مقاله مکان یابی پسماندهای جامد شهری در شهر بجنورد

word قابل ویرایش
11 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

مکان یابی پسماندهای جامد شهری در شهر بجنورد
چکیده:
مدیریت مواد زائد جامد یکی از مشکلات جدی زیست محیطی در کشورهای در حال توسعه نظیر ایران می باشد. توسعه شهرها از دیدگاه اقتصادی، افزایش مناطق مسکونی و زیرساختها در پی رشد سریع جمعیت منجر به ایجاد اثرات منفی بر روی محیط زیست می – گردد. از جمله اهداف مدیریت مواد زائد جامد شهری، جمع آوری، اصلاح و دفع مواد زائد جامد با رعایت اصول بهداشتی و بصورت اقتصادی می باشد.
در این مطالعه معیارهای زمین شناسی ، اقتصادی، اکولوژیکی ، زیست محیطی و کاربری اراضی در شعاع ۵٠ کیلومتری از شهر بجنورد مورد بررسی قرار گرفتند. مکانیابی به کمک سیستم اطلاعات جغرافیایی و دو روش بولین و روش همپوشانی وزنی انجام گردید. ابتدا مناطق ممنوعه و حریم ها در شعاع مورد بررسی با استفاده از روش بولین حذف گردیدند. در روش همپوشانی وزنی نیز ابتدا فاکتوهای موثر با روش تحلیل سلسله مراتبی اولویت بندی و سپس همپوشانی انجام گردید. در نهایت جهت تعیین مناسبترین مکانها نتایج روش بولین و همپوشانی وزنی در هم ادغام گردیدند. پهنه شمال غربی به دلیل وجود رسوبات مارنی ریزدانه ضخیم با ضخامت مناسب ، مصالح فراوان برای پوشش روزانه ، حصار طبیعی از چند جهت که در مسیر جاده کمربندی جدید در دست احداث قرار دارد، در اولویت قرار گرفت .
کلمات کلیدی : مکان یابی ، مدیریت پسماند، بجنورد، GIS، مکان یابی ، دفن پسماند

مقدمه :
بررسی و مطالعه محل های دفن مواد زائد و نحوه مدیریت و کنترل و نگهداری آنها از اهمیت ویژه ای به لحاظ زیست محیطی و تبعات آن بر روی محیط طبیعی برخوردار می باشد. در احداث لندفیل های استاندارد اگر چه از اصول مهندسی ویژه ای تبعیت شده اما گاهی گزارشاتی حاکی از نشت و آلوده سازی محیط توسط اینگونه لندفیل های مهندسی منتشر می شود. همانطور که ذکر شد، در کشورهای در حال توسعه این مسأله بغرنج تر می باشد زیرا اغلب زباله های جامد بطور غیر اصولی مدیریت و دفن می شود و در حقیقت مکانی بعنوان لندفیل استاندارد وجود نداشته و در محل هایی بصورت کاملا غیر استاندارد دپو می شود. کشور ما هم از این قاعده مستثنی نبوده، محلهای استانداردی برای دفن مواد زائد وجود ندارد و در اغلب شهرها مکان خاصی در نظر گرفته شده و در آن پس از تخلیه زباله ها و سوزانیدن آنها با مواد و مصالح پیرامون آن پوشانیده می شود. از اینرو بررسی دقیق و کمی جهت مطالعه میزان آسیب رسانی آنها از لحاظ زیست محیطی و خطرات احتمالی بر محیط زیست بسیار ضروری می باشد.
بررسی محل کنونی دفن زباله در شهرستان بجنورد
محل دفن زباله ها در بجنورد در حدود ٩ کیلومتری شمال شرق بجنورد و در داخل ارتفاعات موسوم به بابا موسی قرار دارد. ۵ کیلومتر از جاده آن آسفالت بوده و بقیه خاکی می باشد. توپوگرافی این منطقه بصورت کوهستانی بوده و جنس خاک نیز در این منطقه آبرفتی همراه با مخلوط ماسه و رس بوده و جنس سنگها نیز آهکی می باشد. وسعت منطقه محل دفن حدود ١ کیلومتر مربع بوده و جهت باد غالب نیز از شرق به غرب می باشد.
از دیدگاه زمین شناسی محل دفن زباله در شهرستان بجنورد، بر روی سازندهای آهکی (آهک تیرگان) و در ارتفاعات بالا و شیبهای بسیار نامناسبی واقع شده است (شکل ١). مطالعات شیب نشان می دهد که این محل در مناطق شیب ١۵ تا ٣٠ درجه و بیشتر از ٣٠ درجه قرار دارد. سازندهای آهکی بدلیل نفوذ پذیر بودن و امکان انحلال در توده های آنها، از جمله لیتولوژی و پی ، نامناسب برای احداث و یا قرار گرفتن در یک محل دفن می باشند اگر چه بدلیل ضخیم بودن لایه های آنها امکان ایجاد چاله ها و فروریزش های درونی تقریبا غیر ممکن می باشد اما لرزه خیز بودن این منطقه و نیز احتمال فشار حاصله از قرار گرفتن زباله ها بر روی توده ها می تواند احتمال ناپایداری را قوت بخشد. همچنین میزان بارش در این منطقه ( بجنورد) زیاد بوده که می تواند در ایجاد ناپایداری موثر باشد. زباله ها در اثر سنگینی به سمت پائین دره سرازیر می شوند. شیب دامنه تقریبا تند بوده و بدلیل فاصله زیاد بین لایه ها، آب می تواند به اندازه کافی نفوذ کرده و باعث جدایش توده های سنگی و ناپایداری شود. در مقیاس کوچک، این مسأله در منطقه مشاهده می شود اما به مرور زمان و با ایجاد بار اضافی به همراه عوامل ذکر شده خطر ناپایداری افزایش خواهد یافت . در اثر ریزش زباله ها، آلاینده ها می توانند وارد جریان آبراهه ای شده و در فصل پربارش خطراتی را هر چند مقطعی در پائین دست ایجاد کنند. این شرایط حرکت موقتی شیرابه را هم در عمق و هم در سطح بطور یکسانی فراهم می آورد، زیرا جنس کف نفوذپذیر بوده و از طرف دیگر شیبهای تند، زمان کافی را جهت نفوذ مواد آلاینده به عمق نداده و این مواد به دیگر مناطق پائین دست منتقل می شود. از اینرو ضروری به نظر می رسد مکان جدیدی مطابق با استانداردهای جهانی برای مکانیابی دفن پسماندهای شهری در شهرستان بجنورد طراحی گردد.

معیارهای مکانیابی محل دفن مواد زائد
تعیین محل دفن و شرایط مناسب جهت دفن مواد زائد خطرناک یکی از مهمترین و حساسترین مسائل جوامع امروز محسوب می شود.
بویژه اینکه در کشورهای در حال توسعه ،گسترش و پیشرفت صنعت شدیدا محیط زیست را تحت تأثیر خود قرار داده است . هدف اصلی فرایند انتخاب محل دفن ، اطمینان خاطر از قرار گرفتن تمهیدات و تسهیلات دفع مواد زائد در بهترین مکان ممکن با کمترین تأثیر بر محیط زیست یا به مردم جامعه می باشد.
معیارهای مختلفی برای تعیین محل دفن زباله وجود دارد که شامل معیارهای زیست محیطی ، سیاسی ، مالی و اقتصادی، هیدرولوژیکی ، هیدروژئولوژیکی ، توپوگرافی ، زمین شناسی ، در دسترس بودن مواد جهت ساخت و دیگر موارد می شوند.
روشهای متداول مکانیابی محل دفن پسماند
روشهای گوناگونی جهت فرایند مکانیابی یک محل وجود دارد. این روشها متأثر از موقعیت و شرایط هر منطقه است . همگن بودن یا ناهمگن بودن منطقه ، اهمیت پروژه، در دسترس بودن داده های پایه ، هدف محقق و غیره از فاکتورهای تعیین کننده روش مورد مطالعه می باشند. امروزه با بکارگیری ابزار GIS فرایندهای مکانیابی در هر پروژه سریعتر و با دقت بیشتری صورت می گیرد. از مهمترین روشهایی که توسط محققان بویژه در مکانیابی محل دفن زباله ها بکار گرفته شده می توان به روشهای بولین ، همپوشانی ساده، سلسله مراتبی و منطق فازی اشاره کرد. اگر چه روشهای غیرمعمول دیگری نیز در این راستا بکار گرفته شده که از مهمترین آنها می توان به مدلهای DUPIT،DRASTIC اشاره کرد. بسته به عوامل ذکر شده این مدلها یا یه تنهایی و یا بصورت تلفیقی از آنها در مراحل مختلف پروژه جهت انجام عملیات مکانیابی بکار گرفته می شوند.
روش مورد استفاده در مطالعه حاضر
در مطالعه حاضر، بدلیل وسعت کوچک محدوده های عملیاتی از روش بولین و در قالب یک مسیر سلسله مراتبی با رعایت اولویت های تعیین شده استفاده شده است . روند کار بدین شکل است که ابتدا مناطقی که به هیچ عنوان نمی توان در آنها لندفیل احداث گردند از نقشه شهرستان حذف شده و سپس نقشه باقی مانده با دیگر پارامترها مقایسه و انتخاب می گردند که در نهایت براساس آنها نتیجه گیری صورت می گیرد.
روش تلفیق روش بولین (صفر و یک) بوده بدین صورت که مناطق حذفی امتیاز صفر و سایر مناطق باقی مانده امتیاز یک گرفته است .
همانطور که ذکر شد نقشه مناطق حذفی عبارت است از یک نقشه واحد که از تلفیق پارامترهای حذفی بدست آمده و در آنها مناطقی که به هیچ وجه امکان احداث لندفیل وجود ندارد مشخص شده است . امتیاز این مناطق صفر می باشد، بنابراین در مراحل مختلف یک پروژه مکانیابی حذف می شوند. پارامترهای متعددی می تواند گویای مناطق حذفی باشد اما بدلیل وسعت کوچک منطقه مورد نظر در حوالی شهر و نیز تصحیحات مهندسی قابل پیش بینی و بطور کلی درجه حساسیت کار سعی شده از تعدادی از پارامترها صرف نظر و در پارامترهای اعمالی حریم های منطقی در نظر گرفته شود که در نهایت با تلفیق آنها نقشه مناطق حذفی برای شهرستان مورد مطالعه گردد.
پارامترهای بکار رفته در این مرحله عبارتند از مناطق حفاظتی مصوب سازمان حفاظت محیط زیست کشور، مناطق شهری، مناطق روستایی ، جاده ها، رودخانه ها و چاههای استان می باشد. (شکل ٢).
پس از تهیه نقشه مناطق حذفی ، نوبت به تهیه نقشه پارامترهایی می رسد که می توانند در امر انتخاب یک مکان نقش داشته باشند.
روش ادامه کار در این پروژه نیز بصورت صفر و یک (بولین ) است بدین صورت که برای هر پارامتر، اختصاصاتی که مطلوب است امتیاز یک و اختصاصاتی که مطلوب نمی باشد امتیاز صفر می گیرد تا از این طریق بتوان تنها بر پایه اختصاصات مثبت قضاوت انجام داد. در این مرحله نقشه پارامترهای مورد نظر به ترتیب تهیه شده که از آنها جهت گزینش استفاده شود. پارامترهای مهم و دخیل در این پروژه و در این مرحله برحسب اولویت مقایسه می شوند که عبارتند از زمین شناسی و شیب .
در این مطالعه بررسی زمین شناسی در حقیقت تنها بر اساس خواص مهم سنگ شناسی مناطق مختلف استوار بوده و از انجام مطالعات تکتونیکی و ساختاری صرف نظر شده است . مطالعه سنگ شناسی منطقه با هدف انتخاب بهترین سنگ بستر که کمترین نفوذپذیری را نسبت به دیگر انواع سنگ ها داشته باشند صورت می گیرد در این مرحله از مطالعات از نقشه های زمین شناسی موجود سازمان زمین شناسی کشور ١:٢۵٠٠٠٠ و ١:١٠٠٠٠٠ استفاده شده است . شرایط ایدهآل سنگ بستر جهت لندفیل هنگامی است که درز و شکاف آن حداقل و نفوذ پذیری آن کمتر باشد تا از نفوذ شیرابه به آب زیرزمینی و محیط اطراف جلوگیری شود. سنگهای دانه ریز شیلی ، رس سنگ و مارن با توجه به شرایط منطقه مناسب ترین شرایط را دارا می باشند. سنگهای دانه درشت همچون ماسه سنگ و کنگلومراها بدلیل درشت دانه بودن و سنگهای آهکی بدلیل انحلال پذیری و واکنش پذیری زیاد نامناسبترین محسوب می شوند. در جدول ١ امتیاز دهی و نحوه طبقه بندی پارامترهای زمین شناسی بر پایه خواص سنگ شناسی نشان داده شده است . شکل ٣ میزان مناسب بودن و یا نامناسب بودن نقشه شهرستان را از لحاظ معیارهای سنگ شناسی نشان می دهد. آنچه که از این نقشه بر می آید توده- های آهکی شمالی بجنورد که بخش وسیعی را در برگرفته بر اساس معیارهای موجود نامناسب تشخیص داده شده در عوض مناطق وسیعی از شرق، جنوب شرق، غرب و شمال غرب این شهرستان که اغلب رسوبات مارنی در برگرفته مناسب نشان داده شده است .

از دیگر عوامل مهم و موثر در مکانیابی صحیح محل دفن ، شیب منطقه است بطوریکه بهترین شیب برای محل لندفیل شیبی بین ٢ تا ١۵ درصد می باشد. افزایش شیب از دو دیدگاه اقتصادی و زیست محیطی قابل توجه است . شیبهای تند هزینه اجرایی پروژه را بالا خواهد برد. از نظر زیست محیطی نیز در دامنه های پرشیب سرعت حرکت آب و فرسایش زمین و حرکات لغزشی زیاد است . بعلاوه سرعت حرکت شیرابه و احتمال آلودگی آب نیز بیشتر می باشد. برای تهیه نقشه شیب منطقه ابتدا نقشه های رقومی توپوگرافی ١:٢۵٠٠٠ با خطوط تراز ١٠٠ متر تهیه و سپس با استفاده از روش میانیابی نقشه رقومی ارتفاع DEM ساخته شده و درنهایت نقشه شیب منطقه تهیه گردید.

پهنه بندی و پیشنهاد مکان جدید دفن زباله های شهری
همانگونه که ذکر شد بر طبق روش بولین ، ابتدا نقشه مناطق حذفی تهیه شده است . در این نقشه بر اساس پارامترهای حذفی مناطق ممنوعه و غیرممنوعه مشخص گردیده است . نقشه ترکیبی مناطق ممنوعه و زمین شناسی (شکل ٣) همچنان قسمتهایی از جنوب و غرب را مناسب نشان می دهد، بطوری که می توان ٣ پهنه بزرگ مناسب در جنوب و دو پهنه در غرب شهرستان از آنها جدا کرد. این ۵ پهنه را می توان با پارامترهای موثر دیگر نیز بررسی کرد. نقشه شیب (شکل ۴) هم ۵ گزینه را از لحاظ پارامتر اقتصادی شیب تأیید می کند. لازم بذکر است شرایط زمین شناسی ، شیب ، راه دسترسی و فاصله دسترسی تقریبا برای هر ۵ گزینه مناسب است .
سپس ۵ گزینه انتخابی در بازدیدهای صحرایی مورد ارزیابی قرار گرفتند. پهنه جنوب غربی و جنوب شرقی علیرغم لیتولوژی، وسعت و جاده دسترسی مناسب در طرحهای عمرانی آینده قرار گرفته و قطعا جهت انتخاب چنین مکانهایی مناسب نمی باشد. پهنه جنوبی به لحاظ ملاحظات زیست محیطی و قرار گرفتن در نقطه ای که در هر دو سمت آن مناطق مسکونی قرار دارد در اولویت قرار نمی گیرد.
مطالعه پهنه های غربی نیز نشان داد که شرایط مناسبی برای این پهنه ها به لحاظ اهداف مورد نظر وجود دارد. بنابراین با دقت بیشتری مورد پیمایش و ارزیابی قرار گرفتند. پهنه غربی از وسعت کافی برخوردار بوده و ضخامت بسیار مناسبی دارد. خاک دانه ریز و توپوگرافی خاص ان حصار ویژهای را چه از لحاظ دید و چه انتقال بوی نامطبوع زباله ها فراهم آورده است . دیگر پهنه مناسب در شمال غرب شهرستان و در مسیر جاده کمربندی جدید در دست احداث شهرستان واقع شده است . شرایط بسیار ایدهآلی برای احداث یک محل دفن زباله در این محل وجود دارد. رسوبات مارنی ریزدانه ضخیم با ضخامت مناسب ، مصالح فراوان برای پوشش روزانه ، حصار طبیعی از چند جهت و جاده دسترسی بسیار مناسب از عوامل برتری داشتن این پهنه نسبت به دیگر پهنه های موجود اطراف شهرستان می باشد.
بنابراین این پهنه در اولویت قرار می گیرد. شکل ۶ موقعیت جغرافیایی ٢ گزینه انتخابی را بر روی نقشه توپوگرافی نشان می دهد.
نتیجه گیری
برای انتخاب مکان جدید برای دفن زباله در شهرستان بجنورد، به روش بولین ابتدا نقشه مناطق حذفی تهیه شد. در این نقشه بر اساس پارامترهای حذفی مناطق ممنوعه و غیرممنوعه و حریم آنها مشخص گردید. سپس بر اساس پارامتر زمین شناسی و شیب ، مناطق نامناسب از نظر سنگ شناسی و شیب حذف گردید. بر طبق نقشه ۶ پهنه برای بررسی مکان مناسب جهت دفن مواد زائد در نظر گرفته شد. از بین این پنج پهنه با توجه به اولویتهای زیست محیطی و گسترش شهرنشینی دو پهنه غربی و شمال غربی با توجه به وسعت و ضخامت آبرفت و شرایط توپوگرافی و جاده دسترسی گزی±نه های ایده آل جهت دفن پسماندهای شهرستان بجنورد درنظر گرفته شدند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 11 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد