دانلود مقاله ارزیابی اثرات حضور گردشگران بر منابع زیست محیطی (نمونه موردی: منطقه باستانی بیستون در شهرستان کرمانشاه)

word قابل ویرایش
8 صفحه
5700 تومان

چکیده

دستیابی به توسعه پایدار در گرو توجه به ارکان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی در یک جامعه است گردشگری به عنوان فعالیتی اثرگذار برتمامی ارکان توسعه، بیش از گذشته نیازمند مطالعه است. در این تحقیق به بررسی اثرات گردشگری منطقه باستانی بیستون در شهرستان کرمانشاه برجنبه های مختلف پرداخته شده، این پژوهش نشان می دهد که روند کنونی بهره برداری و استفاده بیش از اندازه از این منطقه طبیعی و باستانی علیرغم برخی برنامه های محدودکننده، فراتر از ظرفیت تحمل محیطی بوده .این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی و با استفاده از روش کتابخانه ای- اسنادی به جمع آوری اطلاعات مورد نیاز پرداخته و در نهایت به ارائه پیشنهاداتی در خصوص استفاده بهتر از منطقه گردشگری بیستون در رسیدن به گردشگری پایدار می پردازد.

کلمات کلیدی: ، گردشگری ، منابع زیست محیطی ،کرمانشاه، بیستون

۱٫ مقدمه

رعایت گردشگری به عنوان صنعتی نوپا در سال های اخیر تاثیرات زیادی بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جهان داشته است. ایجاد اشتغال، ارز آوری، تعادل منطقه ای، کمک به صلح جهانی، کمک به سرمایه گذاری در میراث فرهنگی، بهسازی محیط، کمک به بهسازی زیستگاههای حیات وحش، توسعه نواحی روستایی دارای جاذبه های گردشگری و جلوگیری از برون کوچی جمعیت و مانند آن، از جمله مزایای این صنعت بوده است.

-۱ دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا وبرنامه ریزی روستایی

-۲ مدرس دانشگاه پیام نور مرکز ارومیه

-۳ دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا وبرنامه ریزی روستایی

۱

اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار

در بخشهای کشاورزی ، منابع طبیعی و محیط زیست

در کنار مزایای این صنعت گردشگری بعضی عواقب منفی از جمله در اقتصادهای وابسته در زمینه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی در کشورهای گردشگر پذیر مشاهده شده است. در دهه های اخیر، اهمیت گردشگری در سطح بین المللی هم از لحاظ تعداد گردشگران و هم از لحاظ درآمد ارزی همواره و به طور بی سابقه ای در حال افزایش بوده است و پیش بینی می شود تا سال ۲۰۱۰ سالیانه بیش از یک میلیارد جهانگرد در سراسر جهان سفر کنند. در سال ۲۰۰۰ بیش از ۶۹۸ میلیون نفر به یک کشور غیر از کشور خود مسافرت کردند که در این میان حدود ۵۰۰ میلیلرد دلار، از این طریق عاید کشورهای میزبان شد. درآمد از طریق گردشگری با رشدی معادل ۱۰/۳ درصد بین سالهای ۲۰۰۳و ۲۰۰۴، به ۶۲۲ میلیارد دلار در سال گذشته میلادی بالغ شد.از کل درآمدهای جهانی توریسم در سال ۲۰۰۴، از نظر منطقه ای، ۵۲ درصد کشورهای اروپایی، ۲۱ درصد به قاره امریکا و ۲۰ درصد نیز به کشورهای آسیا و اقیانوسیه تعلق داشته است. درآمد کشور ایران، علیرغم دارا بودن پتانسیل های بسیار بالای گردشگری، معادل ۱/۷۷۷ میلیارد دلار یعنی تنها حدود یک هشتم درآمد کشور ترکیه گزارش شده است(صدرموسوی و دخیلی کهنوئی،۱۳۸۶،.(۲ مطالعات صورت گرفته در مناطق مختلف جهان نشان می دهد که همزمان با این رشد سریع، تاثیرات منفی توریسم نیز در حال گسترش بوده است. بنابراین، سیاست گذاران و برنامه ریزان هر کشوری باید برای افزایش درآمد از طریق گردشگری برنامه ریزی کنند ولی در عین حال با توجه داشته باشند که این افزایش نباید به بهای مخاطره افتادن توسعه پایدار گردشگری صورت پذیرد. تاریخچه گردشگری در ایران نشان می دهد که عواملی مانند ناآرامی های دوران انقلاب، سوء برداشتها از اوضاع داخلی ایران در جهان و آغاز جنگ تحمیلی باعث شده است که رکودی در جهانگردی ایران به وجود آید. گرچه در سالهای اخیر این صنعت از وضعیت روبه رشد نسبی در کشور برخوردار بوده است، اما این رشد در مقایسه با توان های توریستی کشور بسیار بطئی بوده است(صدرموسوی ودخیلی کهنوئی،۱۳۸۶،.(۲ با توجه به تاثیر ریاد گردشگری در زمینه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جوامع امروز، باید با نظری بلند و مدیریتی عالمانه، آگاهانه و با برنامه ریزی درست، در جهت گسترش آن تلاش کرده و آثار منفی آن را به حداقل رسانید. کرمانشاه با وجود قابلیت ها و جاذبه های گردشگری فراوان همچنان برای گردشگرها ناآشناست. حتی گردشگران داخلی نیز تا حدی با آن بیگانه اند. این استان با دارا بودن جاذبه های متعدد طبیعی مانند کوهستان، کوهها، سراب های زیبا، دره ها و دشت های سرسبز،چشمه های آب معدنی، غارها، آبشارها، رودخانه های دائمی و فصلی، همچنین آثار باستانی وتاریخی از جمله طاق بستان، کتیبه های بیستون، مجسمه هرکول، معبد آناهیتا، طاق فرهاد، سراب روانسر، سراب نیلوفر، غار آبی قوری قلعه…،همچنان از مواهب گوناگون صنعت گردشگری بی بهره مانده است(نورمحمدی،.(۱۳۹۱ توریسم استان نیازمند شناخت توانمندی ها و برنامه ریزی بلند مدت و نگرش واقع بینانه تمامی دستگاه های مرتبط با این صنعت می باشد.به دلیل اثرات چشمگیری که فعالیتهای گردشگری در اقتصاد مناطق جاذب گردشگران برجای می گذارند، توجه فراوانی به این زمینه از فعالیت معطوف می شود. پیچیدگی، تراکم و فشارهای موجود در زندگی های شهری، عده زیادی از مردم را متوجه طبیعت می کند و در این میان مناطقی که دارای توانهای طبیعی با ارزش تری باشند، بیشتر مورد توجه قرار می گیرد. به این ترتیب جریانات گردشگری به منظور بهره برداری از آرامش و زیبایی طبیعت، بدان سمت شکل می گیرد. این امر در کنار فواید اقتصادی، اجتماعی و حتی فرهنگی، سبب بروز مشکلاتی در طبیعت شده و چرخه موزون آن را برهم زند. این مقاله به بیان اثرات حضور گردشگران بر منطقه طبیعی باستانی بیستون که در مجاورت مراکزی پرجمعیت نظیر کلان شهر کرمانشاه و همچنین بر سر راه های ارتباطی بین »کرمانشاه – همدان« و »کرمانشاه – تهران« ، با قابلیت زیاد پذیرش و اعزام گردشگران قرار دارد، می پردازد، که حضور این گردشگران در این منطقه چه نوع جریاناتی در پی دارد و در چه سطحی مشکلات جدی زیست محیطی را به دنبال خواهد داشت.

۲٫ مبانی نظری

کلیه واژه گردشگری نخستین بار در سال ۱۸۱۱ در مجله انگلیسی به نام اسپورتینگ ماگازین مورد استفاده قرارگرفت در آن زمان این لغت به معنای مسافرت به منظور تماشای آثار تاریخی و بازدید از مناظر طبیعی برای کسب لذت بکار می رفت(محلاتی،۳:۱۳۸۰ ).در مورد گردشگری تعاریف مختلفی توسط افراد گوناگون صورت گرفته است مثلا مورفی،گردشگری را مسافرت افراد غیر ساکن به نواحی مقصد تعریف می کند،مادامی که اقامت آنها در مقصد طولانی نگردد که مقیم محسوب شوند(موحد؛.(۱۵:۱۳۸۶امروزه صنعت گردشگری در دنیا یکی از منابع مهم درآمد و در عین حال از عوامل موثر در تبادلات فرهنگی بین کشورهاست و به عنوان گسترده ترین صنعت خدماتی جهان حایز جایگاه ویژه ای است، ازاین رو بسیاری از کشورها در رقابتی نزدیک و فشرده در پی افزایش پیش از پیش منافع و عواید خود از این فعالیت بین المللی اند(کاظمی،.(۱:۱۳۸۷و در این بین می بایست اذعان نمود توریسم یکی از بزرگترین صنایع دنیا و ابسته به بخش عمده ای از اقتصاد جهانی است تعریف چنین پدیده ای با واژه های ساده دشوار است زیرا این پدیده از نظر اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و محیطی با زندگی انسانها و دولت ها آمیخته شده است.گردشگری به خاطر برخورداری از توانمندی بالا در خلق و ارتقاء مولفه های توسعه ملی،منطقه ای و شهری و روستایی همیشه مورد توجه و ستایش بوده است(درام-مور؛.(۱:۱۳۸۸در سال های اخیر گردشگری به عنوان صنعت بدون دود،منبع درآمد سرشار در تجارت جهانی و عنصر مهمی در بهبود موازنه بازرگانی و ترازپرداخت های بسیاری از کشورها شده است(ضرغام بروجنی،.(۱۳:۱۳۸۷توسعه گردشگری به عوامل و منابع اولیه بستگی دارد.جاذبه ها،امکانات اقامتی،پذیراییو

۲

اولین کنفرانس ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار

در بخشهای کشاورزی ، منابع طبیعی و محیط زیست

مجموعه ای از امکانات رفاهی باعث شکل گیری جریان گردشگری در هر منطقه ای می گردد.فراهم بودن هریک از عواملاصلی گردشگری باعث افزایش جریان گردشگری اعم از درآمدو اشتغال در این بخش می گردد.بازدیدکنندگان جمعیت علاقه مند و توانا در سفر را توریسم می نامند و توریسم را به عنوان تقاضا وعرضه که شامل انواع مختلفی از حمل و نقل،جاذبه ها،تسهیلات و خدمات برای گردشگری و اطلاعات توریستی است تشخیص می دهد(موحد،۲۵:۱۳۸۱،.(۲۶صنعت گردشگری در صورت گام برداشتن در مسیر اصولی و برنامه ریزی شده،نه تنها آثار و نتایج زیان باری برای طبیعت و محیط زیست نخواهد داشت بلکه بهترین حامی و ناجی طبیعت خواهد بود. کشور ایران که دارای توانایی های بالقوه عظیمی در زمینه های طبیعی و اکوتوریسمی و تاریخی….است نباید خود را از این جریان اقتصادی دور نگه دارد(همان،.(۱۴:۱۳۷۸در کشور ما بخش گردشگری بعد از بخش های کشاورزی،صنایع غذایی وساختمان ،مهمترین بخش از لحاظ ضریب اشتغال است به ازای ورود هر جهانگرد،۸ شغل شامل ۳ شغل مستقیم در هتل ها،آژانس ها و سرویس های میان راهی و ۵ شغل غیرمستقیم رانندگی،خدمات فرودگاهی،صنایع دستی،پشتیبانی و خدمات بهداشتی ایجاد خواهد شد(کارگر،.(۱۴۴:۱۳۸۶به همین دلیل بسیاری از سیاست گذاران،توسعه گردشگری را سیاستی مطلوب برای کاهش بیکاری در مناطقی می دانند که در سایر بخش های اقتصادی فرصت هاشغلی اندکی دارند(موسایی؛.(۳۶:۱۳۸۶و در این میان مطلبی که می بایست به آن توجه نمود مفاهیم پایداری است که اکنون به نحوی گسترده ای به مثابه رویکردی اساسی برای هرنوع توسعه از جمله توسعه گردشگری پذیرفته شده است.توسعه پایدار گردشگری دارای دو جنبه اصلی حفاظت از محیط زیست و میراث فرهنگی جوامع،و یک مفهوم اساسی کلیدی یعنی”ظرفیت پذیری”است این جنبه ها باید سرانجام در چهارچوب ظرفیت پذیری و سنجش مرزهای آن و در قالب تعیین خط مشی ها و برنامه ریزی های منسجم و یکپارچه محلی به مرحله اجرا گذارده شود(موسایی،.(۳۰:۱۳۸۶ گردشگری پایدار با الهام گرفتن از تعریف توسعه پایدار عبارت است از گردشگری که نیازهای نسل حاضر را پاسخ دهد بدون اینکه از ظرفیت های مربوط به نسل های آینده برای پاسخگویی به نیازهای خود مایه بگذارد(زاهدی،.(۱۱۱:۱۳۸۵گردشگری پایدار مبتنی بر مفاهیم بلندمدت است و رفاه گردشگران را به اندازه رفاه ساکنان نواحی مقصد در نظر می گیرد.در مجموع می توان گفت صنعت گردشگری صنعت نوپایی در کشور است که هنوز در ابتدای کار خود می باشد و اکوتوریسم جزیی از این صنعت بحساب می آید که مزایای فراوان اقتصادی و اجتماعی برای ساکنان این نواحی در پی خواهد داشت و موجب رونق اقتصاد محلی می شود. عناصر مادی شامل سیستم های حمل ونقل(هوایی، راه آهن، جاده ای، آبی)، پذیرایی(مسکن،غذا، تورها)، و خدمات مربوط به آن نظیر خدمات بانکی، بیمه و خدمات بهداشتی و ایمنی می شود. عناصر غیرمادی شامل استراحت، آرامش، فرهنگ، فرار، ماجراجویی و تجربیات جدید و متفاوت می باشد.

۳٫ گردشگری پایدار

جهانگردی فعالیتی گسترده است که دارای تاثیرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی قابل توجهی بوده و هریک در جای خود قابل بحث است. بعد اقتصادی این فعالیت، نخستین جنبه ای بود که توجه سیاستگذاران و محققین را بسوی خود جلب کرد و به دلیل بازده مناسب این بخش، تمایل به گسترش آن همه گیرشد، اما بتدریج تبعات اجتماعی، فرهنگی و حتی زیست محیطی آن آشکار شد و نیاز به یررسی بیشتر را بوجود آورد. مقصود از اثرات اجتماعی، تغییراتی است که در زندگی مردم جامعه میزبان جهانگرد حاصل می شود و این تغییر بیشتر به سبب تماس مستقیم اهالی و ساکنان آن دیار و جهانگردان صورت می گیرد و مقصود از اثرات فرهنگی تغییراتی است که در هنر، عادات، رسوم و معماری مردم ساکن جامعه میزبان رخ می نماید. این تغییرات بلندمدت تر است و در نتیجه آن، فرهنگ ضعبف تر طی فرایند فرهنگ پذیری از عقاید و اعمال فرهنگ قویتر شبیه سازی می کند و البته بعد زیست محیطی، مجموعه ای از تغییرات است که به دلیل حضور گردشگران در محیط طبیعی جامعه میزبان(منابع آب؛ خاک، هوا، پوشش گیاهی و جانوری و…) بوجود می آید. این تغییرات می تواند مثبت و یا منفی باشد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 5700 تومان در 8 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد