مقاله تحلیلی بر رابطه بین توسعه گردشگری و تغییرات فرهنگی مقصد (مطالعه موردی شهربابلسر)

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

تحلیلی بر رابطه بین توسعه گردشگری و تغییرات فرهنگی مقصد (مطالعه موردی شهربابلسر)
چکیده
هدف از این تحقیق و پژوهش بررسی تاثیر توسعه گردشگری در یک مکان دارای جاذبه بر فرهنگ جامعه ی محلی و میزان این تاثیر از نظر خود مردم بومی مکان مورد نظر است .
باتوجه به اینکه گردشگری یکی از ابزار انتقال فرهنگ و معرفی و تبلیغ آن است ، بر همگان واضح و مبرهن است که ورود افراد واقشاری با فرهنگ متفاوت به یک مکان یا جاذبه ی گردشگری بر رفتار جوامع بومی تاثیرگذار است .منطقه مورد مطالعه (بابلسر) که در شمال کشور و در کنار دریای خزر واقع شده است ، همه ساله تعداد زیادی از گردشگران با فرهنگ های گوناگون را به خود جذب می کند.به منظور این بررسی پرسشنامه ای طراحی گردیده و در منطقه مورد مطالعه یعنی شهر بابلسر توزیع گردیده که از این طریق داده های مورد نیاز مطالعه فراهم گردیدند و این داده ها به روش میدانی بررسی شده اند. نتایج این بررسی نشاندهنده ی آن است که توسعه گردشگری نقش مهمی در ایجاد تغییرات فرهنگی دارد، هم باعث رواج و تقویت عناصر فرهنگی مثبت می شود و هم ناهنجاری اجتماعی در یک فرهنگ را بهمراه دارد.
کلید واژه : گردشگری ،فرهنگ ،جامعه ی محلی ،مردم بومی ،توسعه گردشگری
١- مقدمه :
جهانگردی از مهمترین فعالیت ها ی انسان معاصر است که همراه با به وجود آوردن تغییراتی شگرف در سیمای زمین ، تحولاتی بنیادی در شرایط اقتصادی، فرهنگی و آداب ورسوم به وجود آورده است .بررسی وضعیت نواحی و سرزمین هایی که همه ساله ودر فصل ها ی مختلف مورد بازدید جهانگردان قرار می گیرند نشان می دهد تغییرات ناشی از جهانگردی در آنها بسیار چشمگیرتر و مهم تر از تغییراتی است که ناشی از گسترش سایر فعالیت های اقتصادی است . به طور نمونه تجهیزات مورد نیاز جهانگردان نظیر رستوران ها، مهمانسراها ها ومکان ها ی تفریحی که در کرانه های دریاها، نواحی کوهستانی، مناطق جنگلی و دراطراف چشمه ها ی آب گرم معدنی تاسیس شده اند، گویای نقش و تاثیر جهانگردی در دگرگون ساختن چهره زمین است (محلاتی:١٣٨٠:١٣).
افزایش شمار گردشگران و توسعه گردشگری منطقه ، موجب رونق یافتن کسب وکار و افزایش درآمد شرکت ها و موسساتی می شود که در این عرصه فعالیت می کنند. توسعه گردشگری به ویژه در کشورهای کم تر توسعه یافته ، از جمله ایران ، عامل موثری در مقابله با فقر است و موجب افزایش درآمد قشرهای مختلف ، کاهش بیکاری و رونق اقتصادی و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی مردم و افزایش رفاه اجتماعی می شود. شاید به همین دلیل است که لویس ترنر گردشگری را امید بخش ترین و پیچیده ترین صنعتی می داند که جهان سوم با آن روبروست و معتقد است که گردشگری بیشترین قابلیت را برای جانشینی دیگر صنایع درآمدزا دارد (کاظمی:٧:١٣٨٧).
بعلاوه گردشگری پدیده ای است که با انسان و انگیزه ها، خواسته ها، نیازها و آرزوهای او که تحت تاثیر فرهنگ جامعه است ارتباط دارد. می توان گفت محرک اصلی گردشگری، اختلاف فرهنگ هاست . فرهنگ با نفوذ پرتوان خود، می تواند ماهیت ، هدف ، ساختار و کارکرد گردشگری را توضیح دهد. گردشگر و میزبان دارای فرهنگ و الگوهای اجتماعی متفاوتی هستند و در زمان گردش با هم تعاملاتی دارند. تأثیرات فرهنگی و اجتماعی آن ها بر یکدیگر دارای اهمیت ویژه ای است (عبدالله مرادی:١:١٣٩٠).
تحقیقات نشان داده است که بیش تر گردشگران ، نه به منظور مشاهده ی خانه هایی دورتر از خانه خودشان ، بلکه به دلیل کسب تجربه از دیدار شخصیت و کاراکتر حقیقی یک منطقه ، جامعه و یا جاذبه سفرمیکنند اما تعداد گردشگران خارجی که به ایران سفر می کنند، در مقایسه با پتانسیل بالای جاذبه های ایران بسیار ناچیز است . درحالی که از نمونه تاثیرات مثبت توسعه گردشگری در نواحی در حال توسعه می تواند اشتغال زایی، افزایش درآمد و تقاضا در توجه جهانی به منطقه باشد(simin tavallai:٢١٣٨٨).
ورود گردشگران به یک مقصد روابط و تعاملاتی بین آنان و میزبانان ایجاد می نماید که یک بعد این رابطه ، فرهنگی است .
گردشگران هنگام عزیمت به یک مقصد، ابتدا با فرهنگ آن مقصد روبرو می شوند و بدین ترتیب گردشگری به عنوان پدیده ای فرهنگی، نقش مهمی در ایجاد تغییرات فرهنگی بر عهده دارد. همچنین باتوجه به اینکه گردشگری یکی از ابزار انتقال فرهنگ و معرفی و تبلیغ آن است ، بر همگان واضح و مبرهن است که ورود افراد واقشاری با فرهنگ متفاوت به یک مکان یا جاذبه ی گردشگری بر رفتار جوامع بومی تاثیرگذار است .
شهر بابلسر به دلیل قرارگرفتن در استان مازندران و در کنار نوار ساحلی خزر و برخورداری از اقلیم مناسب ، در فصول مختلف پذیرای گردشگرانی از داخل یا خارج از کشور است . به همین دلیل به عنوان یک شهر گردشگرپذیر در کشور شناخته شده است . با این حال این شهر از دیدگاه توسعه گردشگری، فرصت ها و پتانسیل های فراوانی به منظور برنامه ریزی و توسعه دارا می باشد.
باتوجه به اینکه اکثر گردشگرانی که به منطقه ی شمالی کشور و به خصوص شهر بابلسر سفر می کنند اقوامی از مناطق مختلف ایران با فرهنگ های متنوع هستند، این شهر به منظور بررسی موضوع مورد مطالعه انتخاب شده است . حال باتوجه به ورود این گردشگران ، باید به این مسئله توجه کرد که توسعه گردشگری و جذب گردشگران بیش تر به این منطقه چه تاثیرات سازنده یا مخربی بر فرهنگ جامعه ی محلی دارد؟
٢- مبانی نظری:
٢-١-گردشگری
تعریف گردشگری یا توریسم :
واژه توریسم نخستین بار در سال ١٨١١ در مجله ای انگلیسی به نام ، Sporting Magazine ( مجله ورزشی) بکار برده شد .در آن زمان این لغت به معنای مسافرت به منظور تماشای آثار تاریخی و بازدید از مناظر طبیعی برای کسب لذت به کار می رفت (محلاتی،١٣٨٠، ٢٠). از آن زمان تاکنون معانی وتعاریف متعددی از طریق صاحب نظران ارائه شده است .در این جا به ارائه تعریف گردشگری که از طرف سازمان ملل ، بر اساس پیشنهاد کنفرانس بین المللی ترانسپورت و گردشگری آن سازمان در رم ، به تصویب رسیده می پردازیم : ” گردشگر کسی است که به منظور تفریح ، بازدید از نقاط دیدنی، معالجه ، تجارت ، ورزش یا زیارت ، به جایی غیر از مکانی که در آن اقامت دارد سفرمی کند، مشروط براین که حداقل مدت اقامت او از ٢۴ ساعت کمتر و از شش ماه بیشتر نباشد(مرادی،١٣٧۴، ۵).”
گردشگری عبارت است از گذران اختیاری مدتی از اوقات فراغت خود در مکانی غیر از محل سکونت دائمی به قصد لذت های گردشگری(صدر موسوی،١٣٨۶، ١٣٠).
گردشگری یک مفهوم چند بعدی است که به عوامل متعدد ومختلفی بستگی دارد که شامل یک سری فعل وانفعالات بین دولت ، میهمان ومیزبان صورت می گیرد(John S.Gaikwad ،٢٠١١، ١).
٢-٢-توسعه گردشگری
لازم است قبل از بحث ، میان توسعه و رشد تمایز قائل شویم ؛ بدین معنی که واژه ی رشد ((تغییر در اندازه یا کمیت وضع پدیده ای از نظر تعداد، ابعاد و میزان آنرا بیان می کند)). اما توسعه واژه ای مهم است که ((جنبه های مختلف اعم از رشد اقتصادی، تغییر ساختاری، صنعتی شدن ، شکوفایی و اتکا به نفس فرهنگی، مذهبی، ملی و فردی را دربر می گیرد))؛ لذا اولا فرایند توسعه در هر جامعه روندی طولانی است و ثانیا عملی آگاهانه و هدفمند می باشد که بر اساس برنامه ریزی دقیق و همه جانبه تحقق می پذیرد (حسینی و احمدی و خداداد حسینی، ١٣٨٩، ٢-٣). از طرفی از عوامل مهم موفقیت در توسعه گردشگری، رضایت گردشگران است (Alegre،۵۴٢٠١٠). همچنین وفاداری( پیش بینی بازگشت گردشگر و پیشنهاد به دیگران ) نیز میتواند به عنوان عامل دیگر درتوفیق توسعه گردشگری در نظرگرفته شود. درواقع با تبدیل شکایات به وفاداری توفیق در توسعه گردشگری حاصل می شود(Konu،٢٠١٠، ٧-٢). از عوامل دیگری که می تواان به آن اشاره کرد ایجاد فضای مناسب برای توسعه (که حاصل تعامل نزدیک با سیاست گذاران است )، استفاده از فناوری های مدرن به جای تکنولوژی های قدیمی و سنتی و درنهایت ارائه فضای مناسب می باشند( otto micheal،٢٠٠٩، ٧١٨).
در ابتدا توسعه به عنوان رشد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در نظر گرفته می شد. اما در اواخر دهه ١٩۶٠ و اوایل دهه ١٩٧٠ مفهوم توسعه به سمت مشارکت در سرمایه گذاری در تحصیل ، مسکن ، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی و اخلاقی گسترش یافت .یکی از جنبه های بسیار مهم که به رشد همه جانبه یک کشور می تواند کمک شایانی نماید، گردشگری وتوسعه آن می باشد. به طور کلی می توان گفت که توسعه گردشگری دارای مزایای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بسیاری است (hariell,R&Potts,T.D، ٢٠٠۵، ٢۴۴-٢٣٣ ).
به منظور آگاهی از مزایای اقتصادی توسعه گردشگری خوب است به این آمار توجه کنیم : در سال ٢٠٠۵ گردشگران و کسانی که به منظور گذراندن تعطیلات و تفریح به مسافرت می روند ۶٠۴ میلیون نفر بودند و درآمد حاصل از آن (منهای هزینه ی حمل و نقل ) به بیش از ٨٠٠ میلیون دلار رسید(Tourism vision، ٢٠٢٠، ٩).
آمارهای سازمان جهانی گردشگری گواهی می دهند که سالانه بیش از ۶٠٠ میلیون نفر از نقاط دیدنی کشورهای مختلف بازدید می کنند؛ اما در این بین سهم ایران فقط با این شهرت و آوازه تنها دو میلیون نفر است (WTO،٢٠٠٩). بنابر این توجه به توسعه و برنامه ریزی در ایرن امری ضروری است .
همانطور که گفته شد، امروزه توسعۀ گردشگری و ورود گردشگران ، تأثیرات اقتصادی و اجتماعی – فرهنگی و زیست محیطی فراوانی بـر منـاطق پذیرنده گردشگر به وجود میآورد . آثار اجتماعی – فرهنگی گردشگری از جمله مهم ترین ملاحظات توسعۀ گردشـگری در هر منطقه به شمار می روند. به بیان ساده تر، توسعه صنعت گردشگری عاملی مهم در رفع فقر، رشد اشتغال زایی و افزایش درآمد برای مردم محلی و بومی قلمداد می شود(Sebele،١۴٣٢٠١٠).
توسعۀگردشگری دارایتأثیرات مثبت اجتماعی و فرهنگی است ، که از این دست اند:
١- ایجاد امکان آشنایی مردم کشور با نحوه زندگی سایر ملل ٢- افزایش سطح رفاه و کیفیت زندگی مردم جامعه ٣-ایجاد وسعت نظر و بسط حوزه دید مردم ۴-غنی شدن تجارب فرهنگی افراد جامعه ۵- ایجـاد امکـان انتقـال ارزش های فرهنگی به جهانیان ۶-احیای سنت های ملی ٧- محافظت از میراث تاریخی و فرهنگی کشور ٨- امکـان استفاده از تسهیلات تفریحی و فرهنگی برای مردم جامعه ٩-افزایش فضاها و مکان های عمومی ١٠-ایجاد احتـرام متقابل بین مردمی با فرهنگ ها ی متنوع (زاهدی،۴٩،١٣٨۵).
اما شایان ذکر است که گردشگری همچنین دارای آثار مخرب فرهنگی-اجتماعی مانند حرکت فرهنگ و ارزش های خارجیان به سمت جوامع محلی، تجاری سازی صنایع دستی و تولیدات بومی است . البته خصوصیات گردشـگری خانه های دوم ماننـد اقامـت طـولانی در منطقـه مقصـد، نشانگر آن اسـت کـه برخـی اثـرات نمایـان تـر هسـتند (Park،٢٢٠٠٩). در کل ذی نفعان توسعه گردشگری به ۴ دسته عمده تقسیم می شوند:
١.دولت در قالب سازمان گردشگری و میراث فرهنگی ٢.صاحبان کسب و کارها نظیر هتل ها، غذاخوری ها و صنایع محلی ٣.جوامع محلی در قالب گروه های قومی ۴.گردشگران (Huang,chenchen et al،٣٠-١۴، ٢٠١٠).
٢-٣-فرهنگ
واژه ی ((culture)) یا همان فرهنگ که از زبان کلاسیک لاتین ریشه می گیرد، نخست در آلمان به کار برده شده اما نه به معنای امروزی بلکه به معنی کشت و کار و بهسازی . در واقع یکی از عوامل اساسی که باعث پیدایش مفهوم تازه ای برای فرهنگ شد پدید آمدن مفهوم پیشرفت در تاریخ بود. در دوره رنسانس بر خلاف دوره های پیش این احساس در افراد به وجود آمد که انسان ناخواسته به چیزهای بزرگ و تازه ای دست یافته و پیشرفت زیادی کرده و علت آن هم خرد ورزی و همه گیر شدن روشن اندیشی بود (آشوری، ٣۵-٣٧ ،١٣٨٠).
تفاوت میان فرهنگ ها به مؤلفه هایی همچون تاریخ ، زبان ، اعتقادات ، آداب و رسوم ، نهادهای اجتماعی و نژاد بر می گردد. مؤلفه هایی که به دلیل پیوند نزدیکشان با یکدیگر، بر اثر گذر ایام برآیند خاصی را به وجود می آورند که همانا روح کلی و هویت کشورهاست (مهدی کروبی،١٣٨٠، ٣).
فرهنگ غنی ایرانی نیز از جمله سرمایه های ارزشمندی است که در صورت مطالعه ، شناخت و معرفی جنبه های مختلف آن ، می تواند تبدیل به یکی از موثرترین عامل های گسترش گردشگری در کشور ما شود. فرهنگ ایرانی ریشه در دوره های پیش از تاریخ دارد. این فرهنگ را می توان به منشور زیبایی تشبیه کرد که هر وجه آن جلوه ای از عوامل سازنده آن را باز میتاباند: افسانه ها و اسطوره های پیشاتاریخی ایران ، فرهنگ ایران باستان ، تاثیر فرهنگ های غنی همچون فرهنگ تمدن های کهن میان رودان و مصر، تاثیر آمیختگی های قومی و زبانی که از آغاز ویژگی سرزمین ایران بوده است ، تاثیر فرهنگ ژرف اسلامی و گونه خاص ایرانی آن …جلوه های مختلف فرهنگ ایرانی را در همه شئون زندگی مردم این مرز و بوم – از معماری و شهرسازی گرفته تا ادبیات و اسطوره ها و فرهنگ عامه – می توان مشاهده کرد (شمس و امینی،٢،١٣٨٨).
در واقع بخش عظیمی از اهداف گردشگران را آشنایی با این فرهنگ غنی تشکیل می دهد و به عقیده ی اقای چان مین بخش عمده ای از عوامل رضایت گردشگران (که عامل توسعه گردشگری است ) را فرهنگ مردم محلی و رویکرد کارکنان بخش گردشگری تشکیل می دهد (Chun min،٢٠٠٩، ٣٠٩-٣٠٢).
ارزیابی اثرات فرهنگی گردشگری:
ارتباط میان صنعت گردشگری و جامعه میزبان و فرهنگ وی یک ارتباط دوسویه است . به عبارت دیگر، گردشگری و فرهنگ نباید به عنوان دو مفهوم مجزا و مستقل نگریسته شوند. چارلسن و جعفری دوسویه بودن این ارتباط را در قالب دو واژه فرهنگی شدن صنعت گردشگری و توریستی شدن فرهنگ جامعه میزبان تعبیر کرده اند (Charlsen&Jafari،۱۹۹۶).
گردشگری ضمن حفاظت از آثار باستانی، فرهنگی و تاریخی و اثرات مثبت اقتصادی تبعی آن ، در حفاظت از فرهنگ جامعه میزبان و افزایش تقاضا برای اجرای نمایش ها، رسوم و سنن فرهنگی نیز نقش بسزایی دارد. بنابر اعتقاد کاظمی جهانگردی راهی است برای حفظ و صیانت میراث همگانی و تاریخی و حمایت از الگوهای رفتاری و آداب و سننی که به مرور رنگ باخته اندارتقاء می بخشد و از این رهگذر در راستای پایداری قدم بر می دارد(کاظمی، ۴۵،١٣٨٢).
سعی در دستیابی جامعه ی میزبان به امکاناتی که تاکنون از آن بهره مند نبوده ، بروز رفتارهای اصلاح گرایانه نظیر پذیرش سبک های مفید زندگی (الگوبرداری از سبک ساده زیستی ایرلندی توسط جامعه یونان ) ازجمله این موارد است .(Swarbrooke, 2000,74)
نتایج حاصل از مطالعات تجربی نشان داده است که در صورت توجه به اصول گردشگری پایدار،گردشگری آثار مثبتی بر محیط برجای خواهد گذاشت (Nunkoo&Ramkissoon،٢٠٠٩، ۶٠-٣٧). به طور خلاصه صنعت توریسم چنانچه از ابعاد ملاحظات اجتماعی و فرهنگی به نحوی مسئولانه و مناسب برنامه ریزی و توسعه داده شود، می تواند فواید و اثرات اجتماعی –فرهنگی قابل ملاحظه ای را در خصوص حفظ میراث فرهنگی ناحیه ای، افزایش غرور ملی وارتقاء اعتماد به نفس فرهنگی دربر داشته باشد. این درحالی است که عدم توجه به مقوله گردشگری با برنامه ، مسبب بروز مشکلات فرهنگی_اجتماعی در حوزه تهدید فرهنگ بومی، تضعیف زبان بومی، ناسازگاری های اجتماعی، اعتیاد به مواد مخدر و بزهکاری می گردد(سیمین تولایی و ناصر شاهدی، ۶،١٣٨۵).
معمولا مردم مناطق و ساکنان محلی به دو گونه از منافع فرهنگی توسعه ی گردشگری بهره مند می شوند: اول اینکه گردشگری ، فرهنگ جامعـۀ میزبـان را بـه سـایر جوامـع و فرهنگ ها معرفی میکند. دوم اینکه صنعت گردشگری فرصتی برای ساکنان ایجاد مـی کنـد تـا فرهنـگ خـود را مستقیم و بدون واسطه و به شکل واقعی به علاقه مندان عرضه کنند. این عمل ، بـه ویـژه باعث تقویت غرور و همبستگی جامعه ی میزبان و افزایش آسـتانه ی تحمـل آنـان در برابـر فرهنگ های دیگر می شود(Reachards،٢٠٠۴، ١٩۵١-١٩٣١).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد