای خود را از روی سینه مصدوم بردارید تا قلب از خون پر شود. برای این که خون از رگها آسانتر به قلب جریان یابد، پاهای مصدوم را ۵/۰ متر بالاتر از سر او قرار دهیم.
باید توجه داشت که ماساژ خارجی قلب سبب بازگشت ضربان قلب نمی‎گردد، بلکه باعث گردش خون در بدن می‎شود. به همین دلیل ماساژ قلب تا زمانی که کمکهای پزشکی فراهم شود ادامه می‎یابد.
در هر قسمت یا بخش یا کارگاه باید یک جعبه دارو و وسایل کمکهای اولیه وجود داشته باشد و در هر شیفت شخص مسئول وضعیت و تکمیل بودن جعبه دارو و کمکهای اولیه را زیر نظر داشته باشد.
عوامل فیزیکی زیان‎آور محیط کار:‌
عوامل و شرایط فیزیکی محیط کار عبارت از مجموعه عوامل و شرایط قابل درک بوسیله حواس پنجگانه است که جزئی از محیط فیزیکی کار را تشکیل می‎دهند علاوه بر جا و مکان و وسایل و ابزار کار مورد نیاز کارکنان عواملی نظیر روشنایی گرما، سرما، رطوبت، صدا و غیره نیز بطور مستقیم یا غیرمستقیم در بازدهی کار مؤثر می‎باشند.
۱) جا و مکان وسایل و تجهیزات
محیط کار در مسأله حفاظت، عامل روانی مهمی است. استقرار کارکنان در مکان و فضای مناسب و دسترسی آنان به لوازم مورد نیاز یکی از ضروریات محیط کار است.
تنگی و کوچکی فضای محیط کار و فشردگی افراد در یک محل کوچک، علاوه بر آنکه شوق و علاقه و روحیه کارگران را از میان می‎برد آنها را معذب می‎کند و در بسیاری از موارد ممکن است سوانح ناگواری در محیط کار بوجود آورد با توجه به نوع کار وظایف و مسئولیتهای محوله و انواع مشاغل، فضای کار تفاوت خواهد داشت. استفاده از وسائل و تجهیزات از قبیل میز، صندلی، مبل، تلفن و غیره در محیط کار با توان مالی و فضای مورد استفاده و شکل ساختمانهای مورد بهره‎برداری واحدهای سازمان ارتباط پیدا می‎کند. لذا در انتخاب و تخصیص وسایل و تجهیزات باید نکات زیر مورد توجه قرار گیرد:
الف: لازم است از وسایل موجود حداکثر استفاده به عمل آید و حتی‎المقدور از ایجاد و صرف هزینه برای خرید وسایل و اثاثیه خودداری شود. در عین حال باید به کیفیت وسایل و تجهیزات نیز توجه کافی مبذول شود و در صورت فرسودگی و از کارافتادگی فوراً از رده خارج می‎شود.
ب: ابزاری که در دسترس هر فرد در هر شغلی قرار داده می‎شود باید دقیقاً با احتیاجات شغلی او تطبیق داده شود تا به این وسیله امکان استفاده از انواع ابزار و وسایل مورد نیاز محقق شود.
ج: برای استقرار وسایل و تجهیزات اداری همواره

باید فضای کافی در نظر گرفته شود تا آنکه دسترسی به آنها بی‎اشکال و حرکت و تردد افراد بدون ایجاد ناراحتی صورت پذیرد.
د: به کارکنانی که انجام وظایف و مسئولیتهای آنها مستلزم استفاده دائم و مکرر از تلفن است یک شماره تلفن مستقل اختصاص داده شود.
ه‍: تجهیزات سنگین و وزن‎دار در طبقات پایین‎تر و در

کنار دیواره‎ها یا ستونها مستقر شوند.
و: از طریق بررسی‎های مداوم سعی شود وسایل و تجهیزات اضافی و بلااستفاده از محیط کار دور و به انبار تحویل داده شود.
ز: در محیط کار به تعداد کافی سرویسهای عمومی از قبیل دستشویی، صابون، حوله، آب سردکن و غیره پیش‎بینی شود.
ح: برای تقویت حس وقت‎شناسی و توجه به ارزش زمان لازم است ساعت دیواری به میزان مورد نیاز تهیه و در معرض دید کارکنان در محل کار نصب شود.
۲) روشنایی
روشنایی به عنوان یک عامل حفاظتی در محیط دارای اهمیت بسزائی می‎باشد نور نه تنها برای دیدن اشیاء و استفاده از آنها و انجام کارها ضروری است بلکه عاملی مهم برای ایجاد یک محیط کار مطبوع و دلپذیر است.
نور کافی و مناسب در محیط کار دارای محاسن زیر است:
۱) جلوگیری از احساس خستگی کارکنان
۲) کاهش اشتباهات
۳) کاهش تعداد حوادث و سوانح در محیط‎های کارگاهی
۴) بهبود روحیه کارکنان
۵) بهبود کیفیت کار و افزایش بازدهی
۳) آثار تهویه در محیط کار
منظور از تهویه در ادارات و محیط‎های کار عبارت است از کنترل کیفی هوای داخل اینگونه محل‎ها، از نظر درجه حرارت میزان رطوبت جریان هوا و احیاناً تصفیه مواد مضره موجود در هوا (به ویژه در کارگاههای صنعتی).
هدف از تهویه در محیط کار آن است که افراد از تغییرات درجه حرارت هوا دچار ناراحتی نشوند و درجه حرارت و رطوبت هوا همواره متناسب با نیازهای فصل بوده، جریان هوای سالم در محیط کار تضمین شود.
درجه حرارت مناسب بستگی به نوع کار در محیط مورد نظر دارد وقتی که گرمای اتاق بیش از حد طبیعی باشد برای حفظ سلامت مناسب نیست و اصولاً درجه حرارت بیش از ۲۱ درجه سانتیگراد برای ادارات اضافی است.
برای جلوگیری از آلودگی هوا باید در محیط کار جریان هوا داشته باشد بدون تصفیه و تعویض هوا در فواصل زمانی لازم بوهای نامطبوع بویژه بوی ناخوشایند دود سیگار، تراکم گاز کربنیک ناشی از تنفس افراد و تغییر درجه حرارت و حرارت هوا در جهت نامساعد، باعث ناراحتی افراد می‏‎شود. در برخی از محیط‎های کار با تعبیه یک هواکش ساده می‎توان جریان هوا را برقرار کرد بدیهی است که اندازه و قدرت هواکشها با توجه به فضای محیط کار انتخاب می‎شود. این کار یک روش علمی و صحیح برای تصفیه هوا به شمار می‎رود.

۴) صدا
اشخاصی که در کارگاه‎های مختلف صنعتی مانند کارخانه‎های صنایع سنگین کارگاههای موتور جت و غیره کار می‎کنند کارگرانی که با چکش‎های پنوماتیک (چکشهای بادی) مته‎های برقی پرسروصدا و ماشینهای برش سروکار دارند و سرانجام کارگران صاف کار، آهن‎گر، فلزکار، نجار، میخ پرچ‎کن و غیره بیش از همه در معرض خطر ضایعات جبران‎ناپذیر گوش قرار دارند.
کم‎شنوایی موجب عوارضی از قبیل: ایجاد سوء تفاهم، پرخاشگری، عصبیت، گوشه‎گیری و حتی بیماری‎های قلبی پیدا می‎شود.
بطور کلی صدا در محیط کار از دو عامل نشأت می‎گ

یرد:
۱)‌ صداهایی که در داخل ساختمان ایجاد می‎شود مثل سروصداهای ناشی از کار دستگاه‎ها، ماشینها، زنگ تلفن و غیره.
۲) صداهایی که منشأ آن خارج از محیط کار است، مانند صدا و بوق اتومبیلها همهمه عابران که به دلیل مجاورت محیط کار با خیابان یا با محیط‎های شلوغ ایجاد می‎شود.
صوت به صورت امواج به گوش وارد می‎شود و پرده گوش را تحریک می‎کند و توسط مراکز شنوائی درک می‎شود، سپس این امواج در گوش داخلی به امواج الکتریکی تبدیل می‎شوند و به مراکز مغزی می‎روند.

آثار سروصدا
۱) عوارض روانی و عصبی: اثر روانی سروصدا بستگی به مشخصات فیزیکی آن (شدت صدا) دارد و بطور کلی سروصدا زیاد باعث کاهش تمرکز اعصاب و فعالیتهای مغزی شده، بر روی سلسله اعصاب اثر می‎گذارد و به صورت علائمی مانند سردرد، سرگیجه، ضعف عمومی، بی‎خوابی و عصبیت ظاهر می‎گردد تداوم کار در معرض چنین سروصدائی ممکن است فرد را به امراض روانی نیز مبتلا کند.
۲) تداخل در ارتباطات: در محیط پر سروصدا، امکان صحبت کردن و گاهی از اوقات به علت نوع کار، انجام دادن درست آن مقدور نمی‎باشد. در چنین حالتی افراد مجبورند که با صدای بلند صحبت کنند که ادامه این کار عوارض مختلفی را ایجاد می‎نماید.
۳) خستگی و کاهش راندمان کار: اثر دیگر سروصدا بر روی انسان، کاهش کارایی و راندمان کار از نظر کیفی و کمی می‎باشد که این موضوع از نظر اقتصادی بسیار مهم است.
۴) اثر فیزیولوژیکی: سروصدای شدید بر روی دستگاه‎های مختلف بدن عوارض گوناگونی را ایجاد می‎نماید، از جمله کاهش میزان شنوایی است که ممکن است منجر به کری موقت یا دائمی گردد. از آثار دیگر فیزیولوژیک صدا بیماری‎زایی آن، نظیر درد گوش بالا رفتن فشار خون زخم معده و غیره می‎باشند.
کاهش و کنترل سروصدا:
برای کاهش و کنترل سروصدا در کارگاه‎های صنعتی، تمهیدات و شیوه‎های مختلفی از قدیم به کار گرفته است، مانند: تعویض ادوات و وسایل کار، استفاده از ماشینهای بدون سروصدا، استفاده از روشهای سنتی، از قبیل روغنکاری ماشینها و تعویض قطعات کهنه و فرسوده آن، استفاده از قطعات لاستیکی و پلاستیکی و غیره. چنانچه این روشها مؤثر نباشند باید از گوشیها و کلاه‎های مخصوص جهت حفاظت کارگران استفاده ن

مود.
الف) جذب صدا: در این روش شدت سروصدا در محیط کار با تقلیل میزان انعکاس امواج صوتی به وسیله نصب وسایلی برای گرفتن و تخفیف ارتعاشات صوتی تقلیل داده می‎شود. به این معنی که با استقرار وسایل جذب صدا در سقفها در دیوارها، به جای اینکه امواج صوتی تولید شده منعکس شود، جذب دیوارها و سقفها شده، بدین صورت مقدار زیادی از شدت صدای تولید شده کاسته می‎شود.
ب) عایق کردن صدا: در این روش کانونها و عملیات مولد صدا، نظیر محل کار ماشینها از سایر قسمتهای محیط کار مجزا (توسط کشیدن

دیوار یا نصب آنها در محل‎های جداگانه) و از انتقال آن به جاهای دیگر جلوگیری می‎شود.
عوامل شیمیایی زیان‎آور محیط کار
الف) بیماریها و مسمومیت‎هایی که ناشی از جذب مواد از طریق دستگاه تنفسی می‎باشند. ذرات گردوغبار، گازها و دود از این طریق جذب می‎گردند.
ب) بیماریها و مسمومیت‎هایی که ناشی از جذب مواد از طریق دستگاه گوارشی می‎باشند. از موادی که از این طریق ممکن است وارد بدن شوند و ایجاد ناراحتی نمایند ارسینک و فسفر و سیانورها قابل ذکرند.
ج)‌ بیماریها و مسمومیت‎هایی که ناشی از جذب مواد از طریق پوست می‎باشند، مانند جذب تترا اتیل سرب، آنیلین، تی ان تی و فنول.
گرد و غبار
گرد و غبار بر اثر تجزیه مواد مختلف جامد به ذرات بسیار کوچک، تشکیل می‎شود که این ذرات معمولاً مدتی در هوا شناور می‎مانند.
راه‎های پیشگیری و کنترل ذرات در محیط کار:
جهت آلودگی در یک محیط کار سه عامل وجود دارد:
الف)‌ عامل تولیدکننده آلودگی
ب) عامل انتقال دهنده آلودگی
ج) کارگر گیرنده آلودگی
الف) عامل تولید آلودگی به چند روش قابل کنترل است:
۱)‌ جایگزینی
۲) تغییر در روش کار
۳) جدا کردن
۴) روشهای مرطوب

۵) تعمیرات و نگهداری
۶) نظافت عمومی
ب) عامل‎های انتقال دهنده آلودگی با این روشها قابل کنترل است:
۱)‌ ایجاد هواکشهای طبیعی یا مصنوعی جهت خارج کردن گردوغبار و ورود هوای سالم به محل
۲) ایجاد هواکشهای موضعی در مح

ل بروز گردوغبار (روی دستگاه‎ها)
۳) جلوگیری از ریخت و پاش
۴) ایجاد فاصله
۵) تعمیرات و سرویسها
ج) شیوه موجود کنترل کارگران بدین گونه است:
۱)‌ ماسکهای حفاظتی فیلتردار
۲) چرخش کارگری
۳) تنظیم ساعت کار
گازها
گاز به ماده‎ای گفته می‎شود که بالاتر از حرارت بحرانی خود قرار گیرد. گازها تعدادشان بسیرا زیاد و برخی از آنها در بعضی از تولیدات صنعتی به مقدار قابل ملاحظه‎ای به مصرف می‎رسند برخی از آنها نیز بر اثر فعل و انفعالات شیمیایی در موقع تهیه بعضی از مواد، تولید می‎شوند. اغلب گازها دارای بوی نافذ و مدت کوتاهی پس از انتشار قابل تشخیص می‎باشند. بعضی از آن‎ها دارای رنگهای خاصی هستند که در غلظت‎های معین، این رنگ را می‎توان تشخیص داد. بعضی از گازها بی‎رنگ و بویند و بدین ترتیب وجود آنها به آسانی حس نمی‎شود. این گازها در صورتی که خاصیت سمی داشته با شند، بسیار خطرناکند، مانند گازکربنیک.
علاوه بر داشتن خواص سمی، برخی از گازها دارای قابلیت اشتعال می‎باشند، مانند استیلن، اکسید دوکربن، گاز ذغال، اتیلن، هیدروژن، متان، بوتان و غیره.
دستگاه‎های کنترل مواد آلاینده هوا در صنایع:
با کاربرد دستگاه‎هایی می‎توان میزان آلودگی منتشر از یک منبع و نهایتاً محیط را تا حد قابل قبول کاهش داد.
الف‎- دستگاه‎های کنترل گازهای آلوده‎کننده هوا:
جدا کردن گازهای مضر و جلوگیری از انتشار آنها در هوای اطراف، معمولاً به روشهای زیر انجام می‎گیرد:
۱- جذب در مایعات:
جذب گازها در مایعات،‌ با استفاده از حلالی که خاصیت انتخابی نسبت به گاز بخصوصی را داراست، صورت می‎گیرد.
۲- جذب سطحی جامدات:
جذب سطحی موقعی صورت می‎گیرد که گازی از یک سطح جامد صاف و یا متخلخل عبور داده شود. عمل جذب ممکن است منحصراً یک کشش مولکولی باشد و یا آنکه این کشش با فعل و انفعالات شیمیایی توأم باشد. کربن فعال، اکسید آلومینیوم و ژل سیلیس از جمله موادی هستند که در جذب گازها مورد مصرف دارند.

۳- تقطیر:
با آنکه عمل تقطیر، هم به وسیل

ه کم کردن درجه حرارت و هم از طریق بالا بردن فشار امکان‎پذیر است، ولی در عمل معمولاً از روش کاهش درجه حرارت استفاده می‎شود. دو نوع دستگاه تقطیر از نظر اصول و کلیات طرح مورد استفاده است. دستگاه تقطیر تماسی، که در آن ماده سردکننده بخار و ماده تقطیر شده با هم مخلوط می‎شوند و تقطیر سطحی، که در آن اختلاط بین ماده سردکننده و بخار وجود ندارد و هر کدام جداگانه در جوارهای داخلی دستگاه تقطیر حرکت می‎کند.
ب- روشهای کنترل و جدا کردن ذرات:
از انواع مختلف دستگاه‎های کنترل ذرات که در صنایع نصب می‎گردند،‌ چند نوع آن که بیشتر مورد استفاده هستند، عبارتند از:

۱- اتاقک‎های ته‎نشینی:
اصول کار این نوع دستگاه چنین است که ذرات گرد بر اثر وزن خود، در اتاق عبور گاز به پائین می‎ریزد. سرعت عبور گاز در اتاق ته‎نشینی تا حد امکان باید پائین و زمان توقف گاز هر چه ممکن است بیشتر گردد، تا میزان ریزش ذرات افزایش یابد. این دستگاه معمولاً برای غبارگیری مقدماتی و جدا کردن خرده‎های درشت بکار می‎رود.
۲- فیلتر یا صافی:
فیلترها عبارت از بستر متخلخلی هستند که قادرند وقتی هوای دارای ذرات معلق از آنها عبرو می‎کند،‌ ذرات را در سطح خود نگهدارند. جنس فیلترها از مواد مختلف است لیکن فیلترهای پارچه‎ای بیشتر مورد استفاده‎اند. مناسب‎ترین پارچه صافی نوعی است که مقاومت شیمیایی داشته، درجات حرارت شدیدی را تحمل کند، در برابر کشیدگی و انقباض مقاوم باشد و هوا بخوبی از آن بگذرد.
۳- غبارگیرهای هیدرولیک (جمع‎آوری ذرات به طریقه شستشو):
در این دسته از غبارگیرها، یک مایع که معمولاً آب،‌ یا آب و یک جسم خیس‎کننده است، بکار می‎رود و غبار به صورت گل و لای جمع‎آوری می‎شود. نوعی از آنها دستگاه شوینده‎ای است که گلوله‎های شناور دارد. در این دستگاه گازی که از قسمت پائین وارد می‎شود، به طرف بالای دستگاه جریان می‎یابد و از بین گلوله‎هائی که بر اثر عبور گاز و جریان آب متحرک می‎شوند، عبور می‎کند و در نتیجه با قشر نازکی از آب مجاور می‎شود. بر اثر این کار ذرات از آن جدا گشته، در ته دستگاه بصورت گل و لای جمع‎آوری و سپس تخلیه می‎شوند.
آموزش ایمنی
با آموزش‎های ایمنی می‎توان سطح آگاهی، مهارت و تخصص کارکنان را در امور ایمنی بالا برد و در نتیجه از ایجاد بسیاری از حوادث پیشگیری کرد.
تعریف و اهداف آموزش ایمنی:
آموزش ایمنی تلاش گسترده‎ای است برای آشنا ساختن افراد با نوع کار، دانش لازم و مهارت‎های فرد جهت انجام کار ایمن و بدون حادثه. بدین معنی که آموزش ایمنی باید در سه زمینه نوع کار پرسنل، علم و دانش پرسن

ل، و سطح مهارت پرسنل در انجام کار اطلاع کافی بدهد.
در آموزش‎های ایمنی به سه موضوع کلی باید توجه داشت و دوره‎های آموزشی باید دربرگیرنده این سه موضوع باشند:
الف‎- بالا بردن سطح آگاهی افراد در زمینه اهمیت ایمنی و بهداشت در صنعت (هزینه‎های حوادث و فواید ایمنی و رعایت اصول ایمنی).
ب- ارتقای سطح آگاهی افراد در زمینه جلوگیری از حوادث در صنعت (بدین معنی که افراد در زمینه شغلی خود به راه‎های علمی و عملی جلوگیری از حوادثی که در انتظار آنهاست، آگاهی کامل داشته باشند. یعنی اول ایمنی،

بعد کار).
پ- افزایش مهارت افراد در بکارگیری سیستم‎های ایمنی و ابزارآلات ایمنی به هنگام کار در رده‎های مختلف صنعت.
با شرحی که داده شد،‌ مشخص می‏شود که آموزش ایمنی نیز می‎باید همراه با آموزش‎های تخصصی و فنی صورت بپذیرد.
عوامل روانی و فیزیولوژیکی محیط کار:
انسان از مهمترین عوامل ایجاد و پیشگیری از حوادث به شمار می‎آید. در این مورد روح و جسم را باید مجموعه‎های واحد به حساب آورد و نباید بین عوامل فیزیولوژیکی و روانشناسی جدایی قائل شد. انسان را موجودی مرکب از دو عامل روح و جسم دانست.
محیط و شرایط کار:
محیط کار در مسأله حفاظت عامل روانی مهمی است. در بسیاری از کارگاه‎ها دیده شده است که کثرت حوادث، ناشی از تأثیرات محیط عمومی است. اگر روابط بین کارگر و کارفرما بد باشد یا کارگران از مزد و ساعت کار و یا سایر شرایط کار ناراضی باشند، میزان حوادث افزایش می‎یابد، حال آنکه در موقعی که مناسبات و روابط صنعتی خوب است، عکس این قضیه صادق می‎باشد. تدابیری که به منظور راحتی کارگر اتخاذ می‎گردد، محیط کار را بی‎خطر می‎سازد. عدم تأمین شغلی و وضع استخدامی نامناسب یکی از عوامل مسلم وقوع حوادث است. اگر کارگران نگران اخراج خود باشند از تعادل روحی لازم برخوردار نیستند و در معرض سوانح قرار خواهند گرفت.
رفتار کارگرانی که در محیطهای کار تمیز و منظم کار می‎کنند،‌ با رفتار کارگرانی‎ که در کارگاه‎های کثیف نامنظم و انباشته از ادوات و آشغال کار می‎کنند، فرق کلی دارد و این امر در بروز حوادث کار بخوبی نمایان می‎شود. احترام به احساسات و شخصیت کارگر به او آرامش خاطر می‎بخشد و این امر در مورد ایمنی او از مهمترین عوامل روحی است. در نتیجه موقعی که کارفرما در مناسبات خود با کارگر دقت بیشتر به خرج می‎دهد و با او انسانی رفتار می‎کند، کارگر بیشتر از گزند سوانح مصون می‎ماند.
خستگی جسمی و روانی:

خستگی سبب کاهش کارایی کارگر و وقوع حوادث می‎شود و هر چه میزان خستگی بیشتر باشد، امکان ایجاد خطر نیز بیشتر می‎شود، زیرا خستگی سبب می‎شود که حواس کارگر به اندازه کافی متمرکز نباشد و فکرش خوب کار نکند و همچنین جوانب کار را در نظر نداشته باشد و احتیاط نکند و در مجموع خطاپذیری خاص مختلف او افزایش یابد.
همچنین وقوع حوادث بیش از آنکه به خستگی جسمی مربوط باشد، به وضع روانی کارگر مربوط است. بنابراین میزان رضایت خاطر ت. شیوه رفتار سرپرست و نحوه مدیریت سازمان و کلاً روابط صنعتی نیز (روابط بین کارگر و کارفرما و مجموع مقررات و ضوابط حاکم در محیط کار) در این امر بسیار مؤثر می‎باشد.
استعداد حادثه:
آمار نشان داده که بعضی از کارگران در مدت زمان معینی، دچار حادثه نشده‎اند و برخی دیگر در همین مدت به چند حادثه مبتلا گردیده‎اند. از این امر می‎توان نتیجه گرفت که برخی از کارگران، استعداد دچار شدن به حوادث را پیش از دیگران دارند و آنها را معمولاً مستعد حوادث می‎نامند.
حادثه ممکن است به سبب تأثیر یک حاثه قبلی روی دهد. اگر کارگری یک بار به حادثه‎ای دچار شود،‌ چنانچه خود را دوباره در وضعی شبیه به وضع قبل از حادثه بیابد و یا مجبور باشد با همان نوع ماشین کار کند، ممکن است با نوع احساس عدم اطمینان، ترس یا تنفر مشغول به کار شود که این نوع احساسات ممکن است خود به حادثه‎ای منجر شود.
البته استعداد حادثه درجات مختلفی دارد. در حالی که یک عامل بد روانی مانند خودپسندی ممکن است زیاد خطرناک نباشد، ولی ترکیب چند علت، مثلاً خودپسندی بی‎قیدی و عصی بودن یک نفر احتمالاً خطرناک است.
البته بعضی از افراد هم از نقاط ضعف خود آگاهند و بسته به تشخیصی که دارند می‎توانند خود را کم و بیش اصلاح کنند و نقاط ضعفشان را برطرف سازند.
شرایط فیزیولوژیکی:

منظور از شرایط جسمانی یا فیزیولوژیکی، مجموعه آمادگیها، مهارتها، و توانائیهای جسمی لازم در فرد،‌ برای انجام وظایف و مسئولیتهای محوله می‎باشد. همیشه فرد توانائیها و قابلیهای لازم را برای انجام کار محوله داشته باشد.
ایجاد برخی حوادث در محیط کار، ناشی از شرایط بدنی و نارساییها و معایب فیزیولوژیکی است، نظیر نارسایی در بینایی و شنوایی و نداشتن قدرت بدنی کافی، داشتن حساسیت نسبت به برخی بوها، ‌احساس سرگیجه در ار

تفاعات و امثال آن که ممکن است در وقوع سوانح در محیط کار تأثیر داشته باشد. لذا پس از معاینات طبی و تشخیص پزشک و تلاش در رفع این معایب،‌ افراد به مشاغلی گمارده شوند که دارای تواناییها جسمی لازم برای انجام وظایف مزبور باشند.
البته نباید تصور شود افرادی را که دارای توانائیها و آمادگیهای جسمی لازم نیستند، کاملاً کنار گذارده و اصولاً به کار گرفته نشوند، ‌بلکه لازم است علی‎رغم عیوب بدنی و نقاط ضعفشان، آنها را به کارهای مفید و منطبق با توانائیهای جسمانیشان منصوب و تشویق کرد.
روانشناسان در بهبود اوضاع و پیشرفت محیط کار نیز سهم بسزائی دارند چون آنان هستند که با پیش‎بینی‎های لازم شایستگی افراد را برای کار صحیح در نظر بگیرند.
نقش روانشناسی در کار و صنعت:
رواشناسان صنعتی بیش از آنچه که تصور می‎رود می‎توانند در محیط‎های کار ثمربخش باشند و در زمینه‎های مختلفی چون بهبود روابط کارگر و کارفرما، شناخت روحیه و طرز فکر افراد، عادات و شخصیت کارگران، جلوگیری از غیبت‎ها، کندی کار، تلف شدن نیروی کارگر ناراحتی‎ها، اعتصابات، کاهش حوادث شغلی و سرانجام آنچه که منجر به بهبود و پیشرفت کار می‎شود فعالیت نمایند.
خستگی
یکی از دشواری‎هایی که بشر همیشه با آن روبرو شوده و هست مسأله خستگی است. خستگی حالتی است که موجب کم شدن قدرت کارایی و مقاومت بدن می‎گردد و شخص رغبت خود را نسبت به کار و فعالیت و انجام کارهای روزانه از دست می‎دهد. به بیان دیگر بر اثر مداومت در فعالیتهای مختلف از قدرت عملی اعضاء کاسته می‎شود و نوعی ناراحتی به شخص دست می‎دهد که به آن خستگی می‎گویند که در عین حال بازتاب طبیعی جانداران متحرک است.
هرگاه فعالیت در حدود توانایی شخص باشد و کار در شرایط مناسب انجام شود، خستگی حاصله عادی است و معمولاً با خواب و استراحت در زمانی نسبتاً کوتاه رفع می‎شود.
عوامل متعددی در ایجاد و افزایش خستگی تأثیر دارند که مهمترینشان عبارتند از:
۱- بی‎علاقه بودن به کار یا یکنواخت بودن کار
۲- کم بودن یا زیاد بودن کار
۳- نداشتن علاقه به محیط کار، ‌همکاران و کارفرما و همچنین سرپرستی نادرست (همکاران ناهماهنگ و شرایط کاری نامناسب وجود همکاران بیمار و معتاد یا با رفتار و سلوک نامناسب)
۴- مسائل خانوادگی و مادی
۵- مسائل اجتماعی و سیاسی

۶- عوارض و بیماریهای جسمانی و روانی
۷- مسائل رفاهی و مرخصی و تعطیلات نامناسب
۸- مطابق نبودن کار با توانائیهای جسمانی و ذهنی فرد و نیز انجام کار به طرز ناصحیح
۹- شرایط فیزیکی (حرارت، رطوبت، نور، تهویه، فشار، سروصدا وغیره) نامناسب در محیط کار.
این عوامل می‎تواند باعث خستگی شخص

شوند و عوارض زیر را به دنبال بیاورند.
– احساس کسالت و سستی و ملالت و اشکال در ادامه کار
– تقلیل در ظرفیت و قابلیت انجام کار
– اختلال در کار طبیعی دستگاه‎های جریان خون، تنفس، ترشحی، عصبی و غیره
– تقلیل کمی و کیفی کار به علت کاهش قدرت و دقت
– افزایش ساعات غیبت به علت احساس کسالت و ناراحتی
– افزایش تصادفات و حوادث ناشی از کار به علت نقصان قدرت تمرکز قوای دماغی
– تشدید و ازدیاد اختلاف‎ها و برخوردها در محیط کار و زندگی
– افزایش بیماریهای جسمی به علت افزایش استعداد ابتلا به بیماری
– بروز عوارض عصبی و روانی
– تقلیل در توانایی انجام کارهای روزمره زندگی در خارج از محیط کار
– عدم توجه به وظایف اجتماعی و عدم تمایل به معاشرات با دیگران
– پیری زودرس و کوتاهی عمر به علت کار بیش از حد قدرت
پنج حس خود را ایمن سازید
وسایل حفاظت انفرادی عبارتند از:
لباس کار، پیش‎بند، کلاه فلزی (کاسک)، ماسک جوشکاری و عینک و سایر انواع ماسک‎ها، ‌حفاظ گوش، کمربند حافظ، انواع دستکشها، کفش‎ها و چکمه و گتر.
۱- لباس کار: لباس کار بایستی با توجه به خطراتی که در حین کار برای کارگر مربوطه پیش می‎آید انتخاب شود و به ترتیبی باشد که از بروز خطرات تا حد ممکن جلوگیری نماید.
لباس کار باید مناسب با بدن کارگر استفاده کننده بوده و هیچ قسمت از آن آزاد نباشد، کمر آن همیشه بسته و جیب‎های آن کوچک بوده و حتی‎الامکان تعداد جیب‎ها کم باشد.
کارگرانی که با ماشین کار می‎کنند و یا در جوار ماشین‎آلات مشغول کار هستند لباس کاری دربرداشته باشند که هیچ قسمت آن باز و یا پاره نباشد.
۲- پیشبند: در مقابل قطعات دوار و متحرک م

اشین‎ها و همچنین در جوار آنها نباید از پیش‎بند استفاده شود. پیش‎بندهای مخصوص کارگرانی که در مقابل شعله و با آ‌تش‎های بدون حفاظ و یا در مقابل فلزات مذاب کار می‎کنند باید تمام سینه را پوشانیده و از جنسی تهیه شود که در برابر آتش کاملاً مقاومت داشته باشد.
پیش‎بند کارگرانی که با مایعات خورنده مثل اسیدها و مواد قلیایی سوزاننده کار می‎کنند باید از کائوچوی طبیعی و یا از مواد دیگر تهیه گرد

د.
پیش‎بندهای سربی برای حفاظت در مقابل اشعه ایکس باید قفسه سینه را پوشانده و ۳۰ تا ۴۰ سانتی‎متر پائین‎تر از کمر را نیز محفوظ نگهدارد.
۳)کلاه ایمنی: با استفاده از کلاه ایمنی حساس‎ترین عضو بدن را از سقوط و پرتاب اجسام حفاظت کنیم. مطابق شکل زیر در داخل کلاه اجزا و نوارهای مختلفی وجود دارد:
۱- نوارهای نگاه دارنده
۲- نوارهای تنظیم
۳- نوار عرق‎گیر
۴- ضربه‎گیر داخلی
الف‎- کلاه ایمنی از مواد پلاستیکی، پارچه، چرم و مواد ضد آتش تهیه می‏‎شود و حداکثر زمان استفاده از آن نباید بیش از ۳ سال باشد بنابراین زمان شروع استفاده باید روی اتیکت ویژه‎ای در درون کلاه قید شود.
ب- کلاه ایمنی به نحوی بر سر گذارده شود که نوار تنظیم آن در پشت سر قرار گیرد، بدون آنکه بر سر فشار وارد آورد. نوارهای نگاه دارنده که در درون کلاه روی سر قرار می‎گیرد در عمقی قرار دارند که فاصله‎ای بین سطح فوقانی سر و دیوار داخلی سقف کلاه بوجود می‎آورند که این فضا به نام فضای حافظ نامیده و با ابر فشرده و در زمستان‎ها با پوشش زمستانی پر می‎شود.
ج- معمولاً کلاه در ۳ اندازه استاندارد تهیه می‎شود.
۱- برای دور سر با اندازه ۵۵ سانتی‎متر
۲- برای دور سر با اندازه ۵۵ تا ۹۵ سانتی‎متر
۳- برای دور سر بزرگتر از ۹۵ سانتی‎متر
د- معمولاً دو سوم اندازه‎های ساخته شده کلاه ایمنی مطابق سایز متوسط هستند.
ه‍- وزن کلاه ایمنی نبایستی از ۴۰۰ گرم بیشتر باشد.
و- کلاه ایمنی از مواد غیرقابل احتراق ساخته می‎شوند و در مواردی که خطر برق گرفتگی وجود دارد جنس کلاه عایق باشد.

۴- گوشی‎های حفاظتی: گوشها باید در مقابل جرقه و تکه‎های مذاب و یا دیگر ذراتی که در هوا پرتاب می‎گردند و همچنین سروصدا محافظت شوند.
سروصدای زیاد در کارگاه‎ها به تدریج ایجاد یک نوع کریمی‎کند که به آن کری حرفه‎ای گویند. صداهایی که بیش از حد مجاز در کارگاه‎های بافندگی، دیگ‎های بخار، اره‎های دوار و غیره ایجاد می‎شود. برای محافظت گوش از گوشی‎های حفاظ

تی استفاده شود.
انواع گوشی‎های حفاظتی:
الف‎- گوشی‎های چوب پنبه‎ای: این نوع گوشی‎های حفاظتی از الیاف مخصوص مخلوط با موم ساخته شده است که ایجاد حساسیت در گوش می‎کند و در نتیجه در مقابل سر و صدا بیش از حد مجاز گوش‎ها را از آسیب حفظ می‎کند.
ب) گوشی‎های پلاستیکی: این نوع گوشی‎ها حفاظتی از لاستیک‎های نرم تهیه شده است که در اندازه‎های مختلف در داخل گوش قرار می‎گیرند. عیب این نوع گوش‎ها این است که مانع رسیدن صدای دستورات داده شده از طرف سرپرست به کارگر می‎گردد.
ج) گوشی‎های جفتی: گوشی‎های حفاظتی که بر روی سر قرار می‎گیرد قابل تنظیم بوی پشت گردن می‎باشد این گوشی‎ها از لاستیک تهیه شده و در مقابل سروصدا در مقایسه با سایر وسایل حفاظتی برای گوشی‎ها مناسب‎تر است.
نکات قابل توجه:
۱- در محیط‎هایی که میزان شدت صدا از حدود ۹۰ دسی‎بل بیشتر باشد بایستی از گوشی‎های حفاظتی استفاده نمود.
۲- گوشی‎های حفاظتی همیشه قبل از استفاده ضدعفونی شوند.
۳- برای اینکه به گوشی فشار زیادی وارد نشود گوشی‎های جفتی نباید وزن زیادی داشته باشند.
۴- گوشی‎ها باید به آسانی قابل تمیز کردن و ضدعفونی شده باشند.
۵- از گوشی‎ها بتوان به راحتی استفاده کرد همچنین گوشی‎ها نباید برای استفاده کننده ایجاد حساسیت و یا سوزش در گوش نمایند.
۵- کفش‎های حفاظت ایمنی: برای حفاظت پاها و انگشتان در مواردی که جسم سنگینی روی آنها سقوط می‎کند و یا مواقعی که از روی میخ عبور می‎کنیم و همچنین به منظور جلوگیری از آسیب بواسطه ریختن اسید و یا قطرات مذاب باید از کفش ایمنی استفاده شود.
انواع خطرهایی که باعث آسیب

به پاها می‎گردد بر سه نوع‎اند:
الف- خطرهای مکانیکی: سقوط اشیاء روی پاها بخصوص انگشتان پان و یا فرو رفتن اشیاء نوک تیز به ناخن‎ها و یا انگشتان پا از خطرهای مکانیکی محسوب می‎شود.
ب- خطرهای شیمیایی: در هنگام کار با اسیدها، بازها، روغن و چربی‎های حیوانی و نباتی و همچنین حلالها، روغن‎هایی که از نفت مشتق شده‎اند مانند گریس، وازلین و‎… انواع مواد سوختی نفتی.
ج- خطرهای گرمایی و سرمایی:‌ در هنگام کار در محیط‎های گرم تماس ته‎کفش‎ها با زمین‎های گرم و نیز در محیط‎های سرد (سردخانه

) ای نوع خطرها بوجود می‎آید.
۶- کمربندهای ایمنی:
۱- کمربندهای ایمنی و تسمه‎هایی که روی شانه می‎افتد و سایر تسمه‎های مربوط به آن از چرم محکم (یا برزنتی) یا کنفی یا سایر مواد مقاوم مشابه ساخته شود.
حداقل پهنای کمربند ایمنی ۱۲ سانتی‎متر و حداقل ضخامت آن ۶ میلی‎متر بوده و استقامت آن در برابر نیروی کششی نباید کمتر از ۱۱۵۰ کیلوگرم باشد.
۲- طناب‎های مهار باید از کنف بسیار مرغوب و یا از جنس مشابه ساخته شود و مقاومت کششی آن کمتر از ۱۱۵۰ کیلوگرم نباشد.
۳- کمربندهای ایمنی و ضمائم آن مرتباً بازدید و قطعات فرسوده آن تعویض شود.
۴- پرچ‎های کمربند مرتباً بازدید شوند.
۵- کلیه ضمائم گیره‎های کمربند دارای مقاومتی برای خود کمربند باشد.
۷- وسائل حفاظتی دست‎ها و بازوها:
۱- دستکش‎ها نباید برای حرکت راحت انگشتان مانع بوجود آورند.
۲- کارگرانی که با دستگاه‎های مته‎، ماشین‎های تراش و سایر ماشین‎هایی که دارای قطعات متحرک‎اند کار می‎کند نباید از دستکش استفاده کنند.
۳- کارگرانی که اشیاء لبه تیز و برنده یا اجسام خاردار یا آج‎دار حمل می‎کنند از دستکش مقاوم یا مسلح به سیم‎های فلزی استفاده کنند.
۴- کارگرانی که گوشت را قطعه قطعه می‎کنند از دستکش‎های با زره فولادی استفاده کنند.
۵- دستکش کارگرانی که فلزات داغ حمل می‎کنند از پنبه نسوز یا جنس‎های مشابه و مقاوم در برابر گرما و عایق حرارت ساخته شده باشد.
۶- کارگرانی که با برق سروکار دارند از دستکش‎های عایق با جنس‎های مشابه استفاده کنند که عایق الکتریسیته بوده و مقاومت الکتریکی آن‎ها مناسب ولتاژ مورد نظر باشد و مورد آزمون قرار گیرد.
۷- در کار با مواد خورنده مانند اسیدها و قلیایی‎ها از دستشک‎هایی از جنس پلاستیک طبیعی یا مصنوعی یا پلاستیک نرم استفاده کنند.
۸- در کار با مواد سمی یا محرک

دستکش‎ها:
الف‎- به قدری بلند باشند که بازوها را بپوشانند.

ب- کوچک‎ترین سوراخ یا پارگی نداشته باشند.
ج- در صورت پارگی فوراً تعویض شوند.
۹- دستکش‎های سربی برای حفاظت در برابر اشعه یونیزه کننده به طور کامل دستها را بپوشانند و لااقل تا نصف بازوها را محفوظ داشته و قدرت حفاظتی آنها اقلاً برابر با قدرت حفاظتی ورق سربی به ضخامت ۵۵/۰ میلی‎متر باشد.
۱۰- دستکش‎های سربی حتی‎الامکان سبک و نرم باشند.
۸- حفاظت پاها (گتر، کفش و چکمه)
گترها:
۱- گترهای حفاظتی طوری ساخته شده باشند تا در مواقع ضروری بتوان آن‎ها را فوراً از پا درآورد. کارگرانی که از درخت، تیر و ستون‎ها بالا می‎روند، از گتر مخصوص استفاده کنند.
۲- در مورد کار با مواد مذاب، گتر بایستی از پنبه کوهی یا مواد مشابه مقاوم در برابر حرارت ساخته شود و تا زانو را پاشوانده، کاملاً به پا بچسبد، بطوریکه مانع داخل شدن مواد مذاب شود.
۳- کارگرانی که در معرض ترشحات جزئی یا جرقه‎های شدید یا اشیاء برنده قرار دارند گتر آنها بایستی از چرم دباغی شده یا جنس مقاوم دیگر درست شده باشد.
۴- کارگرانی که با تبر یا پتک و ابزارهای مشابه کار می‎کنند بایستی از ساق بند یا مچ پیچ‎های با مقاومت کافی استفاده کنند.
کفش‎ها و چکمه‎ها:
۵- کارگرانی که کارشان حمل قطعات چدنی، قطعات بزرگ چوبی یا جابجا کردن بارهای فلزی سنگین است بایستی از کفش‎های پنجه فولادی استفاده کنند.
۶- کارگرانی که با مواد اسیدی و قلیایی و خورنده کار می‎کنند، کفش آنها بایستی از لاستیک یا چرم مخصوص این‎گونه کارها یا از سایر مواد مقاوم درباره مواد خورنده ساخته شده باشد.
۷- در کار در مجاورت مواد داغ یا خورنده، کفش‎ها بایستی کاملاً به قوزک پا چسبیده باشند تا مواد در داخل کفش نفوذ نکنند. ضمناً این کفش‎ها بایستی فاقد سوراخ مخصوص بند کفش باشند تا از نفوذ مواد جلوگیری کنند.
۸- در مورد کار با برق نباید در کفش‎ها فلز بکار رفته باشد.
۹- در کارگاه‎هایی که ممکن است جرقه ایجاد خطرکند بایستی کفش فاقد میخ باشد.
انواع کفش‎های ایمنی:
۱- کفش ایمنی (چکمه) مخصوص کار با مواد شیمیایی مانند اسیدها، چربی‎ها و بازها.
۲- کفش ایمنی مخصوص کار در معادن و کارخانه‎ها.
۳- کفش ایمنی مخصوص کوره‎های مذاب.
۴- کفش ایمنی مخصوص برق کارها.
نکات مهم:
۱- کفش‎های ایمنی دارای پنجه فولاد باشد.
۲- کفش‎های ایمنی متناسب با نوع کار باشد.
۳- کفش‎های ایمنی به اندازه پاها باشد.
وسایل حفاظتی جهاز تنفسی:
۱- ماسک‎های حفاظتی باید به خوبی بر روی صورت بنشیند و درز و منفذی به خارج نداشته باشند.
۲- برای حفاظت در برابر بخارهای خورنده و حلال‎ها، گازهای مضر و هوای اکسیژن، استعمال ماسک‎های فیلتردار با عمل مکانیکی ممنوع است.
۳- به محض احساس ناراحتی در تنفس فیلتر را تعویض کرد.

۴- استفاده از ماسک‎های تنفسی مجهز به قاب یا محفظه فیلتردار در کار با مواد شیمیایی در محوطه‎های کوچک یا اماکنی که تهویه آنها ناقص است یا در فضائی که اکسیژن آن کم است ممنوع می‎باشد.
۵- قاب‎ها و محفظه‎های فیلتردار پس از هر بار استفاده تعویض شوند. اگر هم از آن استفاده نشده باشد پس از انقضای مدتی که سازنده تعیین کرده است تعویض شود.
۶- به مجرد مشاهده علائم خروج مواد شیمیایی از محفظه فیلتردار باید فیلتر آن را عوض کرد.
۷- از ماسک‎های تنفسی در صورتی می‎توان با هوای فشرده استفاده کرد که:
– هوای مزبور قبلاً توسط صافی‎هایی که در مجاری آنها قرار داده‎اند تمیز و خشک شد

ه باشند.
– ورود هوای فشرده بهتر است با دستگاه وانتیلاتور انجام پذیرد. استفاده از کمپرسور حتی‎المقدور توصیه نمی‎شود.
– نصب دهانه لوله مکنده هوا باید در محلی باشد که هوای تمیز و پاک برای دستگاه تأمین شود.
۹- فاصله نقطه اتصال دستگاه‎های تنفسی که با هوای فشرده کار می‎کنند تا محل اصلی دهنده‌ هوا نباید بیش از ۴۵ متر باشد.
۱۰- قطر داخلی لوله‎های خرطومی (یا قابل انعطاف) ماسک‎ها نباید از ۵/۲ سانتی‎متر کمتر باشد و لوله باید طوری باشد که پاره نشود و در اثر پیچ خوردن یا تا شدن راه عبور هوا را مسدود نکند.
۱۱- فاصله ماسک‎هایی که دارای لوله خرطومی یا قابل انعطاف هستند تا محل اتصال به لوله اصلی نباید بیش از ۵/۷ متر باشد.
۱۲- در موارد زیر دستگاه‎های اکسیژن‎ مورد استفاده قرار می‎گیرند:
– در مواردی که بر علیه حریق مبارزه می‎کنند یا عمل نجات انجام می‎دهند و یا در هوای غیر قابل تنفس ناشی از تراکم گاز با نقصان اکسیژن کار می‎کنند.
– در موردی که محل کار بیش از ۴۵ متر از نزدیک‎ترین منبع هوای سالم فاصله دارد و استفاده از ماسک‎های فیلتردار برای آنها مجاز نباشد.
آشنایی با اصول کلی بهسازی محیط کار
منظور از بهسازی محیط کار عبارت است از اقداماتی که باعث جلوگیری از انتشار عفونت‎ها و سرایت آن به کارگران می‎شود. همچنین از میان بردن عوامل زیان‎آوری که مربوط به محیط کار خاصی نمی‎شود، ‌نیز جزء بهسازی محیط کار محسوب می‎شود، برای تأمین سلامت کارگران بدون در نظر گرفتن نوع فعالیت مرکز تولیدی رعایت مسائل زیر الزامی است:
۱- تهیه آب آشامیدنی پاک، سالم و کافی
۲- جمع‎آوری و دفع مواد زاید مایع و جامد
۳- تأمین غذای سالم برای کلیه کارکنان
۴- کنترل و مبارزه با حشرات و جوندگان
۵- ایجاد تسهیلات بهسازی کافی
۶- تأمین نظافت عمومی محیط کار

در اینجا برای جلوگیری از افزایش حجم کتاب و برای در نظر گرفتن حوصله ‌خوانندگان محترم و اعتقاد کامل به اینکه موارد ۱ و ۲ و ۳ و ۴ از موارد بسیار ضروری برای تأمین سلامت و ایمنی کارگران و محیط کار می‎باشد به توضیح موردهای ۵ و ۶ اکتفا کرده و برای مطالعه بیشتر به منابع دیگر موجود در این زمینه توصیه می‎شود.

ایجاد تسهیلات بهسازی محیط کار:
ایجاد تسهیلات بهسازی در هر واحد صنعتی ضروری است، داشتن این تسهیلات به تعداد کافی و تمیز نگهداشتن آنها از اشاعه بیماری‎های واگیردار به طور محسوسی می‎کاهد. هر واحد تولیدی با توجه به تعداد و جنسیت کارکنان خود باید توالت، دستشویی، حمام، رخت‎کن و اتاق استراحت مخصوص زنان داشته باشد.

سؤالات تشریحی فصل اول
۱- کمک‎های اولیه به هنگام برق گرفتگی را توضیح دهید.
۲- عوامل فیزیکی زیان‎آور محیط کار را بیان کنید.
۳- عوامل مؤثر در بازدهی کار را شرح دهید.
۴- عوامل شیمیایی زیان‎آور محیط کار را بیان کنید.
۵- راه‎های پیشگیری و کنترل ذرات در محیط کار را بیان کنید.
۶- گازهای زیان‎آور در محیط کار را نام ببرید.
۷- دستگاه‎های کنترل مواد آلاینده هوا در صنایع را نام ببرید.

۸- آموزش ایمنی در کارگاه را تعریف کنید.
۹- اهداف آموزش ایمنی در کارگاه را بیان کنید.
۱۰- عوامل روانی و روحی محیط کار را بیان نمائید.
۱۱- استعداد حادثه را توضیح دهید.
۱۲- عوامل فیزیولوژیکی محیط کار را بیان کنید.
۱۳- نقش روانشناسی در کار و صنعت را شرح دهید.
۱۴- عوامل مؤثر در ایجاد و افزایش خستگی در محیط کار را

بیان نمائید.
۱۵- مشخصات هر یک از وسایل حفاظت انفرادی در کارگاه را بیان کنید.
۱۶- هر یک از علائم کالاهای بسته‎بندی شده را نام‎گذاری کنید.
۱۷- جدول حوادث مختلف کارگاهی را ترسیم و تکمیل نمائید.
۱۸- اصول کلی بهسازی محیط کار را بیان کنید.
۱۹- تسهیلات بهسازی (نظافت و بهداشت) محیط کار را بیان نمائید.
۲۰- اصول کلی فضاهای بهداشتی محیط کار را بیان کنید.

کمک‎های اولیه
معمولاً کمک‎های اولیه برای حفظ سلامت و حیات مصدوم یا بیمار قبل از رسیدن سرویس پزشکی و یا رسانیدن مصدوم به پزشک و مراکز درمانی انجام می‎گیرد.
تعریف کمک‎های اولیه: عبارت است از اقداماتی فوری که بلافاصله پس از بروز حادثه صورت می‎گیرد و سبب کاهش چشمگیر مرگ و میر می‎شود.
شخص کمک دهنده نیازی به داشتن اطلاعات پزشکی یا پرستاری ندارد و با آموختن اصول کمک‎های اولیه که خیلی ساده است هرکس می‎تواند این امر را به عهده بگیرد. لذا فرا گرفتن آن برای همه‌ مردم ضروری، لازم و مفید است.
اهداف:
۱- نجات و زنده نگه داشتن شخص مصدوم یا بیمار
۲- جلوگیری از شدت یافتن عارضه
۳- کمک به بهبود حال بیمار تا رسیدن و یا انتقال او به مراکز درمانی
صفات کمک دهنده:
۱- سرعت عمل داشته باشد. در هر حادثه به سرعت از وضع بیمار، محیط اطراف او و حادثه‎ای که اتفاق افتاده است اطلاعاتی کسب نموده و اقدام به نجات بیمار نماید.
۲- در هر حادثه خونسردی خود را حفظ نموده و با آرامش دست به کار شوید.
۳- به روحیه‌ بیمار توجه نموده و سخنانش تسلی‎بخش و محبت‎آمیز بوده و رفتارش اطمینان‎بخش و توأم با دلسوزی باشد.
۴- با اصول کمک‎های اولیه آشنا باشد و بداند که در هر حادثه به چه نحو باید عمل کند و چه اقداماتی را انجام دهد.
۵- ابتکار عمل داشته و از حاقل وسایل، حداکثر استفاده را در بهبود حال مصدوم بنماید.
حدود اختیارات و وظایف کمک دهنده:
۱- وظایف کمک دهنده در سطح کمک‎های اولیه بوده و از حد معینی تجاوز ننماید.
۲- کمک دهنده به هیچ‎وجه نباید در امور پزشکی و درمانی

که صلاحیت آنرا ندارد دخالت نماید.
۳- دخالت کمک دهنده در امر درمان بیمار یا مصدوم باعث ایجاد عوارض بیشتر و ازدیاد ناراحتی بیمار خواهد شد.
وظایف کمک‎دهنده به دو دسته تقسیم می‎شوند:
الف) وظایف فرعی ب) وظایف اصلی
الف) وظایف فرعی کمک‎دهنده حیاتی، (قبل و بعد از کمک‎های کمک‎دهنده) و نیز گزارش اقدامات انجام شده برای پزشک یا مراکز درمانی و اورژانس.
۲- آگاه نمودن مراکز درمانی یا اورژانس (در هنگام کمک به مصدوم) جهت آمادگی هر چه بیشتر برای پذیرش بیمار.
۳- اگر تنها هستید و نمی‎توانید مصدوم را حمل کنید، پس از انجام کمک‎های اولیه و به هوش آمدن مصدوم برای او سرپناهی درست کرده و مقدار لازم آب و غذا در دسترس او گذاشته و به دنبال کمک بروید.
۴- «مجروحین» را معمولاً به پشت می‎خوابانند، ولی در مواقعی که مجروح یا بیمار حالت تهوع داشته و استفراغ می‎کند و یا بیهوش است (بدون داشتن صدمات دیگر بدنی) او را به حالت ایمنی درازکش و به پهلو می‎خوابانند.
ب) وظایف اصلی کمک‎دهنده:
۱- دور کردن شخص مجروح یا مصدوم از محیط خطر در صورت لزوم (مثل ریزش کوه، آوار، آتش‎سوزی، غرق‎شدگی و ‎…)
۲- بازرسی راه‎های تنفسی کنترل علائم حیاتی بدن (مثل نبض، فشار خون، تنفس)
۳- جلوگیری از خونریزی
۴- کنترل علائم مسمومیت و اقدامات نجات مسموم
۵- کنترل شکستگی‎ها و انجام کمک‎های اولیه لازم
یکی از علائم خطر در مصدوم، غیرطبیعی بودن مردمک چشمهاست که یکنواخت نبوده و یا هر دو بزرگ شده باشند.
زخمها
تعریف:
هرگاه در اثر عوامل مختلف قسمتی از پوست بدن تغییر شکل دهد و این تغییر شکل همراه با ضایعات و خونریزی باشد، زخم نامیده می‎شود.
انواع زخم‎ها:
زخم‎ها را برحسب شدت و ضایعات بوجود آمده و شکل ظاهری و شدت خونریزی و زمان التیام به انواع زیر تقسیم می‎نمایند:
۱- زخمهای شکافدار یا بریدگیها: در این نوع زخم‎ها دیواره زخم منظم، خونریزی زیاد و التیام سریع می‎باشد،‌ این نوع زخمها در نتیجه بریدگی ایجاد می‎شوند و علت آنها بریده شدن پوست بوسیله آلت برنده‎ای مانند کارد، تیغ، لیوان شکسته و نظایر آن می‎باشد.
۲- زخم‎های کوبنده: در این نوع زخمها دیواره زخم منظم و خونریزی کم و عموماً زیر جلدی بوده و التیام به کندی صورت می‎گیرد،‌ مانند خوردن چکش بر روی ناخن.
۳- زخمهای له شده: در این نوع زخمها خونریزی زیاد، دیواره زخم نامنظم و التیام به کندی صورت می‎گیرد مانند زخمهای ناشی از تصادفات.

۴- زخمهای سوراخ شده: در این نوع زخمها دیواره منظم، خونریزی کم و التیام سریع می‎باشد مانند فرو رفتن میخ یا سوراخ و یا سرنیزه و گلوله و نظایر آن در بدن و احتمال عفونت اینگونه زخم‎ها نیز به علت عدم دسترسی به عمق زخم زیاد می‎باشد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 17700 تومان در 136 صفحه
177,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد