مقاله تأثیر غلظت پساب کارخانه تولید خمیرمایه و دفعات آبیاری بر برخی صفات مورفولوژیکی و عملکرد گندم در منطقه قراملک تبریز

word قابل ویرایش
14 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

تأثیر غلظت پساب کارخانه تولید خمیرمایه و دفعات آبیاری بر برخی صفات مورفولوژیکی و عملکرد

گندم در منطقه قراملک تبریز

چکیده

به منظور ارزیابی تأثیر پساب شرکت ایرانمایه بر برخی صفات مورفولوژیکی و عملکرد گندم پژوهشی در قالب آزمایش فاکتوریل با طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار اجرا گردید. فاکتور اول: دفعات آبیاری با پساب در سه سطح شامل =I1 یکبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده، =I2 دوبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده و =I3 آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده در کل دوره رشد و فاکتور دوم غلظتهای مختلف پساب در شش سطح شامل =P0 آب شاهد، ۱۵ =P15 درصد پساب ۸۵ + درصد آب آبیاری، ۳۰ =P30 درصد پساب ۷۰+ درصد آب آبیاری،

۴۵ =P45 درصد پساب ۵۵ + درصد آب آبیاری، ۶۰ =P60 درصد پساب ۴۰+ درصد آب آبیاری و =P100 پساب خالص، بود. نتایج نشان داد که آبیاری با پساب در کل دوره رشد (سهبار) در مقایسه با یکبار آبیاری و دوبار آبیاری با پساب به ترتیب باعث افزایش ۲۸ و ۱۴/۶ درصدی در عملکرد بیولوژیکی گردید. با عنایت به نتایج دادههای مزرعهای این پژوهش، استفاده از پساب کارخانه ایرانمایه (تولید کننده خمیرمایه) در یکبار، دوبار و سهبار آبیاری با نسبتهای تعیین شده پساب، اغلب اثر افزایشی روی برخی صفات مورفولوژیکی شامل ارتفاع بوته، طول پدانکل، طول سنبله و نهایتاً عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی داشت. با این حال به نظر میرسد برای موارد بیشتر از سهبار آبیاری و نیز اثرات آن روی خصوصیات خاک در دراز مدت نمیتوان اظهارنظری قطعی نمود و به مطالعات بیشتری نیاز است.

واژههای کلیدی: آبیاری، پساب، صفات مورفولوژیک، عملکرد، گندم

مقدمه

غلات از مهمترین گیاهان زراعی و تأمین کننده ۷۰

درصد غذای مردم جهان میباشند. گندم و برنج تقریًبا۶۰ درصد انرژی مورد نیاز بشر را تأمین میکنند و بهطور کلی غلات تأمین کننده بیش از سهچهارم انرژی و یکدوم پروتئین موردنیاز بشر است (امام

.(۱۳۸۶ از طرف دیگر، از لحاظ کارایی استفاده از آب نیز گندم یکی از پربازدهترین گیاهان زراعی سهکربنی میباشد (ریچاردز ۱۹۹۲ و اسمیت و همکاران .(۱۹۹۹
فاضلاب منبع بسیار با ارزشی است و مصرف مجدد آن نه تنها میتواند از آلودگیهای محیط بکاهد، بلکه به عنوان منبع جدید آب، میتواند قسمتی از نیازهای آبی انسان را برطرف نماید (حسینیان .(۱۳۸۱
استفاده از فاضلاب برای آبیاری در بسیاری از کشور-

ها بخصوص در نواحی گرم و خشک متداول است. در قرن نوزدهم طرح استفاده مجدد از فاضلاب تصفیه شده در مقیاس وسیع در بسیاری از کشورهای درحال توسعه و پیشرفته اجرا و سیستمهای جمعآوری فاضلاب شهری در اروپا و آمریکا و برخی شهرهای ایران برای آبیاری معمول شد (مصطفیزادهفرد و همکاران .(۱۳۸۴ در خاورمیانه که اکثر کشورهای آن در ناحیهای نیمهخشک قرار داشته و از دیرباز با کمآبی مواجه بودهاند، استفاده مجدد از فاضلاب در بخش کشاورزی هرروز اهمیت بیشتری مییابد. در ایران نیز از زمانهای قدیم استفاده از فاضلاب جهت حاصلخیز نمودن باغها و مزارع رواج داشته است (حسینیان
.(۱۳۸۱ در حال حاضر نیز در شهرهایی مانند تهران، تبریز، اصفهان و شیراز از فاضلابهای خانگی که به-

صورت سطحی از مناطق مسکونی دفع میگردند، برای تولید محصولات کشاورزی استفاده میشود (حسناقلی و همکاران .(۱۳۸۱ در ایران با توجه به مصرف زیاد آب در بخش کشاورزی و کمبود آب، برنامهریزی برای

استفاده از کلیه منابع متعارف و غیرمتعارف آب حتی منابع آب با کیفیت پایین، ضروری است.

پسابهای تولید شده از خصوصیات کیفی متفاوتی در مقایسه با منابع طبیعی آب برخوردار می-

باشند، از اینرو کاربرد این گونه منابع در کشاوزری بایستی براساس برنامهریزیهای دقیق، اعمال روش-

های مدیریتی و نظارتی مناسب انجام پذیرد. یکی از ابزارهای مهم در تدوین برنامههای جامع کاربرد پساب تصفیه خانههای فاضلاب در کشاورزی، ارزیابی پتانسیل تأمین آب و پیشبینی اثرات زیستمحیطی آن بخصوص از نظر تأثیرگذاری بر خصوصیات خاک و سلامت جامعه است (قاسمی و همکاران .(۱۳۹۰
تولید بیشتر فرآوردههای کشاورزی و صرفهجویی در مصرف کودهای شیمیایی از دلایل اصلی استفاده از پساب میباشد (اسدی و فیلیتبار .(۱۳۷۸ گلچین و همکاران (۲۰۱۳) در گزارشی اظهار داشتند که کاربرد پساب کارخانه ایرانمایه درغلظتهای بالاتر از ۴۵

درصد پساب، عملکرد بیولوژیکی یونجه را کاهش داد، ولی در غلظتهای پایینتر از ۴۵ درصد به دلیل اثر مثبت عناصری مانند منیزیم، آهن، فسفر و پتاسیم، فتوسنتز گیاه و در نتیجه عملکرد بیولوژیکی افزایش یافت. در این آزمایش گلدانهای زیر کشت یونجه با توجه به نقشه آزمایش ۲۰ بار آبیاری گردیدند.
ترکیب انواع فاضلاب بسته به فصل، مقدار بارندگی، فرهنگ مصرف، سطح صنعت و مواردی از این قبیل تغییر میکند، ولی همواره مقادیر نسبتاً زیادی از عناصر غذایی پرمصرف (نیتروژن، فسفر و پتاسیم) و
کممصرف (آهن، روی، مس و منگنز) در آن وجود دارد

(کلباسی و گندمکار .(۱۳۷۶ چانگ و همکاران (۱۹۸۳)
استفاده از فاضلاب را بهعنوان یک ماده مناسب اصلاح کننده خاک معرفی میکنند. نتایج مطالعه چندین ساله آنان نشان داد که بهکارگیری فاضلاب به تغییر ویژگی-
های فیزیکی خاک و در نتیجه افزایش ظرفیت نگهداری

آب منجر میشود، درحالیکه چگالی ظاهری خاک کاهش مییابد.

هر چند کاربرد پساب تا حدودی میتواند در رفع نیاز آبی مؤثر باشد، ولی مصرف طولانیمدت آن به-

عنوان یک منبع غنی از عناصر غذایی ممکن است باعث مسمومیت در خاک زراعی گردد. جذب فلزات سنگین از خاکهای آلوده توسط گیاه و ورود آنها به زنجیره-
غذایی، مسمومیت غذایی را در پی خواهد داشت (حسن و میشرا .(۱۹۹۴ به گزارش فیضی (۱۳۸۰)، در مزارع گندم، یونجه، ذرت و خیار، تجمع فلزات روی، منگنز، مس و آهن در خاک بیشتر شده و در اندام هوایی گندم نیز غلظت روی و منگنز افزایش یافت. در گیاه گندم تجمع روی و مس در دانه بیشتر از اندام هوایی بوده درحالیکه تجمع آهن در اندام هوایی آن بیشتر از دانه گزارش شده است (رحمانی .(۱۳۸۷ صابر (۱۹۸۶) با آزمایش خاکهای آبیاری شده با فاضلاب شهر قاهره به این نتیجه رسید که در یک دوره ۶۰ ساله هر یک از فلزات سنگین میتواند به اندازه چشمگیری در خاک انباشته شود. مهمترین و رایجترین مشکل استفاده از پساب، شور شدن خاک است. شور شدن سبب تخریب خلل و فرج و کانالهای مسئول عبور آب و هوا در خاک شده و بدین ترتیب رواناب و به تبع آن فرسایش خاک افزایش مییابد (سازمان بهداشت جهانی .(۲۰۰۶

باتوجه به کمبود آب در مناطق خشک و نیمه خشک مانند ایران، در راستای اجرای تدابیری در جهت توسعه و بهره برداری از منابع آبی جدید بخصوص در بخش کشاورزی، استفاده از پساب میتواند بهعنوان منبعی از آب مورد توجه قرار گیرد تا ضمن جبران بخشی از کمبود آب کشاورزی، از اثرات سوء تخلیه بیرویه پسابها وخسارات وارده آن به منابع کشاورزی و محیط زیست نیز جلوگیری شود (عرفانی آگاه .(۱۳۷۸ هدف از اجرای این پژوهش، مطالعه اثر دفعات آبیاری و غلظت پساب کارخانه تولید کننده خمیرمایه بر برخی صفات مورفولوژیکی و عملکرد گندم

در منطقه قراملک تبریز، با توجه به کاربرد وسیع دانه و علوفه گندم به صورت کاه و کلش، سبوس و کاه و کلش گندم به صورت مخلوط با سایر علوفهها از جمله یونجه بهطور فراگیر در اغلب نقاط کشور و در راستای استفاده بهینه از منابع آبی، کاهش اثرات نامطلوب آب-

های غیرمتعارف و افزایش پایداری منابع آب کشور بود.

مواد و روشها

به منظور ارزیابی تأثیر پساب کارخانه ایران-

مایه بر برخی صفات مورفولوژیکی و عملکرد گندم، پژوهشی در قالب آزمایش فاکتوریل با طرح پایه بلوک-

های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی -۹۱ ۱۳۹۰ اجرا گردید. فاکتور اول، دفعات آبیاری با پساب در سه سطح شامل یکبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده (I1)، دوبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده (I2) و آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده در کل دوره رشد (I3) و فاکتور دوم، غلظتهای مختلف پساب در شش سطح شامل: آب شاهد (P0)، ۱۵

درصد پساب ۸۵+ درصد آب آبیاری (P15)، ۳۰ درصد پساب ۷۰+ درصد آب آبیاری (P30)، ۴۵ درصد پساب

۵۵+ درصد آب آبیاری (P45)، ۶۰ درصد پساب ۴۰ +
درصد آب آبیاری (P60) و پساب خالص (P100) بود.
عملیات تهیه زمین شامل شخم، دیسکزنی و کرتبندی در اوایل فصل پاییز انجام گرفت. کرتهای موردنظر در این آزمایش بهمنظور افزایش ضریب دقت آزمایش جهت اعمال تیمارهای آبیاری ۱ ۱/۵ متر در

۵ ردیف کاشت با فاصله ردیف ۲۰ سانتیمتر، فاصله بوته روی ردیف تقریبًا یک سانتیمتر و تراکم نهایی

۵۰۰ بوته در مترمربع در نظر گرفته شدند. با توجه به نتایج آزمایش خاکشناسی و وجود مواد غذایی در حد متعارف و جهت جلوگیری از هر گونه تداخل عناصر غذایی موجود در پساب با کودهای شیمیایی و یا آلی، هیچ نوع کود شیمایی یا آلی استفاده نشده است (زهتاب

تأثیر غلظت پساب کارخانه تولید خمیرمایه و دفعات آبیاری بر برخی صفات ۱۷۷

سلماسی و همکاران .(۱۳۹۳ در این پژوهش از رقم پاییزه الوند (Triticum aestivum L. var. alvand)

که یکی از ارقام سازگار گندم در منطقه آذربایجان می-
باشد، استفاده گردید. کاشت بذور در اواخر مهر ماه به-
صورت دستی در عمق ۳-۵ سانتیمتری انجام و اولین آبیاری بر اساس نقشه طرح، در اواسط آبان ماه اعمال گردید و در مجموع تا زمان برداشت ۳ نوبت آبیاری انجام شد. آب آبیاری معمولی و پساب کارخانه ایران-

مایه با نسبتهای مشخصی جهت تهیه نسبتهای مختلف در مخازنی مخلوط شدند. بههنگام آبیاری برای جلوگیری از شستهشدن خاک، صفحهای پلاستیکی در داخل کرت روی بستر خاک قرار داده شد. همچنین اوایل خرداد ماه جهت محافظت سنبلهها از خسارت پرندگان، از توری پلاستیکی روشن با قابلیت عبور نور

و هوا، قبل از شیری شدن دانهها تا مرحله برداشت استفاده گردید. در مرحله رسیدگی گندم از هر کرت ده بوته کامل نمونهبرداری گردید و صفات ارتفاع بوته، طول پدانکل، طول سنبله، قطر ساقه، تعداد گره در ساقه
و بیوماس بوته در آزمایشگاه کشاورزی اکولوژیکی گروه اکوفیزیولوژی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز تعیین گردید. در مرحله رسیدگی کامل، بوتههای موجود

در یک مترمربع از هر کرت برداشت شد و پس از توزین، عملکرد دانه و بیولوژیکی ثبت گردید. تجزیه پساب در آزمایشگاه شیمی خاک گروه علوم خاک دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز انجام شد. جدول تجزیه ترکیبات موجود در پساب (جدول (۱ نشان داد که با افزایش غلظت پساب میزان عناصر غذایی از جمله پتاسیم، فسفر، آهن، مس، روی و منگنز افزایش یافت.

لازم به توضیح است که میزان عناصر Mn ,Zn ,Fe ,ClوCu موجود در آب آبیاری مورد استفاده در این طرح، کمتر از میزان حد مجاز گزارش شده توسط سازمان حفاظت محیط زیست (شاعری و رحمتی (۱۳۹۱

میباشد. میزان EC در غلظتهای ۶۰ و ۱۰۰ درصد پساب افزایش بیشتری یافت و در نتیجه شوری در سطوح ۶۰ و ۱۰۰ پساب بیشتر شد. بهطوری که غلظت سدیم و کلرید که از تأثیرگذارترین عناصر در شوری محسوب میشوند، در سطوح پساب ۶۰ و ۱۰۰ درصد افزایش یافت (جدول .(۱ برای تجزیههای آماری و

مقایسه میانگین دادهها به روش چند دامنهای دانکن، از نرمافزار MSTAT-C استفاده شد. رسم شکلها با
بهرهگیری از نرمافزار Excel انجام پذیرفت.

جدول -۱ میزان عناصر موجود در آب آبیاری و نسبتهای مختلف پساب کارخانه ایرانمایه

Cu Zn Mn Fe P Mg Cl K Ca Na pH EC پساب
(mg/L) (mg/L) (mg/L) (mg/L) (mg/L) (meq/L) (meq/L) (meq/L) (meq/L) (meq/L) (dS/m) (%)

۰/۱۳۲ ۰/۱۴۶ ۰/۴۸۵ ۰/۳۷۵ ۰/۰۰ ۰/۰۸۴ ۱/۷۵ ۰/۱۴۶ ۰/۰۹۸ ۲/۵۴ ۸/۶۵ ۰/۶۳ P0
۰/۱۸۵ ۰/۱۵۸ ۰/۵۰۹ ۰/۷۰۶ ۸/۴۶ ۰/۳۰۷ ۲/۲۵ ۳/۰۲ ۱/۳۳ ۸/۰۱ ۷/۶۲ ۱/۶۰ P15
۰/۱۶۸ ۰/۱۴۸ ۰/۵۵۱ ۱/۰۴۳ ۲۰/۵ ۰/۵۴۹ ۴/۲۵ ۶/۹۰ ۲/۴۴ ۱۲/۵۹ ۸/۱۴ ۲/۷۶ P30
۰/۱۴۶ ۰/۱۲۱ ۰/۵۹۵ ۱/۶۶۹ ۳۶/۹ ۰/۷۷۲ ۷/۵ ۹/۶۱ ۳/۴۱ ۱۶/۷۵ ۸/۲۲ ۳/۹۸ P45
۰/۱۳۸ ۰/۱۰۷ ۰/۶۵۱ ۲/۲۴۸ ۵۴/۹ ۰/۹۸۲ ۸/۲۵ ۱۳/۳۳ ۴/۶۵ ۲۳/۴۲ ۸/۴۹ ۵/۱۵ P60
۰/۱۱۳ ۰/۰۹۷ ۰/۷۰۰ ۲/۵۷۸ ۱۴۴ ۱/۰۶۳ ۱۲/۵ ۲۱/۳۰ ۵/۵۳ ۳۳/۸۸ ۶/۲۶ ۷/۹۴ P100

:P0 آب شاهد، ۱۵ :P15 درصد پساب ۸۵+ درصد آب آبیاری، ۳۰ :P30 درصد پساب ۷۰+ درصد آب آبیاری،۴۵ :P45 درصد پساب ۵۵+ درصد آب آبیاری، :P60 60 درصد پساب ۴۰+ درصد آب آبیاری و :P100 پساب خالص.

نتایج و بحث

ارتفاع بوته

براساس نتایج جدول تجزیه واریانس (جدول (۲
ارتفاع بوته گندم بهطور معنیداری تحت تأثیر دفعات آبیاری و اثر متقابل دفعات آبیاری در غلظتهای مختلف پساب قرار گرفت. درحالیکه اثر اصلی غلظت-

های مختلف پساب بر این صفت معنیدار نبود. با افزایش دفعات آبیاری با پساب در اغلب ترکیبات تیماری ارتفاع گیاه افزایش یافت. بیشترین و کمترین ارتفاع گندم بهترتیب به آبیاری گیاهان با پساب ۱۵

درصد در کل دوره رشد ۷۹/۵) سانتیمتر) و یکبار آبیاری با پساب ۱۵ درصد و بقیه آبیاریها با آب چاه

۵۵/۴) سانتیمتر) مربوط بود که در مقایسه با تیمار شاهد بهترتیب ۲۸/۲ افزایش و ۱۰/۷ درصد کاهش نشان دادند. درآبیاری گیاهان با غلظتهای بیشتر از

۱۵ درصد پساب در کل دوره رشد، کاهش ارتفاع بوته مشاهده شد (شکل .(۱ این امر میتواند بهدلیل افزایش تدریجی شوری خاک مزرعه در اثر غلظت بالای پساب و تأثیر منفی آن بر رشد باشد. علیزاده و همکاران

(۲۰۰۱) گزارش کردند که آبیاری با فاضلاب باعث افزایش معنیدار طول گیاه میگردد. گلچین و همکاران
(۲۰۱۳) نیز در بررسی تأثیر پساب کارخانه ایرانمایه

بر گیاه یونجه، گزارش نمودند که بیشترین ارتفاع بوته یونجه در یکبار و دوبار آبیاری با پساب ۴۵ درصد در مقایسه با شاهد (آب آبیاری) بدست آمد، اما در آبیاری با پساب ۶۰ و۱۰۰ درصد در کل دوره رشد، ارتفاع بوته یونجه بهطور معنیداری کاهش یافت.

طول پدانکل

اثر تکرار، دفعات آبیاری و هم چنین اثر متقابل دفعات آبیاری با پساب در غلظتهای مختلف در سطح احتمال یک درصد معنیدا رشد، ولی اثر غلظتهای پساب مورد استفاده بر طول پدانکل غیرمعنیدار به-

دست آمد (جدول .(۲ آبیاری با پساب در کل دوره آزمایش به افزایش ۴۰/۷ درصدی طول پدانکل نسبت به شاهد منجر شد. در حالیکه یکبار آبیاری با پساب با غلظت ۴۵ درصد طول پدانکل را در مقایسه با شاهد۱۶/۷ درصد کاهش داد که این اختلاف از نظر آماری معنیدار نبود (شکل .(۲ اگرچه طول پدانکل در گیاهان آبیاری شده با غلظتهای بالای ۳۰ درصد پساب در کل دوره رشد کاهش یافت ولی این کاهش از لحاظ آماری معنیدار نبود. شریف و همکاران (۱۹۸۶)

بیان کردند که فاضلاب سبب افزایش رشد ساقه و بیوماس گیاه نسبت به شاهد میشود.

جدول -۲ نتایج تجزیه واریانس اثر دفعات آبیاری با غلظتهای مختلف پساب روی ارتفاع بوته، طول پدانکل، طول سنبله،

قطر ساقه، تعداد گره، عملکرد دانه و بیولوژیک گندم

میانگین مربعات

منابع تغییر درجه آزادی ارتفاع بوته طول پدانکل طول سنبله قطر ساقه تعداد گره عملکرد دانه عملکرد بیولوژیک

تکرار ۲ ۲۱۲/۰۹** ۲۹/۷۵** ۱/۲۶** ۰/۱۵* ۰/۰۸ns 17002/9 114454/3*
دفعات آبیاری با ۲ ۵۲۳/۳۶** ۴۹/۸۱** ۰/۶۱* ۰/۱۰ns 0/09ns 91423/5** 598365/3**
پساب (I)
غلظت پساب (P) 5 20/25ns 6/59ns 1/33** 0/11ns 0/03ns 9288/1 17975/2ns
I P 10 59/72** 13/92** 0/38* 0/04ns 0/02ns 10808/4 45396/6ns
خطا ۳۴ ۱۸/۰۹ ۳/۷۹ ۰/۱۸ ۰/۰۴ ۰/۰۴ ۷۳۳۲/۵ ۲۷۳۷۱/۴

)CVدرصد) ۶/۶۳ ۱۰/۳۶ ۵/۶۲ ۸/۶۵ ۴/۰۷ ۱۴/۵۹ ۱۱/۲۶

ns، ، * و :** به ترتیب غیر معنیدار و معنیدار در سطح احتمال پنج و یک درصد میباشد.

شکل-۱ ارتفاع بوته گندم در ترکیب تیماری دفعات آبیاری و پساب در غلظتهای مختلف

=I1 یکبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده، =I2 دوبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده و =I3 آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده در کل دوره رشد. =P0 آب شاهد، ۱۵ =P15 درصد پساب ۸۵ + درصد آب آبیاری، ۳۰ =P30 درصد پساب ۷۰ + درصد آب آبیاری، ۴۵ =P45 درصد پساب ۵۵ +

درصد آب آبیاری، ۶۰ =P60 درصد پساب ۴۰ + درصد آب آبیاری و =P100 پساب خالص. حروف متفاوت نشانگر اختلاف معنیدار در سطح احتمال پنج درصد است.

شکل-۲ طول پدانکل گندم در ترکیب تیماری دفعات آبیاری و پساب در غلظتهای مختلف

=I1 یکبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده، =I2 دوبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده و =I3 آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده در کل دوره رشد. =P0 آب شاهد، ۱۵ =P15 درصد پساب ۸۵+ درصد آب آبیاری، ۳۰ =P30 درصد پساب ۷۰ + درصد آب آبیاری، ۴۵ =P45 درصد پساب ۵۵ + درصد آب آبیاری، ۶۰ =P60 درصد پساب ۴۰ + درصد آب آبیاری و =P100 پساب خالص. حروف متفاوت در هر ستون نشانگر اختلاف معنیدار در سطح احتمال پنج درصد است.

طول سنبله

با استناد به نتایج تجزیه واریانس (جدول (۲، اثر تکرار، دفعات آبیاری با پساب، غلظتهای مختلف پساب و هم چنین اثر متقابل دفعات آبیاری با غلظتهای مختلف پساب بر طول سنبله معنیدار گردید. آبیاری با پساب خالص در کل دوره رشد (تیمار (I3P100 گیاهانی با بیشترین طول سنبله ۸/۳) سانتیمتر) تولید کرد که اختلاف معنیداری با شاهد ۶/۸) سانتیمتر) داشت.

کمترین طول سنبله نیز به تیمار I1P30 مربوط بود که

با شاهد در یک گروه آماری قرار داشت. در تیمار مربوط به یکبار آبیاری با پساب به جز در تیمارهای

I1P60 و I1P100، اختلاف معنیداری در طول سنبله مشاهده نگردید. همچنین افزایش پساب در هرسه سطح آبیاری به افزایش طول سنبله منجر شد (شکل .(۳
واثقی و همکاران (۱۳۸۲) گزارش کردند که افزودن لجن فاضلاب به خاک باعث افزایش رشد گیاه ذرت گردید.

شکل-۳ طول سنبله گندم در ترکیب تیماری دفعات آبیاری با پساب در غلظتهای مختلف

=I1 یکبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده، =I2 دوبار آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده و =I3 آبیاری با پساب با نسبتهای تعیین شده در کل دوره رشد. =P0 آب شاهد، ۱۵ =P15 درصد پساب ۸۵+ درصد آب آبیاری، ۳۰ =P30 درصد پساب ۷۰ + درصد آب آبیاری، ۴۵ =P45

درصد پساب ۵۵ + درصد آب آبیاری، ۶۰ =P60 درصد پساب ۴۰ + درصد آب آبیاری و =P100 پساب خالص. حروف متفاوت در هر ستون نشانگر اختلاف معنیدار در سطح احتمال پنج درصد است.

قطر ساقه و تعداد گره در ساقه

براساس نتایج تجزیه واریانس (جدول (۲، اثر تکرار روی قطر ساقه معنیدار بود درحالیکه اثر سایر منابع بر این صفت غیرمعنیدار بهدست آمد. تعداد گره در ساقه گندم هم تحت تأثیر هیچ یک از منابع مورد بررسی قرار نگرفت. بنابراین، میتوان اظهار داشت که آبیاری با هر غلظتی از پساب در کل دوره رشد گندم در شرایط این آزمایش تأثیر منفی بر قطر ساقه و تعداد گره در ساقه نداشت. استفاده از پساب نسبت به شاهد

(عدم استفاده) اثر معنیداری بر تعداد گره نمیگذارد ولی از آنجاییکه در سایر صفات مورد مطالعه در غلظتهایی خاص تأثیری مثبت داشت، پس استفاده اصولی از آن مفید تلقی میشود. رضوانیمقدم و نجم-

آبادی (۱۳۸۸) گزارش کردند که نسبتهای مختلف آب چاه و فاضلاب تأثیر معنیداری در افزایش قطر ساقه گیاهان علوفهای مورد آزمایش نشان داده است.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 14 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد