مقاله نمونه گیری در تحقیقات کیفی : سنخ ها و روش ها

word قابل ویرایش
27 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
10700 تومان

نمونه گیری در تحقیقات کیفی : سنخ ها و روش ها
چکیده
هدف از این مقاله ، بررسی نوع شناسیها و راهبردهای متنوع نمونه گیری در تحقیقات کیفی میباشد.
نوع شناسیها و روش های نمونه گیری کیفی به اندازه ی روش شناسی گسترده کیفی، متنوع و گسترده است .
گرچه با برچسب نمونه گیری هدفمند، این نوع شناسی و رویه های متفاوت آن مورد اغماض واقع شده است .
نوع شناسیها و روش های مذکور، همانند همه ی ابعاد طراحی و اجرای تحقیق کیفی، متکی به اصول فلسفی- پارادایمی راهنمای این روش شناسی (یعنی پارادایم تفسیری- برساختی- طبیعت گرا) متکی است .
در این مقاله ابتدا به پیبندیهای فلسفی مرتبط با طرح نمونه گیری کیفی پرداخته میشود. سپس ضمن مروری بر نوع شناسی نمونه گیری کمی، بر نوع شناسیهای سه گانه ی نمونه گیری کیفی و راهبردهای مرتبط با هر یک از آن ها با ذکر مثال ها و شاهدها متمرکز میشود. در این خصوص ١٨ نوع راهبرد نمونه گیری کیفی، در قالب سه نوع شناسی، معرفی و بررسی شده است . بخش پایانی مقاله به بررسی حجم و اندازه ی نمونه و برخی مشخصه های مهم دیگر در نمونه گیری کیفی اختصاص دارد.
واژه های کلیدی: نمونه گیری کیفی، نوع شناسی، راهبردهای نمونه گیری کیفی، مبانی پارادایمی، نمونه گیری هدفمند

مقدمه
طراحی و انتخاب نمونه ی مطالعه ، یکی از متعارف ترین و در حین حال راهبردیترین مشخصه های تحقیق (اعم از کمی یا کیفی) در همه ی حوزه های علوم اجتماعی و انسانی است .
ویژگیهای خاص نمونه گیری کیفی و تفاوت های آن با نمونه گیری کمی، همانند همه ی ابعاد دیگر طرح تحقیق به تفاوت ها و جهت گیریهای متفاوت و متضاد پارادایمی- فلسفی بین دو روش شناسی گسترده ی کمی و کیفی باز میگردد. بدین معنا که مواضع پارادایمی متفاوت دو پارادایم اثباتی- پسا اثباتی به عنوان بنیان فلسفی روش شناسی کمی از یک طرف ، و پارادایم تفسیری- برساختی- طبیعت گرا به مثابه ی زیربنای روش تحقیق کیفی از طرف دیگر، بر همه ی جهت گیریها و ابعاد دو روش کمی و کیفی، از جمله فرآیند و منطق نمونه گیری نیز تأثیر تعیین کننده یی گذاشته است . در خصوص تفاوت های نمونه گیری کمی (احتمالی) و کیفی (غیر احتمالی)، تعریف های ارایه شده و موضع گیریهای مشخص دو پارادایم اثباتی و تفسیری در حوزه های ماهیت انسان ، ماهیت واقعیت اجتماعی، ماهیت و هدف تحقیق و جایگاه ارزش ها بسیار تعیین کننده هستند (آنزول ، ١٩٩١ و ١٩٩٧؛ دنزین و لینکلن ، ٢٠٠٧الف و ٢٠٠٧ب ؛ کراسول ، .(۲۰۰۳
به پیروی از پارادایم علوم طبیعی و جهت گیری مکانیکی آن ، اثبات گرایی انسان را به عنوان موجودی عقلانی، پیش بینیپذیر، دارای ماهیت یکسان و کنترل پذیر؛ واقعیت را به عنوان موجودیتی از پیش تعیین شده و مستقل از انسان ، قاعده مند، مشاهده پذیر، ساختمند و پیرو اصالت محیط تعریف کرده است و هدف تحقیق را به کشف این قواعد و هستیهای پیشین در راستای کشف ، پیش بینی، و کنترل بر آن ها محدود میکند. از نقطه نظر این پارادایم ، ارزش ها به عنوان اموری سوگیرانه ، فریبنده ، غیرعلمی و متافیزیکی تلقی شده و در تحقیق علمی جایی ندارند. با چنین پیش فرض هایی است که اثبات گرایی در طرح تحقیق کمی، نمونه گیری احتمالی را پیشنهاد میدهد. همچنین این پارادایم با تمرکز بر اصالت محیط ، تصور میکند که از طریق دستکاری محیط ، میتواند ویژگیهای انسانی را دستکاری کرده و بررسی نماید. با فرض جامعه به مثابه ی طبیعت و کاربردپذیری اصول علوم طبیعی در رابطه های انسانی، این رهیافت بر این باور است که واقعیات اجتماعی -همانند واقعیات مادی- از فرآیندها و قاعده های یکنواخت و عام پیروی میکنند (کروتی، ١٩٩٨؛ دنزین و لینکلن ، ٢٠٠۵؛ دیپوی و گیلتین ، ٢٠٠۵؛ بلیکی، ٢٠٠٧). لذا در اینجا این باور وجود دارد که «مشت نمونه خروار است . البته مهم نیست از کدام قسمت خروار برداشته شود، کافی است از یک قسمت و یا برای احتیاط بیش تر از چند قسمت خروار مشتی برداشته شود، سپس با کشف محتویات درون آن ، میتوان نتایج به دست آمده را به کل آن خروار تعمیم داد».
در مقابل ، پارادایم تفسیری- برساخت گرا- طبیعت گرا، بر این باور است که انسان موجودی خلاق ، معناساز، بازاندیش و خود تأمل ؛ واقعیت موجودیتی سیال ، شناور، در حال شدن ، چندگانه و چند بعدی است . از اینرو، هدف علمی که به این نوع انسان و این شکل متفاوت و چندگانه از واقعیت اجتماعی میپردازد، باید تفهم و درک درون نگرانه ، عمیق و چند وجهی آن باشد. بعلاوه ، از آنجا که انسان خود فاعل و مفعول شناخت است ، ارزش ها بخش جداناپذیر تحقیق بوده و دستیابی به عینیت هدفی ناممکن است . بر همین اساس ، در سرتاسر طرح تحقیق ، پارادایم تفسیری بر انعطاف پذیری، مارپیچی بودن و چند بعدی نگری تأکید داشته و باور به قواعد جهان شمول را با تأکید بر قوانین موقعیتی و ایدئوگرافیک جایگزین کرده است . از نظر این رهیافت ، «مشت نمونه خروار نیست .» زیرا: اول – خروارهای متعددی وجود دارند. دوم – در درون یک خروار نیز چندین نوع محتوا وجود دارد. از هر طرف که مشتی برداشته شود، ممکن است نتیجه یی متفاوت به دست آید. واقعیات درون خروار، متعدد هستند و برداشت تصادفی از هر طرف لاجرم به نفع هژمونی یک نوع بر انواع دیگر تمام میشود». لذا تحقیق کیفی در اصل ارزش گرا، سیاسی و جانبدارانه است (برجس ، ١٩٨٢؛ کراسول ، ١٩٩٨؛ ماکسول ، ٢٠٠۴؛ هس -بایبر و لوی، ٢٠٠۴).
بر این اساس این مقاله به بررسی روش های طراحی و انتخاب نمونه در تحقیقات کیفی میپردازد. در خلال مقاله مشخص میشود که انواع متعدد و متفاوتی از نمونه گیری کیفی وجود داشته و هر کدام از روش شناسان نیز بر تعداد خاصی از آنها تأکید داشته اند. در این راستا، سعی میشود ابتدا به اختصار به راهبردهای نمونه گیری متعارف در تحقیق کمی اشاره شود، سپس به نمونه گیری کیفی پرداخته شده و هر یک از راهبردهای آن معرفی و تشریح شود.

زمانی که از نمونه گیری در تحقیقات اجتماعی و رفتاری بحث میشود، در عمل بین نمونه های احتمالی و غیراحتمالی تمایز کلیدی بر قرار میشود. بطور کلی این تصور وجود دارد که نمونه گیری احتمالی دقیق ترین رهیافت نمونه گیری بخصوص در تحقیق های آماری است . اما در تحقیق کیفی با توجه به بنیان های پارادایمی آن مورد استفاده نبوده و در اصل نامناسب و در تقابل با مقدمات فلسفی آن است . برخلاف تحقیق های کمی، تحقیق کیفی مبتنی بر نمونه گیری غیراحتمالی است ، که در عمل آن را نمونه گیری «معیار- محور»١ یا «هدفمند» میخوانند.
در این نوع نمونه گیری، انتخاب مشارکت کنندگان ، محیط ها، فضاها، موارد، یا دیگر واحدهای نمونه گیری مبتنی بر معیار خاص یا بطور هدفمند است (ماسون ، ٢٠٠٢؛ پاتون ، ٢٠٠٢؛ نیومن ، ٢٠٠۶). واحدهای نمونه در تحقیق کیفی به این دلیل انتخاب میشوند که دارای مشخصه ها یا مختصات ویژه یی هستند که کاوش و تفهم مفصل موضوعات محوری را که محقق کیفی در صدد مطالعه آنهاست ، میسر میسازد. برجس ٢ (١٩٩٢) و هونیگمن ٣ (١٩٩٣)، این راهبرد را نمونه گیری داوری ۴ میخوانند. لکومت و پریسل ۵ (١٩٩٣) نیز بر این باورند که نمونه گیری «معیار- محور» واژه ی مناسب تری نسبت به نمونه گیری «هدفمند» است . زیرا کل نمونه گیری هدفمند است ، اما هدفمندی بطور عمده در ادبیات به کار میرود.
نمونه گیری «هدفمند» به دقت همان چیزی است که عنوان آن دلالت میکند. یعنی اعضا یا واحدهای نمونه از روی «هدف ۶» جهت بازنمایی یک معیار کلیدی خاص انتخاب میشوند.
هدف نخست این نوع نمونه گیری تأمین این قاعده است که همه ی عناصر کلیدی مرتبط با موضوع تحقیق پوشش داده شوند. دوم اینکه در درون هر یک از معیارهای کلیدی، برخی تنوع ها نیز وارد شود؛ به گونه یی که تأثیر عنصر خاص بتواند بررسی شود. در جدول شماره ٢ نوع شناسی عمومی تکنیک های نمونه گیری در علوم اجتماعی و رفتاری ارایه شده است .
جهت درک بهتر نمونه گیری کیفی- غیراحتمالی و مقایسه ی آن با نمونه گیری کمی و احتمالی، ابتدا به اختصار به نوع شناسی نمونه گیری کمی در زیر پرداخته میشود.
نمونه گیری احتمالی
این نوع نمونه گیری بطور عمده در پژوهش های کمی – آزمایشگاهی مورد استفاده بوده و در برگیرنده ی «انتخاب تعداد نسبتا زیادی از واحدها از یک جمعیت یا از زیر گروه های (لایه ها)

جدول ٢. نوع شناسی تکنیک های نمونه گیری در علوم اجتماعی و رفتاری

خاص آن جمعیت است ، به گونه یی تصادفی، که احتمال ورود هر عضو جمعیت قابل تعیین باشد» (تشکری و تدلی، ٢٠٠٣: ٧١٣).
در جدول شماره ٣ برخی مشخصه های متفاوت دو نوع نمونه گیری کمی (احتمالی) و نمونه گیری کیفی(غیر احتمالی) ارایه شده است .
در زیر به هر یک از انواع نمونه گیری کمی بطور خلاصه اشاره میشود:

١- نمونه گیری تصادفی: این نوع نمونه گیری دو زیر راهبرد نمونه گیری (تصادفی ساده و نمونه گیری تصادفی روشمند) دارد.
الف – نمونه گیری تصادفی ساده : در این راهبرد نمونه گیری، هر واحد نمونه در جمعیت تعریف شده ، شانس برابری برای ورود به نمونه را دارد. مزیت عمده ی این نوع نمونه گیری آن است که نتیجه ها میتوانند از نمونه به جمعیت ، در قالب حوزه ی خطای قابل محاسبه ، تعمیم داده شوند. ضعف این نوع نمونه گیری نیز در آن است که واحدهای انتخاب شده ممکن است در یک حوزه ی جغرافیایی وسیع ، پراکنده شده و بنابراین باعث شود واحدها بطور پرهزینه یی در دسترس قرار گیرند.
ب – نمونه گیری تصادفی روشمند: در این راهبرد، یک نمونه ی به دست آمده با تعیین فاصله نمونه ، انتخاب یک نقطه شروع بین یک و عدد مدنظر و سپس انتخاب هر یک از عناصر در ابتدا و انتهای این فواصل است .
٢-نمونه گیری طبقه یی : در این نوع نمونه گیری، محقق زیرگروه ها (یا لایه های )مانع الجمع را در جمعیت شناسایی میکند، بطوری که هر واحد به یک لایه متعلق باشد (برای مثال مانند مددکاران اجتماعی زن یا مرد)، سپس واحدهایی را از هر یک از این لایه ها انتخاب مینماید.
این راهبرد دارای دو زیر راهبرد است :
الف – نمونه گیری تصادفی طبقه یی متناسب : در این راهبرد، نسبت واحدهای انتخاب شده ی تصادفی از هر لایه ، مشابه با نسبت در جمعیت است .
ب -نمونه گیری طبقه یی نامتناسب : بر اساس این راهبرد، نمونه های تصادفی با اندازه های متفاوت از هر یک از لایه ها، با توجه به اندازه های نمونه ی انتخاب شده بر اندازه ی زیر جمعیت ها انتخاب میشوند. در این نوع نمونه گیری، لایه ی دارای تعداد کم تر واحدها بیش تر بیش – نمونه گیری شده و لایه ی با تعداد بیش تر واحدها اغلب کم – نمونه گیری میشود.
٣-نمونه گیری خوشه یی : در این نوع نمونه گیری، واحد نمونه گیری فرد نیست ، بلکه یک گروه (خوشه یی ) است که بطور طبیعی در جمعیت اتفاق میافتد. مانند: همسایه ها، بیمارستان ها، مدرسه ها یا کلاس ها. محقق زمانی از این نوع نمونه گیری استفاده میکند که بخواهد نمونه یی با احتمال بسیار مؤثرتر برحسب منابع مالی یا زمان ، یا هر دو تولید نماید. نمونه گیری خوشه یی نیز دارای دو راهبرد جداگانه است :
الف – نمونه گیری خوشه یی ساده یا تک مرحله یی : در این راهبرد، یک مرحله از نمونه گیری انجام میشود، که در آن خوشه ها بطور تصادفی انتخاب شده و سپس «همه » واحدهای مورد علاقه در درون خوشه ها انتخاب میشوند. برای مثال ، ابتدا دانشکده ها (خوشه ها) انتخاب میشوند، سپس همه ی استادان (واحدهای مورد نظر) در این دانشکده ها انتخاب میشوند.
ب – نمونه گیری خوشه یی چند مرحله یی : در این راهبرد، در مرحله ی اول نمونه گیری، خوشه ها بطور تصادفی انتخاب میشوند. سپس در مرحله ی دوم ، واحدهای مورد نظر در درون خوشه ها انتخاب میشوند. برای مثال دانشکده ها (خوشه ها) بطور تصادفی انتخاب میشوند، سپس استادان (واحدهای مورد نظر) در این دانشکده ها بطور تصادفی انتخاب میشوند.
۴-نمونه گیری با استفاده از روش های احتمالی چندگانه : در این نوع نمونه گیری، محقق میتواند بیش از یک روش نمونه گیری را در زمان انتخاب نمونه در کار کمی مورد استفاده قرار دهد (جانسون و کریستنسن ، ٢٠٠٨: ٢٢٨).
نمونه گیری غیراحتمالی
نمونه گیری غیراحتمالی نوعی نمونه گیری است که بنیان آن بر احتمال ورود برابر و مساوی همه ی واحدها در طرح نمونه نیست . این نوع نمونه گیری در سه دسته ی نمونه گیری آسان ، نمونه گیری سهمیه یی و نمونه گیری هدفمند دسته بندی می شود،که در ادامه به اختصار به هر یک از این انواع پرداخته میشود:
١-نمونه گیری آسان : نمونه گیری آسان مبتنی بر انتخاب موارد یا افرادی است که در دسترس و داوطلب بوده ،و به سادگی میتوانند در نمونه وارد شوند. دو نوع نمونه گیری آسان وجود دارد، که عبارتند از نمونه گیری حبسی ١ و نمونه گیری داوطلبانه .
الف – نمونه گیری حبسی: نوعی نمونه گیری آسان از یک محیط خاص است ، که محقق ممکن است آن را برای مشارکت کنندگان چندان دشوار نبیند (مانند دانشجویان در یک کلاس درس ).
ب – نمونه گیری داوطلبانه : نوعی نمونه گیری آسان است که در آن افراد از روی تمایل در یک مطالعه شرکت میکنند.
٢-نمونه گیری سهمیه یی : در این نوع نمونه گیری محقق اندازه یا سهم های نمونه ی مناسب را برای گروه های مورد نظر خود تعیین کرده ، سپس نمونه های آسان را از میان این گروه ها انتخاب مینماید (جانسون و کریستنسن ، ٢٠٠٨: ٢٣٨).
٣-نمونه گیری هدفمند: روش های نمونه گیری هدفمند بطور عمده و ابتدا در روش های کیفی استفاده میشوند؛ و عبارتند از گزینش واحدهایی خاص مبتنی بر هدف های خاص مرتبط با پاسخ به سؤال های خاص تحقیق . ماکسول ٣ (١٩٩٧) نمونه گیری کیفی را به مثابه ی نوعی از نمونه گیری تعریف میکند، که در آن «محیط ها، اشخاص ، یا رویدادها بطور آگاهانه برای اطلاعات مهمی که آن ها میتوانند فراهم سازند و نمیتواند از دیگر گزینه ها نیز به دست آید، انتخاب میشوند» (ص ٨٧) جانسون و کریستنسن ۴ (٢٠٠٨) نیز عنوان میدارند که در نمونه گیری هدفمند «محقق ویژگیهای جمعیت مورد علاقه را مشخص ساخته و افراد دارای این مشخصات را پیدا میکند» (ص ٢٣٩).
نمونه گیری کیفی، هدفمند، یا معیار محوراین نوع نمونه گیری، که طیفی از نوع ها و راهبردها را شامل میشود، در انواع طرح های
تحقیق کیفی مورد استفاده قرار گرفته و هدف ها بنیانی پارادایمی تحقیق کیفی را برآورده میسازد (استربرگ ، ٢٠٠٢؛ برگ ، ٢٠٠۶؛ میریام ، ١٩٩٧ و ٢٠٠٢). تدلی و تشکری (٢٠٠٩، ص ١٧٠)، چهار دسته ی عام از نمونه گیری هدفمند را از یکدیگر تفکیک کرده اند، که هر دسته از آن ها تعدادی از راهبردهای نمونه گیری را شامل میشود. این چهار نوع شامل نمونه گیری برای دستیابی به نمایایی یا تطبیق پذیری ١، نمونه گیری موردهای خاص و بیمانند٢، نمونه گیری متوالی٣، و نمونه گیری با استفاده از روش های هدفمند چندگانه ۴ میباشد. در جدول شماره ۴ هر یک از این دسته ها و راهبردهای خاص آنها ارایه شده است .

جدول ۴. نوع شناسی راهبردهای نمونه گیری هدفمند

نمونه گیری کیفی بر خلاف نمونه گیری کمی در اصل مبتنی بر استفاده از معیار گزینشی از پیش تعیین شده است . لکومت و پریسل (١٩٩٣) راهبرد عمومی نمونه گیری در تحقیق کیفی را «گزینش مبتنی بر معیار۵» میخوانند. زیرا محقق کیفی معیار ورود را برای انتخاب افراد یا واحدهای دیگر به کار میگیرد (لکومت و پریسل ، ١٩٩٣). پاتون (١٩٨٧ و ٢٠٠٢) نیز واژه ی «نمونه گیری هدفمند۶» را در این خصوص به کار میگیرد (پاتون ، ١٩٨٧ و ٢٠٠٢).
واحد نمونه در نوع نمونه گیری کیفی- هدفمند متفاوت بوده و به تناسب موضوع تحت مطالعه ، روش شناسی تحقیق ، هدف های تحقیق و بسیاری دیگر از ابعاد طرح تحقیق متفاوت است . این واحد میتواند از یک سطر و جمله تا یک نهاد و سازمان اجتماعی را شامل شود. محقق کیفی میتواند واحدهای نمونه یی متفاوتی را انتخاب نماید (سیلورمن ، ٢٠٠۵؛ سینگلتون و همکاران ،
٢٠٠۵؛ ریچی و لوئیس ، ٢٠٠۵). نیومن (٢٠٠۶ و ٢٠٠٧) خاطر نشان میکند که واحد نمونه گیری ممکن است زمان ، فضا، رویداد، واژه ، یا هر واحد دیگر مرتبط با پدیده ی تحت مطالعه باشد.
اندازه های نمونه در نمونه گیری کیفی نیز متفاوت است ؛ نمونه های کیفی از نظر اندازه در حد معمول کوچک هستند. سه دلیل در این زمینه عبارتند از:
الف – میزان و عمق تحلیلی داده ها: اگر داده ها بطور مناسب و عمیق تحلیل شوند، به نقطه یی خواهند رسید، که شاهدهای بسیار اندکی از هر واحد کار میدانی اضافی حاصل میشود. بنابراین نیازی به افزایش تعداد نمونه ها و حجم نمونه وجود نخواهد داشت .
ب – در نمونه گیری کیفی مسایل مربوط به وقوع یا شیوع نمونه ها، واحدها و نظیر آن مورد توجه نیست : بدین معنا که نیازی به این وجود ندارد که محقق مطمئن شود نمونه دارای مقیاس کافی جهت ارایه برآورد یا تعیین متغیرهای تعیین کننده آماری هستند. این مشخصه از تفاوت های بسیار شدید و جدی روش کیفی با روش پیمایشی -که به سلول های کافی دارای اندازه مناسب جهت استنباط آماری دقیق نیاز دارد- است .
ج – نوع اطلاعاتی که تحقیق کیفی به دست میدهد، از نوع غنی و عمیق است : روش های کیفی ژرفانگر و عمیق هستند، نه پهنانگر. بر همین اساس ، هر زمان که در فرآیند تحقیق به سؤال ها پاسخ داده شود و اشباع نظری به دست آید، نمونه گیری به پایان میرسد. محققان کیفی از ابتدای تحقیق در رابطه با تعداد نمونه و مکان های دسترسی به آن اطلاعات چندانی ندارند. زیرا با رویکرد نظری یا دانش پیشین وارد میدان تحقیق نشده و از رویکرد خطی به تحقیق اجتماعی نمیپردازند.
روش کیفی در ماهیتش غیرخطی، مارپیچی و چندبعدی است . فقط در فرآیند تحقیق نمونه های مورد نظر انتخاب میشوند. از آنجا که هر نمونه تا عمیق ترین حد ممکن واکاوی میشود، بنابراین انتظار میرود که نمونه ها بعد از گزینش چند مورد به اشباع نظری برسند. لذا، اندازه ی نمونه های کیفی بطور عمده کوچک ، اما عمیق هستند (هالیدی، ٢٠٠١؛ راسمن و رالیس ، ٢٠٠٣؛ ونگراف ، .(۲۰۰۷
د- مشخصه ی دیگر نمونه گیری کیفی، جریان انعطاف پذیر و مداوم نمونه گیری در خلال اجرای پروژه کیفی است : بدین معنا که نمونه گیری اضافی و مکملی١ در تحقیق های کیفی بطور کامل امکان پذیر و منطقی است ، محقق میتواند به تناسب مسأله یا پدیده ی مورد مطالعه ، تعداد نمونه ها را اضافه نماید. این فرآیند بویژه زمانی استفاده میشود که محقق دریابد برخی عنصرهای مهم و ضروری پدیده ی مورد مطالعه ، بطور کافی بازنمایی نشده است . برخلاف بررسیهای کمی که اطلاعات از نمونه های جدید نمیتواند به آسانی به مجموعه ی داده های اولیه ، مگر با در نظر گرفتن احتمالات گزینش همه ی موارد نمونه قبلی و جدید، اضافه شود، داده های کیفی اضافی میتواند در درون داده های اولیه گنجانده شود (ماکسول ، ٢٠٠۴؛ ریچی و لوئیس ، ٢٠٠۵؛ مارشال و راسمن ، ٢٠٠۶).
انواع تفصیلی نمونه گیری معیار- محورکیفی
همانطور که گفته شد، نمونه گیری هدفمند، کیفی، یا معیار محور دارای سه نوع شناسی متفاوت است . در ادامه ی مقاله به هر یک از این نوع شناسیها و راهبردهای نمونه گیری هر یک از آن ها پرداخته میشود:
نوع اول : نمونه گیری جهت دستیابی به نمایایی و تطبیق پذیری
در این نوع شناسی، آن دسته از راهبردهای نمونه گیری قرار میگیرند که هدف استفاده از آن ها، دستیابی به نمایایی، مقایسه پذیری و انتقال پذیری است . راهبردهای زیر مجموعه ی این نوع شناسی عبارتند از: نمونه گیری موردی نوعی، نمونه گیری افراطی یا مورد منحرف ، نمونه گیری شدت ، نمونه گیری با حداکثر تنوع (یا ناهمگون )، نمونه گیری همگون ، نمونه گیری مورد مشهور (پاتون ، ٢٠٠٢؛ ریچی و لوئیس ، ٢٠٠۵؛ تدلی و تشکری؛ ٢٠٠٩).
١-نمونه گیری موردی نوعی
این نوع نمونه گیری عبارت است از انتخاب آن دسته از مواردی که برجسته ترین ، نرمال ترین ، یا نمایاترین گروه از موارد تحت بررسی هستند. گرچه نمایایی بطور کلی با نمونه گیری احتمالی- کمی ارتباط دارد، اما محققان کیفی نیز در برخی موارد به این نوع نمونه گیری علاقمند میشوند. در این نوع نمونه گیری موردهایی که وضعیت های «نرمال » یا «متوسط » را نشان میدهد، انتخاب میشوند تا نیمرخ مفصلی از پدیده ی تحت بررسی را فراهم سازند. این نوع نمونه گیری مستلزم دانش پیشین در مورد الگوهای عمومی پاسخ هاست ، به گونه یی که آنچه «نوعی»١ است ، شناخته شود. هدف این نوع نمونه گیری انتخاب نمونه هایی است که باور میشود، موارد میانگین آن پدیده تحت بررسی است . گرچه هدف این نوع نمونه گیری نمایایی است ، اما محقق کیفی در صدد تعمیم یافته های مبتنی بر آن نیست . بر اساس منطق پارادایمی کیفی، محقق در صدد است یافته های به دست آمده از این نوع نمونه گیری را جهت انتقال پذیری یا برون یابی که معیاری معادل مفهوم تعمیم پذیری کمی هستند، به کار گیرد (پاتون ، ٢٠٠٢؛ تدلی و تشکری، ٢٠٠٩).
فرض کنید شما به مطالعه ی کیفی یک گروه حاشیه نشین میپردازید، بر اساس این راهبرد نمونه گیری، شما باید به دنبال نمونه هایی باشید که بیانگر ویژگیهای متعارف ، نوعی، و نرمال آن گروه یا میانگین موردی آنها باشد.
٢-نمونه گیری افراطی یا مورد منحرف
این نوع نمونه گیری -که نمونه گیری داده پرت ١نیز میشود- عبارت است از گزینش مواردی که برجسته ترین نقاط افراطی را اشغال کرده اند. این راهبرد به انتخاب نمونه هایی که به دلیل نامعمول و ویژگی خاص ، پر- اطلاعات ٢ هستند، میپردازد (میلز و هابرمن ، ١٩٩۴؛ روبسون ، ٢٠٠٢؛ پاتون ، ٢٠٠٢).
برای مثال چنانچه شما به دنبال مطالعه ی کیفی وضعیت یادگیری در بین دانشجویان هستید، بر اساس این نمونه گیری شما باید دانشجویان دارای برجسته ترین موفقیت ها یا برجسته ترین شکست های تحصیلی را انتخاب کرده و مورد مطالعه قرار دهید.
٣-نمونه گیری شدت (یا حاد)
این راهبرد دارای همان منطق نمونه گیری افراطی یا مورد منحرف ، البته با تأکید کم بر ابعاد افراطی مورد است . یک نمونه ی شدت شامل موارد پر اطلاعاتی است که پدیده ی مورد علاقه را به طور حاد (اما نه بطور افراطی) بیان مینماید. نمونه گیری افراطی یا مورد منحرف ممکن است چنان نامعمول باشد که ابراز پدیده ی مورد علاقه را مخدوش سازد. با استفاده از منطق نمونه گیری شدت ، محقق در جستجوی موارد عالی، پر بار (نه موارد بسیار نامعمول از پدیده ی مورد مطالعه است .
تحقیق پدیدارشناختی که در اصل بر تجربه های شدید شخصی افراد و از جمله تجربه های خود محقق متمرکز است ، از این نوع نمونه گیری استفاده میکند (پاتون ، ٢٠٠٢؛ گال و همکاران ، ٢٠٠۶).
برای مثال شما به بررسی کیفی ویژگیهای رفتاری موسیقیدانان میپردازید. بر اساس این راهبرد نمونه گیری، شما موسیقیدانان با معدل بالا و با معدل پایین را جهت مطالعه انتخاب میکنید.
۴-نمونه گیری با حداکثر تنوع (یا ناهمگون )
در این راهبرد هدف ، استخراج و تشریح تم ها و مقوله های محوری است ، که مجموعه ی ایده الی از تنوع را در بر میگیرد. در اینجا، محقق با شناسایی ویژگیهای متنوع یا معیار ساخت نمونه را آغاز میکند. سپس ، طیف وسیعی از موردها (افراد، گروه ها، محیط ها و دیگر ابعاد) بطور هدفمند انتخاب میشوند؛ به گونه یی که همه ی انواع موردها در امتداد با، و یا برحسب یک یا چند بعد در تحقیق وارد شوند. یکی از دلایل استفاده از این روش آن است که کسی مدعی نشود که محقق انواع خاصی از موردها را در نظر نگرفته است (جانسون و کریستنسن ، ٢٠٠٨).
برای مثال شما به بررسی کیفی رفتار شهروندی در یک محیط شهری خاص میپردازید؛ بر اساس این نمونه گیری، تا حد امکان همه ی موردها و افراد را در نمونه ی خود وارد میکنید، به گونه یی که نمونه ی شما دارای حداکثر تنوع موردی باشد.
۵-نمونه گیری همگون
بر خلاف نمونه گیری ناهمگون یا با حداکثر تنوع ، هدف این نوع راهبرد، انتخاب یک نمونه ی کوچک و همگون جهت تشریح عمیق برخی زیر گروه های خاص است . تحقیق با گروه مرکزها ١ نوعا مبتنی بر این نوع نمونه گیری میباشد. در این نوع نمونه گیری، یک مورد (یا مجموعه یی از موارد) نسبتا کوچک و همگون برای مطالعه ی شدت در نظر گرفته میشود (هالوی و ویلر، ١٩٩۶؛ روبسون ، ٢٠٠٢).

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 27 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد