مقاله بررسی مولفه های طراحی کیفی کالبد فضای آموزش معماری و تاثیر آن بر شاخصه های کیفی آموزش معماری و رضایتمندی از فضا

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

خلاصه
معماری از هنرهایی است که نتیجه آن خلق فضایی برای انسان است تا فرصتی برای تامل و آسایش باشد و برای تعامل با فضا، انسان در آن فضا قرار میگیرد و ارتباطی دوسویه میان انسان و معماری برقرار میگردد. فضاهای آموزشی یکی از تاثیرگذارترین فضاها به شمار میروند چرا که در روند پیشرفت و تکامل جوامع نقشی بس سازنده و موثر دارند.
آموزش عالی به عنوان یکی از رکن های اصلی در آموزش دارای جایگاه بالایی است و عملکرد آن تاثیر بسزایی بر افراد و دگرگونیهای اجتماعی دارد. شیوه های آموزش و برنامه ریزی آموزشی در طول زمان دستخوش تغییر قرار گرفته است .
بهتر است فضاهای آموزشی نیز در راستای این تغییرات تطابق مناسبی با تعاریف جدید آموزش بیابد. در این پژوهش کیفیت فضایی دانشکده معماری و تطابق آن با نظام آموزشی و کالبد فضایی، مورد بررسی قرار میگیرد. معماری و کالبد دانشکده ، خود در راستای مسیر آموزش میباشد. انعطاف پذیری محیط فیزیکی لازمه سیستم آموزشی یادگیرنده محور میباشد. فضاهای آموزشی با جامعه خود در تعامل و به عبارتی جامعه محور میباشند. هدف از مقاله حاضر یافتن کیفیت هایی در فضای معماری است که کالبد محیط یادگیری را به عاملی تحریک کننده برای دانشجو تبدیل کند. مساله اینجاست که چگونه کیفیت معماری فضاهای آموزشی، اهداف یادگیری جاری در فضا را تقویت میکند. فرض بر این است که با طراحی مناسب کالبد فیزیکی فضاهای آموزشی، میزان رضایتمندی از فضا افزایش پیدا کرده و باعث بهبود کیفیت آموزش میشود. برای دستیابی به اهداف پژوهش از روش تحقیق آمیخته ؛ ترکیبی از روش کیفی و کمی استفاده شده است . در بخش اول روش تحقیق از نوع توصیفی_تحلیلی با ماهیت کیفی میباشد و از مطالعات اسنادی و بررسی متون استفاده شده است ، در بخش دوم پژوهش از روش تحقیق توصیفی_پیمایشی با ماهیت کمی استفاده شده و پرسشنامه به عنوان ابزار سنجش بکار گرفته شده است . داده ها با استفاده از آمار توصیفی، گام به گام با نرم افزار spss v٢٢٠ ، جهت اثبات فرضیه ، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند و نتایج پژوهش تاکید بر ارتباط میان کالبد فضا، رضایتمندی از فضا و کیفیت آموزش دارد.
کلمات کلیدی: معماری، کیفیت آموزش ، کالبد فضای آموزشی، رضایتمندی از فضا، کیفیت معماری فضای آموزشی.
١. مقدمه
معماری فرآیند فرهنگی بسیار تأثیرگذار بر ذهنیت جوامع بشری است ، آموزش و به تبع آن فضاهای آموزشی بیشترین اثر و نقش را بر ذهنیت جوامع به عهده دارند. آموزش معماری در سطوح مختلف ، وجهی از آموزش عالی است که به دلیل نقش آن ، از روش و فرآیند ویژه ایی برخوردار است . بسیاری از موضوعات مرتبط با امر آموزش معماری نیز به تبع همین ساختار، همواره به صورت ویژه مورد پیگیری بوده اند بنابراین تاثیر آموزش و کیفیت فضایی کالبد هم از مهمترین آنها به شمار میرود. لاوسون ، یکی از برجسته ترین نظریه پردازان معماری اعتقاد دارد، از میان تمامی پروژه های معماری که میبایست طراحی شوند، هیچ یک به اندازه طراحی فضاهای آموزشی نمیتواند جذاب و دل انگیز باشد، چرا که بسیاری از فعالیت های مهم انسانی و رشد و آموزش در آن میانجامد معماری فضاهای آموزشی تاثیر بسزایی در یادگیری دانشجویان دارد. تحقیقات رابطه واضحی بین کیفیت فضای آموزشی، کالبد و آموزش را نشان میدهد فضاهای آموزشی زمانی میتوانند مفهوم رشد و دانش نسل های آینده را در نظر بگیرند که زمینه ای ثمربخش و دارای فضایی مناسب برای رشد خلاقیت و محیطی محرک برای آزاد کردن اندیشه باشد. پس فضاهای آموزشی باید بتوانند امکان این انعطاف پذیری را فراهم کنند. بدین منظور درمقاله حاضر، ابتدا به موضوع آموزش معماری، نظام های آموزشی، کالبد فضایی وارتباط کالبد و خلاقیت پرداخته شده ، در راستای فرضیه مطرح شده و به منظور دستیابی به عوامل کالبدی تاثیرگذار بر میزان رضایتمندی و کیفیت آموزشی، پیمایشی در این زمینه با استفاده از پرسشنامه در جامعه آماری موردنظر انجام شده است و عوامل استخراج شده مورد تحلیل و توصیف قرار گرفته است .
٢. آموزش معماری
١.٢. دیدگاه ها ونظریات
به نظر میرسد بررسی دیدگاه ها و نظریات صاحبنظران میتواند جنبه های تاثیرگذار را نمایان سازد. ویتروویوس معتقد بود که معمار باید در کلیه عرصه های محیطی، موضوعات اجتماعی و فرهنگی، سنت های هنری و فنون ساخت وساز آموزش ببیند. او معتقد بود که معمار باید با هندسه ، حساب ، علم منظر، تاریخ ، فلسفه ، موسیقی (آکوستیک )، پزشکی، حقوق وستاره شناسی آشنایی داشته باشد. آلبرتی با تاکید بر اهمیت تربیت نظری و هنرمندانه بر آن بود تا معمار را از یک سازنده صنعتگر به یک شخصیت والای علمی ارتقا دهد و در نتیجه آموزش معمار بیشتر از جنبه اجرایی و تولیدکنندگی ، جنبه هنرمندانه و انسان شناسانه یافت به عقیده وگان جدایی آموزش نظری از آموزش عملی، که امروز مرسوم است ، ارتباط ناچیز بین شکل و معنا و ناکامی در پیوند علم و عمل است به عقیده ویتروویوس ، معمار از آن رو باید آموزش های فراوان ببیند و با دانش های گوناگون آشنا باشد که تمامی فعالیت های انجام شده توسط سایر هنرمندان طبق نظر او به کار گرفته شود سوزوکی معتقد است هیچگونه اصول و عقیده ای نباید به فرآیند طراحی حاکم شود.
آموزش معماری باید با تحقیق درسطح وسیعی همراه باشد، تا درکنار این تحقیقات بتوان به مبانی پی برد معماری یک هنر جدا از واقعیت نیست ، معماری لبه بین هنر و انسان شناسی، بین جامعه و دانش و بین تکنولوژی و تاریخ است
آنچه آموزش معماری را دشوار میکند، تنوع وچند محوری بودن دانش ها و معارف مورد نیاز آن است
سرکریستوفررن معتقد است که معماری حاصل زیبایی، استحکام ، پایداری، آسایش وآسودگی است نبیل ابودایه در ارتباط با آموزش معماری اظهار میدارد: آموزش طراحی باید در بردارنده تنوع روش ها باشد و آن انحصاری نیست ، دانشجویان باید در معرض تجربیات متنوع آموزشی قرار گیرند
٢.٢. تقابل آموزش جوامع سنتی و جدید
آموزش معماری در جوامع سنتی هم چون هنرهای دیگر، در قالب نظام چهره به چهـره یـا اسـتاد و شـاگر بـوده اسـت .
انقلاب صنعتی، به عنوان رویدادی بزرگ در دوران معاصر غرب ، و پدیده هـای ناشـی از آن سـبب تقسـیم وظـایف معمـار و شکل گیری حرفه ی جدید مهندسی شده است . آموزش معماری درایران دارای سـه لایـه ی آمـوزش آکادمیـک ، آمـوزش در دفاتر کار و آموزش کارگاهی است ،که در گذشته این لایه ها به هم متصل بوده ولی در حال حاضر از هم جدا شده اند. همین عامل باعث به وجود آمدن مشکلات زیادی در معماری معاصـر گردیـده اسـت اسـتادکار، مـاهر و ورزیـده ، سـالها بـا شاگردان خود که از متن جامعه و مردم کوچه و بازار بودند به طور مستقیم و بدون واسطه کار میکرد، این نزدیکی ارتبـاط و تماس مداوم استاد با شاگرد و با مردم (کارفرما) باعث می شد تا نتیجه کار یـک معمـار، همـانی باشـد کـه صـاحب کـار میخواهد و میپسندد طرز جدید آموزش ، نگاهی دیگر به معماری و آموزش دارد. نگاه کردن به دست اسـتاد جـای خود را به «گوش دادن به حرف استاد» داده است . کسب مهارت واقعی در عمل ، تبـدیل بـه کسـب مهـارت هـای تجریـدی شده است . آنچه امروز تحت عنوان کلی آموزش معماری مورد بحث وبررسی قرار میگیـرد، در دو راسـتای قابـل تفکیـک و تشخیص است : ” آموزش معماری” : آموزش معماری آنگاه امکان مییابـد کـه تعریفـی کامـل ، شـامل ، معلـوم و مقبـول از معماری وجود داشته باشد که بتوان آن را آموزش داد. آموزش سنتی معماری ایران و نیز آموزش در مکتب هایی چون بوزار و باهاوس نمونه هایی از آموزش معماری هستند که هریک تعریفی جامع و مانع را از معماری مدنظر داشتند و با تمام توان ، به آموزش آن میپرداختند. “پرورش معمار” : پرورش معمار آن است که بدون هدف قرار دادن شـکل و تعریفـی خـاص از معماری، به کشف و پرورش ویژگیها و استعدادهای شاگرد پرداخته شـود، هـدف تولیـد معمـار مـیباشـد و معمـار، خـود معماری را به وجود خواهد آورد. پرورش معمار هنگامی ضرورت مییابد که معماری روز و معمـاری موجـود، فاقـد کیفیـت مطلوب بوده و ارزش آموزش دادن نداشته باشد یکی از روش های محوری در آمـوزش معمـاری پـرورش خلاقیـت و آفرینندگی در دانشجویان میباشد که در مکتب جدید آموزش معماری به ایـن روش خیلـی اهمیـت داده انـد و آن را ایـده جدید مکاتب تربیتی میدانند و سراسر نظام آموزشی باید به سمت رشد و تعالی این گوهر خدادادی جهـت گیـرد. فرآینـد آموزش معماری با «قابلیت فردی» دانشجو آغاز شده با «کسب دانش و مهارت » تداوم یافته و با «مقبولیـت اجتمـاعی» بـه سامان میرسد(شکل ١).
شکل ١- نمودار روند آموزش معماری . ماخذ :[نگارندگان ]
درجدول ١ تفاوت های ارکان فرآیند آموزش معماری در شیوه سنتی و جدید نشان داده شده است .
جدول ١- فرآیند آموزش معماری در شیوه سنتی وجدید
ماخذ :[نگارندگان ]
٣.٢. نظام آموزش معماری
چنانچه نظام آموزشی هرکشور هماهنگ با تحولات و دگرگونیهای اجتماعی آن جامعه عمل کند، آن جامعه پیشرفت خواهدکرد. ازسوی دیگر تعدد و تنوع فضاهای آموزشی با نظام تعلیم و تعلم درآن فضا در ارتباط بوده و خرده فضاهای یک مجموعه دانشگاهی بر اساس ساختار نظام رایج در آن مجموعه ، شکل میگیرددراین بخش ، مهمترین نظام های آموزش معماری در کشورهای مبدع معماری نوین و تاثیر آن ها بر طراحی ساختمان دانشکده های معماری، مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. بزرگترین تفاوت نظام آموزشی در بوزار با سایر سیستم های آموزشی در این بود که در بوزار تاکید اصلی بر طراحی معماری بود و دروس نظری فقط برای درک بهتر و آمادگی بیشتر دانشجویان تدریس میشده است ، حال آنکه در مدارس معماری که اصول باوهاس را در امریکا ترویج میدادند، طراحی معماری واژه ای جداناپذیر از معماری تلقی میشد و به همین دلیل آن را جدای از ساختمان تلقی نمیکردند در نظام بوزار شاگردان هر آتلیه حق ورود به آتلیه های دیگر را نداشتند. منظور از این سنت این بود که ، ایده طرح هیچ دانشجویی به سرقت نرود و از آتلیه ای به آتلیه دیگر مسافرت نکند[١۵]. دراین سیستم کرکسیون بدین ترتیب صورت میگرفت که استاد پشت میزی مینشست و شاگردان دور او حلقه وار میایستادند، در کرکسیون تمام شاگردان از سال نخست تا آنان که کارشناس نزدیک به پروژه نهایی بودند شرکت داشتند و هر شاگرد، راهنمایی استاد را نه تنها در مورد کار خود بلکه در مورد کار سایر دانشجویان نیز میشنید “مدرسه معماری باوهاس مرکب از چندین کارگاه برای کارهای دستی بود همانند نجاری، مبل سازی و … هدف از این کارگاه ها درست بر خلاف بوزار آموزش معماری با ساختن بود و نه با طرح ” از ویژگیهای نیک و بارز نظام آموزشی باوهاس ، دیگر آنکه این مدرسه تنها مکانی برای آموزش های تئوری نبود، بلکه در تولید و ساخت نیز پیشتاز بود و همچنین کارهای طراحی و تولید حرفه ای نیز به این مدرسه ارجاع میشد که خود عامل مهمی در پیشرفت و موفقیت دانشجویان بود. نظام های آموزشی معماری(بین المللی- معاصر- سنتی ایران – مدارس هنر و معماری) و مولفه های تاثیرگذار بر هر یک از این نظام های آموزشی در (شکل ٢) مشخص شده است .

شکل ٢- نظام های آموزشی معماری و مولفه های تاثیرگذار بر آن ها. ماخذ :[نگارندگان ]
۵.٢. مشکلات آموزشی
یکی از مشکلات آموزش معماری فقدان نظام آتلیه ای است . آثار مثبت این نظام ساعتهای زیادی است که دانشجو در محیط آموزشی به سر میبرد. تماس با دانشجویان سالهای بالاتر و رقابت با کارگاه های دیگر موجب میشود که دانشجویان خود به خود تجربیاتی را کسب کنند جنبه کالبدی فضای آموزش معماری باید به گونه ای باشد که ، نه تنها عملکرد آموزش معماری در آن جای گیرد، بلکه سیستم آموزش معماری، طراحی معماری که شکل دهنده فضاهای آموزشی مثل آتلیه ها یا کارگاه ها میباشد، بتواند در آن کالبد به طرز مناسبی عمل نماید. یکی از مشکلات دانشجویان کمبود فضا و امکانات آموزشی نسبت به تعداد دانشجویان است ، این مشکل را میتوان یا با گسترش امکانات و یا کاستن از تعداد دانشجویان حل کرد. تاثیرگذاری فضاهای آموزشی بر اندیشه معماران ، مرتبط با نحوه طراحی و سبک های استفاده شده دراین فضاها میباشد.
٣. کالبد و فضای آموزشی
کالبد را میتوان زبان فضا دانست ، چرا که آنچه را معماران در فضا میخواهند بیان کنند را با توجه به کالبد بیان میکنند. به همین دلیل کالبد دارای اهمیت ویژه ای در آفرینش فضا است . در واقع میتوان کالبد را زبانی یا واسطی برای انتقال مفهوم فضا به انسان بیان نمود که به عنوان ابزاری کارآمد در اختیار طراحان و معماران قرار دارد. آنچه شخصیت آدمی را شکل میدهد، بی شک متاثر از فضایی میباشد که در آن پرورش یافته است محیط فیزیکی و کالبد به سبب ساختار خود میتواند تعاملات و در پی آن فرآیند یادگیری را تقویت یا تضعیف نماید[١٩]. فضای آموزشی تنها یکی از عوامل و یکی از راهبردهای رسیدن به هدف آموزش است و مسلم است پاسخی که فضای آموزشی به تنهایی میدهد، برای رسیدن به مقصود کافی نیست و این هدف در کنار سایر عوامل محقق میشود. بنابراین ، فضای آموزشی پوششی برای عوامل دیگر نخواهد بود، هدف از فضای آموزشی در حیطه ی وظایفش طوری تعیین میشود که به عنوان یکی از عوامل در زیر مجموعه ی آموزش بتواند سهم خود را برای رسیدن به مقصود ادا کند
١.٣. کیفیت فضای آموزشی معماری
کیفیت فضاهای آموزشی با توجه به نوع نظام آموزشی تقسیم بندی میشوند. از عوامل بسیار موثر تربیتی در آموزش و پرورش نوین ، کیفیت معماری در فضاهای آموزشی است در فضاهای آموزشی، توجه به کیفیت فضایی مانند نورپردازی در فضا، رنگ فضا، تجهیزات و مبلمان مورد استفاده آرایش فضایی، مصالح و بافت درطراحی فضاها، رعایت استانداردها و شاخصه های کیفی و توجه به طراحی فضاهای باز متنوع و نیمه باز در همجواری فضاهای آموزشی خصوصا در طبقات مختلف ساختمان و ایجاد ارتباط بصری بین فضاها از عوامل بسیار مهم و تاثیرگذار در بالابردن سطح کیفی محیط و فضاهای آموزشی محسوب میشود فضاهای یادگیری باید متنوع باشد و دانشجو در طراحی فضاهای مربوط به خود و نحوه چیدمان آنها امکان دخالت داشته باشد. جداسازی عملکردی فضاهای آرام از فضاهای پر سروصدا در بحث آموزش قابل توجه است . دسترسیهای افقی از جمله راهروها، دسترسی عمودی مانند پلکان چون فضاهای مکث باید مناسب ، سریع و خوانا باشد و ارتباط مناسب بین فضاها فراهم گردد. استفاده از فضاهای لابی و سرسراها به عنوان نمایشگاه آثار دانشجویان معماری و نمایش ماکت ها در جهت آموزش و یادگیری موثر است . فضاهای آموزشی به یک فضای آموزشی مطلوب نیازمندند تا با ایجاد رضایت از فضای آموزشی در دانشجو، راندمان یادگیری را افزایش دهند.
٢.٣. خلاقیت در ارتباط با کیفیت کالبد وآموزش
مطالعات نشان میدهد که فضاهای آموزشی میتوانند باعث رشد یا بازدارنده یادگیری باشند. این اعتقاد وجود دارد که مدل های جدید آموزشی نیازمند حرکت ، کار گروهی و پویایی دانشجویان در کنار کالبد مناسب آموزشی است . روش تدریس مناسب و کالبد فضاهای آموزشی از مهمترین پایه های کیفیت بخش آموزش محسوب میشود شکوفایی خلاقیت و نوآوری از مباحث مهم و با اهمیت دنیای امروز است و پیشرفت و توسعه فضاهای آموزشی به این عامل بستگی دارد، از این جهت پایداری، پویایی و موفقیت های نهادهای مختلف ، حرکت با محوریت نوآوری است خلاقیت موهبتی نیست که افرادی خاص از آن برخوردار باشند و همچنین خصوصیتی ذاتی و ارثی هم نیست ، چون میتوان با کاربرد شیوه های مناسب ، تفکر خلاق را پرورش داد خلاقیت شکل دادن به تجربه ها در سازمان بندیهای تازه است
خلاقیت ارائه کیفیت های تازه ای از مفاهیم و معانی میباشد پرورش استعدادهای خلاق ، مستلزم بسترسازی و وجود زمینه رشد است خلاقیت یا آفرینندگی یکی از ویژگیهای تفکر آدمی است و بیتردید پرورش آن یکی از مهمترین هدف های فضاهای آموزشی به شمار می آید بدون شک یکی از مهمترین اهداف آموزش ، تفکر خلاق است . در نظام آموزشی نیز عناصر مختلفی وجود دارد که هر کدام به سهم خویش در پرورش خلاقیت اهمیت دارند و آنچه مسلم است اینکه فضا در کیفیت آموزش و بروز خلاقیت ، نقش بسیار مهمی ایفا میکند. در نتیجه میان تنوع محیط کالبدی و خلاقیت رابطه ای وجود دارد. زمینه تاثیر کالبد فضای آموزشی بر خلاقیت ، رنگ ، بافت ، سایه و روشن ، نور، صدا، فرم و چگونگی ترکیب آنها، کاربری فضاها و تغییر و تنوع آنها در طول زمان و خلاصه تمامی گوشه های فضاهای ساخته شده میتواند برجنبه های جسمی، شناختی و روانی انسان موثر باشد و میتواند انگیزش لازم برای تفکر خلاق را موجب گردد
عرصه بندی و تفکیک بخش اداری و آموزشی در فضای آموزشی باعث آرامش دانشجویان میگردد ایجاد منظره در محیط طبیعی به رشد خلاقیت کمک میکند یکی از مهمترین فضاهایی که دانشجویان زمان بیشتری را در آن سپری میکنند کلاس های درسی میباشد، میزان رضایت از این فضا به جهت بروز خلاقیت در کلاس های درسی، مهم تلقی میگردد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد