مقاله شهرداری و مدیریت یک پارچه ی شهری از قانون تا اجرا

word قابل ویرایش
21 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
امروزه در اکثر مناطق جهان مدیریت شهری با محوریت شهرداری و با مشارکت های محلی صورت میگیرد. با توجه به این که ارتقای عملکرد شهرداری به عنوان مرجع اصلی محقق کننده ی مدیریت بهینه ی شهری جز در قالب اعمال مدیریت یک پارچه میسر نخواهد بود، بنابراین لازم است که روابط بین سازمانی به گونه ای هماهنگ شده و در سایه ی برنامه ریزی و نظارت مستمر شهرداری مدون گردد. از این رو در مقاله ی حاضر با معرفی مدیریت یک پارچه ی شهری و بررسی مفروضات نظری آن ، نقش شهرداری در مدیریت یک پارچه ی شهری بیان میگردد و ضمن تشریح محدودیت های حاکم بر روابط بین شهرداری و سایر دستگاه های دخیل در مدیریت شهری، با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و از طریق رجوع به منابع اسنادی و کتاب خانه ای، استراتژیهای کاربردی و عملیاتی که زمینه ی تحقق مدیریت یک پارچه ی شهری را با حداکثر کارآیی و اثربخشی فراهم میآورد، ارائه خواهد شد. نتایج حاکی از آن است که برقراری مدیریت یک پارچه ی شهری در سایه ی قوانین مصوب ، نیازمند اصلاحات اساسی و تغییراتی است که نقش شهرداریها را به عنوان محور اصلی اجرای برنامه ی مدیریت شهری پررنگ تر میسازد. در این راستا به برخی مواضع قانونی و تقابل آن با فرآیند اجرای یک پارچه ی مدیریت شهری اشاره شده و در نهایت مدل بهینه ای که ملزومات قانونی و اجرایی را توأمان ارضا میکند، پیشنهاد خواهد شد.
واژه های کلیدی: شهرداری، مدیریت شهری، مدیریت یک پارچه ی شهری، قوانین و مقررات ، مدل پیشنهادی
١- مقدمه
شهر به عنوان سیستمی به هم پیوسته از عناصر انسانی و طبیعی، مؤثرترین فضا در ارائه ی امکانات و خدمات رفاهی و زیستی به جماعات انسانی است . این مزیت شهرها، باعث جذب جمعیت آن ها در طول زمان شده است هم چنان که آمارهای جهانی نیز مبین افزایش تعداد شهرها و شهرنشینان و به تبع آن گسترش عمودی و افقی حد کالبدی شهرها هستند. مسلما چنین تحولات فضایی و مکانی نیازمند برنامه ریزی، هماهنگی و مدیریت در عرصه های مختلف شهری و منطقه ای میباشد.
ولیکن حاکمیت دیدگاه های مبتنی بر تفکر اجرایی، بدون در نظر گرفتن ابعاد برنامه ریزی و آینده نگری، خودمحوری و عدم تخصص مدیریتی، فقدان قوانین مؤثر و وجود نواقص شکلی و ماهوی در نص قوانین که یک نتیجه ی آن عدم استقلال دستگاه ها در سطوح محلی است ، ناهماهنگی بین دستگاه ها را به وجود آورده و به عاملی برای ناکارآمدی سیستم مدیریت شهری مبدل گشته اند. مشخصا یکی از دلایل ایجاد عدم هماهنگی در بحث مدیریت شهری تعدد دستگاه ها و تداخل وظایف آن ها با یکدیگر است .
این گونه تداخل ها که بعضا به شکل تقابل های بین دستگاهی نمود پیدا میکند، سوای تحمیل هزینه های هنگفت ، فاکتور زمان را به شدت تحت تأثیر قرار خواهد داد. بدیهی است که صرف هزینه و زمان اضافی در نقطه ی مقابل مبانی مدیریتی و عامل برهم زننده ی ارائه ی مطلوب خدمات به شهروندان میباشد. در چنین شرایطی به منظور ایجاد هماهنگی بیش تر بین دستگاه ها و حرکت به سوی مدیریت یک پارچه ی شهری، وجود یک مرجع هماهنگ کننده و تصمیم گیرنده با پشتوانه ی حقوقی و قانونی امری ضروری به نظر میرسد.
در قانون برنامه ی پنجم توسعه ی جمهوری اسلامی ایران در موارد متعددی بر لزوم استقرار مدیریت یک پارچه تأکید میشود؛ چنان که در ماده ی ١٧٣ صراحتا در خصوص نقش شهرداریها در مدیریت یک پارچه ی شهری بیان میدارد: »دولت مجاز است در طول برنامه نسبت به تهیه ی برنامه ی جامع مدیریت شهری به منظور دست یابی به ساختار مناسب و مدیریت هماهنگ و یک پارچه ی شهری در محدوده و حریم شهرها، با رویکرد تحقق توسعه ی پایدار شهرها، تمرکز مدیریت از طریق واگذاری وظایف و تصدیهای دستگاه های دولتی به بخش های خصوصی و تعاونی و شهرداریها، بازنگری و به روزرسانی قوانین و مقررات شهرداریها و ارتقای جایگاه شهرداریها و اتحادیه ی آن ها اقدام قانونی به عمل آورد«. هم چنان که در ماده ی ١٣۶ قانون برنامه ی سوم توسعه و ماده ی ١٣٧ برنامه ی چهارم بسترهای اجرایی مدیریت یک پارچه ی شهری به تفصیل بیان گردیده است .
امروزه شهرداریها صرفا یک نهاد خدماتی به حساب نمیآیند؛ که به عنوان یک نهاد اجتماعی با بالاترین حجم مراجعات مردمی در کانون توجهات قرار گرفته اند. مدیریت شهری به شیوه ی سنتی آن ، نمیتواند حلال معضلات موجود در شهرهای امروزی باشد.
عواملی چون عدم استقلال مدیریت کلان در شهرها و وابستگی به حکومت مرکزی (عزیزی و همکاران ، ١٣٩٠: ۶)، نظام متمرکز اداری، سیستم برنامه ریزی و مدیریت سلسله مراتبی بالا به پایین ، عدم تمرکز در هدف گذاری، برنامه ریزی و اجرا، نامشخص بودن مرجع هماهنگی و یک پارچگی در حوزه ی سیاست گذاری و اجرای قانونی در سطوح منطقه ای و محلی، عدم تعهد قانونی و اجباری برای هماهنگی بین دستگاه های اجرایی، تعدد و تنوع در وظایف شهری (رهنما و همکاران ، ١٣٨٣: ٣)، عدم استفاده از تکنولوژی برتر در زمینه ی برنامه ریزی فضایی و تشکیل پایگاه اطلاعات شهری، عدم توجه به تقسیمات کالبدی در جهت مدیریت یک پارچه ی شهری، موازیکاری و ناهماهنگی در اداره و کنترل ساختار و کالبد شهری (فرهودی و همکاران ، ١٣٨٨: ٣٠) و غیره بر لزوم گرایش به مدیریت یک پارچه ی شهری با محوریت شهرداری از طریق تفویض پاره ای اختیارات قانونی و اجرایی تأکید مینماید.
بدیهی است که اجرای طرح های مدیریتی در حوزه ی شهری نیازمند پشتوانه ی قوی قانونی و التزام تمامی دستگاه های مرتبط به اجرای آن میباشد. ولیکن به رغم گذشت حدود یک قرن از اولین قانون شهرداری و بیش از شش دهه از قانون مصوب ١٣٣۴، حرکت های بنیادین به منظور استفاده از رویکردهای علمی قابل استفاده در این حوزه ، صورت نگرفته است . در این خصوص برخی از چالش های پیش رو را میتوان در مواردی چون مناسب و به روز نبودن قانون شهرداری برای اداره ی شهرها، مشخص نبودن تعریف و تفکیک وظایف ملی از محلی و تناقضات و عدم هماهنگی موجود در آن ، عدم شفافیت و تعیین تکلیف وظایف ، حدود اختیارات و مسئولیت ها بین ارکان اداره ی امور ملی و محلی، الزام به تفویض اختیارات قانونی بیش تر برای مدیریت شهری به منظور اداره ی یک پارچه ی شهر، کم توجهی به مسائل و مشکلات مدیریتی شهرها، افزایش مسائل اجتماعی و عدم شفافیت مسئولیت وظایف مربوطه و سطح پایین مشارکت مردم در اداره ی امور شهرها و محله ها خلاصه نمود.
از این رو سؤالاتی در ذهن متبادر میشود، مبنی بر این که آیا مدیریت شهری میتواند در چارچوب نظام های فرادستی و با حداقل انعطاف پذیری عملیاتی شود؟ آیا حدود قانونی میتواند زمینه ساز اجرای مدیریت یک پارچه ی شهری باشد؟ نقش شهرداری در تحقق مدیریت یک پارچه ی شهری چیست ؟ آیا میتوان مدلی هماهنگ برای توسعه و عمران شهری پیشنهاد نمود؟ این سؤالات و سؤالاتی دیگر از این دست وجود دارند که سعی شده در لابه لای بحث پاسخی مناسب برای تمامی آن ها ارائه گردد. مضافا این که در ارائه ی مدل پیشنهادی فرض گردیده که حدود و اختیارات قانونی متناسب با پیش نیازهای مدیریت شهری و زمینه ساز اجرای یک پارچه ی آن است . هم چنین از این نظر که اساس نظام مدیریت شهری حال حاضر شهرهای کشور مصدق قانون و مورد تأیید صاحب نظران این حوزه میباشد، لذا با فرض مناسب بودن شیوه ی حاکم ، مدل پایانی در این چارچوب پیشنهاد خواهد شد.
٢- پیشینه ی تحقیق
روند تحولات مدریت شهری در اغلب کشورهای جهان اعم از توسعه یافته و درحال توسعه در حال گذار از راحل سنتی مدیریت و گرایش به سمت مدیریت مشارکتی و یک پارچه ی شهرها میباشد. آن چه که برای رسیدن به هماهنگی و یک پارچگی شهری ضروری به نظر میرسد قبلا توسط بانک جهانی تحت عنوان برنامه ی مدیریت شهری تدوین گردیده است . هدف این برنامه تقویت مشارکت شهرها در کشورهای درحال توسعه ای است که به سمت توسعه ی انسانی در حرکت هستند. این اهداف عبارتند از: حکومت مشارکتی، کارآیی اقتصادی، برابری اجتماعی، کاهش فقر و بهبود محیط شهری .
بنابر اطلاعات بانک جهانی، برنامه ی مدیریت شهری از سال ١٩٨۶ تا به حال تحت تأثیر چهار تغییر ساختاری قرار گرفته است :
• فاز یک بین سال های ١٩٨۶ تا ١٩٩١، در قالب تمرکز بر تحقیقات کاربردی در زمینه ی مدیریت شهری، تحقیقات اداری و مالی شهرداریها، زیرساخت ها و محیط شهری با هدف توسعه ی چارچوب های سیاسی مدیریت شهری و ابزارها در سطح جهانی .
• فاز دو بین سال های ١٩٩٢ تا ١٩٩۶ به صورت استفاده از چارچوب ها و ابزارهای قبلی برای ظرفیت سازی در سطح منطقه ای و گسترش آن به سطوح شهری و کشوری و اضافه کردن تحقیقات زدایش فقر شهری به عناصر فاز یک ، با هدف افزایش ظرفیت ناحیه ای از طریق برپایی نشست های منطقه ای کارشناسان و برگزاری کارگاه های آموزشی و مشاوره ای در سطح ملی .
• فاز سه در قالب ساخت ، ظرفیت سازی و تقویت دولت ها و دیگر سرمایه گذاران برای شناسایی مشکلات شهری به شکل دقیق ، از طریق مشورت های مشارکت دهنده و دخیل کننده ی نهادهای شریک در سطح محلی، منطقه ای و ملی .
• فاز چهار در قالب توجه به بحران هایی چون بیماری ایدز، نواحی بحرانی تحت تأثیر و مسائل مربوط به انتشار و درمان آن ؛ که با فراهم آوردن کانون هایی قویتر برای علم مدیریت ، اثرات مستقیمی بر شرایط زندگی به ویژه در مناطق فقیر جهان داشته است .
برخی پژوهش گران مدیریت یک پارچه ی شهری را حلقه ی مفقوده ی مدیریت شهرهای کشور ذکر کرده و برای حل مشکلات ناشی از فقدان آن ، راه کارهایی در قالب بازنگری در جایگاه دولت و تحول ساختاری آن در ارتباط با مدیریت شهری، تبدیل شهرداریها به یک نهاد فرابخشی و تقویت و توسعه ی شهرداریها در سطوح مختلف ارائه نمودند (پوراحمد و همکاران ، ١٣٩٢).
به طور کلی مطالعات داخلی انجام شده با تکیه بر مدیریت سیستمی، بعد ساختاری و کالبدی شهر را مورد بررسی قرار داده و برای دست یابی به مدیریت یک پارچه ی شهری راه کارهای تمرکز قدرت مدیریتی در شهرداری، تقویت نهادهای مشارکتی محلی و به روزرسانی قوانین و مقررات مرتبط را پیشنهاد نموده اند. این در حالی است که در قراین خارجی، توسعه ی پایدار شهری رویکرد غالب مطالعات بوده و از طریق تمرکز بر مدیریت منابع محیطی، بعد زیست محیطی مورد تأکید قرار گرفته است . هم چنین در خصوص گونه ی مدیریت شهری پذیرفته شده در کشور، مدل شورا مدیر شهر، که به اتفاق نظر پژوهش گران داخلی ایده آل فضای شهری و برآورنده ی نیازهای شهروندی است ، مورد تأکید میباشد. این گونه ی مدیریتی که در اجرای قانون تشکیلات ، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب ١٣٧۵ مجلس شورای اسلامی گونه ی مستقر در ایران است ، حائز جایگاه ویژه ای از نگاه صاحب نظران و تئورسین های حوزه ی مدیریت شهری است که با اصلاحاتی میتواند به حداکثر کارآیی و اثربخشی نائل گردد.
٣- مبانی نظری
مبانی مدیریت : به طور کلی مدیریت شامل یک سری مبانی، تئوریها و تکنیک ها میباشد. دانش مدیریت عموما پیرامون پنج نقش یا محور سازمان یافته است : برنامه ریزی، سازمان دهی، هدایت ، سرپرستی و کنترل . ره یافت سیستم ها به عنوان یک اقدام پذیرفته در مدیریت این امکان را فراهم میسازد که متغیرهای اساسی، هم چنین موانع و تعاملات آن ها قابل رؤیت گردد. لذا یک عنصر یا مسئله به تنهایی و بدون ملاحظه ی ارتباطی که با دیگر عناصر دارد بررسی نمیشود بلکه به وسیله ی انطباق ره یافت سیستم ها تمامی پنج نقش مدیریتی اشاره شده در سطوح مختلف ترکیب خواهد شد (رضائیان ، ١٣٨٠: ۶)
برنامه ریزی و سازمان دهی: این فرآیند شامل تلفیق کلیه ی سطوح و عناصر یک سیستم به منظور دست یابی به هدفی واحد و مشخص است . برنامه ریزی و سازمان دهی در نهایت میتواند به مدیریت بیانجامد و این قوه ی مدیریتی باید توانایی پیوند عناصر مختلف شهری را دارا بوده و قادر به ایجاد هماهنگی بین عناصر و اجزای سیستم در سطوح ملی، منطقه ای و محلی باشد. این گونه برنامه ریزی که به صورت گفتمان بین عناصر درگیر است ، برنامه ریزی مشارکتی و یا مدیریت جمعی خوانده میشود و در واقع ناشی از تئوری گفتمان ارتباطی هابرماس میباشد (غمامی، ١٣٨۴: ١٢۵)
حکومت محلی: یکی از سطوح حکومتی است که ارتباط تنگاتنگ و بسیار نزدیکی با مردم دارد. حوزه و عرصه ی حکومت محلی، شهرداریها است . اگر شهرداریها را از لحاظ نظری حکومت محلی تلقی کنیم ، شورای اسلامی شهر نقش پارلمان محلی را ایفا میکند. (نجاتیحسینی، ١٣٨١: ١٢٧). حکومت محلی سازمانی عمومی است که به موجب قوانین عمومی و اساسی یک کشور در محدوده ای از خاک آن ایجاد میگردد تا در آن محدوده ، خدماتی را که کاملا محلی هستند، برای ساکنان آن تأمین نماید.
حکومت های محلی دارای محدوده ی معین ، جمعیت معین ، سازمان و امتیازهای لازم برای وظایف محلی میباشند (هیربدنیا، ١٣۵٨: (۱۰
شهر و امور شهری: شهر فضای کالبدی حیات اجتماعی جوامع بشری است ؛ آن جا که روابط انسانی و اجتماعی شکل گرفته ، بارور و شکوفا میگردد (رضازاده ، ١٣٨۴: ٨). شهر پدیده ای طبیعی و انسانی و ترکیبی از عناصر مدنی و اخلاقی است (کمیته ی فرهنگ شهری، ١٣٨٣: ٢). در طبقه بندی عمومی انواع سیستم ها، شهرها به عنوان یکی از سیستم های اقتصادی اجتماعی و از پیچیده ترین انواع آن ها به شمار میروند (بولدینگ ، ١٩۵۶). از جهت سلسله مراتب و مراحل تصمیم گیری، شهر با سایر سازمان ها تفاوت چندانی ندارد، اما آن چه موضع شهر را نسبت به سایر نهادها متمایز میکند، پیچیدگی، بزرگی و تعدد عوامل آن است (میرعابدینی، ١٣٨٨: ۵٨). دولت در پیش نویس لایحه ی مدیریت شهری در معرفی امور شهری تأکید میکند مطابق اصول قانون اساسی غیر از اموری که صرفا جنبه ی ملی و کشوری دارند، بقیه ی امور از جمله امور اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی، آموزشی و رفاهی مورد نیاز مردم که امکان تصمیم گیری و اجرای آن ها در محدوده و حریم شهر و با مشارکت و نظارت مردم و نمایندگان شورای اسلامی شهر امکان پذیر است ، جنبه ی محلی دارند
۴- مدیریت شهری
مدیریت شهری از دیدگاه سیستمی عبارت است از یک سازمان گسترده متشکل از تمام عناصر و اجزای رسمی و غیررسمی ذیربط و مؤثر در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و کالبدی حیات شهر با هدف اداره ، هدایت ، کنترل و توسعه ی همه جانبه و پایدار شهر مربوطه که در این مفهوم مدیریت شهری از نوع سیستم های باز و بسیار پیچیده ی انسانی و اجتماعی است که با ع بسیار متنوع و متعدد مواجه است )کاظمیان ، ١٣٨٣: ۵۶(. به طور کلی مدیریت شهری به عنوان زیرمجموعه ای از حکومت محلی تعریف و در قلمرو عملکردی شهرداری

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 21 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد