مقاله گردشگری شهری به عنوان درآمد پایدار شهرداریها؛چالشها، راهکارها

word قابل ویرایش
17 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
یکی از مهمترین دغدغه های مدیران وبرنامه ریزان شهری، دستیابی به توسعه پایدار شهری است . با توجه به رشد شدید شهر نشینی، تقاضا برای کالاها وخدمات در شهرها از افزایش قابل ملاحظه ای برخوردار است ودر این راستا تامین نیازهای شهروندان مستلزم وجود منابع مالی کافی است . اما نکته حائز اهمیت در بحث تأمین واصلاح منابع مالی شهرداریها، پایداری منابع درآمدی است . به طوری که این درآمدها باید علاوه برداشتن قابلیت اتکاء واستمرار پذیری تهدیدی برای توسعه پایدار شهری نیز نباشد.
یکی از درآمدهای پایدار، صنعت گردشگری است که با درآمد سالانه نزدیک به ١.٠٠٠ میلیارد دلار در جهان یکی از مهمترین پدیده های قرن حاضر است که علاوه بر فقر زدایی، عدالت گستری واشتغال ، درآمد بالایی را ایجاد کرده است .
این مقاله ابتدا به مفاهیم توسعه پایدار شهری ودرآمدهای پایدار شهرداریها پرداخته ، سپس صنعت گردشگری شهری را به عنوان یکی از درآمدهای پایدار شهرداریها معرفی ومشکلات وچالشهای پیش روی این صنعت پردرآمد را بررسی وبه ارائه راهکارها وراهبردهای موثر در توسعه این صنعت پرداخته است .
واژه های کلیدی : گردشگری شهری، درآمد پایدار شهرداریها، اقتصاد شهری، مدیریت شهری، توسعه پایدار
مقدمه
در دهه های اخیر مدیریت شهری در ایران به طور فزآینده ای با چالشهای فراوانی روبرو بوده است که ناشی از عوامل گوناگون اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اجرایی، مالی وحقوقی متعددی است (معزی مقدم ١٣٨١: ۵). بدیهی است که یکی از مسائلی که بر ابعاد مشکلات ومعضلات حاضر افزوده است رشد وتوسعه سریع وشتابزده وغالبا بی رویه شهرها به واسطه رشد سریع جمعیت شهری بوده است (معاونت عمرانی دفتربرنامه ریزی وزارت کشور١٣٨١: ١١). وجود بیش از ۶٠ درصد از جمعیت کشور در شهرها، بالاتر بودن نرخ رشد جمعیت شهری نسبت به نرخ رشد جمعیت ملی واختصاص درآمدهای بسیار بالایی از ارزش افزوده واشتغال کشور به شهرها، نشان از جایگاه اقتصاد شهری در ایران دارد( قادری١٣٨۵: ٢٢) از دید اقتصاد شهری عواملی چون گسترش دامنه فعالیتهای شهرداریها وارتقای سطح انتظارات مردم از آنها ومشکلات ناشی از افزایش جمعیت شهری نیاز به گسترش منابع مالی ودرآمدی شهرداریها را بیشتر می کند(قلعه دار١٣٨٢ :٢) بنابر این در میان بخشهای مختلف مدیریت شهری، تامین منابع مالی ودرآمدی شهرداریها اهمیت ویژه ای دارد زیرا از یک سو کسب درآمد شهرداریها تاثیر عمده ای در ارائه خدمات به شهروندان دارد واز سوی دیگر فقدان درآمد کافی نه تنها سبب عدم ایجاد خدمات ضروری در شهر می شود بلکه اساسا اجرای تمام طرحها و برنامه های شهر را با مشکل مواجه خواهد ساخت (جمشید زاده ١٣٨٢: ٢٩).
هدف اصلی این نوشتار بر جنبه توسعه گردشگری شهری بخصوص در کلانشهرها تاکید دارد وبه دنبال پاسخ این سؤالات است :
١- اثرات اقتصادی توسعه گردشکری شهری بر کلانشهرها ودرآمدهای پایدار شهرداریها چیست ؟
٢- موانع و مشکلات پیش روی توسعه گردشگری شهری چیست ؟
درآمدهای ناپایدار
این نوع درآمدها همان درآمدهای سنتی شهرداریها محسوب می شوند که هم اکنون دیگر جوابگوی نیازهای شهری نمی باشند این نوع درآمدها هزینه های اجرایی شهر را از عوارض دریافتی ومستقیما از سوی مردم تأمین می کند.
به طور کلی آن دسته از اقلام درآمدی شهرداریها که تحت تأثیر قوانین ومقررات قرار گرفته واطمینانی در جهت وصول آنها درآینده وجود ندارد را می توان اقلام فاقد خصیصه پایداری دانست (شرزه ای١٣٨٧ :٢٣) متأسفانه این نوع درآمدها نه تنها مقطعی بوده واستمرار پذیر نمی باشد، بلکه در دراز مدت بدون شک به تهدیدی بزرگ برای شهر وشهروندان تبدیل می شوند. درسالهای اخیر به جهت فقدان منابع مالی مناسب وضرورت خدمات رسانی، بخش عمده درآمدهای شهرداری از طریق منابع ناپایدار درآمدی بوده است .
درآمدهای پایدار
آن دسته از درآمدها که دارای خصایص زیر باشند درآمدهای پایدار نامیده می شوند
١- تداوم پذیری (دارای ثبات بوده وحداقل در کوتاه مدت دچار نوسانات شدید نشوند).
٢- مطلوب بودن (کسب درآمد از آن محل ، موجب ارتقاء رویکرد عدالت محوری شود وبه ساختارهای زیست محیطی، کالبدی اجتماعی واقتصادی لطمه نزند).
٣- انعطاف پذیری (پایه درآمدی درطی زمان بزرگ شود وهمپای باگسترش مخارج ، گسترش یابد تا از مضیقه مالی اجتناب شود ).
تجربیات جهانی در ارتباط با حصول وکسب درآمدهای پایدار در شهرداریهای کشورهای مختلف حاکی از آن است که هرچند کسب درآمد وافزایش بنیه مالی این نهادها به منظور تولید کالاها وخدمات شهری، از اهداف اصلی جامعه شهری می باشد اما هرگاه حصول درآمدهای شهری سبب کاهش کیفیت زندگی گردیده وشرایط زندگی در زیست گاههای شهری را در معرض خطر قرار داده در زمره درآمدهای سالم یا مطلوب ارزیابی نمی گردد. بنابراین هر گونه کوششی جهت افزایش درآمد درشهرها وتأمین مالی شهری باید با توجه به دو ویژگی مطروحه ، یعنی امکان تداوم درطول زمان ومطلوب بودن در چارچوب ضوابط علمی شهرسازی صورت پذیرد (شرزه ای١٣٨٧ :٢٧).
بررسی منابع درآمدی شهرداریها روشن می سازد که منابع درآمدی پایدار سهم ناچیزی در تأمین مالی شهرداریها دارند بنابراین درآمد شهرداریها باید در ماهیت خود به سمت منابع پایدار، منظم وقابل وصول حرکت کند ومنابع درآمدی ناپایدار جای خود را به ردیفهای درآمدی شهرداریها به منابع پایدار مستمر وقابل وصول دهد (علی آبادی ومعصوم ١٣٨٠ :٨).
گردشگری شهری
یکی از مهم ترین مقاصدی که روندهای گردشگری جهان را در دهه های اخیر تحت تأثیر قرار داده مرکز شهری است . رشد سفرهای کوتاه مدت ، این مقاصد را به یکی از اصلی ترین مراکز گردشگری تبدیل کرده است . این مسأله ، خود را در کاهش میانگین مدت سفر گردشگران در بیشتر مقاصد دنیا نشان داده است . مسئله را تا حدی می توان ، با تغییر سبک زندگی در سالهای اخیر توضیح داد. زمان ، به ارزشمندترین مسئله در زندگی انسانها تبدیل شده است .
امروزه مردم با وجود ناامنی شغلی نسبت به گذشته سخت تر کار می کنند. اوقات فراغت فشرده تر شده و مردم چندین مسافرت کوتاه را به یک تعطیلات طولانی ترجیح می دهند. بنابراین مقاصد گردشگری را می خواهند که به راحتی و به سرعت قابل دسترسی باشد. این شرایط برای مقاصد نزدیک و قابل دسترسی بسیار سودمند بوده و باعث توسعه گردشگری شهری شده است . (نوربخش ١٣٨٩: ٣).
صنعت گردشگری امروزه در ردیف صنعت های پر درآمد، پاک و کم هزینه دنیا قرار دارد و از هر ١۵ نفر شاغل درسطح دنیا یک نفر در این صنعت مشغول به کار است . از طرفی صنعت گردشگری دنیا ابعاد متنوعی همچون توریسم الکترونیکی، اکوتوریسم ، توریسم درمانی، ورزشی، روستایی، فرهنگی و تاریخی یافته است . با توجه به این وضعیت و با توجه به اینکه ایران طبق آمار سازمان جهانگردی دارای رتبه پنجم جاذبه های طبیعی و رتبه دهم جاذبه های باستانی و تاریخی است و همچنین با توجه به جمعیت جوان رو به گسترش ، نرخ بالای بیکاری، لزوم افزایش درآمدزایی و سرمایه گذاری خارجی، توجه بیش از پیش در حوزه گردشگری می توان زمینه رسیدن به اشتغال کامل ، افزایش درآمد ارزی، معرفی تمدن و فرهنگ ایرانی به جهانیان ، تعامل گسترده و سازنده با کشورهای دنیا، در هم شکستن مرزهای قومی و اقلیتی را فراهم کند.
به استناد آمار ارائه شده توسط سازمان بین المللی گردشگری (WTO) حدود ١٣% مشاغل در دنیا به طور مستقیم وغیر مستقیم با گردشگری در ارتباط هستند. این رقم جایگاه اولین صنعت را در زمینه اشتغال به خود اختصاص داده است (نوربخش ١٣٨٩: ١٩).
گردشگری یکی از نیروهای اقتصادی اجتماعی بسیار مهم (شهری) به حساب می آید. ضمنا دارای اهمیت بین المللی اقتصادی و ژئوپلیتیکی بسیار است . گردشگری به طور جهانی فضاهای فرهنگی، اجتماعی وجغرافیایی را می سازد، بازسازی می کند وساکن می شود. نمی توان انکار کرد که گردشگری یک نیروی فوق العاده برای تغییر است و در بسیاری از کشورها به عنوان نیرویی برای خوشبختی به حساب می آید. هزاران بازدید کننده ای که برای گردش می آیند، نه تنها پول همراه خود می آورند، بلکه زندگی محلی را به وضع بهتری یا بدتری تغییر می دهند (رس سانا، ٢٠٠٧: ٩۵).
شهرها با ارائه کالا وخدمات متنوع دامنه وسیعی از فعالیتهای اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی را فراهم می آورند، نواحی شهری با تمرکز بالایی از امکانات وجاذبه ها، نیازمندیهای بازدیدکنندگان وساکنان خود را فراهم می سازند. شهرها وگردشگری روابط مکملی دارند، چرا که تمامی انواع گردشگری باید به توانمندی شهرها در ارائه خدمات مستقیم وغیر مستقیم توجه داشته باشند(لطفی، ١٣٨۶: ١۶٠) این وابستگی و روابط مکمل ، تقاضا را برای سفر به شهرها از دهه های گذشته تا کنون به طور روز افزونی افزایش داده است . در حالی که تعداد زیادی از مسافرت ها، شغلی یا با اهداف معمولی است ، اما بقیه انواع مسافرت های دیگر که در اوقات فراغت صورت می گیرد با هدف آشنایی با دیگر فرهنگ ها به منظور توسعه علایق ویژه و برای تفریح وسرگرمی انجام می شود.
درباره اینکه دقیقا چه عناصر ویژه ای از گردشگری شهری است که یک شهر را برای بازدیدکنندگان جذاب می کند کریستوفرلو در کتاب خود با عنوان « گردشگری شهری : بازدید کنندگان ، اقتصاد ورشد شهرهای بزرگ » چهار رابطه بین گردشگری ومناطق شهری را بررسی می کند. او میان عوامل اولیه ، ثانویه ودیگر عوامل منابع گردشگری شهری تمایز قائل می شود. عوامل اولیه ، دلایل عمده واصل دیدار بازدیدکنندگان از شهر را فراهم می آورند، عوامل ثانویه از قبیل محل سکونت ، محل خرید، حمل ونقل یا اطلاعات گردشگری اگر چه در موفقیت گردشگری شهری نقش بسیار مهمی دارند، اما مهمترین عوامل جذب گردشگر به حساب نمی آیند. عناصر کلیدی زیر می تواند علاقه بازدید کننده را به مناطق شهری افزایش دهد، بخشهای تاریخی، سواحل ، نمایشگاه ها ومراکز گردهمایی، وقایع وجشنواره ها(موحد١٣٩٠ : ٨٨).
محیط های شهری از دو نظر در صنعت گردشگری اهمیت دارند، از یک سو کانون های شهری به لحاظ تمرکز جمعیت در آنها وفشارها وخستگی ناشی از کار وفعالیت ، به عنوان مبدأ مسافرتهای گردشگری محسوب می شوند واز سوی دیگر بعضی از شهرها به علت امکان فعالیت های اقتصادی، سیاسی وارتباطی، فراغتی وجاذبه های تاریخی وگردشگری به عنوان مقصد مسافرتهای گردشگری نیز به شمار می آیند( کردی١٣٨١: ١٨)
اهمیت گردشگری شهری در شهرهای کشورهای پیشرفته به حدی است که شهرداران در ایجاد زیرساختها وجاذبه های جدید توریستی ومعرفی شهر خود با یکدیگر رقابت می کنند. مسؤلان شهرهای توریستی مثل پاریس ، پکن و مادرید، سعی می کنند با رشد صنعت گردشگری به توسعه شهر خود کمک کنند . در ایتالیا رقابت سنگینی بین شهرداران شهرهای مختلف وجود دارد و برای آژانسهای توریستی به طور جدی خدمات خود را تبلیغ می کنند( دیناری١٣٨۴: ١۶١)
گردشگری در شهرهایی توسعه پیدا می کند که علاوه بر داشتن جاذبه های تاریخی، فرهنگی وهنری، از امکانات وخدمات مناسب نیز بهره مند باشد(موحد١٣٨۴: ١١۵) وجود زیر ساختهای مناسب در هر مکان ، از قبیل راه (دسترسی مناسب )، بهداشت ، مخابرات ، آب ، برق ، امنیت و مدیریت مواد زائد در جلب وکسب رضایت گردشگران برای تکرار سفر اهمیت بسیار بالایی دارد. رشد وتوسعه گردشگری در شهرها نه تنها به حفاظت وپیشرفت شهر وابسته است ، بلکه ایجاد سازمانی قوی را نیز طلب می کند، سازمانی که حفاظت وگردشگری را با هم برنامه ریزی ومدیریت می کند. گردشگری بخشی از فضای شهری را استفاده ودر با ارزش کردن آن قسمت از شهر، نقش اساسی داشته ودارد. در نتیجه توسعه گردشگری در شهر با حفاظت وتوسعه وپیشرفت شهری در تضاد نیست بلکه به نوعی در ارتباط متقابل است . گردشگری علاوه بر کمک به حفظ بناهای تاریخی به عنوان میراث فرهنگی می تواند در توسعه شهر نیز نقش مثبتی داشته باشد (موحد١٣٨۶: ١١۶) وجود گردشگر در شهرها باعث بالا رفتن کیفیت فضاهای گردشگری وخدمات وزیرساختهای شهری وگردشگری می شود، به عبارت دیگر راهبرد توسعه گردشگری، زمینه ساز سرمایه گذاری در زیر ساخت ها وخدمات شهری با هدف دو سویه است که از یک سو زیرساخت ها وخدمات شهری تأمین واز دیگر سو زیرساخت وخدمات برای توسعه گردشگری فراهم می شود.
گردشگری بر اساس وجود جاذبه های دیدارگر شکل می گیرد ویکی از پر جاذبه ترین مکانهای گردشگری شهرها میباشند. ازسوی دیگر، شهرها به دلیل بهره مندی ار امکانات وخدمات بالا، مقصد اولیه بسیاری از گردشگرانی است که می خواهند به نقاط دیگر گردشگری عزیمت نمایند. همچنین شهرها به جهت استقرار صنایع ، مراکز تجاری عمده ، ادارات و … یکی از مکانهای عمده سفر محسوب می شوند وبه همین دلیل مکانی مناسب برای شکل گیری گردشگری شهری می باشند . با توجه به آثار وفواید بسیار صنعت گردشگری، پرداختن به گردشگری شهری می تواند در کاهش بسیاری از مشکلات نظیر بیکاری، رکود صنایع محلی و …
مؤثر گشته وبه نظام مدیریت شهرها در جهت افزایش توان اقتصادی شهر و به تبع آن افزایش درآمد سازمان های اداره کننده شهر ( شورای شهر وشهرداریها ) منجر شده وآنها را در اجرای درست وبه هنگام طرح های توسعه شهری یاری رساند. ضمن اینکه از بعد فرهنگی اجتماعی نیز به احیاء یا تقویت هویت ملی، انسجام فرهنگی، تبادل فرهنگی وتعامل فرهنگی وحفاظت از ارزش های فرهنگی در شهر کمک کند.
علل ضعف صنعت گردشگری در ایران
از دید کارشناسان صنعت گردشگری، ایران از توسعه ای که شایسته آن است برخوردار نبوده است . با وجودی که ایران از لحاظ منابع تاریخی، فرهنگی وطبیعی جزو ١٠ کشور اول دنیاست اما تنها کمتر از یک درصد از سهم درآمد جهانی ازاین صنعت را به خود اختصاص داده است . بخشی از مشکلات گردشگری کشورمان عبارتند از : ضعف مدیریتی، ایران ستیزی، رقابتی نبودن هزینه گردشگری در ایران نسبت به کشورهای همسایه ، نامشخص بودن برنامه دولت در بخش گردشگری، نا مناسب بودن زیر ساخت های گردشگری در ایران ، فرهنگ ضعیف جامعه نسبت به گردشگر، عدم ثبات رفتارهای سیاسی.
پس از گذشت سالیان دراز صنعت گردشگری در ایران ، نه تنها به سهم قابل قبولی در محاسبه درآمد ملی دست نیافته است ، بلکه همین سهم ناچیز هم هر سال با افول بیشتری مواجه می شود واین در حالی است که بنا به شهادت آمارهای جهانی ایران جزو ۵ کشور بالقوه توانمند در زمینه جذب گردشگر خارجی است .
از جمله دلایل ضعف این صنعت می توان به موارد زیر اشاره کرد
١ – مدیریت غیر تخصصی
استفاده از مدیران غیر تخصصی نه تنها مشکل صنعت گردشگری ایران ، بلکه مشکل عمده اما معمول در تمامی بخشهای مدیریتی در ایران است . مدیران غیر تخصصی به دلیل فقدان آگاهی لازم در زمینه آثار باستانی و… بارها وبارها باعث شده اند مهمترین توانهای جذب گردشگری در ایران در معرض نابودی قرار گیرد.
٢ – ساختارهای فراقانونی قدرت
ساختارها وروابط میان نهادهای اداری مختلف در ایران هنوز وبه طور مشخص نه بر پایه تعریف قانونمند، بلکه با تکیه بر قدرتهای فراقانونی و نارمریی، باندها وگروههای سیاسی ونفوذ و وابستگی های موجود در سطوح مختلف قدرت شکل گرفته است . در نتیجه در نقاط تقابل طرحها وپروژه ها در ایران ، پیروزی از آن سازمانهای با نفوذتر در ساختار سیاسی، اداری موجود در کشور است .
سازمانهای متولی صنعت گردشگری ایران هم ، از ضعیف ترین وشکننده ترین رابطه در ساختار قدرت رنج می برد ودر تمامی منازعات عموما این گردشگری است که باید با دریافت خسارت جزئی عقب نشینی کند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 17 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد