whatsapp call admin

مقاله در مورد جنگل نشینان چه کسانی هستند

word قابل ویرایش
44 صفحه
9700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

جنگل نشینان چه کسانی هستند

قدمت جنگل نشینی و کوه نشینی به مراتب بیشتر از جلگه نشینی منطقه شمال به ویژه تنکابن می‌باشد، از ازمنه باستان تاکنون به همه آن کسانی که در ارتفاعات البرز شمالی از جنگل تا کوه پایه‌ها و کوهستان‌های آن زندگی می‌کردند و به کار گله داری مشغول بوده‌اند «گالش» یا گالش‌ها می‌گفتند که عمدتاً زندگی کوچ نشینی دارند؛ در فصل زمستان به همراه دام‌های خود به مناطق

جنگلی و روستاهای جنگلی بر می‌گردند (قشلاق ) در فصول دیگر که زمین مستعد تعلیف چارپایان آن‌هاست به مناطق کوهستانی ارتفاعات بالای ۱۵۰۰ متر تا ۳۸۰۰ متر به مرور بالا می‌روند که این نوع کوچ را (ییلاق) می‌گویند عمدتاً کوچ آن‌ها خانوادگی نیست برعکس عشایر آن‌ها ماه‌های زیادی دور از خانواده در میان کلبه‌های چوبی یا سنگی خود به نام «سرا» به سر می‌برند. خانواده آن‌ها

در میان بند تا جنگلهای تنک یا روستاهای مرتعی پایین دست به کار کشاورزی مانند فندق، چای گندم کاری، جو و یونجه و حتی پائین ترها به کشت برنج و مرکبات مشغول هستند.گالش‌ها مردمانی سخت کوش، پرتوان، زحمت کش، بی تکلف و متواضع و کم توقع اند که بیشتر عمر خود را به کوه گردی جهت تعلیف حیوانات خود مانند گاو، گوسفند، بز، اسب و غیره مشغولند. در دنیای آن‌ها خبری از زندگی لوکس و ماشین و فناوری روز و صنعت نیست، آن‌ها از حداقل امکانات

بهداشتی، پوشاک ، مسکن و هرگونه امکانات رفاهی محروم اند و از نظر تغذیه فقط از فرآورده‌های دامی ارتزاق می‌نمایند، ( مناطق گالش نشین تنکابن مربوط به ارتفاعات دوهزار و سه‌هزار می‌باشد.) فرهنگ خاص خود را دارند، گویش آن‌ها گیلکی و شیوه زندگی آن‌ها کاملاً سنتی مربوط به نحوه زندگی قرون بسیار گذشته و شاید به اعصار نخستین تقسیم اجتماعی کار بشر پس از

اهلی نمودن حیوانات برمی‌گردد. آن‌ها فرهنگ دیرپای خود را کاملاً محفوظ نموده‌اند در گویش‌ها ونام‌های وسایل کار و غیره کاملاً به زبان‌های گذشته تکلم دارند پوشش آن‌ها، نحوه سازوکار آن‌ها همه و همه حکایت از آن را دارد که در مقابل همه برخورد هایی که فرهنگ های غیر بومی به فرهنگ بومی نموده مقاومت نموده و از اصالت خود دور نشده‌اند.حیوانات آن‌ها که حدود ۴ ماه از سال را در طویله‌ها به دلیل سرمای شدید و نبودن علف در مراتع به سر می‌برند از ذخیره

آذوقه‌های طبیعی مانند پیله‌های درخت لیلکی و علوفه‌هائی که در تابستان از زمین‌های اطراف اقامتگاه دائمی خود تهیه نمودند و یا سرشاخه‌های پربرگ و تازه را که خشکانده‌اند و در سال‌های اخیر با خرید کاه و کُلش (ساقه برنج) زمستان را سپری می‌نمایند.از اماکن گالش‌ها می‌توان به کُلام (کلبه‌های چوبی) پَره (محل خوابیدن گالش‌ها) مالینگا (محل نگه داری دام‌ها) پُرام سرا (محل نگه داری حیواناتی که شیر نمی‌دهند) وَرِه مالنگا و پُرام مالِنگا نام برد در تقسیم کار خود هر کدام

وظیفه‌ای خاص را به عهده دارند اصطلاحات زیر مربوط به همین تقسیم کار می‌باشد:مسئول بره‌ها (وَره گالش) مسئول بره‌های یکساله (کوی گالش) مسئول گوسفندان شیرده (رَمه گالش) مسئول بقیه گوسفندان (نرگالش) نگهدارنده بزها را (بزگالش) گویند. به صاحب گوسفند سراها (سرگالش) به مدیر داخلی و هماهنگ کننده وظایف گالش‌ها (کن ترتیب تقسیم کار شده‌است.
گزارشی از روند تخریب جنگل های ایران و زندگی جنگل نشینان ؛
برابر آخرین آمار منتشره فائو، سطح جنگلهای جهان به ۸/۳ میلیون هکتار (معادل ۶/۲۹ درصد) کاهش یافته است.
بخش عظیمی از جنگلهای اولیه در قاره های مختلف جهان منهدم و برای کاربریهای دیگر مورد استفاده قرار گرفته است و بهره برداریهای بی رویه، بسیاری از جنگلهای جهان را تبدیل به بیشه زار کرده است.

مقایسه بین تخریب و احیای جنگلها نشان می دهد که تنها در دهه گذشته حدود ۱۴۶ میلیون هکتار از جنگلهای جهان تخریب شده و در مقابل سالانه ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار یعنی معادل ۳۶ درصد این رقم احیا شده است.
به استناد همین آمار وسعت جنگلهای کشور ما که در کمربند میانی جنگلهای دنیا و اقلیمهای پنج گانه قرار دارد، حدود ۱۸ میلیون هکتار تخمین زده می شود که مطابق برآوردهای سازمان جنگلها و مراتع در حال حاضر وسعت این جنگلها به ۲/۱۴ میلیون هکتار کاهش یافته است این در حالی است که زندگی جنگل نشینان نیز همراه با تخریب جنگلها منهدم می شود..

متأسفانه جنگلهای کشور از بلایای طبیعی، تخریب توسط مردم و آتش سوزی در امان نبوده و بخش وسیعی از این ثروت ملی در حال نابودی است.
مسؤولان سازمان جنگلها و مراتع کشور آشنا نبودن مردم و مسؤولان سایر حوزه ها نسبت به نقش حیاتی جنگل و مرتع را باعث غفلت از این بخش می دانند و هشدار می دهند که با ادامه این روند شاهد از بین رفتن جنگلها و مراتع و گسترش بیابان در کشور خواهیم بود.
امکانات بسیار کم حفاظت از جنگلها و جنگل نشینان

مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت از منابع طبیعی سازمان جنگلها و مراتع کشور در گفتگو با خبرنگار ما اظهار داشت: از نظر ما تمام جنگلهای کشور و جنگل نشینان این جنگلها باید تحت حفاظت قرار گیرند.
“شعبان اسدی” با اشاره به اینکه در سازمان جنگلها ۱۰ هزار نیرو فعالیت می کنند، گفت: از این تعداد ۲۲۰۰ نفر در بخش حفاظت فعالیت می کنند که این تعداد برای حفاظت از جنگلها کافی

نیست، چرا که در کشورهای پیشرفته به ازای هر ۱۰ هزار هکتار یک نفر محافظ وجود دارد در حالی که در کشور ما به طور متوسط به ازای هر ۵۰ هزار هکتار یک نفر به خدمت گرفته شده است و این در حالی است که در بعضی مناطق به ازای هر ۱۰۰ هزار هکتار یک نفر محافظ هم نداریم.
رئیس دفتر حفاظت سازمان جنگلها و مراتع کشور در ادامه اظهار داشت: اگر بخواهیم به استاندارد جهانی در زمینه حفاظت نزدیک شویم حداقل ۷ تا ۸ هزار نفر نیروی محافظ نیازمندیم.

اسدی با اشاره به اینکه نیروهای مردمی و بسیج در طرح حفاظت از جنگلها بازوی کمکی سازمان جنگلها هستند، ادامه داد: با این وجود نفرات ما کم است و افراد متخصص برای پیگیری امور حفاظت نداریم.
وی افزود: حفاظت نکردن از جنگلها میلیاردها تومان زیان به کشور وارد می کند و متأسفانه سیستم دولتی توجهی به این مسأله ندارد. به طور مثال در تصرفات غیر قانونی یا قاچاق چوب ما قدرت پیشگیری نداریم، به همین دلیل تاکنون ۱۰۰ هزار پرونده در محاکم قضایی تشکیل شده که ارزش هر یک از پرونده ها از یکصد هزار تومان تا میلیاردها تومان است.

وی افزود: اگر امکانات داشته باشیم می توانیم از بسیاری تعدی هایی که هم اکنون به جنگل می شود جلوگیری کنیم و دیگر هزینه های زیادی برای مقابله با این پدیده ها و پیگیری پرونده در مراجع انتظامی و قضایی متحمل نشویم.
اسدی با اشاره به اینکه سالانه ۱۵ میلیون مترمکعب هیزم و چوب در عرصه های جنگلی مصرف می شود، اظهار داشت: برداشت مجاز چوب کمتر از ۷۰۰ هزار مترمکعب است این در حالی است که در سال ۸۳ بیش از یک میلیون و هشتصد مترمکعب چوب قاچاق کشف کردیم که این میزان تنها ۱۰ درصد آمار واقعی قاچاق چوب است.

وی به چگونگی قاچاق چوب در کشور اشاره کرد و گفت: قاچاق چوب در برخی موارد برای سوخت مردم است به همین دلیل اگر سوخت مردم حاشیه نشین جنگلها تأمین شود از مصرف ۱۴ میلیون مترمکعب هیزم و چوب جنگلها جلوگیری می شود.
اسدی افزود: در کشور گرم و خشک ما سرسبزی و جنگل از طلا نیز با ارزش تر است، چرا که این منابع تجدیدناپذیر است و متأسفانه قدر آن را نمی دانیم.

وی اظهار داشت: هم اکنون همکاری هایی میان شرکت گاز، بنیاد مسکن و سازمان تعاون روستایی وجود دارد اما باید این همکاریها بیشتر شود.
اسدی گفت: ۳ سال است که در قالب طرح صیانت از جنگلهای زاگرس، ارسباران و شمال از امکانات بخش خصوصی، بسیج و نیروی انتظامی استفاده می کنیم که با ورود هزار بسیجی در عرصه منابع طبیعی ۴ تا ۵ برابر وضعیت ما بهتر شده است به طوری که اگر در گذشته وضعیت ما ۵۰ درجه زیر صفر بوده هم اکنون این رقم به ۵ درجه زیر صفر رسیده است، اما تا رسیدن به اندازه های مطلوب خیلی فاصله داریم.

رئیس دفتر حفاظت از جنگلها و مراتع کشور از ایجاد یگان حفاظت از جنگلها خبر داد و اظهار داشت: این یگان مسلح با مجوز ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح در اسفند ماه سال ۸۴ ایجاد شد.
اسدی به مانورهای مشترک با نیروی انتظامی اشاره کرد و گفت: با تشکیل یگان مسلح حفاظت می توانیم به طور مستقل حفاظت جنگلها را بر عهده بگیریم.
اسدی در ادامه گفتگو با خبرنگار ما از خرید ۱۰۷ دستگاه خودروی ویژه اطفای حریق جنگلها خبر داد و گفت: با یک میلیارد و دویست میلیون تومان اعتبار این خودروها را خریداری کرده ایم و در آینده نزدیک، این خودروها به مجموعه یگان حفاظت افزوده می شود.

وی اظهار داشت: برابر برنامه چهارم توسعه باید ۱۷۹ دستگاه خودروی اطفای حریق خریداری کنیم، این در حالی است که برای حفظ جنگلهای شمال از حریق نیازمند ۸ فروند بالگرد هستیم اما تنها با خرید ۲ فروند بالگرد موافقت شده است.
رئیس دفتر حفاظت سازمان جنگلها و مراتع کشور ادامه داد: قیمت هر بالگرد حداقل ۷ میلیون دلار است که نیازمند تجهیز به وسایل ویژه اطفای حریق جنگل نیز می باشد.
اسدی زمان خرید بالگرد را منوط به پرداخت اعتبار در سال ۸۶ دانست و افزود
استفاده از بالگردهای یگانهای مسلح محدودیتهایی را برای ما ایجاد می کند، ضمن اینکه استفاده از بالگردهای بخش خصوصی با رقم ۳ میلیون تومان به ازای هر ساعت پرواز برای ما بسیار گران تمام می شود.

اسدی به آمار زیانبار آتش سوزی جنگلها اشاره کرد و افزود: از سال ۷۶ تا ۸۳، بیش از ۶ هزار مورد آتش سوزی داشتیم، این در حالی است که تنها در سال ۸۴، نزدیک به ۵/۲۳ میلیارد تومان بر اثر حریق به جنگلها و مراتع کشور زیان وارد شده است که مقایسه این رقم با سرمایه گذاری های ما برای پیشگیری نشانگر اهمیت این موضوع است.
وی به طرح خروج دام از جنگلها اشاره کرد و گفت: اگر قرار باشد این طرح به مرور زمان انجام شود نتیجه ای در بر نخواهد داشت، بلکه این طرح باید در یک محدوده زمانی خاص اجرا شود چرا که سنواتی شدن این کار مفید نخواهد بود.

اسدی به کاهش اعتبارات بخش منابع طبیعی اشاره کرد و اظهار داشت: حفاظت اولویت اول سازمان جنگلها و مراتع است به همین منظور با وجود کاهش اعتبارات این بخش اجازه ندادیم اعتبارات صیانت از جنگلها نسبت به سال گذشته کمتر شود و در عین حال اعتبارات استانی نیز در بخش حفاظت و صیانت از منابع طبیعی افزایش یافته است.
وی اعتبارات صیانت از جنگلهای شمال کشور را ۲ میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: با وجود کاهش ۲/۱۱ درصدی، اعتبارات منابع طبیعی از سایر بخشها مانند جنگلکاری را کاهش دادیم، اما اجازه ندادیم این کمبود در بخش حفاظت احساس شود.
رئیس دفتر حفاظت سازمان جنگلها ادامه داد: کاهش اعتبارات بخش منابع طبیعی باعث شد تا برنامه های ملی که برای تجهیز این دفتر داشتیم را متوقف کنیم تا شاید در سال آینده با اختصاص بودجه موفق به اجرای برنامه های جدید شویم.

اسدی با اشاره به اینکه باید مردم را در حفظ عرصه های منابع طبیعی همراهی کرد، گفت: به جای پرداختن به کارهای سخت افزاری باید مشکلات عرصه نشینان را شناسایی و برطرف کنیم تا کمتر شاهد تخریب منابع طبیعی باشیم.
رئیس دفتر حفاظت سازمان جنگلها و مراتع کشور افزود: مشارکت مردم در عرصه منابع طبیعی تعریف خاص خود را دارد و ما باید با شناسایی ظرفیتهای مردمی، تهدیدها را به فرصت تبدیل کنیم.
۳۹۶ محافظ برای صیانت از جنگل و مرتع استان تهران

مدیرکل منابع طبیعی استان تهران نیز با اشاره به کمبود امکانات حفاظتی این سازمان گفت: در جهان به ازای هر۱۰ هزار هکتار یک محافظ وجود دارد، در حالی که در استان تهران که نیروها متمرکز هستند و به نظر می رسد وضعیت این استان باید بهتر از سایر مناطق باشد به ازای هر ۳۰ هزار هکتار یک نفر محاظ جنگل و مرتع وجود دارد.
فضل ا… کولانی افزود: امکاناتی که به استان تهران تعلق گرفته با وجود جمعیت بیشتر و اهمیت این استان با سایر مناطق کشور یکسان است.
وی اظهار داشت: بهره گیری از نیروهای مردمی و بخصوص بسیج در حفاظت از منابع طبیعی در اولویت قرار دارد به همین دلیل هم اکنون تبادل نظرهایی با تشکلهای غیر دولتی مختلف انجام شده است، ضمن اینکه نیروهای بسیجی نیز در این عرصه ها حضور یافته اند.
فضل ا… کولانی با یادآوری این نکته که در استان تهران تنها ۳۹۶ محافظ وجود دارد، اظهار داشت: نباید از منابع طبیعی غفلت کنیم چرا که در این صورت مراتع فقیر و خیلی فقیر این استان به بیابان تبدیل می شود.
جنگلها و مراتع توان حضور مردم را ندارند
معاون وزیر جهاد کشاورزی نیز با اشاره به اینکه فشار بیش از حد به مراتع به دلیل حضور جمعیت دامدار اضافی باعث تبدیل شدن مراتع به بیابان شده است، گفت: مراتع کشور توان حضور ۱۸۰ هزار خانوار دامدار را دارد در حالی که هم اکنون ۹۰۰ هزار خانوار دامدار در مراتع حضور دارند و دام مازاد آنها مراتع را نابود و آنها را تبدیل به بیابان می کند.
خداکرم جلالی اظهار داشت: نبود توجه به عملیات آبخیزداری و عاری شدن مراتع از پوشش گیاهی، باعث شسته شدن خاک مرتع و جاری شدن سیلاب می شود.
رئیس سازمان جنگلها و مراتع کشور با اشاره به تخریب جنگلها ادامه داد: یکی از راههای مقابله با تخریب منابع طبیعی خروج جنگل نشینان از محدوده جنگل است که برای خروج ۱۰ هزار خانواده جنگل نشین به ازای هر خانواده ۲۰ میلیون تومان اعتبار مورد نیاز است.

جلالی افزود: طرح خروج جنگل نشینان از جنگل و اسکان آنها در روستاها و شهرکها مشکلات فراوان فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی را به وجود آورده است چرا که بیشتر این افراد پس از گرفتن پول نمی توانند شغلی به دست آورند و با فرهنگ شهرنشینی هم خو نمی گیرند.
معاون وزیرجهاد کشاورزی با اشاره به جدیت سازمان جنگلها و مراتع برای صیانت از منابع طبیعی گفت: به همین دلیل زمینهایی که در حاشیه اتوبان تهران- شمال در اختیار بنیاد جانبازان قرار گرفته بود تا هزینه بزرگراه از محل آن تأمین شود باز پس گرفته خواهد شد. طی نامه ای که وزیر جهاد کشاورزی به رئیس جمهوری نوشته است، قرار شده این کار به سرعت انجام شود و هزینه احداث بزرگراه را دولت پرداخت کند نه اینکه از فروش جنگل این هزینه تأمین شود.

ایجاد پارکهای جنگلی راه خروج از بحران
معاون رئیس سازمان جنگلها و مراتع کشور نیز ایجاد پارکهای جنگلی را راهی برای احیای جنگلها دانست و گفت: هم اکنون طرح جدیدی برای جهت دهی به طرحهای گذشته ایجاد پارکهای جنگلی تهیه شده، اما هنوز بررسیهای فنی آن به پایان نرسیده است.
“ناصر مقدسی” اظهار داشت: ایجاد پارکهای جنگلی قدمتی همسان با آغاز به کار سازمان جنگلها و مراتع دارد، اما با این حال ایجاد تغییر و بازنگری در این طرح الزامی به نظر می رسد.
وی با اشاره به اینکه صاحبنظران معتقدند، مشکل منابع طبیعی فرهنگی و اجتماعی است، گفت: باید پرسید چگونه می توان فرهنگ حفاظت و صیانت از منابع طبیعی را در کشور نهادینه کرد.
معاون مراتع و خاک سازمان جنگلها اظهار داشت: با اجرای طرح ایجاد پارکهای جنگلی بیشتر خانواده های شهری و روستایی از حداقل سرانه فضای سبز و مزایای آن برخوردار شده و با ارایه آموزشهای عمومی، آگاهی طبقات مختلف جامعه از اهمیت، ارزش و کارکردهای جنگل و فضای سبز ارتقا می یابد.
مقدسی تصریح کرد: پیش بینی می شود با اجرای این طرح شرایط مناسب برای بهره مندی اقشار مختلف مردم و ترویج و تعمیق فرهنگ منابع طبیعی بویژه در بین اقشار جوان کشور و نیز کاشت نهال در مناسبتهای مختلف از قبیل یادمان ازدواج زوجهای جوان، تولد فرزندان و امثال آن و همچنین احیای سنتهای حسنه ملی- اسلامی در اهتمام غرس نهال و کمک به بهبود وضعیت محیط زیست سالم و توسعه و ایجاد فضاهای تفرجگاهی برای مردم فراهم شود.
وی افزود: طرح ایجاد پارکهای جنگلی در اراضی موات، دیمزارهای کم بازده و زمینهای شیب دار و در معرض تخریب اطراف مراکز جمعیتی شهرهای مناطق خشک کشور که سرانه فضای سبز در آنها پایین است، اجرا می گردد.
معاون رئیس سازمان جنگلها و مراتع کشور ادامه داد: رویکرد طرح ایجاد پارکهای جنگلی غیر دولتی است و عمده منابع مالی موردنیاز از محل سرمایه گذاری نهاد کارگزاری و سهم اعضا یا خانواده های مشارکت کننده تأمین می شود.

مقدسی افزود: هم اکنون کار شناسایی اراضی مستعد و بلا معارض برای ایجاد پارکهای جنگلی در حال انجام است که امیدواریم مردم از این طرح استقبال کنند.
اگر مردم وارد عرصه تصمیم گیری نشوند
علی اکبر مهرابی یکی از مسایل عمده موفق نبودن برنامه های منابع طبیعی را توجه نکردن به مسایل اجتماعی و انسانی دانست و گفت: به جز سال های اخیر، هیچ گاه انسانهایی که در این منابع زندگی و از آن بهره برداری می کنند، مورد توجه قرار نگرفته اند.

دانشیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با تأکید بر طرح مسایل اجتماعی در برنامه های منابع طبیعی اظهار داشت: مردم خود راه حلهایی پیشنهاد می کنند که مناسب حل مسایل و مشکلات است و چنانچه با این مسأله درست برخورد شود مشکلات مردم و منابع طبیعی برطرف می شود، ولی اگر مردم را وارد عرصه تصمیم گیری نکنیم نه تنها وضع اقتصادی و اجتماعی آنها بهتر نمی شود، بلکه تخریب منابع طبیعی همچنان ادامه پیدا می کند.

این استاد دانشگاه به کاهش ۲/۱۱ درصدی اعتبارات بخش منابع طبیعی اشاره کرد و گفت: باید دید این تغییر در میزان اعتبارات، به دلیل کاهش اهمیت بخش منابع طبیعی در نظر دولت بوده یا به منظور بررسی و بازبینی مجدد طرحهای منابع طبیعی است چرا که سالهاست به برنامه های مختلف منابع طبیعی بودجه اختصاص داده شده ولی نتیجه موردنظر به دست نیامده است.
طرحهای منابع طبیعی اغلب در حال سکون هستند

دکتر تقی شامخی با اشاره به اینکه بیشتر طرحهای منابع طبیعی ساکن و بدون رشد است، اظهار داشت: طبق برنامه های سوم و چهارم توسعه به منظور حفظ و صیانت از جنگلها باید به دامداران مقیم جنگل بودجه ای اختصاص می یافت تا دام های خود را از جنگلها خارج کنند ولی این طرح کامل اجرا نشده است.
عضو هیأت علمی گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل دانشگاه تهران ادامه داد: در سال گذشته رقم مصوب بودجه بالا بوده ولی آنچه به دست مجری رسیده بسیار کمتر از مقدار تعیین شده بوده است.

وی به عنوان مثال بودجه تخصیص یافته در سال گذشته را ۵۵ درصد بودجه مصوب اعلام کرد و گفت: در سال ۸۵ صحبت از اختصاص واقعی بودجه می شود و اگر با وجود کاهش ۲/۱۱ درصدی بودجه منابع طبیعی نسبت به سال گذشته حداقل ۹۰ درصد بودجه تخصیص یابد نتیجه بهتری را به دنبال خواهد داشت.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران یادآوری کرد: در مدیریت منابع طبیعی همیشه در کنار بحث بودجه و استفاده از آن، موضوع مشارکت مردمی نیز مطرح بوده است، چرا که دستگاههای دولتی وظیفه تعیین برنامه ها و خطوط کلی نظارت را بر عهده دارند ولی در مرحله اجرا حضور مردم ضروری است.
دکتر شامخی با اشاره به اینکه مدیریت منابع طبیعی از جمله اموری است که بهتر است توسط خود مردم مدیریت شود، اظهار داشت: دولت باید از دانش بومی و توان کاری افراد کمک بگیرد چرا که عشایر و روستاییان در عرصه های منابع طبیعی زندگی می کنند و باید از تجربه های آنان استفاده کرد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 9700 تومان در 44 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد