مقاله چالش های برنامه ریزی استراتژیک وبرنامه ریزی شهری موفق

word قابل ویرایش
21 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
تغییرات پیچیده در جامعه ی جهانی، دست اندرکاران جوامع را وا میدارد تا برنامه هایی را ارائه کنند که با شرایط معاصر تناسب بیشتری داشته باشد. لذا در دهه های پایانی قرن بیستم ،بحران برنامه ریزی شهری در اکثر نقاط جهان ، ابعـاد گسـترده ای پیـدا کرد. چنین تحولاتی موجبات تغییر برخورد با شهر از شیوه ایستا به روشی پویا شد و برنامه ریزی استراتژیک به ابزاری نیرومند برای مدیران شهری به منظور ساماندهی شهرها،مبدل گشت .امروزه ، توجه به برنامه ریزی استراتژیک در موفقیت برنامـه هـای کلان شهری، غیر قابل انکار است و از آن جایی که ، این نوع برنامه ریزی با چالش های متعددی روبـه رو مـیباشـد، شـناخت ایـن تنگناهاجهت دستیابی به الگوی موفق برنامه ریزی شهری ،ضروری به نظر میرسـد.فقـدان رویکـرد برنامـه ریـزی اسـتراتژیک شهری دقیق و مناسب ، تدوین برنامه های غیرواقع بینانه ، فقدان اجماع میان تصمیم گیران و نیـز عـدم تناسـب اسـتراتژیهـای تدوین شده با برنامه های بالادستی در برنامه های توسعه ی شهری از جمله مهم ترین چالش ها در ایـن زمینـه اسـت . از ایـن رو، مدل مفهومی ارائه شده ،چالش های برنامه ریزی استراتژیک موثر در برنامه ریزی شهری موفق را مورد بررسی قرار میدهـد. لـذا این مدل ،راهنمایی جهت تحقیقات آتی بوده و به عنوان الگویی به منظور تقویت مولفه های برنامه ریزی شهری موفق از طریـق توجه به چالش های برنامه ریزی استراتژیک ودرک نقش موثر آن در اداره ی مطلوب شهری ، مطرح میگردد.
کلید واژه ها:برنامه ریزی استراتژیک -چالش های برنامه ریزی استراتژیک -برنامه ریزی شهری -برنامه ریزی شهری موفق
مقدمه
شهرها به سرعت در حال رشد هستند. طبق برآوردها تا سال ٢٠٣٠میلادی، دومیلیارد نفر بـه جمعیـت منـاطق شـهری افـزوده خواهد شد و بیشتر تاثیرات این افزایش ،در کشورهای جهان سوم احساس میشود. از سویی دیگر، مراکز شهری کوچـک و متوسط بیش از۵٠درصد از جمعیت شهرنشین جهان را تشکیل میدهند. لذا،استفاده از مدیریت و برنامه ریزی شهری متناسب با نیازها و منابع شهر بسیار ضروری به نظر میرسد.از آن جایی که کلان شهرهای ایران نیزاز جملـه بزرگتـرین شـهرهای جهان محسوب میشوند، شناخت آن هابه منظورپیداکردن راه حل هایی برای مشکلات شهری حائز اهمیت اسـت .از دیگـر سو، پیچیدگی و سرعت تغییرات در جامعه ی جهانی دست اندرکاران جوامع را وا میدارد تا سیاست ها و برنامه هایی را ارائه کنند که با شرایط معاصر تناسب داشته باشد.در چنین محیطی، مدیران و رهبران سازمان باید استراتژیک فکـر کـرده و عمـل نمایند. بدین منظوربهره گیری از برنامه ریزی استراتژیک به عنوان یک ضرورت در دولت ها،سازمان ها و جوامع مطرح شده است
.مدیریت استراتژیک ، خاص دوره تغییرات سـریع محـیط درونـی و بیرونـی سـازمان ، عصـر دگرگـونی سـاختارهای نظـام اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، عصر تحولات ناگهانی و غیرقابل پیش بینی، عصرکمیابی و بحران انرژی، منابع اولیه و آلودگیهـای محیط زیست است .لذا میتواند ابزاری کلیدی در رویارویی با معضلات شهری و دستیابی بـه آینـده ی بهتـر، از جنبـه هـای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، زیست محیطی و … محسوب گردد.از نظـر هـوفر (٢٠٠۶)ایـن نـوع برنامـه ریـزی، از مهم ترین ارکان مدیریت است که زمان حال سازمان را بـه آینـده آن پیونـد مـیدهـد .همـان طـور کـه کـلان شـهرهـای پیشرفته ای همچون لندن ، استانبول ، بارسلون ، پاریس ، سانفرانسیسکو، تورنتو و لیسبون و … از این رویکـرد نـوین برنامـه ریـزی بهره میگیرند، برنامه ریزی استراتژیک میتواند ابزاری کلیدی در رویارویی با معضـلات شـهری و دسـتیابی بـه آینـده بهتـر، از جنبه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، زیست محیطی و … محسوب گردد .به طور مثال طرح راهبردی توسعه لندن توسط شهردار این شهر در سال ٢٠٠٠تهیه گردید که شامل محورهایی از جمله ارتقـای توسـعه اقتصـادی و ایجـاد ثـروت در لندن ، ارتقای کیفیت محیط زیست در لندن ، برابری مردم در قبال فرصت ها و هماهنگی طرح با چارچوب های فرامرزی، ملـی و محلی بود. چنین طرحی در استانبول در سال ١٩٩٨تهیه شده بود که اهدافی چون ارتقای استانبول در حد شهری جهـانی بـا حفظ هویت تاریخی -فرهنگی و حفاظت از ارزش هـای تـاریخی-فرهنگـی و طبیعـی آن ، کـاهش فشـار منطقـه کـلان شـهری استانبول بر مراکز قدیمیتر و حفاظت از بافت این گونه مراکز و گسترش مراکزعلمی، بین المللـی، هنـری و تفریحـی را در نظـر داشت . اما برنامه ریزی راهبردی شهری در بارسلون اسپانیا در سال ١٩٩٠طی دو مرحله تهیه شده است که اهـداف عمـده ای را در برداشت . به طور مثال شکل گیری بارسلون به عنوان کلان شهری اروپایی و باکیفیت زندگی بالا و حوزه نفـوذ گسـترده تـر در منطقه مدیترانه و بهبود سطح خدمات رسانی به موسسات صنعتی به منظور ایجاد حوزه ی تاثیر شهر بارسلون در شبکه ی جهانی به عنوان اهداف این طرح در بارسلون مطرح گردیدند . بنـابراین مـیتـوان بـا شـناخت چـالش هـای مطـرح در ایـن نـوع برنامه ریزی در حوزه ی شهری، جهت گیریهای صحیحی را برای شهرهای پیشرفته ، مرفه و مطلوب ترسیم نمود.
١- برنامه ریزی استراتژیک
١-١-مفهوم برنامه ریزی استراتژیک
برنامه ریزی با عمل در آینده روبه رو بوده ، با تخصیص منابع سروکار داردوکوششی آگاهانه اسـت کـه از طریـق سـازمان هـا بـه منظور دستیابی به اهدافی مشخص یـا حـل مشـکلات انجـام مـیگیـرد .از دهـه ی ١٩٨٠تـاکنون مفهـوم اسـتراتژی در برنامه ریزی و مدیریت گسترش یافته است . استراتژی رامجموعه ای ازاقدامات و سیاست هایی دانسته اندکه جهـت گیـری کلی را مشخص ساخته وچگونگی نیل به اهداف کلان را تعیین مینماید. براین اساس ، برنامـه ریـزی اسـتراتژیک ،فرآینـدی است که طی آن ماموریت ها، فرصت ها و تهدیدها، نقاط قوت و ضعف و نیز استراتژیهای سـازمان بـه عنـوان عناصـر اصـلی آن مشخص و تدوین میشوند .ملکی (٢٠٠۵) برنامه ریزی استراتژیک راتلاشی سازمان یافته و منظم برای اتخـاذ تصـمیمات بنیادی و انجام دادن اقدامات اساسی میداندکه سمت گیری فعالیت های یک سازمان با دیگر نهادها را در چارچوب قانونی شـکل میدهد.دلیل فرایندی بودن برنامه ریزی استراتژیک ، در نوع پدیده هایی است که برای آن ها برنامه ریزی صورت مـیگیـرد
آن چه برنامه ریزی استراتژیک را از سایر اشکال برنامه ریزی متمایزمـیسـازد، ضـرورت تشـکیل فرآینـدی بـرای انتخـاب اطلاعات جمع آوری شده ،تجزیه وتحلیل هدفمند، تدوین اهداف و سیاست ها،مشارکت تصمیم گیـران اصـلی، تنظـیم و ارزیـابی گزینه ها،سنجش امکانات بالقوه آینده نسبت به تصمیمات و اقدامات امروز و در نهایت تاکید بر نحوه ی اجرا و اطمینان از انجـام موفقیت آمیز آن میباشد.برنامه ریزی استراتژیک با مطرح ساختن اهداف کلان و تبیین رسالت های سازمان ، مـدیران را در انجام فعالیت هایشان هماهنگ میسازد. این برنامه ، فراگیر بوده ، برنامه های عملیاتی سازمان را در بر میگیـرد، بـه آن هـا جهـت میبخشد،امکانات و محدودیت های درونی و بیرونی سازمان را مدنظر دارد و با توجه به آن هـا،پـیش بینـیهـای خـود را انجـام میدهد.جامعیت و گستردگی این نوع برنامه ریزی ایجاب میکند که با مشارکت مدیران ، استراتژیست ها و یا کارشناسـان خارج از سازمان انجام گیرد واجماع دیدگاه ها، دانش و تجربیات چندین مدیر و کارشـناس موجـب مـیشـود کـه اسـتراتژی از استحکام و کیفیت بالاتری برخوردار شود.ازنظر پارانل (١٩٩۴) ویژگیهای برنامه ریزی اسـتراتژیک شـامل درون گرایـی و برون گرایی، یکپارچگی وظیفه ای، مشارکت افراد کلیدی، استفاده از تکنیک های تحلیلی، خلاقیت در برنامـه ریـزی و تمرکـز بـر کنترل میباشد.علاوه بر موارد مذکور، برنامه ریزی استراتژیک مشتمل بر مراحل و گام هایی است که در ادامـه شـرحی از آن بیان میگردد.
٢-١-مراحل برنامه ریزی استراتژیک
مازور (١٩٩٨) چهار مرحله ی اساسی در برنامه ریزی استراتژیک را شامل چشم انداز، ماموریت ، اهداف کلان واستراتژی مـیدانـد ورودیهای این فرایند، ماموریت هاو فلسفه ایجاد سازمان ، ارزش های بنیادی سازمان و مدیران ارشد اجرایـی، شـناخت و تعیین حوزه تاثیرات محیط درونی و بیرونی سازمان و جمع آوری داده هـای مـورد نیـاز و اهـداف و الگوهـای رفتـاری ذینفعـان سازمان و خروجیهای آن ، تعیین ماموریت های جدید سازمان ، بیانیه ارزش های سازمان ، بیانیه چشم انداز و اهداف کیفـی کـلان میباشد.بریسون نیز الگویی را برای مراحل فرآیند موردنظـر مطـرح کـرده اسـت کـه شـامل آغـاز فرآینـد برنامـه ریـزی استراتژیک وحصول توافق درباره ی آن ، تعیین و شناسایی دستور سازمانی، روشن ساختن رسالت و ارزش های سازمانی، ارزیـابی محیط خارجی (شامل فرصت ها و تهدیدها)، ارزیابی محیط داخلی (شامل نقاط قوت و ضعف )، شناسایی مسائل اسـتراتژیکی کـه سازمان با آن مواجه است ، تنظیم استراتژیها برای مدیریت مسائل استراتژیک و نهایتا برقراری دیدگاه سـازمانی کارسـاز بـرای آینده میباشد. این هشت مرحله باید به اجرا، نتیجه گیری و ارزیابی منتهی گردد.تا این جا مفهوم ، مراحـل و ویژگـیهـای کلیدی برنامه های استراتژیک مشخص گردید اما نکته قابل توجه آن است که برنامه ریزی استراتژیک ،بـا چـالش هـای متعـددی روبه روبوده ودرک و توجه به این تنگناهادر هدایت موفقیت آمیز این برنامه ها حائز اهمیت است .
٣-١-چالش های برنامه ریزی استراتژیک
به طور کلی در هر برنامه ریزی ،موانع و محدودیت هایی وجود دارد که میتوان به وقـایع و بحـران هـای محیطـی، مقاومـت هـای داخلی وپرهزینه بودن برنامه ریزی اشاره نمود. از این رو برنامه ریزی ،کاری سخت و پرمشقت بـوده و بـه تبحـر زیـاد، خلاقیـت ، قدرت تجزیه و تحلیل و استنتاج فراوان نیازمند است .ناپایداری زیرساخت های اقتصـادی-اجتمـاعی شـهر، ناهمـاهنگی در نظام برنامه ریزی و مدیریت توسعه و عمران ، مشکلات حقوق مالکیت و مقررات کاربردی زمین ، ضعف بنیادهای مدیریت شـهری و برنامه ریزی محلی و ضعف بنیادهای مشارکت در توسعه و عمران شهری، برخـی از مهـم تـرین موانـع و تنگناهـای موجـود در کاربرد الگوی برنامه ریزی استراتژیک در برنامه های شهری مـیباشـند .از دیگـر سـو، بهینـه سـازی و تثبیـت سـاختارهای برنامه ریزی و مدیریت شهری از مهم ترین چالش های پیش روی شهرها در کشورهای درحال توسـعه و بـه ویـژه کـلان شـهرهای آن ها است . برطبق تحقیقات الادوانی (٢٠٠١)، پچلانر و سااوروین (٢٠٠٢)، اوکوموس (٢٠٠٣) و رحیم نیا وهمکارانش (٢٠٠٩) چالش های برنامه ریزی استراتژیک ،مشتمل بر هفت مورد میباشد. این موارد عبارتند از : فقـدان رویکـرد برنامـه ریـزی استراتژیک دقیق و مناسب ، فقدان نقش موثر برای استراتژیست ها در تدوین برنامه ها، فقـدان سیسـتم آموزشـی و اطـلاع رسـانی مناسب به منظور بسترسازی فرهنگـی برنامـه ریـزی، فقـدان اجمـاع بـین تصـمیم گیـران ارشـد سـازمان ، تـدوین برنامـه هـای غیرواقع بینانه و ایده ی آلی، بازه زمانی محدود برای تدوین برنامه هاوعدم تناسـب اسـتراتژیهـای تـدوین شـده بـا برنامـه هـای بالادستی .چالش های مذکور که در شکل (١) نیز نمایان میباشد، در مقاله حاضر مدنظر قرار گرفته شـده است .لذا تاکید این مقاله ، بر روی چالش هایی است که مشخصا در مرحله ی برنامه ریـزی رخ داده و موجـب بـروز مشـکلاتی در مراحل اجرا و ارزیابی میشود. با درک چالش های برنامه ریزی استراتژیک ، چنین به نظر میرسـد کـه شـناخت هـر چـه بیشـتر مفهوم برنامه ریزی شهری و آگاهی از مولفه های یک برنامه شهری مطلوب ، میتواند بـه سـاماندهی بهتـر مسـائل شـهری کمـک نماید.

شکل (١) : چالش های برنامه ریزی استراتژیک
٢- برنامه ریزی شهری
١-٢-مفهوم برنامه ریزی شهری و عناصر اصلی آن
برنامه ریزی شهری، کوشش اندیشمندانه و سیستماتیک برای به کارگیری منابع و امکانات یک شهر به بهتـرین و باصـرفه تـرین صورت ممکن است که حفظ و نگهداری و هم چنین ایجاد محیطی مرفه ، سالم و دلپذیر برای زندگی آدمیان حاصل شـود .
از جمله عناصر مهم در برنامه ریزی شهری ،انعطاف پذیری، مشارکت و حکومت محلی اسـت .برنامـه ریـزی شـهری، هـم از نظـر اهداف و مقاصد و هم از نظر روش ها و وسایل اجرایی میباید در انطباق با طبیعت پویا و تحول پذیر شهر و شهروندان تهیه گردد و به اجرا درآید. این امر مستلزم رعایت اصل انعطاف پذیری در پیشنهادها و روش های اجرایی برنامه های شهری است که به نوبه خود، مستلزم رعایت اصل بازنگری و اصلاح مداوم است . این گونه برنامه ریزی،نیازمندتقسیم وظایف برنامه ریـزی میـان سـطوح مختلف مدیریت و تصمیم گیری براساس امکانات نهادها، جامعه ی محلی و مشارکت محلـی اسـت .بـه منظـور درک بهتـر مفهوم برنامه ریزی شهری، دستیابی به یک الگوی مطلوب در ایـن زمینـه و نیـز شـناخت جایگـاه برنامـه ریـزی اسـتراتژیک در برنامه های شهری، آگاهی از خاستگاه و رویکردهای این نوع برنامه ریزی حائز اهمیت است .
٢-٢-سیر تحول و رویکردهای برنامه ریزی شهری
ظهور انقلاب صنعتی در قرن هجدهم و تکامل سریع آن در طول قرن نوزدهم را میتوان سرمنشا بسیاری از پدیده هـای علمـی، فنی، اقتصادی و … دانست که در قرن حاضر خودنمایی مـیکننـد و از انعکاسـات فیزیکـی آن ، در محـیط شـهری، پایـه گـذاری شهرسازی جدید در عرصه جهانی است . ظهور و توسـعه صـنایع پیشـرفته ، اسـتقرار آن هـا در کنـار شـهرها و بـه دنبـال آن هـا مهاجرت های وسیع از مناطق روستایی به مراکز شهری و صنعتی، مشکلات عدیده ای برای شهرها به وجود آورد. با ظهور چنـین مسائلی ،برنامه ریزی در کلیه سطوح به ویژه در سطح شهرها مطرح گردید. وقوع جنگ هـای جهـانی اول و دوم و بـه دنبـال آن لزوم بازسازی مناسب و مطلوب شهرها، موجب غنای هر چه بیشتر علم برنامه ریزی شهری شد .از جمله تحـولات بنیـادی در نظام برنامه ریزی و مدیریت شهری در دهه های پایانی قرن بیستم ، تضعیف سلطه ی فکری و عملی طرح های جامع ، بوده است

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 21 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد