مقاله جایگاه حقوق شهروندی در قانون شهرداریها-ظرفیت ها و چالش ها

word قابل ویرایش
19 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
شهرداری به عنوان موسسه ای عمومی که متولی ارائۀ خدمات شهری است ، بیشترین تعامل را با شهروندان دارد و مسلما بسیاری از ابعاد حقوق شهروندی در وظایف این ارگان ظهور خواهد کرد. به عبارت دیگر، تحقق بسیاری از جنبه های حقوق شهروندی ارتباط مسـتقیم بـا انجـام صحیح وظایف شهرداری دارد.
بنابراین باید توجه نمود که قانون شهرداری ها به عنوان مبنای حقوقی وظایف این نهاد تا چه حد به حقـوق شـهروندی پرداختـه ، کـدامیک از ابعـاد حقـوق شهروندی را پیش بینی نموده و آیا در خصوص تخلف از این حقوق ضمانت اجراهایی مصوب گردیده است ؟ به نظر میرسد با پیشرفت جوامع شهری و تغییر نیازهای جامعه مدرن ، بازنگری قانون شهرداری ها که ابعاد جدید حقوق شهروندی را تامین نماید امری ضروری است . قدمت قانون که سبب فاصله گرفتن آن با شرایط و نیازهای شهرهای امروزی شده ، تـداخل وظـایف و اختیارات شهرداری با سایر نهادها و ارگان ها، عدم توجه کافی به کیفیت انجام وظـایف و نیـز ضمانت اجراهای نقض حقوق شهروندی در فرآیند ارائۀ خدمات شهری از جمله مسـائلی اسـت که این ضرورت را توجیه مینماید.
واژگان کلیدی :
شهروند، حقوق شهروندی ، رفاه اجتماعی ، شهرداری ، قانون شهرداریها
مقدمه :
هرچند حقوق شهروندی در ایران با تصویب قانون اساسی به عنوان پیمان ملی کشـور، تولـد یافتـه امـا بـه نظـر میرسد که صرفا در سالهای اخیر و با توسعه و پیشرفت جامعه رو به رشد نهاده است . بـه عبـارت دیگـر اگرچـه حقوق شهروندی، جز حقوق ذاتی و فطری افراد بوده لیکن در کشور ما چندان به آن پرداخته نشده اسـت و بـه عنوان مقوله ای مغفول و مسکوت رها گردیده است ، در یک جامعه مدرن ، تحقق کامل حقوق شهروندی در گرو تبیین ، تقنین و اجرای کامل این حقوق در بخش های مختلف است . حال با پیشرفت روز افـزون جوامـع ، تغییـر رویکرد قانونگذار و مجریان قانون و پیش بینی و اجرای حقوق شهروندی امری اجتناب ناپذیر است . در این میان بررسی جایگاه حقوق شهروندی در قانون شهرداری ها به عنوان متولیان شهری که بیشترین ارتباط و تعامل را با شهروندان دارند بسیار حائز اهمیت است . در این مقاله تلاش میشود تا به بررسی جایگاه حقـوق شـهروندی در قانون شهرداریها پرداخته شود، ظرفیت های قانون مذکور در تحقق حقوق شهروندی تبیین و خلاهای موجـود در آن بررسی شود.
١-مفهوم حقوق شهروندی
حقوق شهروندی در ادبیات حقوقی و سیاسی امروز از سـه معنی متفاوت برخوردار است .
الف -حقوق شهروندی به مفهوم رابطه میان مردم و حاکمیت :
این مفهوم از حقوق شهروندی در اغلب موارد از صبغه سیاسی برخوردار اسـت . رابطـه ی مـردم و حاکمیـت در ابعاد سه گانه تقنینی ، قضایی و اجرایی موجود حقوق و تکالیف متقابلی میان دولت به مفهوم عام آن شامل قوای حاکم و شهروندان است . برای شهروندان حقوقی مانند آزادی بیان ، آزادی تشکیل احزاب و جمعیت های سیاسی و تابعیت و برای حکومت حق حاکمیت ،وضع و اجرای قانون ، از مصادیق آن به شمار می آید. بنابراین در دوسوی حقوق شهروندی، دولت و شهروند قرار می گیرند. این دسته از مصادیق حقوق شهروندی در فصـل سـوم قـانون اساسی تحت عنوان حقوق ملت احصا شده است (نوروزی،مشیت اله : ٢۴)
ب -حقوق شهروندی به مفهوم رابطه میان شهروندان
مردم با زندگی در اجتماع در مقابل یکدیگر حقوق و تکالیفی برعهده دارند. این حقـوق و تکـالیف ممکـن اسـت مربوط به امور مالی یا غیرمالی آنان باشد . روابطی که امروز اشخاص در نتیجه انعقاد قرارداد بـا همـدیگر برقـرار می کنند نمونه بارز این نوع حقوق شهروندی است . هم چنین روابط میان اشـخاص جامعـه محـدود بـه روابـط قراردادی نبوده بلکه ممکن است بدون وجود قرارداد نیز در نتیجه ی تعدی و تجاوز اشخاص به حقـوق یکـدیگر روابط حقوقی میان آنها پدید آید.
ج – حقوق شهروندی به مفهوم رابطه ی میان ساکنان شهر و مدیریت شهری
زندگی در جوامع شهری امروز به دلیل گستردگی شهرها در ابعاد سرزمینی و نیـز تنـوع ایجـاد شـده در حـوزه خدمات شهری موجب شده تا مدیران شهر به دنبال نوعی قدرت تصمیم گیری بـرای اداره بهتـر و پاسـخ گـویی موثرتر به نیازهای متنوع و گسترده شهرنشینان باشد. از این منظر شهروند بودن به مفهوم حقوق متقابـل میـان ساکنان شهر و مدیریت شهری است (نوروزی، مشـیت الـه :٢۵) اگرچـه حقـوق شـهروندی، بـه مفهـوم عـام آن ، اختصاص به جوامع شهری ندارد و کلیۀ اعضای جامعه از آن برخوردار هستند، اما تمرکز بخـش عمـده جمعیـت کشور در شهرها و تفاوت های ملموس نیازها و چالش های زندگی شهری با سبک های دیگـر زنـدگی، ضـرورت و اهمیت پرداختن به این جنبه از حقوق شهروندی را روشن میکند. آنچه در این نوشتار، مدنظر است این مفهـوم از حقوق شهروندی است .
٢- انواع حقوق شهروندی:
حقوق شهروندی مفهومی گسترده و سیال است و طیف وسیعی از حق ها را در برمی گیرد، در یک تقسیم بندی
حقوق شهروندی به پنج قسم قابل تقسیم است :
الف – حقوق مدنی شامل حق آزادی ، مصونیت ، آزادی بیان و مذهب
ب – حقوق سیاسی : حق رای، امکان تصدی مسئولیت ،آزادی گردهمایی و تشکل
ج – حقوق اقتصادی و اجتماعی: حق مالکیت ، حق کارکردن ،حق بهره مندی از خدمات اجتماعی د- حقوق فرهنگی شامل حفاظت از زبان و فرهنگ اقلیت ها، حق داشتن سنت هاو…
س – حقوق قضایی شامل بهره مندی از اصل برائت ، حق دفاع و دادرسی عادلانه
٣- مفهوم شهروند
لازمه یک بحث جامع در خصوص حقوق شهروندی، تبیین دقیق مفهوم شهروندی است ، به عنوان شخصـی کـه واجد حقوق مذکور است . شهروند برگردان واژه citizen است . در روم قدیم اتبـاع کشـور بـه دو دسـته تقسـیم میشدند. شهروندان یعنی رومیان اصلی که از حقوق و مزایای بیشتری برخوردار بودند و رعایا یعنی اقوام و ملـل دیگری که تحت تسلط حکومت رومیان بودند (رضایی پور،١٣٨۵ ،١١).
اصطلاح شهروند در ایران سابقه چندانی ندارد، چنان که در فرهنگ های لغت مانند معین و عمید اشـاره ای بـه آن نشده است و اولین فرهنگ لغتی که واژه شهروند را در خود جای داده ، فرهنگ فارسـی امـروز اسـت کـه در تعریف شهروند آورده است : کسی که اهل یک شهر یا کشور باشد از حقوق متعلق به آن برخوردار مـی باشـد. در لغت نامه دهخدا شهروند اهل یک شهر یا کشور تعریف شده است و در ادامه توضیح داده است که پسوند وند در این واژه در گذشته بند بوده است و با گذشت زمان به وند تبدیل شده است (پورطهماسبی،١٣٩٠: ۵).
در دانشنامه سیاسی، شهروند فردی است در رابطه با یک دولت که از سویی برخوردار از حقوق سیاسی و مـدنی است و از سوی دیگر در برابر دولت ، تکلیف هایی به عهده دارد، این رابطه را شهروندی گوینـد. چگـونگی رابطـه شهروندی را قانون اساسی و قوانین مدنی کشور معین می کند. شهروندی در عین حال منزلتی است بـرای فـرد در ارتباط با یک دولت که از نظر حقوق بین الملل نیز محترم شمرده می شود. مفهوم شهروندی همراه با مفهوم فردیت و حقوق فرد در اروپا پدید آمده است و اساسا کسی شهروند شمرده می شود که تنهـا فرمـانبردار دولـت نباشد بلکـه از حقـوق فطـری و طبیعـی نیـز برخـوردار باشـد و دولـت ایـن حقـوق را رعایـت و از آن حمایـت کند(کامیار،٣٨:١٣٨٧).
۴- مبنای حقوق شهروندی
در حقوق اساسی ایران تحت تاثیر آموزه های اسلام ، همه ی انسان ها صرفنظر از دین و نژاد،رنگ ، زبان ، جـنس ، ملیت از نوعی کرامت ذاتی برخوردارند و خداوند باری تعالی برای گذراندن حیـات انسـان هـا در فضـای حـق – تکلیف متقابل این نوع کرامت را در نهاد همه انسان ها قرارداده است . این کرامت نتیجه ی بشریت اسـت و هـر انسان از آن رو که انسان است صاحب کرامت است (عمید زنجانی،توکلی، ١٣٨۶ ،١۶۴). با توجه به ذاتی و قائم به ذات بودن کرامت انسانی ،این نوع کرامت غیرقابل سلب است . کرامت از سویی جز حقوق غیر قابل نقل و انتقـال و از سوی دیگر غیرقابل اسقاط و غیرقابل سقوط خواهد بود(انصاری؛ ١۴١۵ ، ٩). حتی اراده ی انسـان در سـلب کردن آن نافذ نیست و توافق بر سقوط آن نمیتوان کرد. پایه و اساس حقوق شهروندی کرامـت اسـت و قـوانین اساسی از جمله قانون اساسی ایران معیارهایی را در جهت بهره منـدی از ایـن حقـوق بیـان مـی دارد. امـا ایـن ملاکات به دلیل قانونی بودن ، خصیصه ذاتی و کلیت قانون ، سلیقه ای و خارج از ضوابط نیست . هـیچ گـاه و در هیچ دوره ای نباید تصور کرد که درجات شهروندی از بین رفته است (بندرچی،١٣٨٣ ،١۶). حقوقدانان در عصـر حاضر معتقدند که کرامت انسانی ،مبنای حقوق انسانی است . حتی فراتر از این ، کرامت انسانی بستر اولیه و پایـه نخستین هر نوع حق و تکلیف است . در روابط اجتماعی حکومـت هـای دموکراتیـک و درجهـت اعمـال قـوه ی حاکمیت و به منظور تامین ،شناسایی و مراعات حقوق آزادی های عمومی و برای مقتضیات صحیح اخلاقی ،نظم عمومی و رفاه ، همگی ناچار دست به تقییدات و تحدیدهای حق های بشری افـراد مـی زننـد. در ایـن علقـه ی سیاسی-حقوقی شهروندی هر گونه تضمین و توسعه در مصادیق حقوق بشر به وضـع حقـوق شـهروندی منجـر
میشود. به عبارت دیگر حقوق شهروندی همانا اعمال حقوق بشر در یک جامعه خاص است (حبیب زاده ، توکـل (۹۵
۵- ملزومات حقوق شهروندی
تحقق حقوق شهروندی در گرو توجه به شرایط و مسائل مختلفی است . برخی از این ملزومات عبارتند از:
الف – برای تحقق حقوق شهروندی باید به عوامل فرهنگی، مذهبی،تاریخی، سیاسی و اقتصادی در جامعـه توجـه شود. هرکدام از این عوامل به سهم خود در تحقق حقوق شهروندی تاثیرگذار هستند. اگر به زمینه های حقـوقی توجه نشود، یا به ساختار سیاسی قدرت یعنی فردی بودن حکومت یا دموکراتیک بودن آن اهمیـت داده

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 19 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد