دانلود مقاله اقدام پژوهی

word قابل ویرایش
28 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

اقدام پژوهی

تعریف اقدام پژوهی (پژوهش در عمل)
اصطلاح پژوهش در عمل ترجمه انگلیسی action research می‌باشد.این اصطلاح چند سالی است که تحت عنوان اقدام پژوهی یا پژوهش عملی توسط برخی از اساتید کشورمان مطرح شده است (قاسمی پویا، ۱۳۸۲، ۴) بنابراین به منظور درک بهتر این واژه لازم است که تعاریف ارائه شده در این خصوص مطرح گردد تا امکان دستیابی به شناخت درست از آن واژه (اقدام پژوهی) فراهم گردد.

کورت لوین که اولین بار این واژه را ابداع نمود چنین بیان می‌نماید که این روش به عملکرد اجتماعی نیازمند است و تحقیق در جهت مدیریت اجتماعی یا مهندس انسانی می‌تواند از مهمترین ویژگی آن به شمار آید و آن نوع اقدام پژوهی و تحقیق تطبیقی است که براساس شرایط و تاثیرات انواع مختلف عملکرد اجتماعی صورت می‌گیرد و موضوع اصلی آن بهبود فعالیت اجتماعی است. علاوه بر این چنین بیان می‌نماید تحقیقی که به جز افزایش قطر کتاب چیزی به عمل نیاورد کارایی نخواهد داشت (جان اسمیت، به نقل از علی سید طاهرالدینی، ۱۳۸۴، ۴۲).

همچنین ژانت متوز (۲۰۰۰) معتقد است که اقدام پژوهی یک شکل از پژوهش گروهی خود اندیشیده انجام شده توسط شرکت‌کنندگان در موقعیت‌های اجتماعی است که به منظور بهبود بخشیدن و اصلاح عقلانیت و صحت و درستی اقدامات اجتماعی یا آموزشی آن‌ها و همین‌طور شناخت وفهم آن‌ها از این اقدامات صورت می‌گیرد (ساکی، ۱۳۸۳، ۷۱)

از سوی دیگر از نظر مک نیف (mc niff) و همکارانش اقدام پژوهی عبارتند از: نوعی پژوهش کارور (practioner research) است که می‌تواند به شما کمک کند تا در هر جایی که مشغول کار هستید وظایف شغلی خود را به نحو بهتری انجام دهید .به زبان ساده پژوهش کارور بدین معناست که پژوهش توسط خود افراد و ضمن کارشان صورت می‌گیرد (همان منبع، ۷۲)

در یک جمع‌بندی کلی از تعاریف ارائه شده توسط پژوهشگران اقدام پژوهی عبارت است از نوعی تحقیق که توسط خود افراد درگیر در یک مساله و برای حل یا کاهش آن انجام می‌گیرد .عمل محور اساسی در این نوع تحقیق است.به این معنا که شخص یا افراد عمل خود را در حین کار و فعالیت مورد پژوهش قرار می‌دهند .در این روش هم پژوهشگر درگیر موضوع پژوهش است و هم موضوع پژوهش مربوط به عمل فعلی پژوهشگر است (قاسمی پویا، ۱۳۸۴، ۹).بنابراین در این پژوهش سعی محققان بر این است که وضعیت نامناسب موجود را به وضعیت مناسب تغییر دهند.

لذا اقدام پژوهی دارای ویژگی‌های زیر می‌باشد:
– فعالیت‌ علمی است.
– توسط یک یا چند نفر انجام می‌پذیرد
– در آن تغییر وضع موجود (نامطلوب) به وضع مطلوب مورد نظر است.
– روش تغییر ابتکاری (gretive) است (سیف الهی، به نقل از علی سید طاهرالدینی، ۱۳۸۴، ۴۹)
معلم پژوهنده

معلم پژوهنده به هر معلم یا دست‌اندرکار آموزش و پرورش اطلاق می‌گردد که به نحوی با مسائل آموزش و پرورش سروکار دارد و علاقمند است برای بهسازی و اصلاح وضعیت نامطلوب به اقدام پژوهی دست بزند تا نتیجه آن منجر به تغییر و اصلاح وضعیت گردد (رواق نور، نشریه سازمان آموزش و پرورش، ۱۳۸۵، ۲۲)به عبارت دیگر معلم پژوهنده به معلمان و مدیرانی اطلاق می‌گردد که برای حل مسائل آموزشی‌شان اقدام به پژوهش می‌نمایند و مسائل خود را از طریق پژوهش حل کرده بدون اینکه ویژگی‌های محققان حرفه‌ای و علمی را داشته‌باشند (قاسمی پویا، ۱۳۸۲، ۱۰)

به زبان ساده‌تر پژوهشگر همان معلم یا مدیر می‌باشد که در محیط کاری خود با مشکلی برخورد می‌کند و در جهت سرو سامان دادن و بهبود وضعیت موجود اقدام به پژوهش می‌نماید.

از سوی دیگر معلم پژوهنده فردی است که همزمان از مهارت‌های پژوهش در عمل (اقدام پژوهی و دیگر مهارت‌های معلمی برخوردار است (ساکی، ۱۳۸۳، ۸)بدین ترتیب معلمان با پژوهش در عمل مسائل و مشکلاتی را که مانع از تحقق اهداف آموزش می‌شود شناسایی می‌کنند، در مورد چگونگی آن به گردآوری اطلاعات می‌پردازند برای حل آن‌ها چاره می‌جویند و به این ترتیب به طور مداوم در جهت تسهیل فرآیند آموزش و رفع موانع گام بر می‌داند (همان منبع، ص ۳۸)
مراحل اقدام پژوهش

پژوهش به عنوان جست و جوی نظام‌مند برای کشف مجهول یا حل مسئله مراحلی دارد .با توجه به نوع و هدف پژوهش و نیز علاقمه و سلیقه پژوهشگر، مراحل پژوهش در عین تبعیت از منطق علمی و عقلی می‌تواند صورت‌های متفاوتی پیدا کند.در خصوص اقدام پژوهی، پژوهشگران طبقه‌بندی‌های متفاوتی را ارائه نموده‌اند که از بررسی این طبقه‌بندی‌ها می‌توان نتیجه گرفت که اقدام پژوهی دارای سه مرحله عمده می‌باشد: تشخیص، تغییر و ارزیابی.بدین معنا که

پژوهشگر عمل، مسئله را تشخیص می‌دهد، تلاش می‌کند وضعیت نامطلوب را تغییر دهد و این تغییر را ارزیابی علمی کند.اکر پاسخ مثبت بود کار را ادامه می‌دهد در غیر اینصورت به راه‌های دیگری می‌اندیشد.این سه مرحله را می‌توان به ۹ مرحله ریزتر تقسیم نمود.البته این الگو جنبه پیشنهادی دارد و پژوهشگران می‌توانند با توجه به شرایط کار و زمینه‌های فکری و علاقه خود تغییرات لازم را در آن بوجود آورند.این مراحل عبارتند از:

۱٫ مشخص کردن موضوع و عنوان پژوهش
۲٫ توصیف وضعیت موجود و تشخیص مسئله
۳٫ گردآوری اطلاعات (شواهد ۱)
۴٫ تجزیه و تحلیل و تفسیر داده‌ها
۵٫ انتخاب راه جدید موقتی

۶٫ اجرای طرح جدید و نظارت بر آن
۷٫ گردآوری اطلاعات (شواهد ۲)
۸٫ ارزشیابی تاثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن
۹٫ تجدیدنظر و دادن گزارش نهایی یا اطلاع رسانی (قاسمی پویا، ۱۳۸۲، ۳۷-۳۵)
حال لازم است که به منظور درک بهتر هر یک از مراحل فوق، توضیحاتی ارائه گردد.

۱٫ مشخص کردن موضوع و عنوان پژوهش
اولین گام در هر پژوهشی تعیین موضوع می‌باشد.در اقدام پژوهی پژوهشگر به طور اتفاقی با مشکل برخورد می‌کند.مثلاً در حین تدریس درس زبان، معلم دانش آموزان کلاس را متفاوت با کلاس‌های هم سطح دیگر می‌بیند.پس از چند جلسه به این موضوع اطمینان پیدا می‌کند و چنین شخصی با موضوع و وضعیت درس زبان دانش‌آموزان یک کلاس برخورد کرده است (علی سید طاهرالدینی، ۱۳۸۴، ۵۴)

علاوه بر این در خصوص تعیین موضوع پژوهش لازم است پژوهشگر مشخص کند آیا موضوع مورد توجه وی با شغلش ارتباط دارد؟ آیا موضوع قابل بررسی و تحقیق است؟ زیرا در برخی مواقع پژوهشگر موضوعی را انتخاب می‌کند که به عمل گوناگون از جمله وسیع بودن موضوع یا مشکل بودن گردآوری اطلاعات و … امکان پژوهش بعید به نظر می‌رسد.برای نمونه ممکن است معلمی بخواهد راه‌های بهبود وضع اقتصادی معلمان را مورد مطالعه قرار دهد به این امید که تغییر مثبتی در وضعیت رفاهی معلمان بوجود آورد .چنین تحقیقی از عهده یک معلم برنمی‌آید و نیازمند پژوهش گسترده و نیروی انسانی و امکانات مادی کافی می‌باشد (قاسمی پویا، ۱۳۸۲، ۳۷)

۲٫ توصیف وضعیت موجود و تشخیص مسئله
اقدام پژوهی درباره وضعیتی است که در آن قرار داریم.یعنی اینجا واکنون.بنابراین لازم است پژوهشگر برای مشخص کردن مسئله مورد نظر خود به دنبال بهبود و اصلاح آن است وضعیت فعلی را به روشنی توصیف کند تا تصویر مشخصی از آنچه در حال حاضر در محیط کار وی می‌گذرد در اختیار بگذارد.در این مرحله برای نمونه معلم پژوهنده تلاش می‌کند وضعیت کلاس یا مدرسه خود را که مساله یا وضع نامطلوب یا نامعین در آن احساس شده است توصیف کند.مدرسه در کجا قرار دارد؟دخترانه است یا پسرانه؟ چند دانش آموز دارد؟ دو نوبته است یا تک نوبته؟ در چه کلاسی پژوهش صورت می‌گیرد؟ در چه درسی؟ درباره کدام

دانش‌آموزان؟ یا درباره چه کسانی؟ پس از شرح بستر و محیط مورد نظر، مساله خود را مطرح می‌کند این مساله در حقیقت موضوعی است که پژوهنده احساس می‌کند یا حدس می‌زند اگر تغییری در آن بوجود آید وضع مورد نظر بهتر می‌شود.معمولاً در اقدام پژوهی مساله به صورت یک جمله پرسشی مطرح می‌شود مثال این پرسش: چگونه می‌توانم ….. بهبود بخشم؟ (همان منبع، ۳۹)
۳٫ گردآوری اطلاعات (شواهد ۱)

برای اینکه بتوانیم تصویر روشنی از واقعیت‌ها و رخدادهایی که در محیط کارمان می‌گذرد عرضه کنیم و ادعای منطقی داشته باشیم، لازم است در درجه نخست شواهد منطقی در اختیار داشته باشیم. بنابراین باید داده‌ها یا اطلاعات مورد نیاز در این باره جمع‌آوری کنیم.در این مرحله نکته مورد توجه این است که داده‌هایی که جمع‌آوری می‌کنید باید به رفتار خود شما و دیگران مربوط باشد چون می‌خواهید در درجه نخست روش و رفتار خودتان را تغییر دهید.به همین علت است که در پرسش تحقیق می‌پرسد:

چگونه می‌توانم…..؟ و من یا ما مرکز اصلی تغییر است.چنانچه خواهان تغییر در دیگران باشیم این تغییر با کمک ما انجام می‌شود.
منابع مورد استفاده عبارت است از:
– همکاران خود، مدیر و دیگر کارکنان مدرسه
– والدین دانش آموزان
– اساتید و متخصصان
– کتب ، مجلات، روزنامه‌ها، دایره المعارف‌ها

– کتاب‌های تخصصی بویژه در رشته علوم تربیتی و روش تدریس و مدیریت
– پژوهش‌های علوم تربیتی در رشته‌های گوناگون
– بازدید از کلاس‌ها و مدارس دیگر
– چکیده پایان نامه‌ها و تحقیقات

– یادداشت‌های روزانه و خاطرات (همان منبع، ۴۹-۴۶)
در اغلب موارد گردآوری اطلاعات از طریق چهار روش بدست می‌آید .
این چهار روش عبارتند از: مصاحبه، مشاهده، پرسشنامه و اسناد و ارقام
۴٫ تجزیه و تحلیل و تفسیر داده‌ها

در این مرحله لازم است داده‌ها را تجزیه و تفسیر نمود تا زمینه و امکان راه‌حل‌ها و اقدامات مناسب فراهم شود.بدین ترتیب که پژوهشگر با استفاده از اطلاعات بدست آمده و تجزیه و تحلیل آن‌ها حاصل مطالعه وضعیت موجود از طریق تکیه بر اطلاعات جمع آوری شده می‌باشد.هدف پژوهشگر نیز در این مرحله پیدا کردن تغییر وضعیت موجود است (علی سید طاهرالدینی، ۱۳۸۴، ۷۶)
۵٫ انتخاب راه جدید موقتی

مرحله انتخاب راه حل به تفکر و تعمق بیشتری نیاز دارد.پژوهشگر در انتخاب راه باید از نظرات سازنده افراد باتجریه و اندیشمند بهره بجوید و با استفاده از اطلاعاتی که در اختیار دارد در وهله اول لازم است چند راه را در نظر بگیرد و آن‌ها را ارزیابی کند و نیز معایب ، محاسن و اثربخشی این راه حل‌ها را به استناد شاخص‌ها و معیارهایی که در اختیار دارد با هم مقایسه کند و اگر تشخیص داد یکی از آن‌ راه‌ها برای بهبود بخشی وضع موجود از همه موثرتر است باید آن را به طور مستقیم و دقیق تشریح کند و علت حذف راه حل‌های دیگر را نیز بیان کند (همان منبع، ۷۶)
۶٫ اجرای طرح جدید و نظارت بر آن

در این مرحله سعی بر این است که مطابق با ویژگی‌های تدوین شده و پیش‌بینی‌های عملی کار انجام گیرد .در اجرا نیز مشاهده ، اندیشه و عمل سه رکن اساسی می‌باشد .در ضمن محقق باید از همان آغاز بر چگونگی پیشرفت کار بطور روزانه نظارت داشته باشد تا در صورت لزوم تغییرات لازم را در عمل بوجود آورد (قاسمی پویا، ۱۳۸۲، ۶۴)

۷٫ گردآوری اطلاعات (شواهد ۲)
پس از اجرای طرح پیش‌بینی شده لازم است اسناد و مدارکی جمع آوری شود تا از طریق آنان ادعای محقق ثابت شود.البته همیشه لازم نیست که این اسناد کمی یا به رقم و عدد باشد.اظهارات همکاران، مدیر،‌والدین و دانش‌آموزان دیگر و یا یک نوشته و نقاشی یا مشاهده دو فیلم یا نوار تصویری قبل و بعد از یک عمل، دیگران را قانع می‌کند که اصلاح و تغییر مطلوب صورت گرفته است (همان منبع، ۶۵)
۸٫ ارزشیابی تاثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن

در این مرحله داده‌های جمع‌آوری شده مانند مرحله سوم مورد تفسیر و تحلیل قرار می‌گیرد.محقق از خود می‌پرسد این داده‌ها نشانگر چه رخدادها و تغییراتی هستند؟ آیا پیشرفتی را نشان می‌دهند؟ به چه دلیل ؟ با این پرسش‌ها سعی بر این است تا نتیجه اقدام جدید را به کمک شواهد منطقی ارزیابی نمود چنانجه مثبت باشد این اقدام به عنوان یک تغییر یا راه جدید پذیرفه می‌شود .در غیر اینصورت باید راه‌های دیگر را امتحان نمود (همان منبع، ۶۱)
۹٫ تجدیدنظر و دادن گزارش نهایی یا اطلاع رسانی

گزارش یافته‌ها آخرین مرحله اقدام پژوهی است.در گزارش نهایی تمامی مراحل کار از مرحله آغازین تا انتهای کار توضیح داده می‌شود.اینکه در جریان پژوهش چه رخدادهایی به وقوع پیوست دیگران چه نقشی داشتند و چگونه از این نظرات استفاده شده است و ….
مروری بر تاریخ معلم پژوهنده یا اقدام پژوهی در آموزش و پرورش

ظهور اقدام پژوهی به عنوان یک رویکرد مستقل پژوهشی عموماً به فعالیت جان دیویی در دهه بیست (۱۹۲۰) و فعالیت کورت لوین و گرین وود در دهه چهل (۱۹۴۰) نسبت داده می‌شود که به صورت مشخص از عنوان و فعالیت آن در حل مسائل اجتماعی و سازمانی استفاده شده است و یا برخی دیگر تحرکات در حوزه تربیت معلم و فلسفه آموزش و پرورش را در دوره‌ای خاص در تقویت استفاده از این رویکرد موثر قلمداد نموده‌اند و عده‌ای نیز ورود آن به آموزش و پرورش را همزمان با کوشش‌های کری و مارین در کالج دانشگاه کلمبیا در سال ۱۹۴۹ می‌دانند.(ساکی، ۱۳۸۳، ۱۰۲) و اما رویکرد اقدام پژوهی در تحقیق آموزشی بوسیله خیزش و حرکت اجتماعی تحت عنوان معلم پژوهنده در فاصله سال‌های (۱۹۷۰-۱۹۶۰) پذیرفته شده .بدین ترتیب که معلم به عنوان کسی که در شناسایی

مشکل و یافتن راه حل ، شایسته‌ترین فرد می‌باشد .در جریان اقدام پژوهی قرار می‌گیرد.(علی سید طاهرالدینی، ۱۳۸۴، ۴۲) گویا (۱۳۷۲) دوره زوال و کم‌توجهی به کاربرد اقدام پژوهی در تحقیقات آموزشی را اواخر دهه ۱۹۵۰ ذکر می‌کند .نویت سانفورد یکی از دلایل این زوال را جدایی بین تحقیق و عمل دانسته است. در حالیکه دلیل همراهی رویکرد اقدام پژوهی با ساختار حرفه‌ای معلم، توجه عملی تعداد بی‌شماری از معلمان به اقدام پژوهی در حل مسائل آموزش و تدریس است.بدون آنکه این رویکرد را بصورت مستقل و در چارچوب مدون امروزی در مکتبی فرا گرفته باشند.در واقع بینش علمی که بنیاد حرفه معلمی را در برمی‌گیرد و از رهگذر دانش‌های متعدد مورد نیاز آموزش و تدریس شکل می‌پذیرد، بیش از هر موضوع دیگری هدایت کننده فعالیت‌های معلمان برای حل مسائل و مشکلات

در فرایند یاددهی-یادگیری است که اقدام پژوهی به دنبال آن می‌باشد.بنابراین شروع جریان اقدام پژوهی را باید با ساختار حرفه‌ای معلم دانست.ساندرز و مک کاتچن (sanders and mc cutcheon , 1984) معلمی را یک کار عملی و معلم را یک کارورز بازتابی (reflective practitioner) می‌دانند .تدریس احتیاج به بازتاب دائم بر روی عمل دارد.بنابراین رویکرد اقدام پژوهی به عنوان محصولی از بینش علمی معلم و فعالیتی انفکاک ناپذیر از شخصیت حرفه‌ای وی در نظر گرفته می‌شود که با غلبه بر موانع رویارویی وی در انجام فعالیت یاددهی-یادگیری به بار می‌نشیند (ساکی، ۱۳۸۳، ۱۰۵-۱۰۴)

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 28 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد