whatsapp call admin

مقاله مفاهیم، دیدگاهها و مبانی نظری هویت و هویت شهری و تاثیرات آن بر ارتقای حس مکان

word قابل ویرایش
9 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

مفاهیم، دیدگاهها و مبانی نظری هویت و هویت شهری و تاثیرات آن بر ارتقای حس مکان

چکیده

بحث هویت در شهرها یکی از مسائل شهرهای امروزی است .کم توجهی به ابعاد و عوامل هویت بخش در شهرها ، باعث ایجاد محیط هایی مصنوع و تهی از هویت انسانی می گردد .از نتایج این امر، پایین بودن احساس تعلق مکانی، همبستگی و مشارکت اجتمـاعی، کاهش انگیزه ساکنان برای ادامه سکونت و تأثیر در عدم تحقق اهداف جمعیتی است. امروزه هویت شهری، هـم چـون حلقـه ای گـم شده است و شهرها نه بر پایه هویت اصیل خود، بلکه بر پایه تقلیدهای بدون اندیشه از مظاهر غربی و الگوهای مـدرن بـدون توجـه بـه الگوهای بومی در حال شکل گیری و گسترش اند. از طرف دیگر در دنیا کلانشهرهایی وجود دارد که دارای شاخصه ها و مفـاهیم درون شهری هستند که هویت شهر را تعریف می کنند. بسیاری از کشورهای دنیا برای حفظ و ایجاد این مفاهیم، تلاش زیـادی انجـام داده اند تا با ایجاد فضاهایی متناسب و باهویت، جایگاه خود را بیابند که امروزه موضوع بازشناسی هویت و احیای آن به ضرورت مهمی در سیاستگذاریهای شهری و تعیین ساختار فرهنگی در شهرها تبدیل شده است .هویت شهر به عنوان شاخص ترین نمود فضایی هویت جامعه، عهده دار تبیین ارزشها، هنجارها و روابط انسانی در ساخت فضایی شهری است. این مقاله درصدد است تا با تشریح مفـاهیم، دیدگاهها و مبانی نظری هویت و هویت شهری ، تاثیرات آن بر ارتقای حس مکان و تعلق مکانی مورد بررسی قرار گیرد.

کلمات کلیدی: هویت، ،هویت شهری،حس مکان

.۱ مقدمه

مبحث هویت نه در حوزه جمادات و نه در حوزه نباتات، بلکه در حیطه علوم انسانی و اجتماعی است و به سبب نیازی است که انسـان در نمایاندن و شناخت خویش دارد.[۲۱] مروری برمفاهیم مرتب با هویت، نشان می دهد که توجه به هویت ، هم جنبه معنوی و غیر مادی و هم جنبه مادی و کالبدی دارد . جنبه های مختلف هویت نمی تواند منفک ومنتزع و مستقل از یکدیگر مطرح شـود و هـر کدام از آنها بر دیگری تاثیری دارند.[۴]از این روی هویت فرآیند است نه چیز یافت شدنی .هویت به رد پایی تشبیه مـی شـود کـه تمدن در طول حرکتش در تاریخ ازخود به جای می گذارد. این رد پا همان فرهنگ، یا هویت آن تمدن است .[۱۸]همچنین هویـت شهری مفهومی است پیچیده و چندبعدی که در حال حاضر از سوی اهل نظر و اهل عمل، به منظور بیـان خواسـته هـا و آرزوهـای مطلوب برای یک شهر خوب و ایده آل به کار گرفته می شود .متأسفانه علی رغم اینکه از این مفهوم برای این منظور یا مقاصد دیگر استفاده فراوان می شود کمتر درخصوص آن اندیشیده شده است .تجربه نیز نشان داده که اگر واژه ای بارها و بارها از سوی افـراد و گروها، به خصوص از سوی سیاست گذاران و روزنامه نگاران و اهل قلم به کار برده شود، جامعیت نظری و عملی خود را از دست می دهد. بسیاری از متفکرین و اندیشمندان صاحب قلم نیز درحوزه های شهرسازی و جامعه شناسی بـاچنین تردیـدی از ایـن مفهـوم استفاده می کنند.البته این امر از ویژگی های واژه ((هویت)) است که صد البته زمانی که در کنار واژگان دیگری می نشیند و

۱

ترکیبات جدیدی ، مثل هویت اجتماعی ، هویت ملی ، هویت شهری، هویت جهانی ، هویت محلی و … .به وجود می آید به ابعـاد تاریک و مبهم آن اضافه می گردد .این امر تا اندازه زیادی باعث شده بسیاری گمان می کنند که واژه هویت از کفایت تحلیلی لازم برخوردار نیست و بهتر است از واژگان دیگری به جای آن استفاده شود. از آنجایی که مفهوم هویت پیچیده و همچنین هویت شـهری با چالش های نظری فراوانی روبروست، جستار در باب اصول هویت و هویت شهری و تاثیرات آن بر ارتقای حس مکان در این مقالـه مورد توجه قرار گرفته است.

.۲ مبانی نظری

-۱-۲ هویت -۱-۱-۲معنی و مفهوم هویت

به مجموعه ای از صفات که باعث تشخیص فرد یا شیئی از افراد یا اشیاء دیگر گفته میشود . هویت شهر همان هویت انسان در زندگی اجتماعی است، بطوریکه او خود را با آن شناسایی میکند و به دیگری میشناساند. هویت را در حوزه معناشناسی میتوان اینگونه تعریف کرد:»در حوزه شهرسازی و معماری، هویت را می توان در بازشناسی عناصر معماری و شهرسازی و ماندگارسازی بناهاو فضاهای باقی مانده از گذشته، باززنده سازی و بازآفرینی عناصر گوناگون با توجه به ازهاینی درحال تحولِ انسان دانست.[۹]

واژه هویت ریشه در زبان لاتین دارد و از Identitas که از Idem یعنی » مشابه و یکسان« ریشه می گیرد. این واژه در یک معنا به ویژگی یکتایی و فردیت، یعنی تفاوت های اساسی که یک شخص را از همه کسان دیگر به واسطه هویت »خودش« متمایز میکند، اشاره دارد و در معنای دیگر به ویژگی همسانی که در آن اشخاص میتوانند بهم پیوسته باشند و یا از طریق گروه یا مقولات براساس صور مشترک برجسته ای، نظیر ویژگیهای قومی و … به دیگران بپیوندند، دلالت دارد (بایرون، ۱۹۹۷،در فکوهی، ۶٣-۶۴ :١٣٨٠.(a

لینچ معنای هویت را چنین بیان می کند: هویت محل به ساده ترین جمله یعنی(( معنی یک محل)). هویت یعنی اینکه یک شخص بتواند مکانی را از سایر مکان ها بشناسد . به طوری که آن محل شخصیتی مستقل و بی نظیر یا حداقل مخصوص به خود را دارا باشد. معنی و هویت هر محل علاوه بر شکل و کیفیت فضایی، به فرهنگ، منش، موقعیت و تجربه مشاهده گر نیز بستگی دارد. به همین دلیل معنی یک مکان خاص برای مشاهده گران مختلف با یکدیگر تفاوت دارد.[۱۵]

معنی دیگر هویت محل عبارت است از ( چیستی یک محل ) . هر فرد یک تصویر ذهنی از هر عینیت در ذهن خود دارد که در صورتی که فرد بجز پاره ای از اختلافات جزئی چشم پوشیدنی، بتواند آن تصورات را با عینیت انطباق دهد، آن پدیده دارای هویت است ولی هنگامی که نتواند از اختلاف میان عینیت و تصویر ذهنی چشم پوشی کند، تشخیص هویت با مشکل مواجه شده است.در بعد اجتماعی، هویت بیانگر اشتراک در باورها، ارزش ها، هنجارها و منافعی است که فرد را با دیگران پیوند می دهد. بدین سبب می خواند و در برابر آن « ما » هویت به قلمرویی از حیات اجتماعی اطلاق می شود که فرد خود را متعلق به آن می داند، خود را احساس تعهد و تکلیف می کند؛ مانند ما تهرانی ها، ما مشهدی ها، ما ایرانی ها و نظایر آن .[۱۵]

اما در رابطه با مفهوم((خود)) این پرسش بوجود می آید که اگر هویت ، نوعی تعریف((خود)) و بازنمایی خویشتن است و یا اینکه اگر هویت((آگاهی)) از ((خود))است. این آگاهی ناظر بر کدام یک از تقسیم بندی های((خود)) میشود؟ با استفاده از نظریه مید ، هویت باکدامیک از ((من))ها (من فاعلی و من مفعولی) متناظر است؟ با این پرسش اولین تقسیم بندی از هویت ایجاد میشود. در این جا متناسب با تقسیم بندی انتزاعی من فاعلی و من مفعولی می توانیم بگوییم که به طور کلی دو دسته از هویت وجود دارد:هویت فاعلی که به هویت فردی و شخصی تعبیر می شود و هویت مفعولی که هویت اجتماعی و جمعی نامیده می شود.

۲

نمودار شماره( :(۱ رابطه میان خود وهویت

-۲-۱-۲مفهوم هویت و هویت مکان

هویت، نظام های نمادین از گنجینه هایی شناختی از یک اجتماع است که به دست نسل های پیشین استوار گردد و امروز را در دسترس فردی از آن اجتماع قرار دهد. هویت را الگوهای رفتاری منحصر به فردی نیز می دانند که سرچشمه معنا و تجربه و خاطره برای مردم است و بر این اساس برای مردمی که از زمینه فرهنگی دیگری هستند، بیگانه می نماید[۱۹] .هویت مکان به ویژگی های قابل تشخیص مکان بیرونی اشاره دارد که این ویژگی ها سبب شاخص شدن مکان وافزایش خوانایی آن می شود.هویت مکان یاد آور اتفاقات و گذشته مکان است و پیوند عمیقی بین حال و گذشته مکان برقرار می کند.[۸]

معانی و تعلقات از نشانه های مکان هستند که به طور قابل تفکیکی در فهم ما از مکان های مختلف به هم پیوند خورده اند و کمبود آنها سبب سستی و ضعف هویت مکان می شود .از طرف دیگر تشخیص نمادها و نشانه های موجود در مکان،خاطرات جمعی،هویت مکان و گذشته آن را تقویت می کندو در نتیجه اگاهی افراد نسبت به مکان را افزایش می دهد و فرد می تواند پیوند روانی عمیقی با مکان برقرار کند.سیمای فیزیکی،فعالیت ها ومعانی مواد خام هویت مکان اند .[۱]

مکان ها نقشی حیاتی در توسعه و حفظ هویت گروهی مردم دارند. از این رو نقش قابل ملاحظه ای در حفظ و ارتقاء هویت جمعی ایفا می کنندو ادراک مکان به عنوان فرآیندی تجربی،حس تعلق به مکان را در مردم تشویق و حس آرامش و آسایش را ایجاد می کند و میزان وابستگی به مکان را افزایش می دهد.[۸]

اگردر شناخت هویت مکان،مفهوم جامع هویت مورد استفاده قرار گیرد،وجود دامنه وسیعی از خصائص و ویژگی های عینی و ذهنی استنباطی مکان،راه به جایی نخواهد برد، بنابراین ضرورت خواهد داشت:

الف)هدف،مقیاس و چارچوب موضوعی تشخیص هویت مکان از مجموعه خصایص آن تفکیک شده باشد. ب)قواعد و سنجه هایی،ناظر بر تشخیص موضوع هویتی مکان باشند.[۶]

-۲-۲حس مکان

کریستیان نوربرگ شولتس، حس مکان را پدیده ای کلی با ارزش های ساختاری، فضایی و جوی می داند که انسان از طریق ادراک جهت یابی و شناسایی به آن نایل می گردد.حس مکان در طول زمان یک حقیقت زنده باقی مانده است .[۳]

حس مکانزمانی، بیشتر آشکار می شود که به دلایلی ریتم های معمول زندگی به هم بخورد، مثلاً هنگامی که مکان به دلیل وقوع جنگ یا سوانح طبیعی تغییر یابد، مفهوم حس مکان، ماهیت مکان را مشخص می کند و در مکان هایی یافت می شود که دارای کاراکتری مشخص و متمایز هستند.[۳]
هر مکانی دارای یک حس مکان است. واژه حس مکان دو جنبه دارد:یکی جامعه و دیگری روانشناسی . اولی به حس مکان شخص یا حس جامعه ای شخص در یک واحد اجتماعی بزرگتر مربوط می شود و دومی به حس تعلق به یک منطقه و یا یک فرهنگ منطقه ای ارتباط پیدا می کند . در طراحی شهری اولی به تصورات ذهنی از شکل شهر و معانی که القا می کند یعنی به ارزش های وابسته به آن ها مربوط می شود و دومی به سلامت اکولوژیکی و فرهنگی محل ارتباط دارد .[۱۷]

۳

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 9 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد