مقاله تحلیل و چگونگی تأثیر قانون هدفمندکردن یارانه ها بر هزینه کلان شهر

word قابل ویرایش
17 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
یکی از نهادهایی که در سطح اقتصاد کشور به صورت مستقیم و غیرمستقیم از قانون هدفمندسازی یارانه تأثیر میپذیرد،شهرداریها به ویژه کلان شهرها هستند؛ این طرح شهرداریها را از دو جهت درآمدو هزینه به صورت مستقیم و غیرمستقیم متأثر خواهد ساخت .
در این مقاله سعی داریم با کالبد شکافی ساختار هزینه کلان شهرها (مطالعه موردی کلان شهر اصفهان ) به چگونگی و میزان تأثیرپذیری هزینه شهرداری از این قانون بپردازیم ؛وباتوجه به اینکه سیاست هدفمندسازی یارانه هااز طریق تغییر قیمت حامل های انرژی،بربردارقیمت نهاده های شهرداری شوک واردمیکندبااستفاده ازروش تابع عکس العمل تحریک اثرشوک درهرمتغیررابر اساس سناریوهای مختلف ،برهزینه های شهرداری بررسی میکنیم .
در این رابطه سئوالاتی که مطرح میشودکه عبارتند از:”روند هزینه های انرژی در شهرداری چگونه است ؟ شدت انرژی در حامل های انرژی چقدر است ؟ فعالیت های مشمول قانون هدفندکردن یارانه ها در کلان شهرها کدام اند؟جایگاه فعالیت های مشمول قانون هدفمندکردن یارانه ها در کلان شهرها در بودجه کدام است ؟”نتایج این مطالعه بیانگر افزایش قابل توجه هزینه های شهرداری به دنبال اجرای طرح و در نتیجه افزایش شدید بودجه مورد نیاز سال آتی نسبت به بودجه مصوب سال گذشته میباشد.
کلیدواژه ها: کلان شهرها-قانون هدفمندسازی یارانه ها- هزینه -حامل های انرژی .
١- مقدمه
طرح هدفمندسازی یارانه هادراصل مشتمل بر دو طرح اصلاح قیمت ها در بازار حامل های انرژی و پرداخت یارانه نقدی به خانوارها (ودر کنار آن پرداخت های جبرانی به بنگاه ها و موسسات دولتی) است ، بنابراین هم اثراتی بر قیمت حامل های انرژی دارد و هم واجد اثراتی بر درآمد خانوار است و اثرات خود را بر قیمت ها و تقاضا در اقتصاد از این دو مجرای عمده وارد میسازد.
برای سیاست تعدیل قیمت ها،دولت موظف شده است تا قیمت فروش داخلی بنزین ، نفت ،گاز، نفت کوره ، نفت سفید و گاز مایع و سایر مشتقات نفت را تا پایان برنامه پنج ساله توسعه ی اقتصادی به حداقل به ٩۵درصد قیمت تحویل روی کشتی (فوب ) در خلیج فارس برساند.میانگین قیمت فروش داخلی گاز طبیعی نیزبایدبه گونه ای تعیین شود که به تدریج تا پایان برنامه پنجم توسعه اقتصادی ،معادل حداقل هفتاد و پنج درصد (٧۵%) متوسط قیمت گاز طبیعی صادراتی گردد و قیمت برق داخلی نیزبایدبه گونه ای تعیین شود که به تدریج تا پایان برنامه پنج ساله پنجم توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران معادل قیمت تمام شده آن باشد. در بخش پرداخت یارانه ها به صورت نقدی نیز دولت مجاز است ۵٠درصد از منابع حاصل از واقعی کردن قیمت ها را به اقشار مختلف به طور نقد پرداخت کند و یا صرف هزینه های تامین اجتماعی کند، ٣٠درصد را نیز جهت بهینه – سازی مصرف انرژی و حمایت از بخش های تولیدی در بخش صنعتی، کشاورزی و تولید نان صنعتی هزینه کند.
پس از دهه ١٩٨٠بود که راهبردهای اقتصاددانان توسعه ، تکیه بیشتری بر نیروهای بازار را طلب می- کردند و با پذیرفتن این دیدگاه بسیاری از کشورها اقدام به اصلاحات اساسی درموضوع یارانه ها نمودند.دلیل عمده پذیرفتن چنین اصلاحاتی بیشتر بار مالی سنگینی بود که بر دولت تحمیل میشد زیراقیمت ها از دهه ی قبل شروع به افزایش شدید کرده بود و علاوه بر آن رشد جمعیت فشار زیادی بر دولت برای تأمین این هزینه ها آورده بود. ازدیگر دلایل اجرای این اصلاحات ، رفع اخلال در سیستم قیمت ها، بهبود محیط زیست ، کاهش بار مالی دولت و رسیدن به توزیع عادلانه تر درآمدبود.
٢- مروری بر تجارب کشورها کشورهای مختلف در زمینه هدفمندسازی یارانه ها
لهستان از جمله کشورهایی است که حذف یارانه های انرژی را به صورت شوک درمانی انجام داد وآثار کوتاه مدت حاصل از اجرای چنین سیاستی کاهش ٢۴درصدی تولیدات صنعتی و رشد ٧/١۵درصدی بیکاری بود. در مقابل نرخ تورم که در اواخر سال ١٩٨٩به ٢٠٠٠درصد رسیده بود در سال ١٩٩٢به ٣۵درصد کاهش یافت .با تقویت بخش خصوصی، به تدریج آثار اولیه رفع و این بخش به موتور محرک اقتصاد تبدیل شد و با ایجاد ۵٠٠هزار فرصت شغلی توسط این بخش در سال ١٩٩٢نرخ بیکاری کشور کاهش قابل توجهی یافت .
چین از جمله کشورهایی است که حذف یارانه ها را به صورت تدریجی انجام داد.به طوری که هنوز قیمت اغلب سوخت ها در چین از طریق دستورالعمل ها و بخشنامه ها اعلام میشود. قرار بر این بوده که طی ده سال ٢٠١٠-٢٠٠٠یارانه ها حذف شود. به عبارت دیگر تا سال ٢٠١٠قیمت انواع حامل های انرژی تابعی از هزینه اقتصادی عرضه آن شودو از شرایط بازارهای بین المللی انرژی در نقاط مختلف جهان پیروی کند.
در ترکیه نیز درسال ٢٠٠۴شورای عالی برنامه ریزی استراتژی اصلاح بخش برق را تصویب کرد.قانون بازار برق ترکیه ازسال ٢٠٠١به اجرا درآمدو برآن اساس بازار آزاد برای تولید وتوزیع برق ایجاد شد. طبق
قانون مذکور،شرکت دولتی که هرسه بخش تولید،توزیع وانتقال برق را برعهده داشتند،به تفکیک حوزه های تولید وبازرگانی دراختیار بخش خصوصی قرارداده شدند.درسال ٢٠٠۴پارلمان ترکیه طرحی را به تصویب رساند که طی آن هزینه های تولید نفت داخل آن کشور اصلاح شد، قیمت برای مصرف کننده آزاد گردید وشرکت های پالایش نفت دولتی،به بخش خصوصی واگذار شدند.برنامه خصوصیسازی شرکت های پالایش نفت ازسال ٢٠٠۵آغاز شد وتاکنون درجریان است .برای مثال ٣١/۵درصد از شرکت پالایش نفت ترکیه که ٨٠درصد نفت این کشور درآن پالایش میشود درسال ٢٠٠٧به سرمایه گذاران بخش خصوصی فروخته شد.
٢-١- معایب و مزایای هدفمندسازی یارانه ها در تجربه کشورهای مختلف
الف – مزایا و نکات مثبت :
*هدفمندکردن یارانه ها،امکان کاهش مقدار کل یارانه ها را به مقدار قابل توجهی فراهم می کند.
*کمک به افراد زیر خط فقر
*دولت تعیین قیمت ها را کنار گذاشته و به شرکت های نفتی اجازه میدهد تا قیمت انعطاف پذیری را برای محصولات خود با توجه به سقف قیمت اعلام شده تعیین کنند و به این ترتیب امکان رقابت نیز فراهم شود.
*آزادسازی قیمت سوخت تنها اقدامی است که انگیزه های اصلی برای فساد و تقلب را از بین میبرد.
*یارانه های تولید و مصرف انرژی به طور گسترده توسط دولت ها برای دستیابی به انواعی از اهداف سیاستی مورد استفاده قرار میگیرند. بسیاری از این اهداف نظیر حفظ سطح اشتغال موجود و تأمین مقادیر کافی سوخت برای فقرا اقتصادی هستند.
*در اقتصادهای در حال توسعه و در حال گذار (ازجمله شوروی سابق و اروپای شرقی)، یارانه های مصرف انرژی به منظور اطمینان از اینکه تمامی اعضای جامعه ، از جمله افراد فقیر به حداقل سطح مصرف انرژی دسترسی دارند، مورد استفاده قرار میگیرند. این نوع یارانه ها برای تشویق رشد صنعتی با انرژی کم هزینه نیز به کار گرفته میشوند.
*حذف یارانه مصرف انرژی ،هم منجر به افزایش کارایی اقتصادی و هم موجب کاهش تخریب محیط زیست میگردد.
*در کشورهایی که دولت یارانه ها را به صورت مستقیم به افراد پرداخت میکند، اقتصاد کشورهای یارانه دهنده از حذف یارانه ها منافع بیشتری بدست میآورند. در این حالت حذف یارانه ها باعث کاهش بار مالی بر دوش دولت شده و می- تواند سبب افزایش فرصت های سرمایه گذاری تحریک کننده رشد باشد.
*وقتی یارانه بیش از یک سوخت حذف شود، قیمت نسبی سوخت های جایگزین نیز تغییر میکند و این امر میتواند سبب جانشین شدن انواع سوخت در یک فعالیت اقتصادی نظیر تولید برق گردد.
*تونس در سال ١٩٩١سیستم یارانه خود را به خوبی از طریق هدفمندسازی و تمایز کیفیت متحول کرد.اقدامات خاص شامل بهبود هدفمندسازی کالاهای پست ، افزایش قیمت کالاهای لوکس (کالاهایی که توسط اقشار ثروتمند بیشترمصرف میشوند) و کاهش تولید و هزینه توزیع کالاهای مشمول یارانه میباشند.
*در یمن قیمت داخلی گندم و آردبرای مدت های مدیدی به صورت رسمی در سطحی کمتر از قیمت بازار جهانی توسط دولت تعیین میشد. از سال ١٩٩۶مسوولین دولتی برنامه ای میان مدت را برای حذف کامل یارانه ها شروع کردند تا قیمت ها را به قیمت های جهانی نزدیک کنند.
*بولیوی قیمت داخلی را از طریق به کارگیری ترکیبی ازیارانه ها، نرخ های مالیات پایین تر، قیمت های پالایش کمتر و یارانه نفت خام برای پالایشگاه ، پایین نگه داشت .
*در رابطه با یارانه سوخت ، هدف گذاری هزینه های عمومی با استفاده از ریز اطلاعات مربوط به ویژگیهای خانوارهای فقیر میتواند تا حدود زیادی انتقال کمک به خانوارهای با درآمد بالا را کاهش دهد.
*حذف یارانه هاباعث بهبود اقتصاد ملی و رفاه عمومی خواهد شد.
*از نتایج احتمالی حذف یارانه ها میتوان به افزایش انعطاف در بخش انرژی، ارتقا رشد اقتصادی بلندمدت ، افزایش منافع ناشی ازسیاست های اشتغال ، مجهز نمودن تجارت جهانی و کاهش مخارج دولتی و کمک به تعادل بودجه اشاره کرد.
*دولت غنا مؤسسه ای را به منظور وضع مالیات حذف یارانه برای نشان دادن شفافیت در عملکرد خود تأسیس نمود به گونه ای که سرمایه جمع آوری شده برای یارانه حاصل از پرداخت مالیات اندازه گیری و سپس با اختصاص و توزیع مجدد آنها به افراد فقیر میرسد.
*حمایت از افراد فقیر به صورت انتقال رفاه خالص اجتماعی مؤثرتر از یارانه های جانبی میباشد. برنامه انتقال مناسب ، از انحراف در تصمیمات اقتصادی جلوگیری میکند و پوشش گسترده خانوارهای فقیر و حداقل نشتی به درآمدهای بالا را نیز حمایت مینماید.
*انتقال وجه نقدبه صورت مشروط نسبت به یارانه انرژی برای افراد فقیر موثرتر میباشد. البته این برنامه یعنی انتقال وجه به خانواده های فقیر باید به طور موثری صرف بهبود رفاه خانوارشود و بایستی سرمایه ها صرف مخارج بر سلامت یا آموزش گردد. این برنامه ها در برزیل ، مکزیک ، کلمبیا و سنگال به طور موفق استفاده شده اند.
*تغییرات دهه ٩٠ که با هدف آزادسازی بخش انرژی برزیل با حذف یارانه ها صورت گرفت ، موجب تشویق سرمایه گذاری خصوصی و رقابت شد.
*در دهه ١٩٩٠سیاست های آزادسازی اقتصادی به منظور افزایش رقابت و کارایی اقتصادی اجرا شد. رویکرد دولت از حذف یارانه ها به منظور حداقل کردن تقابل گروه های ذی نفع بود. برای این کار دولت متعهد شد که خصوصیسازی و آزادسازی، همراه با قیمت های پایین تر انرژی و بهبود خدمات باشد.
ب – معایب و نکات منفی :
*ایجاد بازار سیاه برای حامل های انرژی که دارای تفاوت قیمت هستند.
*انحراف منابع دولت از محل مورد نظر،بخش گسترده ای از جمعیت را تحت تاثیر قرار میدهد.
*پول حاصل از بازار سیاه که از نظام یارانه ای ناشی میشود، مخارج انتخاباتی رهبران سیاسی را تأمین میکند و این امر به فساد در حکمرانی میانجامد.
*مخلوط کردن نفت سفید با بنزین و دیزل وایجاد خسارت برای صاحبان وسائل نقلیه از مسائلی است که پرداخت یارانه نفت سفید ایجاد میکند. همنچنین سوخت نامرغوب ، به دلیل احتراق بد، موجب افزایش آلودگی هوا میگردد.
*یارانه بر قابلیت علائم قیمتی جهت تنظیم عرضه و تقاضای منابع سوخت تأثیر میگذارد و لذا امنیت انرژی کشور را به خطر میاندازد.
*از آنجایی که علائم قیمتی در نظام یارانه ای به خوبی عمل نمیکنند، انگیزه ی کمی برای کاهش مصرف انرژی برای رقابت پذیری منابع تجدیدپذیر انرژی باقی میماند.
*در هندوستان به دلیل عدم محبوبیت سیاسی پرداخت نقدی یارانه به افراد، چنین اقدامی صورت نگرفته است .
*یارانه بنزین و دیزل علاوه بر آثار مالیشان به شدت بر توزیع کنندگان سوخت تأثیر منفی میگذارند.
*بخشی از یارانه ها به افراد مورد نظر نمیرسند.
*سوء استفاده از یارانه از طریق تأمین پول برای تحت تأثیر قرار دادن مأمورین فاسد دولتی و نظام سیاسی، به اقتصاد سیاه منجر میشود.
*یارانه های بخش انرژی، حتی زمانی که بخشی از بودجه دولت نباشند،به کاهش درآمد دولت برای تأمین شاخص های رفاهی که افراد فقیررا تحت تأثیر قرار میدهند، منتهی گردیده است .
*سیاست حذف یارانه ها به صورت بالقوه میتواند سبب بروز ناآرامیهایی شود. کاهش یارانه مواد غذایی و افزایش قیمت ها در برخی کشورها موجب ایجاد آشوب ها و اعتراضات اجتماعی برای غذا شده است از جمله در مصر (١٩٧٧)، مراکش (١٩٨١)، تونس (١٩٨٣)، الجزایر (١٩٨٨)، و اردن (١٩٨٩و ١٩٩۶).
*شکست برنامه حذف یارانه ها در کالیفرنیا شبیه به آنچه در کشورهای توسعه یافته رخ میداد نبود، بلکه مشکل مراحل بازسازی بود که خود منجر به سوبسیدهای اضافی انرژی به جای حذف سوبسیدها در بازار الکتریسیته گردید.
*احتکار عرضه کنندگان در هنگام افزایش قیمت ، مشکلی است که معمولا به صورت پیش بینی نشده پیش روی دولت قرار میگیرد.
*تجربه یمن ، در جولای ٢٠٠۵، قیمت سوخت افزایش یافت و موجبات تحریکات شدیدی را به وجود آورد به گونه ای که ٢٢نفر کشته و تعداد زیادی زخمی شدند، البته این مورد غیرعادی میباشد. باید توجه داشت که اگر پیش بینی چنین عکس العمل هایی وجود دارد، سیاست های بلندمدت بهتر جوابگو میباشد.
*وقتی دولت به دلیل آن که نتوانسته هزینه های یارانه راتأمین کند، مجبوربه افزایش قیمت سوخت شود نتایج آن کسریهای عظیم و آشفتگیهای سیاستی است .
*وقتی قیمت انرژی در نتیجه حذف یارانه ها افزایش یابد، این امر هزینه تولید سایر کالاها، به ویژه کالاهایی راکه به شدت انرژی بیشتری نیازدارند،را تحت تأثیر قرار میدهد. به علاوه ، تغییرات قیمت های نسبی بر رقابت پذیری کالاها در بازارهای جهانی تأثیر گذاشته و ممکن است به تغییر در جریان های تجاری بیانجامد.
*یارانه ها در الجزایرطی برنامه فراگیری در طول چهار سال ،که ازسال ١٩٩٢آغاز شد،به طور کامل حذف شد. این برنامه با آزادسازی قیمت ها به طور تدریجی و با حمایت از کالاهای غذایی اساسی در این دوره انجام شد،تا اینکه این دوره به پایان رسید و یارانه ها حذف گردید. همزمان برنامه های جبرانی برای جبران رفاه از دست رفته اقشار آسیب – پذیر معرفی شد. با این وجود این طرح اصلاحی موجب کاهش بودجه فقرا گردید: حذف هزینه های یارانه غذا موجب کاهش یک پنجم قدرت خرید قشر فقیر شد. علیرغم اینکه به نظر میرسد، انتقال منابع با برنامه های تامین اجتماعی از دست رفتن یارانه های غذایی را جبران میکند،اما واضح نیست که آیا جبران آن برای همه فقرا به اندازه کافی گسترده باشد تا از کاهش استاندارد زندگی جلوگیری کند.
*تحت فشارهای مالی سنگین و بیثباتیهای اقتصادکلان ، اردن برنامه های یارانه ای خود را به صورت اساسی اصلاح کرد. ابتدا در سال ١٩٩۶یارانه گندم حذف شد و قیمت آرد و نان افزایش یافت . این افزایش قیمت ها همراه با انتقال نقدی فراگیر یارانه ها بود. سپس در ١٩٩٧کوپن های مواد غذایی با برنامه انتقال نقدی یارانه ها جانشین شد که با سیاست قبلی پرداخت نقدی یارانه نان یکی شد. پرداخت نقدی یارانه های نان مشمول کسانی میشد که دارای کوپن های شکر، برنج و شیرخشک بودند. این پرداخت ها به قصد جبران افزایش قیمت های گندم ، غذای حیوانات و نان به طور همزمان انجام میشد. نهایتا پرداخت نقدی در ژوئن ١٩٩٩حذف شد. داده هایی که تاییدکننده موفقیت سیاست پرداخت نقدی یارانه ها باشد در دسترس نیست . با وجود اینکه این سیاست مخالفت های اجتماعی در قالب آشوب های شهری را به همراه داشت انتظار بر این بود که هزینه بودجه را کاهش دهد و یارانه ها را به سمت فقرا هدفمند کند.
*در سال ٢٠٠٢دولت برزیل به منظور حمایت از خانواده های کم درآمد یارانه ای را معرفی کرد که در آن به هر خانوار در هر ماه مبلغ ۳۸/۲دلار پرداخت میشد، این تنها برای خانواده هایی بود که درآمد ماهیانه ای بیشتر از نصف حداقل دستمزد را نداشتند. هدف اولیه دولت برزیل در پرداخت یارانه ، ترقی و پیشرفت صنعتی شدن بود. تجربه آنها در دهه ٨٠هنوز هم نشان می دهد که سیاست یارانه برخلاف این هدف عمل کرد.در حالی که پرداخت یارانه در کوتاه مدت ممکن است باعث تحریک اقتصادی شود و به توزیع مجدد درآمد کمک کند، دخالت دولت در بخش انرژی در بلندمدت میتواند پرهزینه باشد.
٣- روش تحقیق

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 17 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد