مقاله بررسی عوامل اثرگذار بر رعایت اخلاق فناوری اطلاعات

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
گسترش نقش فناوری اطلاعات در کسب وکارها و زندگی بشر، نگرانیهای اخلاقی از عوارض این تکنولوژی نوظهور را افزایش داده است . اخلاق در فناوری اطلاعات به طور گسترده ای مسائل مربوط به مالکیت فکری، دسترسی، حریم خصوصی و امنیت را بررسی میکند. هدف از پژوهش حاضر بررسی عوامل اثرگذار بر رعایت اخلاق فناوری اطلاعات است . مدل پژوهش بر اساس تئوری رفتار برنامه ریزیشده توسعه یافته و متغیر جنسیت به عنوان متغیر تعدیل گر در نظر گرفته شده است . این پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر روش گردآوری اطلاعات توصیفی ـ پیمایشی و از نظر ارزیابی روابط بین متغیرهای پژوهش از نوع همبستگی است . جامعه آماری پژوهش ، شامل دانشجویان دانشگاه های تهران و شهید بهشتی است .
جمع آوری داده های پژوهش با استفاده از پرسشنامه و به روش توزیع تصادفی در دسترس در بین اعضای جامعه پژوهش صورت گرفت . مجموعه فرضیه ها با استفاده از مدل یابی معادلات ساختاری آزمون شد. یافته های پژوهش نشان داد که سیستم اعتقادی، ارزش های شخصی، محیط شخصی، خودباوری و محیط قانونی به طور غیرمستقیم و نگرش ، هنجار ذهنی و نیت رفتاری به طور مستقیم بر رعایت اخلاق اطلاعات تاثیر مثبت و معناداری دارند و جنسیت دانشجویان برخی از این روابط را تعدیل میکند.
کلیدواژه ها: اخلاق اطلاعات ؛ تئوری رفتار برنامه ریزیشده ؛ فناوری اطلاعات ؛ مالکیت فکری؛ حریم خصوصی .

 

 

 

 

١. مقدمه
مسائل اخلاقی، مدت ها پیش از ظهور فناوری اطلاعات ، وجود داشتند. با وجود این ، فناوری اطلاعات ، نگرانیهای اخلاقی را افزایش داده ، بر شرایط اجتماعی موجود فشار وارد کرده و برخی قوانین را منسوخ یا غیرقابل اجرا کرده است . سیستم های اطلاعاتی، پرسش های اخلاقی جدیدی را برای اشخاص و جوامع مطرح ساخته اند؛ زیرا آنها فرصت هایی برای تغییرات اجتماعی بزرگ فراهم میسازند و در نتیجه شیوه های موجود توزیع قدرت ، پول و تعهدات را تهدید میکنند. از سیستم های اطلاعاتی میتوان همانند سایر فناوریها مانند موتوربخار، الکتریسیته ، تلفن و رادیو برای دستیابی به پیشرفت های اجتماعی بهره گرفت ؛ همچنین میتوان از آنها برای ارتکاب جرایم و تهدید ارزش های اجتماعی مورد احترام ، استفاده کرد. توسعه فناوری اطلاعات ، منافعی را برای بسیاری از افراد و هزینه هایی را برای سایرین به همراه خواهد داشت . با ظهور اینترنت و تجارت الکترونیکی، مسائل اخلاقی در سیستم های اطلاعاتی اهمیت دو چندانی یافته اند. فناوریهای اینترنت و سازمان های دیجیتالی، گردآوری، تجمیع و توزیع اطلاعات را بیش از پیش تسهیل کرده اند و دغدغه های جدیدی را در مورد استفاده مناسب از اطلاعات مشتریان ، حفاظت از حریم خصوصی اشخاص و حفاظت از مالکیت فکری مطرح ساخته اند. فناوری سیستم های اطلاعاتی کنونی، شامل فناوری اینترنت ، شیوه های سنتی حفاظت از حریم خصوصی و مالکیت فکری را به چالش کشیده اند (٢٠١۴ ,Laudon and Laudon).
از جمله این چالش ها، استفاده غیرمجاز از نرم افزارها مانند تکثیر، توزیع و یا فروش غیرمجاز نرم افزار دارای حق چاپ است . مایکروسافت هر سال چیزی بیش از ٢۵٠٠٠ گزارش از دزدی نرم افزار دریافت میکند. انجمن صنعتی نرم افزار و اطلاعات و اتحادیه نرم افزارهای تجاری اعلام کرده اند که نرم افزار دزدیده شده ، یعنی مشاغل ، دستمزدها و درآمدهای مالیاتی از دست داده شده که یک مانع بالقوه برای موفقیت نرم افزار در سطح جهان است (هاگ ، ٢٠٠٨).
تمام وب سایت ها خط مشیهای سخت گیرانه ای در مورد حریم خصوصی ندارند و همیشه امکان کسب رضایت از افراد برای استفاده از اطلاعات شخصی آنها را فراهم نمیکنند. صنعت آنلاین ، خودگردان بودن را به قوانین حفاظت محرمانگی وضع شده توسط دولت ها ترجیح میدهد. حریم خصوصی در این مولفه به دفاع از داده های شخصی کاربران به عنوان راه حل فناوری اطلاعات میپردازد. قوانین سنتی کپیرایت کارآمدی لازم را برای حفاظت در برابر سرقت نرم افزار ندارند و اطلاعات دیجیتالی را میتوان به آسانی کپی کرد. فناوری اینترنت نیز حفاظت از مالکیت فکری را بسیار دشوارتر ساخته است ؛ زیرا محتوای دیجیتالی را میتوان به آسانی کپی و به طور همزمان به نقاط مختلف بر روی وب منتقل کرد. نگرانیهای زیادی که از گسترش فعالیت های فناوری اطلاعات در جوامع انسانی دامن گیر اهل علم و دانش شده است ، همگان را به واکنش واداشته است (لاودن و لاودن ؛ ١٣٨٩).
در چنین شرایطی توجه به مسائل اخلاقی و علم اخلاق از هر زمانی ضروریتر به نظر میرسد و هرگاه نسبت به آن کوتاهی شود فاجعه یا فاجعه هایی در انتظار است . اندیشمندان آگاه باید همگی دست به دست هم دهند و برای گسترش اخلاق در دنیای امروز که اخلاق در آن به خطر افتاده است (تا آن حد که بعضی آن را به کلی انکار کرده یا غیر ضروری دانسته اند) تمام تلاش و کوشش خود را به کار گیرند. با توجه به این موضوع ، پژوهش حاضر درپی بررسی عوامل موثر بر بکارگیری اخلاق فناوری اطلاعات در جامعه دانشجویان است .
٢. مبانی نظری و پیشینه پژوهش
اخلاق فناوری اطلاعات از جمله شاخه های اخلاق کاربردی است . این رشته میکوشد به پرسش هایی پاسخ دهد که مرتبط با بنیان های ارزشی رفتارها و مسئولیت های افراد در حوزه فناوری اطلاعات است . در اخلاق فناوری بر این تأکید میشود که فناوری اطلاعات نه تنها در نحوه رفتار و اقدامات روزمره انسان ها تأثیر میگذارد؛ بلکه تلقی آنها را از مسائل نیز تغییر میدهد (٢٠١٠ ,Salam). در ادامه برخی از چالش های مربوط به اخلاق فناوری اطلاعات تشریح میشوند.
حریم خصوصی و فناوری اطلاعات : «امری را حریم خصوصی مینامند که فرد بتواند دسترسی به آن را در کنترل خودش داشته باشد» و حمایت از حریم خصوصی، یعنی حمایت در مقابل دسترسی ناخواسته به آن امر توسط دیگران ؛ اعم از اینکه دسترسی فیزیکی باشد، مثل ورود به داخل خانه فرد، یا دسترسی به اطلاعات الکترونیکی، مثل دسترسی به اطلاعات شخصی فرد. تعیین اینکه چه کسی چه اطلاعاتی از شخص را در اختیار داشته باشد در حوزه حریم خصوصی آن فرد است (٢٠٠۵ ,Rossler).
مالکیت فکری ١: مالکیت فکری، مالکیت غیرملموسی است که به وسیله افراد یا سازمان ها خلق و ابداع میشود. مالکیت فکری با درجات مختلف در کشورهای گوناگون تحت پوشش قوانین حق نشر، حق ثبت اختراع ، علامت های تجاری و رموز تجاری قرار میگیرند. حق نشر نرم افزار بیشترین توجه را به خود اختصاص داده است (حداقل برای طراحان و سازندگان نرم افزارها). حق مالکیت فکری روش حفاظت و حساسیت بیان ایده ها است و به ماهیت سازمانی تلقی نمود (١٩٩٣ ,Steidlmeier).
تکثیر غیرمجاز نرم افزارها: مسئله تکثیر غیرمجاز نرم افزارها١ شامل استفاده غیرمجاز از نرم افزارها مانند تکثیر، توزیع و یا فروش غیرمجاز نرم افزار دارای حق چاپ است . این موضوع موجب زیان پدیدآورندگان آنها و از بین رفتن انگیزه ایشان برای تولید نرم افزارهای بیشتر و بهتر میشود (٢٠١٠ ,Salam).
سرقت ادبی: یکی از آفات بزرگ اخلاقی پژوهش و تألیف ، سرقت ادبی یا انتحال است . سرقت ادبی به انتشار آثار یا اندیشه دیگری به نام خود اطلاق میشود (شریفی و چترودی پورخالقی، ١٣٩٠). سرقت آثار و آرای دیگران قدمتی چند صد ساله دارد. به همین جهت از قرن ها پیش ، پژوهشگران و اندیشمندان کوشیده اند تا مرز میان نگارش اصیل از یک سو و اقتباس و عاریت گرفتن و انتحال و امثال آن را از سوی دیگر معین کنند (پاینده ، ١٣٨۵).
مروری بر پیشینه تجربی پژوهش . با مراجعه به منابع مختلف اطلاعاتی، پژوهش های کمی در زمینه بررسی عوامل اثرگذار بر رعایت اخلاق اطلاعاتی شناسایی شد که در جدول یک خلاصه شده اند.

توسعه مدل پژوهش . به منظور بررسی عوامل موثر بر رفتار فردی در رعایت اخلاق ، نظریه های رفتاری بررسی شدند. مطالعه نظام یافته رفتار به بهبود توانایی تشریح و پیش بینی و همچنین هدایت ، کنترل و تغییر رفتار میانجامد و نیز از روابط میان رفتارها و واقعیت های مهم پرده برداشته ، مبنایی را برای پیش بینی دقیق رفتار فراهم میکند. در روش نظام یافته مطالعه رفتار، اعتقاد به تصادفی بودن رفتار معنی ندارد؛ بلکه رفتار هر فرد در جهت نیل به هدفی است که آن را برای خود سودمند میپندارد (رضاییان ، ١٣٧٩). بدون شک افراد با هم متفاوت هستند؛ بنابراین حتی اگر در شرایط مشابه قرار گیرند، یکسان عمل نخواهند کرد؛ البته رفتار انسان ها ویژگیها، علل و عوامل مشابهی دارد (رضاییان ، ١٣٧٩). این ویژگیها از آن جهت اهمیت دارند که پیش – بینی را امکان پذیر میسازند. به این ترتیب ، رفتار قابل پیش بینی و مطالعه نظام یافته آن میسر میشود. منظور از مطالعه نظام یافته این است که باید روابط میان پدیده ها را مشاهده کرد و پس از درک روابط علی و معلولی نتیجه گیریهای خود را بر پایه شواهد علمی قرار داد. براساس تئوری عمل منطقی (TRA١)، عامل اصلی رفتار نگرش فرد نسبت به رفتار نیست ؛ بلکه قصد فرد نسبت به انجام رفتار است . اجرای رفتار معین یک فرد به وسیله قصد رفتاری او معین میشود و قصد رفتاری نیز با دو عامل نگرش فرد نسبت به رفتار و هنجارهای ذهنی مرتبط با رفتار معین میشود، نگرش و هنجارهای ذهنی نیز بایک سری اعتقادات معین میشوند. قصد رفتاری بیانگر اندازه قدرت قصد فرد در اجرای یکی رفتار معین است . TRA، زمانی خوب کار میکند که در مورد رفتارهایی که تحت اراده فرد هستند به کار بسته شود. اگر رفتارها کاملا تحت اراده فرد نباشد٢، حتی اگر فرد با نگرش و هنجارهای ذهنی خودش برای انجام رفتار تحریک شده باشد ممکن است به دلیل مداخله شرایط محیطی نتواند رفتار را انجام دهد. بدین منظور آجزن تئوری دیگری به نام TPB٣ (تئوری رفتار برنامه ریزیشده ) را در تکامل TRA ارائه داد که رفتارهایی که تحت اراده کامل فرد نیستند را پیش بینی میکند. بنابر نظر آجزن ، کنترل رفتاری ادراکشده باید قصد رفتاری را وقتی که افراد در درک اینکه روی رفتار کنترل دارند صحیح فکر میکنند، رفتار واقعی را پیش بینی کند. بعضی از مفاهیم کنترل رفتاری ادراکشده شامل عوامل تسهیل کننده ، فرصت ها، منابع یا کنترل فعالیت است . TRA و TPB ادعا میکنند که رفتار واقعی تابعی مستقیم از قصد رفتاری است . TPB، مانند TRA در نظر میگیرد که قصد رفتاری ، تابعی از نگرش و هنجارهای ذهنی است ، کنترل رفتاری درکشده به هر حال به TPB اضافه میشود برای زمانیکه افراد کنترل کامل روی رفتارشان ندارند. به عنوان یک قانون عمومی، هرچه نگرش و هنجارهای ذهنی نسبت به یک رفتار مطلوب تر باشد و کنترل رفتاری درکشده قویتر باشد قصد فرد برای اجرای رفتار قویتر میشود .(Gentry & Calantone, 2002)
با توجه به شاخص های مطرح شده در پژوهش های مختلف و مباحث مطرح شده در بالا در زمینه تئوری عمل منطقی و تئوری رفتار برنامه ریزیشده ، در ادامه به بیان فرضیه ها و پشتوانه آنها پرداخته و پس از آن مدل مفهومی پژوهش ارائه شده است .
با توجه به عوامل اثرگذار بر نگرش ، عوامل محیطی شامل محیط کسب وکار، محیط اجتماعی و محیط حرفه ای است که به عنوان عوامل محیطی مدنظر قرار گرفتند. محیط اجتماعی شامل ارزش های فرهنگی و اجتماعی که بر روی افراد تاثیرگذارند. محیط کسب وکار، به اهداف و انگیزه سود، در شرکتی که افراد در آن مشغول به کارند میپردازد. قواعد و مقررات بیان شده توسط شرکت احتمال بروز رفتار اخلاقی را افزایش میدهد (١٩٨۵ ,Ferrell and Gresham).
محیط حرفه ای متشکل از کدهای رفتاری و انتظارات حرفه ای از حرفه فرد است ؛ در نتیجه فرضیه زیر ارائه میشود:
فرضیه ١: عوامل محیطی بر نگرش دانشجویان در رعایت اخلاق اطلاعات تاثیر معناداری دارد.
سیستم اعتقادی فرد، شامل ارزش های مذهبی و باورهای وی در محیط مذهبی است .
ارزش های شخصی، شامل اهداف شخصی فرد، تجربه و روحیه فرد است . سیستم اعتقادی بر نگرش دانشجویان در رعایت اخلاق اطلاعات تاثیر معناداری دارد. ارزش شخصی به اهداف شخصی فرد، تجارب و سطح اخلاقی؛ محیط شخصی به تاثیر خانواده ، همسالان ، و دیگران نگاه قابل توجهی دارد (١٩٨۵ ,Ferrell and Gresham ;٢٠٠۵ ,Leonard and Cronan)؛ در نتیجه فرضیه زیر ارائه میشود:
فرضیه ٢: ارزش های شخصی بر نگرش دانشجویان در رعایت اخلاق اطلاعات تاثیر معناداری دارد. سیستم اعتقادی فرد که شامل ارزش های مذهبی و باورهای وی در محیط مذهبی است که تاثیر آن بر نگرش توسط لئونارد و کرونان ١ (٢٠٠۵) مورد بررسی قرار گرفت ؛ در نتیجه فرضیه زیر ارائه میشود:
فرضیه ٣: سیستم اعتقادی بر نگرش دانشجویان در رعایت اخلاق اطلاعات تاثیر معناداری دارد.
محیط شخصی شامل تاثیرات خانواده و دوستان است . اسنایدر٢ (٢٠٠۵) نشان داد که پدر و مادر تاثیر زیادی بر چگونگی تصمیم گیری فرزندانشان درباره رفتار مناسب در اینترنت دارند و تفاوت قابل توجهی بین فعالیت های جوانان بدون حضور پدر و مادر در رفتارهای آنلاین وجود دارد. این تاثیرات اجتماعی به عنوان فشار درکشده توسط گروه های اجتماعی مهم مدنظر قرار میگیرد (٢٠٠٣ ,Sheeran &Rivis )؛ در نتیجه فرضیه زیر ارائه میشود:
فرضیه ۴: محیط شخصی بر هنجارهای ذهنی دانشجویان در رعایت اخلاق اطلاعات تاثیر معناداری دارد.
مفهوم خودباوری که به صورت خودکارآمدی و خودکفایتی نیز ترجمه شده است ، به باور فرد به تواناییهای خود برای انجام برجسته آلبرت باندورا١ مفهوم خودباوری را تبیین کرده است ، تاکنون مطالعه های زیادی در این زمینه انجام شده است . باندورا معتقد بود که خودباوری برای تاثیرگذاری در محیط ، مهمترین مکانیزم روانشناختی است و بدون باور به ایجاد و تولید اثرهای مطلوب و جلوگیری از اثرات نامطلوب ، افراد انگیزه کمی برای عمل کردن دارند؛ یعنی باور به عمل از خود عمل مهم تر است .
باور به قدرت ایجاد اثرهای مطلوب ، زیربنای هرگونه تحولی در بشر است ( ;١٩٩١ ,Bandura .(Kuo & Hsu, 2001
فرضیه ۵: خودباوری ٢ بر درک کنترل رفتاری دانشجویان در رعایت اخلاق اطلاعات تاثیر معناداری دارد.
محیط قانونی شامل قانون ، حکومت و قانون گذاری است که افراد را از بسیاری از رفتارهای منع شده باز میدارد (٢٠٠۵ ,Leonard and Cronan).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد