مقاله در مورد فرش اصفهان

word قابل ویرایش
24 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

فرش اصفهان

پیشگفتار
به نام خالق رنگ ها ، به نام خالق طرحها ، به نام خالق فکر و به نام او که هر چه زیبایی است ،‌از اوست، اگر که آموختیم از تو بود ، اگر ساختیم از تو بیاموختیم و هر چه را که هنر گفته ایم ، از هنرت که بر جهان گسترانده ای یافته ایم . با نام تو آغاز می کنم تا یادت همیشه آرامش دلم باشد و قوت دستانم.

مقدمه
چنانچه تهران را رأس ایران بدانیم، اصفهان در قلب این کشور جای دارد. شرح تاریخ ۵۰۰۰ ساله اصفهان که در طول سالها حکومت سلسله های پادشاهی بعنوان پایتخت و مقر حکومتی انتخاب می شده، در این مختصر نمی گنجد. این شهر عرصه جنگ دولتهای پارت، سلجوقی، مغول و صفوی و مقر حکومت این سلسله ها بوده که هر یک اثرات جاودانی فرهنگی خود را بجای گذاشتند. مساجد، میادین، دروازه ها و بناهای یادبود مذهبی و غیر مذهبی این شهر میراث فرهنگی ایران بشمار می آیند. هر بیننده ای از تماشای قطعات سفالی عتیق که در پوشش مناره ها بکار رفته، محظوظ می گردد.

مصنوعات با ارزش فلزی و بافته ها و ظروف لعابی و نقاشی ها همه بر شگفتیهای این شهر در دامنه کوه زاگرس دلالت دارند، شهری که پایه گذار ارزشهای فرهنگی در شرق و غرب بود. در دوران نیک بختی شهر در زمان شاه عباس در قرون ۱۷ و ۱۸ میلادی، اصفهان بهشت هنر و زیبایی محسوب میگردید.

امروز اصفهان با بیش از یک میلیون نفر سکنه مرکز این استان می باشد. جریان زاینده رود و ارتفاع ۱۵۰۰ متری این شهر و مطبوع بودن شرایط آب و هوایی اصفهان به توسعه بازرگانی اش کمک بسیاری کرده است. تولیدات نساجی و قالی بافی این شهر در طول قرنها نقش بسیار و اهمیت زیادی داشته است. کارگاههای درباری که در قسمتی از بنای کاخ قرار داشتند، قالیهایی با ۱۰۰۰۰ گره در هر دسی متر مربع می بافتند. و اغلب در بافت این فرشها طلا و نقره بکار میرفته، حتی در گذشته دور جنبه صادراتی به دربارهای اروپا داشته است. در تولیدات امروزه که هنوز در شمار بهترین قالیهای ایران هستند، از طرح قالیهای قدیمی استفاده می شود.

ابعاد: بیشتر در اندازه قالیچه بافته می شوند، هر چند که کارگاههای شهری قالیهایی در همه ابعاد معمول و گاه تا ۱۵ متر نیز تولید می کنند.
رنگها: قالیهای جدید اصفهان رنگ روشنی دارند، مثلاً از بژ یا آبی روشن استفاده بیشتری می شود. گاه از ۱۵ رنگ برای ایجاد تضاد و برای طرحهای داخلی از درجات گوناگون قرمز استفاده می گردد.

نقشها: طرحهایی متنوع و درهم و نقشهایی با طراحی دقیق، طرح ترنج و نقشهای اسلیمی و همچنین پرنده و گل و گیاه و نخل نیز بکار میروند. در وسط قالی یک طرح مدالی دو بخشی و یا در مواردی نقشهای مکرر بچشم میخورند. حاشیه بزرگ شاه عباسی استفاده زیادی دارند و دیگر طرحهای گل و گیاه حواشی از زمینه الهام میگیرند. زمینه و حاشیه اغلب توسط دو یا چند خط از یکدیگر مجزا می شوند.

ساختار اولیه: تار و پود از کتان و گاه از پشم است. تار و پود قالیهای ابریشمی اصفهان از ابریشم می باشند. قالیهای زربفت اصفهان یادآور قالیچه های پولونز که تار و پودشان از نخهای گرانبهاست می باشند.
گره: پشم تابیده بسیار ظریف و مرغوب با گره فارسی به تعداد ۵۰۰۰ – ۲۵۰۰ گره در هر دسی متر مربع متداول است. (اغلب از پشم کرک دار نیز استفاده می شود).
پرز: پشم بسیار ضخیم نیمه بلند تا کوتاه و ابریشم بسیار کوتاه چیده می شود.

کیفیت: قالیهای اصفهان از بهترین قالیهای ایران بشمار می آیند و پر دوام هستند و جنبه تزئینی دارند. نمونه های نفیس و گرانبها سرمایه خوبی بحساب می آیند. خصوصاً قطعات قدیمی و آنتیک که امروزه هنوز در بازار یافت می شوند. این خصوصیات شامل حال قالی های ارمنی باف و لری اصفهانی که در اصفهان تولید می شوند، نمی گردد؛ هر چند که این طبقه بندی قطعات بسیار نفیس از پشم براق را در بر می گیرد. قالی ارمنی باف اصفهان بدست ارامنه مسیحی اصفهان بافته شده، تعداد ۱۵۰۰ گره ترکی در هر دسی متر مربع دارند و پرز آن نیمه بلند تا بلند چیده شده و اندازه آنها به ۱۲ متر نیز می رسد.

شناخت فرش استان اصفهان( فرش نائین)
نائین یکی از شهرهای مهم قالیبافی در استان اصفهان است . نائین در حاشیه غربی کویر لوت در ۱۵۰ کیلومتری شرق اصفهان واقع شده است .

هنگامی که مردم ایران جامه اروپائی را اختیار کردند و بازار فروش پارچه ظریف و زیبای پشمی برای عبا ، که تهیه آن در نائین یک سنت باستانی بود ، رونق خود را از دست داد ،‌مردم این شهر قالیبافی را جایگزین آن ساختند .
قالیبافان این منطقه به رشتن کلافهای ظریف برای تهیه پارچه های نازک و زبر عادت داشتند، چله های قالیچه را طوری گذاشتند که در هر اینچ ۲۲×۲۲ گره به دست می آمد و به این ترتیب قالیچه های تهیه کردند که از لحاظ ریزی بافت تا آن موقع در ایران نظیر نداشت .
در طرحهای قالی نائین آثار نفوذ طرح شاه عباسی ، که ملهم از نقشهای کاخهای اصفهان هستند به چشم می خورد .

در آمد این منطقه بیشتر از صنعت قالی بافی است . بیشتر این قالی ها ، توسط زنان در خانه ها بافته می شود.
در فرش های نائین در صد بالایی کرک مصرف می شود ، پشم و کرک این فرش ها از نظر ظرافت و کیفیت امتیاز بالایی دارد . الیاف پشم نائین ظریف تر و نرم تر از پشمی است که معمولاً در سایر نقاط فلات ایران به دست می آید .
رنگها : رنگهای مشخصه قالیهای نائین از درجات مختلف آبی روشن ، سفید ، شیری ، خاکستری روشن و گاهی در فرشهایی ، در زمینه آنها آبی تیره ، قهوه ای یا ندرتاً قرمز بکار می رود .
البته در فرشهای نائین آبی روشن ، کرم و بژ دیده می شود و در زمینه قالیها ، عدم استفاده از قرمز لاکی کاملاً مشخص است و قالی به رنگ لاکی و طلایی به ندرت دیده می شود .
تعداد رنگهای مصرفی در فرش نائین ۱۱ رنگ اصلی و ۴ رنگ فرعی است که بعضی ها آن را ۹ رنگ اصلی و ۳ رنگ فرعی می دانند .

رنگرزی : اصولاً الیاف در این منطقه به دو روش طبیعی و شیمیایی رنگرزی می شود ، که می توان مهم ترین شهرت این فرش ها را مدیون این کیفیت رنگرزی دانست .
رنگ های طبیعی از موادی چون پوست انار ، پوست گردو ،‌روناس ،‌اسپرک ، برگ مو ، نیل و غیره بدست می آورند .
گره : بافت فرشهای نائین دارای گره فارسی است و دو پود زیر و رو می باشند .
نقص هایی چون کجی ، سره ، نزدن پود ، دو دست شدن ، چند رنگی ، غلط بافی ، بسیار کم دیده می شود و اصولاً کیفیت بافت تا حد استاندارد است .

تار و پود این قالیها از نخ تابیده بسیار ظریف و یا ابریشم طبیعی است ،‌چون در این فرشها از پشم و یا ابریشم به صورت مخلوط استفاده می شود ، سطح فرش گاه ناهموار می نماید بنابراین پرز این قالی را کوتاه تا بسیار کوتاه می چینند .
چله‌: نخ چله مصرفی ، بیشتر نخ پنبه ای است و گاهی از چله ابریشم مورد استفاده است . در واقع همان نخ چله ای که در مناطقی چون اصفهان و کاشان مصرف می شود البته هم اکنون استفاده از چله ابریشمی بسیار زیاد و رایج شده است .

دارها : عموماً دارها در این مناطق چوبی است که در حال تبدیل شدن به فلزی است روش نصب دار و چله کش و پایین کشی فرش ، مشابه مراکزی نظیر اصفهان و کاشان است . دارهای این منطقه عمودی می باشد .
کارگاهها : اصولاً کارگاههای متمرکز در این مناطق بسیار کم است ، بیشتر فرش ها بوسیله بافنده در خانه ها بافته می شود ، ولی در کارگاههای موجود اصول استاندارد از نظر روشنی و پر نور بودن محیط و همچنین بهداشت دیده می شود .
طرح ها ونقش ها : اصلی ترین نقش های نائین ، شاه عباسی لچک ترنج با استفاده از ترکیبات اسلیمی و ختایی و نقوش با سنتی ترین طرح های ایرانی رابطه دارد .

نقش ها شباهت زیادی به طرح های قالی های اصفهان دارد . از دیگر نقوشی که در بافتها دیده می شود نقش گنبد ، افشار ، محرابی ، درختی ، لچک ترنج ، کتیبه یی است .
ابزارها : این فرش ها بیشتر با دست بافته می شوند از دفتین فارسی و قیچی فارسی نیزبرای کوبیدن و چیدن استفاده می شود .
مواد : بیشترین مواد مصرفی در این فرشها پشم و ابریشم است که مقداری از آنها به صورت سنتی در داخل تهیه می شود و بقیه وارداتی است . که البته بیشترین مقدار مصرفی پشم از پشم بومی خود منطقه می باشد و ابریشم یا از چین وارد می شود و یا از منابع داخلی خریداری می شود .

مصاحبه با دبیر انجمن اتحادیه فرش اصفهان :
به طور کلی می توان گفت : شباهت فرش اصفهان و نائین بسیار زیاد و نزدیک بهم است چه از نظر مواد اولیه و چه از نظر نوع طرح و بافت که البته اعضای انجمن اتحادیه فرش اصفهان اعتقاد دارند نائین یکی از مراکز فرش بافی اصفهان است و از زمان قدیم اینگونه بوده و هست . فرش نائین فرشی است با هویت و با سابقه که در منطقه موفقیت محلی و بومی زیاد دارد از نظر کیفیت ، ثبات رنگ، ابعاد و استحکام و صحت و دقت نقشه بسیار خوب است . که البته در حال حاضر به خاطر رقابت های زیاد و بازار جهانی مقداری از کیفیت آن کاسته شده و یکی از دلایل آن این است که فرش نائین یا با نام فرش نائین در اقصی نقاط ایران بافته می شود و به نام فرش نائین ، اصفهان به فروش می رسد .

در مصاحبه ای که با آقای ماهانی دبیر انجمن اتحادیه فرش اصفهان انجام گرفته است به نکات زیر اشاره شد :
* مختصری در مورد فرش اصفهان و نائین
فرش نائین به علت قرار گرفتن در منطقه کویری اصولاً دارای رنگهای روشن است و فرش اصفهان چون کشش به سمت جلگه ای دارد از تنوع رنگ بیشتری برخوردار است ، مواد اولیه در هر دو فرش کرک و ابریشم است و نوع طرح و بافت شبیه به هم می باشد .
* مواد مصرفی شامل پشم و کرک و ابریشم چگونه تهیه می شود ؟
کرک اصفهان وارداتی است ، پشم ۱۸ تا ۲۶ میکرون اروگوئه ریسندگی شده و تبدیل به کرک می شود . ابریشم مورد استفاده دو نوع می باشد یکی تولیدی ایران که برای قالی های تمام ابریشم مورد استفاده قرار می گیرد که این ابریشم در اطراف اصفهان برای قالی های این منطقه تولید می شود که این ابریشم بسیار کیفیت خوبی دارد و به این دلیل بهتر است که با آب و هوای این منطقه سازگار است و با فرش های این منطقه بسیار هماهنگ است زیرا رنگ کردن این ابریشم بسیار راحت تر است چون می دانیم چگونه ابریشم را بتابیم و همچنین عمل آوردن ابریشم برای رنگ طبیعی هماهنگ است ولی ابریشم دوم که از چین وارد می شود اولاً کیفیت آن بسیار مرغوب نیست دوماً با رنگهای طبیعی هماهنگ نمی شود بیشتر با رنگهای شیمیایی هماهنگ است .
فصل تابیدن ابریشم اوایل اردیبهشت تا اواخر خرداد می باشد و البته این ابریشم به میزان خیلی کم تولید می شود ، دو محل تولید پیله در منطقه نجف آباد و نطنز واقع شده و محل تابیدن ابریشم یکی در داخل اصفهان و دیگری در اطراف نجف آباد است . البته ابریشم چینی در اصفهان مصرف می شود ولی برای قالی های درجه ۲ و ۳ که البته گاهی از ابریشم روسی نیز مصرف می شود. ولی قالی های مرغوب اصفهان از ابریشم خود اصفهان استفاده می کنند . پشم اصفهان کلاً وارداتی است و عملیات ریسندگی و تابیدن همگی در خود اصفهان انجام می شود .
ابریشم مورد استفاده در قالی نائین اکثراً وارداتی است از چین وارد می شود و رنگ نمی شود اصولاً سفید بافته می شود .
پشم این منطقه بومی می باشد و در خود نائین رنگرزی می شود رجشهار این فرش ها اکثراً ۹ لا و ۶ لا می باشد .

* کارگاهها و مراکز بافت فرش نائین و اصفهان
۸۰ درصد کارها در خانه بافته می شود ، کارگاه بسیار کم است و بیشتر تولید کننده ها به علت مسائل بیمه بافنده و اداره کار و … کارگاههای خود را مصرفی نمی کنند .
در مناطق نائین و اصفهان اکثر قالی ها توسط بافنده های خانم در منازل بافته می شود کارگاه متمرکز بسیار کم است و مهم ترین مسئله این است که کار قالی بافی با قانون کار هماهنگی لازم را ندارد و خود به خود نفی می شود .

*نوع و جنس دارها در منطقه اصفهان و نائین
دارها در هردو منطقه عمودی است ، جنس آنها چوبی است ولی در حال تبدیل شدن به فلزی است. در هر دو منطقه به یک صورت چله کشی می شود و به علت اینکه کار به صورت خانگی چله کشی می شود زمان خاصی ندارد .
* گره در این دو منطقه
نوع گره در هر دو منطقه فارسی باف است .‌گاهی در بعضی فرش های درجه ۲ و ۳ اصفهان و در خیلی از فرش های نائین جفت بافی دیده می شود .

*نخ مصرفی چله ها
هم اکنون اکثر فرش های اصفهان چله ابریشمی دارند که استحکام بسیار زیاد دارد ولی در نائین از چله نخ پنبه ای استفاده می شود .
محاسبه مقدار چله بصورت تجربی است و اصول خاصی ندارد ،‌اصولاً برای قالی ۲×۳ ۲۰ تا ۱۰۰ تایی ابریشم ۱۸ لا استفاده می شود برای همین قالی ۱۸ تا ۱۰۰ تایی ابریشم ۲۴ لا مصرف می شود و برای ۱۶ تا ۱۰۰ تایی ابریشم ۲۷ تا ۳۰ لا مورد مصرف قرار می گیرد.

 

* اصلی ترین نقوشی که در حال حاضر در این مناطق بافته می شود
در منطقه اصفهان دو نوع طرح بافته می شود یکی لچک و ترنج عباسی که از قدیم رایج بوده و هست و دیگری طرح های نو ، که خود به دو دسته نوگرا و نو آور تقسیم می شوند که طرح های نو گرا هیچ اصول خاصی ندارد و با هیچ مقیاس فرش هماهنگ نیست و طرح های نوآور و طرح های قدیمی یا فراموش شده را با دیگری تغییر و تحول به صورت طرح جدید در آورده اند و محور استفاده قرار می گیرد . در منطقه نائین هم اکثراً همین طرحها بافته می شود .

*تعداد رنگ ها
قالی اصفهان اصولاً ۱۰ رنگ است که اصطلاحاً به ۷ رنگ معروف است ولی قالی ۱۳ رنگ نیز متداول است. البته بدون احتساب پرده های رنگی . قالی های نائین نیز از ۱۰ رنگ بیشتر نمی شود که البته سرمه ای و لاکی نیز جزء آن حساب می شود که خیلی کم مصرف می شود .

*ابعاد و اندازه قالی های اصفهان و نائین
در اصفهان : ۷۰×۱۱۰ پشتی ، ۸۰×۱۲۵ زرع و چارک ، ۱۱۰×۱۶۵ زرع و نیم ، ۱۶۰×۲۴۰ قالیچه ، ۳۰/۱×۲ هفت چارک و قالی های ۲×۳ و ۴×۳ و ۵/۲×۵/۳ اصولاً بافته می شود .
در منطقه نائین : ۱۰۰×۱۵۰ زرع و چارک ،‌۳۰/۱×۲ زرع و نیم ،‌۵/۱×۵/۲ قالیچه و قالی ۲×۳ ،‌۴×۳ ، ۵/۲×۵/۳ رایج است .
* نخ پود
اصولاً با دست رد می شود در هر دو منطقه و جنس آن از پنبه می باشد .
*رنگرزی خامه و الیاف
کارگاههای رنگرزی شیمیایی و طبیعی وجود دارد که گاهی در کارگاهها هر دو روش رایج است که از موادی چون پوست گردو ، پوست انار ، روناس ،‌اسپرک ، برگ مو، قرمزدانه و …. استفاده می شود و بریا دندانه به علت اینکه قره قورت های جدید دارای آرد است از جوهر لیمو یا سرکه استفاده می شود. ولی متأسفانه در نائین اکثراً از رنگهای شیمیایی استفاده می کنند در حال حاضر و این برای این فرش با این قدمت و شهرت تأسف آور می باشد . زیرا ثبات و دوام رنگ طبیعی بسیار زیاد است و هر چه از فرشی که با الیاف رنگ شده طبیعی بگذرد رنگ آن پخته تر و زیباتر می شود .

 

*ابزارهای بافت و عیوب فرش اصفهان و نائین
اصولاً فرش ها با دست بافته می شود و با تیغ بریده می شود ، دفتین ها و قیچی ها فارسی است و هر چه تیغه قیچی پهن تر باشد الیاف را کوتاه تر می چیند و فرش ظریفت تر می شود . این روش در هر دو منطقه وجود دارد . از عیوبی که در فرش های این دو منطقه می توان نام برد شکستگی نقشه ، پاره شدن نخ چله و ترمیم نشدن آن ، جمع شدن و باز شدن دست بافنده در عرض قالی ، نا متعادل بودن دست قالی باف در طول قالی و همچنین جفت بافی که در فرش نائین بسیار زیاد رایج شده است .

*رنگهای مورد استفاده در فرش اصفهان و نائین
در فرش اصفهان از رنگ کرم ،‌سرمه ای ، لاکی ، آبی و اصولاً رنگ حاشیه و ترنج را یکی می گیرند یا هم خانواده می بافند و رنگ لچک را رنگی انتخاب می کنند که یک ارتباط بین زمینه و حاشیه برقرار می کند .
در فرش نائین از رنگ کرم ، بژ ، تا حدودی سرمه ای استفاده می شود که البته با بازار امروز و وجود متقاضی خارجی و تنوع طلبی مشتریان ، هم اکنون فرشهایی با رنگ های مختلف و تنوع زیاد بافته می شود تا سلیقه مشتری را برآورده کند .

از جمله نکاتی که در مورد فرش نائین می توان گفت این است که از نظر کیفیت افت کرده و در بیشتر مناطق ایران بافته می شود و به علت رنگ های کم رنگ و کرم که بیشتر باب سلیقه روز است مورد مصرف قرار می گیرد و اینکه قیمت آن نسبت به فرش اصفهان بسیار ارزان تر است ،‌خریدار زیادتری دارد .
فرش اصفهان در خود اصفهان و گاهی در اطراف مثل نجف آباد ، حبیب آباد و دولت آباد بافته می شود .

*قالیبافان معروف این مناطق
در نائین آقایان حبیبیان ، مفیدی ، پهلوان صفا ،‌قاسمی ،‌کسائیان که از نام آوران قالی بافی منطقه نائین می باشند و در اصفهان به آقایان صیرفیان ، صفر زاده ، حقیقی ، میرزا امامی ،‌حسن در دشتی ، دکتر حکمت نژاد ،‌عصاچی ، عباس در دشتی ،‌نقش بند ، مهدی ایی ،‌کام خواه ، داوری ،‌مکاری ، ماهانی ، تاجی و ذولفقاری می توان اشاره کرد .

قالیبافی در استان اصفهان
پیشینۀ تاریخی
کارگاههای قالیبافی دربار صفوی متصل به کاخ سلطنتی در جنوب عالی قاپو بین میدان شاه و چهل ستون، با استفاده از بهترین مواد اولیه همواره زیر نظر شخص شاه عباس بزرگ به کار می پرداختند. قالی های ارزشمند بیشترشان در شهرها و روستاهای اطراف اصفهان نظیر جوشقان و نجف آباد تهیه می شد. زیرا خود شهر اصفهان به واسطه داشتن آب آلوده به گچ مناسب این صنعت نبود.

نمونه های ارزنده ای که از این دوره موزه های جهان را زینت بخشیده خواه در اصفهان بافته شده باشد و یا در شهرهای اطراف آن، یادآور این نکته که به هنر قالیبافی توجهی خاص مبذول می شده است.
بعد از سقوط صفویه اصفهان مورد تهاجم افغانها قرار گرفت و نادرشاه پس از شکست آنان، زادگاه خود یعنی مشهد را به پایتختی برگزید، و کریم خان زند نیز به تبعیت از نادر، شیراز را به پایتختی انتخاب کرد.
اصفهان جز در دوره قاجاریه که مقر حکومت برخی از شاهزادگان خودکامه نظیر مسعود میرزا ( ظل السلطان ) شد، دیگر مورد استفاده قرار نگرفت. ظل السلطان نیز در اضمحلال و تخریب اصفهان از هیچ کوششی دریغ نورزید، به نحوی که بسیاری از بناهای ارزنده و تاریخی این شهر و اشجار کهن به دستور وی نابود شد.

قالیبافی در اصفهان
بعد از حمله افغانها به اصفهان، از روند قالیبافی در این سامان اطلاع دقیقی در دست نیست. و از تولیدات این شهر و توابع تنها به هنگام جنگ جهانی اول در بازارهای اروپا و آمریکا نام برده می شود. گرچه تولیدات فرش بسیار اندک بود لیکن از نظر کیفیت چیزی از قالیهای قدیم کم نداشتند. تنها کاربرد ابریشم در آنها متداول نبود و تارهای نقره ای در زمینه به کار نمی رفت با این حال، این قالی ها به واسطه کاربرد نقشهای مجرد فاقد نقشهای اصیل اولیه بودند.

امروزه بیشتر نقش قالیهای جدید اصفهان را طرحهای لچک و ترنج تشکیل می دهند اسلیمیهایی که مستقل از ترنج مرکزی با دوران شاخ های خمیده شان و گردش آنها به دور مدالیون مرکزی ، گلهای شاه عباسی را در بر می گیرند؛ طرحهای سجاده ای، محرابی ستوندار، درختی، شکارگاهی، از جمله نقشهای مورد استفاده اند.

قطع این تولیدات را، اندازه های سجاده ای، ۳/۲*۸/۱ متر و به طور متوسط ۲*۳ متر تشکیل می دهد. کاربرد گره فارسی، کم گوشتی و استفاده از تار و پود پنبه ای و تراکمی برابر دو تا پنج هزار گره در دسی متر مربع، از ویژگیهای دیگر تولیدات اصفهان است.
قالیچه های ارمنی باف از جمله دیگر تولیدات توابع اصفهان است که بیشتر در مناطق مسیحی نشین فریدن و سمیرم عرضه می شود. استفاده از گره ترکی و تراکمی برابر ۱۵۰۰ گره در دسی متر مربع و پرداخت متوسط و گاه بلند پرزها، از جمله ویژگیهای تولیداتی است که حداکثر در قطع ۱۲ متر مربع به بازار عرضه می شوند.
قالیهای اصفهان امروزه بیشتر در مراکزی نظیر نجف آباد، فلاورجان، قمشه ( شهرضا

) گلپایگان، نائین، اردستان، نطنز و کاشان و خوانسار تولید می شوند.
دار مورد استفاده در اصفهان و توابع، دار عمودی است. وجود چوب دیگری به نام پله پیچ که از میان نخهای چله پایینی عبور می کند و به وسیله سیمهای فلزی به زیر دار متصل می شود از ممیزات این دار است. در مراحل نهایی بافت و پایین کشی قالی و زمانی که به واسطه کوتاهی چله ها، عمل گره زدن چله های بالایی به سر دار میسر نیست، با انتقال چوب پله پیچ به بالا و عبور چله های بالایی از میان آن و اتصال این چوب به سردار به کمک سیمهای فلزی، بافت قالی ادامه می

یابد. این عمل که در منطقه کاشان بندک کردن نامیده می شود، برای بافنده این امکان را فراهم می سازد تا بدون تغییر مکان به بافت بقیه قالی ادامه دهد چوب کوجی اصطلاحاً پیز و چوب هاف پشت پیز نامیده می شود. شله بافی یا گلیم بافی بخش پایین قالی معمولاً ۳ تا ۵ رج است و در چله کشی، هر ۱۰۰چله که فاصله ای برابر ۱۰ تا ۱۴ سانتیمتر را در بر می گیرد، شیرازه می شود.
در بافت بخشهای ساده، معمولاً از گره جفتی استفاده می شود و قسمتهای ظریف با گره تکی پر می شود.
برخی بافندگان در بافت قسمتهای ظریف نقشه از خامه های ظریفتری استفاده می کنند و خامه

ضخیمتر را در بافت زمینه ساده و بخشهای یکنواخت به کار می برند. در نتیجه بخشهایی که با پرز خامه ظریفتر بافته شده، به واسطه ظرافت پرزها در سطحی پایین تر از بخشهای دیگر قرار می گیرد که به اصطلاح آن را پایین زدن قالی می گویند. در این حال پود گذاری میسر نیست و لازم است با گره های مکرر با توجه به نقشه و کاربرد پرزهای ظریف، به پر کردن آن بخش پرداخت ( جا خود بافتن ) تا سطوح هم طراز شده و عمل پود گذاری امکان پذیر شود.
فرش اصفهان
یکی از برجسته ترین و ممتازترین فرشهای ایران، فرش اصفهان است . فرش این منطقه حجم کامل آن نوع نقوش و طرح هایی است که به آن ها نقوش سنتی گفته می شود که ریشه در طراحی کهن و سنتی ایران دارد . با آنکه ریشه های این نوع طراحی به نگاره های قبل از ظهور اسلام و دوران هخامنشی و ساسانی بر می گردد، ولی اوج شکوفایی و شکل گیری آن ها مربوط به زمان مکتب هرات ( دوران صفویه ) و به دست هنرمندانی نظیر بهزاد و سلطان محمود و تعداد دیگری از نقاشان ایرانی است . پایگاه شکل گیری و این نقش آفرینی بعد از هرات که در آن دوران در حوزه فرهنگ ایران داشت به شمال غربی ایران و تبریز بوده است .

بی تردید انتقال پایتخت در دوران صفویه و به تبع آن آوردن هنرمندان در بازار تبریز به قزوین باعث گردید که شالوده دوره ای پی ریزی گردد که بعدها به نام مکتب اصفهان سرآمد تمامی رشته های هنری ایران گردد .
تمرکز ۸۵ ساله پایتخت در قزوین باعث شد تا مرحله رشد و تکامل نقوش سنتی ایران پس از هرات و تبریز ادامه یافته و شکوفایی خود را در اصفهان جشن بگیرد. در واقع رشته نقوش سنتی ولی سیمای قالی امروز اصفهان که اغلب در زمره شاهکارهای دوره صفوی به شمار می رود . قبل از آنکه در هنر معماری ، کتاب آرایی ، تذهیب و ۰۰۰ مکتب اصفهان جستجو شوند، ‌باید ریشه آن ها را در حیات سبز هرات و تبریز و قزوین جستجو کرد . این نقوش به وسیله هنرمندان برجسته آن زمان برای فرش هایی بزرگ که در کارگاه های سلطنتی اصفهان بافته می شد مورد استفاده قرار

گرفت. ‌به نحوی که بقایای آن به طور مکرر در قالی امروز اصفهان ( اما تا حدودی دگرگون شده ) مشاهده می شود . ویژگی های عمده نقشه های اصفهان استفاده از اسلیمی هایی منظم و گردان است . که مشتقات فراوان و زیبایی با توجه به هنر و مهارت در اطراف آن ایجاد می گردد. از انواع اسلیمی ها می توان اسلیمی یاری ، اسلیمی دهان اژدری اشاره کرد. همراه با اسلیمی معمولاً گل های اناری است که به علت کاربرد وسیع و متنوع آن ها در فرش های دوران شاه عباس به گل شاه عباسی نیز معروف است. از ضمائم این طرح ها شاخ هایی حنایی ، غنچه ، سه غنچه ، درخت و برگ ، پرنده و حیوان است.

در دوران قاجار در طرح های سنتی ایران عناصر جدیدی متاثر از نقاشی اروپایی وارد شد که به آن نقاشی قاجاری می گویند . این نوع طرح با نام گل فرنگ و نقش قاجار نیز معروف بوده و جای خاصی در طرح و نقشه فرش ایران یافت . از ویژگیهای دیگر طراحی سنتی ایران استفاده از رنگهای پخته لاکی ( روناسی ) ، آبی ، لاجوردی ، کرم ، نخودی ، سرمه ای و زرد چرک است . در نقوش قاجار استفاده از گلهای درشت قرمز و صورتی و رنگ زرد به شدت رایج شد .
متداولترین نقوش سنتی ، لچک و ترنج است که با ترکیبات مختلفی از گل و اسلیمی مورد استفاده قرار می گیرد . از نقوش معروف اصفهان می توان به نقش های لچک و ترنج ، اسلیمی ، کچک و ترنج افشان ، شکارگاه ، طرح گنبد ، چوگان ، نقش گلدان ، درختی و گل و پرنده و بعضا منظره سازی ( با تاثیر از میناتور های ایرانی ) اشاره کرد.

استفاده از نقوش قاجار و گل فرنگ با حفظ روح نقاشی ایرانی در طرح های اصفهان جای خاصی دارد. از خانواده فرش اصفهان فرش نائین است که گاه در ظرافت و لطافت و استفاده هنرمندانه از رنگ به صد شاهکار می رسد .

بافت محکم و در عین حال ظریف فرش نائین مدیون تجربه و مهارت استادکاران و بافندگانی است که دقت و ظرافت را از پدران خویش که در بافت مهارت داشته اند به ارث برده اند . نقوش نائین با تغییرات جزئی در واقع همان نقوش اصفهان است . با این تفاوت که رنگ خاص فرش نائین به آن تقویت خاصی بخشیده است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 24 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد