دانلود مقاله امانت‌های الهی در قرآن

word قابل ویرایش
241 صفحه
22000 تومان
220,000 ریال – خرید و دانلود

فهرست منابع و مأخذ
۱- قرآن کریم ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
۲- دشتی، محمد، ترجمه نهج البلاغه، قم، نشر مشرقین، ۱۳۷۹٫
کتب لغت شیعه
۳- پادشاه، محمد، فرهنگ جامع فارسی (آنندراج)، تهران، انتشارات کتابفروشی خیام، ۱۳۶۳ ش.
۴- راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، ترجمه غلامرضا خسروی، تهران، انتشارات مرتضوی، ۱۳۷۵ ش.
۵- سجادی، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، تهران، ۱۳۶۲ش.
۶- سیاح، احمد، لغت نامه ( فرهنگ سیاح)، تهران، نشر اسلام،
۷- شریعتمداری، جعفر، شرح و تفسیر لغات قرآن براساس تفسیر نمونه، انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۷۷ش.
۸- صفی پور، عبدالرحیم بن عبدالکریم، فرهنگ عربی- فارسی (منتهی الادب فی لغه العرب)، انتشارات کتابخانه سنایی.
۹- عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۵ش.
۱۰- قرشی، سید علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب السلامیه، ۱۳۷۱ش.
۱۱- قریب، محمد، تبیین اللغات لتبیان الآیات (فرهنگ لغات قرآن) تهران، انتشارات بنیاد، ۱۳۶۶ش.
۱۲-محقق، محمد باقر، دائره الفرائد در فرهنگ قرآن، تهران، انتشارات بعثت.
۱۳- مختاری، محمدحسین، فرهنگ اصطلاحات حقوقی، تهران، انجمن قلم ایران، ۱۳۷۷ ش.
۱۴- معین، محمد، فرهنگ فارسی(معین)، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۵ش.
۱۵- نفیسی، علی اکبر، فرهنگ نفیسی (ناظم الاطباء) تهران، کتابفروشی خیام، ۱۳۴۳ش.
۱۶- نوربخش، جواد، فرهنگ اصطلاحات تصوف، انتشارات یلدا قلم، ۱۳۷۹ق.

کتب لغت اهل سنت
۱- ابن فارس، احمد بن فارس بن زکریا، معجم مقاییس اللغه؛ بیروت، منشورات دارالکتب العلمیه، ق ۱۴۲۰
۲- ابن منظور، ابی الفضل جمال الدین محمد بن مکرم، بیروت، انتشارات دار احیاء التراث العربی.
۳- تفلیسی، ابوالفضل جیش بن ابراهیم، وجوه قرآن، ترجمه مهدی محقق، تهران، نشر بنیاد.
۴- الحیری النیشابوری، ابوعبدالرحمن اسماعیل بن احمد، وجوه القرآن، تحقیق نجف عرشی، مشهد،نشر مجمع البحوث الاسلامیه، ۱۴۲۲ق.
۵- دامغانی، حسین بن محمد، وجوه و النظائر الالفاظ الکتاب الله العزیز، قاهره، وزارت اوقاف.
۶- الفراهیدی، ابوعبدالرحمن الخلیل بن احمد، کتاب العین، انتشارات دارالهجره، ۱۴۲۰ق.

کتب تفسیری شیعه
۱- الأزدی السلمی، عبدالرحمن محمد بن حسین بن موسی، تفسیر السلمی و هو حقائق التفسیر، بیروت، منشورات دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق.
۲- اصفهانی، نصرت، مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان،۱۳۶۱٫
۳- بی آزار شیرازی، عبدالکریم، حجتی، محمد باقر، تأویل قرآن به قرآن (تفسیر کاشف)، تهران، نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۲ش
۴- التبریزی، سید محمد، التفسیر الوجیز به تحقیق شیخ مالک المحمودی، انتشارات، موسسه الامام الامنتظر ۱۴۱۸ ق.
۵- ثقفی تهرانی، میرزا محمد، روان جاوید، تهران، انتشارات برهان.
۶- الجرجانی، ابوالمحاسن الحسین بن الحسین، گازر( جلاء الاذهان و جلاء الاحزان) به تصحیح و تعلیق میر جمال الدین حسینی ارموی، بی جا، بی تا.
۷- جوادی آملی، عبدالله ، تسنیم ( تفسیر قرآن کریم)، تنظیم احمد قدسی، قم، نشر اسراء،۱۳۸۲ش.
۸- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر موضوعی قرآن کریم، قم، نشر اسراء ، ۱۳۸۲ش.
۹- الجویباری، یعسوب الدین رستگار، البصائر، قم، بی تا، ۱۳۶۲ش.
۱۰- الحائری الطهرانی، میرسید علی، مقتنیات الدرر، تهران، نشر، شیخ محمد الآخوندی، ۱۳۷۷ش.
۱۱- حسنی واعظ، ابوالمکارم محمود بن ابی المکارم، دقائق التأویل و حقائق التنزیل، پژوهش جویا جهانبخش تهران، نشر میراث مکتوب، ۱۳۸۱ش.
۱۲- الحسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۴ش.
۱۳- الحسینی شیرازی، سید محمد، تقریب القرآن الی الذهان، بیروت ، انتشارات، موسسه الوفاء، ۱۴۰۰ق.
۱۴- الحسینی الهمرانی، سید محمد، انوار درخشان در تفسیر قرآن، تهران، نشر کتابفروشی لطفی.
۱۵- الخزاعی النیشابوری، حسین بن علی بن محمد بن احمد(ابوالفتوح رازی)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تصحیح محمد جعفر باحقی و محمد مهدی ناصح، مشهد، نشر پژوهش های اسلامی، ۱۳۶۵٫

۱۶- خمینی، سید روح الله، تفسیر و شواهد قرآنی در آثار حضرت امام خمینی (ره)، تهران، نشر موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۸۲ش.
۱۷- رضاخانی، محمد، ریاضی، حشمت الله، ترجمه تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده، تهران، نشر سر الاسرار، ۱۳۸۰ش.
۱۸- السبزواری، محمد، الجدید فی تفسیر القرآن المجید، بیروت، دار التعارف المطبوعات، ۱۴۰۲ق.
۱۹- شبر، سید عبدالله، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین، کویت، منشورات مکتبه الالفین،۱۴۰۱ق.
۲۰- الشریف، بهاء الدین محمدبن شیخ علی، تفسیر شریف لاهیجی ، تصحیح ابراهیم آیتی، انتشارات علمی، ۱۳۶۳ش.
۲۱- صادقی، محمد، الفرقان، تهران، نشر فرهنگ اسلامی.
۲۲- الطبرسی، ابوعلی الفضل بن الحسن طبرسی، مجمع البیان، به ترجمه محمد رازی، تهران، نشر فراهانی،۱۳۶۰ ش.
۲۳- الطبرسی، محمد حسن، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، ترجمه احمد امیری شادمهری، مشهد، نشر آستان قدس رضوی، ۱۳۷۷
۲۴- الطوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی
۲۵- طیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، اصفهان، بی تا.
۲۶- عاملی، ابراهیم، تفسیر عاملی، تصحیح علی اکبرغفاری، طهران، نشر کتابفروشی صدوق، ۱۴۰۱٫
۲۷- العلوی الحسینی الموسوی، محمد کریم نجل الجاج میرجعفر، تفسیر القرآن کشف الحقائق، عن نکت الایات و الدقایق ترجمه حاج عبدالمجید صادق نوبری، بی جا، بی تا.

۲۸- فضل الله ، سید محمد حسین، من وحی القرآن، بیروت، نشر دارالملاک، ۱۴۱۹ق.
۲۹- قرائتی ، محسن، تفسیر نور، قم ، نشر موسسه در راه حق ،۱۳۷۶ش.
۳۰- قرشی، سید علی اکبر ، احسن الحدیث، تهران، نشر بعثت.
۳۱- القمی، ابی الحسن علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تصحیح سید طیب موسوی جزائری، بی جا ، منشورات مکتبه الهدی، ۱۳۸۷ ق.
۳۲- کاشانی ، فتح الله ، منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تصحیح میرزا ابوالحسن شعرانی، بی جا ، نشر کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۴۷
۳۳- کاشفی، کمال الدین حسین، مواهب علیه (تفسیر حسینی)، تصحیح سید محمد رضا جلالی نائینی، بی جا ، بی تا
۳۴- الکوفی، فرات ابراهیم بن فرات، تفسیر فرات الکوفی، قم، منشورات مکتبه الداوری.
۳۵- مدرسی، سید محمدتقی، تفسیر هدایت، ترجمه عبدالمحمد آیتی و احمد آرام، نشر آستان قدس رضوی، ۱۳۷۸ ش.
۳۶- مغنیه، محمدجواد، الکاشف، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۶۸ م.
۳۷- مکارم شیرازی، ناصر، نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ ش.
۳۸- الموسوی السبزواری، عبدالاعلی، مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، بی جا، نشر دفتر آیت الله سبزواری، ۱۴۱۸ ق.
۳۹- نعمت اللهی، میرزا حسن، (صفی علیشاه)، تفسیر صفی، بی جا، بی تا.

کتب تفسیری اهل سنت:
۱- ابن عجیبه، ابی العباس احمد بن محمد، البحرالمدید فی تفسیر القرآن المجید، تحقیق احمد عبدالله القریشی، قاهره، بی تا، ۱۴۱۹ ق.
۲- ابن عربی، محی الدین، تفسیر القرآن الکریم، تحقیق دکتر مصطفی غالب، تهران، انتشارات ناصرخسرو، ۱۹۷۸ م.
۳- ابن کثیر، عمادالدین ابی الفداه اسماعیل، تفسیر مختصر ابن کثیر، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ هـ. ق.
۴- الاندلسی، ابی محمد عبدالحق بن عطیه، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز (تفسیر ابن عطیه)، تحقیق عبدالله بن ابراهیم الانصاری، قطر، دارالعلوم، ۱۴۰۷ ق.
۵- الاندلسی، محمدبن یوسف (ابی حیان)، البحر المحیط، تحقیق شیخ عادل، بیروت، دارالکتب العلیمه، ۱۴۱۳ ق. الانصاری القرطبی، ابی عبدالله محمدبن احمد، الجامع لاحکام القرآن، دارالکتب المصریه، ۱۳۶۴ ق.

۶- آلوسی، ابی الفضل شهاب الدین سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و سبع المثانی، تهران، نشر جهان.
۷- البغدادی، علاء الدین علی بن محمد بن ابراهیم، الخازن (لباب التأویل فی معانی التنزیل)، بی جا، ناشر، مکتبه مصطفی البابی الحلبی.
۸- التمیمی الکبری الرازی الشافعی، فخرالدین محمدبن عمربن الحسین بن علی، تفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، منشورات داراحیاء التراث العربی.
۹- الثعالبی، عبدالرحمن، الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن، حققه ابومحمد الادریس الحسنی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۶ ق.
۱۰- الثعلبی، ابواسحاق احمد، الکشف و البیان (تفسیر الثعلبی)، تحقیق ابی محمد بن عاشور، بیروت، داراحیاء التراث العربیه، ۱۴۲۲ ق.
۱۱- حجازی، محمدمحمود، التفسیر الواضح، مصر، دارالکتاب العربی.
۱۲- حق البروسوی، اسماعیل، روح البیان، طهران، نشر مکتبه الجعفری التبریزی.
۱۳- دیوبندی، محمودحسن، تفسیر کابلی، ترجمه هیئتی از علمای افغانستان، تهران، نشر احسان، ۱۳۷۵ ش.
۱۴- رشید رضا، محمد، تفسیر المنار، بی جا، بی تا، ۱۳۲۸٫
۱۵- الزحیلی، وهبه، المنیر (در عقیده و احکام و برنامه زندگی)، ترجمه عبدالله خاموش هروی، خراسان، نشر شیخ الاسلام، ۱۳۸۲ ش.
۱۶- الزمخشری، جارالله محمدبن عمر، کشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، بیروت، دارالکتب العربی.
۱۷- السعدی، عبدالرحمن بن ناصر، تیسیر الکریم الرحمن فی تفسیر کلام المنان، بی جا، بی تا، ۱۳۷۵٫
۱۸- السمرقندی، نصربن محمدبن احمد ابواللیث، تفسیر السمرقندی (بحرالعلوم)، تحقیق الدکتر محمود مطرحی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۸ هـ . ق.
۱۹- سید قطب، فی ضلال القرآن، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، ۱۳۸۶ ق.

تقدیم به :
محضر حضرت حق- عز و شأنه- که از میان خلایق بر شانه های انسان قوت حمل امانت نهاد. «إِنّا عَرَضْنَا الْأَمِانَهَ … وَ حَمَلَهَا الْإِنْسان …»
و تقدیم به چهارده نور ازلی که همواره در ادای امانات به سوی اهلش از همگان پیشی گرفتند:
«إنَّ اللهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُوَدُّوا الأَمانات الی أَهْلِهَا»
و تقدیم به «مؤمنون» و «مصلین» آنان که «وَالَّذینَ‌ هُمْ لِأَمَاناتِهِمْ وعَهْدِهم راعون» در شأنشان آمده است.
و تقدیم به امانتداران حیات دنیوی ام؛ پدر و مادرم که خداوند امانت فرزند را به آنان سپرد.
و همسرم که حضرت رسول- صلی الله علیه و آله و سلم- فرمودند: «أخذتموهن بالامانه». زن را به عنوان امانت بگیرید.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه ۶
۱٫ کلیات طرح تحقیق ۹
۱٫ ۱ بیان مسأله ۱۰
۲٫ ۱ اهمیت مسأله ۱۲
۳٫ ۱ سوأل تحقیق ۱۲
۴٫ ۱ فرضیه ۱۳
۵٫ ۱ حدود مسأله ۱۳
۶٫ ۱ محدودیت مسأله ۱۳
۷٫ ۱ کلید واژه ها ۱۴
۱٫ ۷٫ ۱ امامت ۱۵
۲٫ ۷٫ ۱ امانت ۱۶
۳٫ ۷٫ ۱ امین ۱۹
۴٫ ۷٫ ۱ خیانت ۲۰
۵٫ ۷٫ ۱ عهد ۲۲
۶٫ ۷٫ ۱ میثاق ۲۳
۷٫ ۷٫ ۱ ودیعه ۲۴
۸٫ ۷٫ ۱ ولایت ۲۵

۲٫ فصل اول : کلیاتی در زمینه آیات امانت در قرآن
۱٫ ۲ آیه عرض امانت ۲۹
۱٫ ۱٫ ۲ معنای عرض امانت ۳۰
۲٫ ۱٫ ۲ معنای اباء و امتناع از پذیرش امانت ۳۴
۳٫ ۱٫ ۲ معنای حمل امانت ۳۴
۴٫ ۱٫ ۲ مراد از انسان حامل امانت کیست؟ ۳۵
۵٫ ۱٫ ۲ معنای ظلوم وجهول ۳۶
۶٫ ۱٫ ۲ نتیجه قبول امانت ۳۹
۲٫ ۲ آیه امانات ۴۰

۱٫ ۲٫ ۲ مراد از اهل امانات چه کسانی هستند؟! ۴۰
۲٫ ۲٫ ۲ شأن نزول مشهور آیه ۴۱
۳٫ ۲٫ ۲ مقدم نمودن اداء امانات بر عدالت ۴۲
۴٫ ۲٫ ۲ مفهوم عام امانات ۴۲
۵٫ ۲٫ ۲ اقسام امانات ۴۴
۶٫ ۲٫ ۲ مخاطب در آیه چه کسانی هستند؟! ۴۶
۳٫ ۲ آیه منع از خیانت درا مانات ۵۰
۴٫ ۲ امانتداران ۵۱
۱٫ ۴٫ ۲ پیامبران امین ۵۱
۲٫ ۴٫ ۲ فرشته‌ امین ۵۳
۳٫ ۴٫ ۲ کارگزاران امین ۵۳
۴٫ ۴٫ ۲ مؤمنان و نمازگزاران امانتدار ۵۵
۳٫ فصل دوم : بررسی مقایسه‌ای دیدگاه‌های مفسران شیعی و اهل سنت در تفسیر امانت
۱٫ ۳ اتصاف به اسماء حسنی ۵۸
۲٫ ۳ اختیار و اراده ۵۸
۳٫ ۳ استعداد ۵۹
۴٫ ۳ اسرار ۵۹
۵٫ ۳ اصل ادای امانت ۶۱
۶٫ ۳ اعضاء و جوارح ۶۲
۷٫ ۳ اوامر و نواهی ۶۵
۸٫ ۳ اهل و خانواده ۶۷
۹٫ ۳ ایمان ۶۸

۱۰٫ ۳ اوصاف پیامبر آخر الزمان – صلوات الله علیه و آله ۶۹
۱۱٫ ۳ تسلیم در برابر پیامبر – صلی الله علیه و آله و سلم- ۷۰
۱۲٫ ۳ تسلیم اسماء ۷۱
۱۳٫ ۳ تعهد و قبول مسئولیت ۷۱
۱۴٫ ۳ تکلیف ۷۲
۱۵٫ ۳ توحید ۷۷
۱۶٫ ۳ حدود و شرع ۷۸
۱۷٫ ۳ دلائل خداشناسی ۷۸
۱۸٫ ۳ دلایل و عجایب صنع ۷۹
۱۹٫ ۳ دین و شریعت ۸۰
۲۰٫ ۳ روح ۸۲
۲۱٫ ۳ زن ۸۳
۲۲٫ ۳ شغل و منصب ۸۴
۲۳٫ ۳ طاعت ۸۴
۲۴٫ ۳ عقل ۸۷
۲۵٫ ۳ علم ۸۹
۲۶٫ ۳ عهد و پیمان ۹۱
۲۷٫ ۳ فرایض ۹۱
۲۸٫ ۳ فیض الهی ۹۳
۲۹٫ ۳ قرآن ۹۴
۳۰٫ ۳ لا اله الا الله ۹۵
۳۱٫ ۳ لطیفه سیال انسانی ۹۶
۳۲٫ ۳ محبت و عشق ۹۶
۳۳٫ ۳ معرفت ۹۷
۳۴٫ ۳ نماز، روزه غسل حج، جهاد، زکات ۹۸
۳۵٫ ۳ وجود و هستی ۱۰۱

۳۶٫ ۳ ودایع و امانات مردم ۱۰۲
۳۷٫ ۳ وظایف و واجبات دین ۱۰۴
۳۸٫ ۳ وفاء به عهود ۱۰۵
۳۹٫ ۳ ولایت الهیه، امامت و ولایت ائمه – علیهم السلام- ۱۰۶
۴٫ فصل سوم : اهمیت امانتداری در روایات و احادیث
۱٫ ۴ رعایت اصل ادای امانت تحت هر شرایطی ۱۲۴
۲٫ ۴ رابطه میان امانت و ایمان ۱۲۸
۳٫ ۴ آثار امانتداری ۱۲۹
۴٫ ۴ آثار بی توجهی به ادای امانت ۱۳۵
۵٫ ۴ امانتداری میزانی برای سنجش افراد ۱۳۶
۵٫ فصل چهارم: نتیجه گیری ۱۳۹

مقدمه
سپاس و ستایش ایزد منان را، که همه کس و همه چیز را، مالک اوست و هر آنچه از ناحیه عنایت او بر هستی جاری گشته، اماناتی است که باید، حافظ و امین بر آنها بود.
هنگام عرضه امانت حضرت باری- تعالی – خطاب به جمیع خلایق فرمود:
«إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَهَ عَلیَ السَّمواتِ و الْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أنْ یَحْمِلْنَها و أشْفَقْنَ مِنْها…»
پس از عرض امانت، همگان از جهت خوف از پذیرش آن ناتوان ماندند، چرا که حمل آن تنها سزاوار انسان بود: «وَحَمَلَهَا الاْنسان…»
و این شانه‌های انسان بود که بار امانت را حمل کرد؛ او که ناز پرورده درگاه الهی بود، آن زمانیکه به قدرت لایزال الهی از عدم به وجود آمد، طنین قدسی ندا در داد « فَتَبارَکَ اللهُ أَحْسَنَ الخَالِقین»
خلق شده در زیباترین صورت ها: «وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الاْنسانَ فِی أَحْسَنِ تَقْویمٍ»
و جان گرفته از نفخه ملکوتی : «وَ نَفَخَ فِیه مِنْ رُّوحِه»
ملائک صف به صف بر آستانش به حضور آمدند و نور مطلق مهر «إِنّی جاعلٌ فِی الأرْضِ خَلیفه»
بر پیشانی‌اش نهاد، و در محضر آموزگار هستی علم اسماء آموخت: « وَعَلَّمَ ءآدَم الأسْمَاء کُلَّهَا»
و ملائک را برآن اسماء مطلع ساخت؛ و عرشیان و قدسیان به فرمان حضرتش به پیشگاه انسان به سجده افتادند:
«وَ إذْ قُلْنَا لِلْمَلائِکَه اسْجدُوا لآدم…» و کریم او را به کرامت خویش نوازش داد: «وَ لَقَدْ کَرَمْنَا بنی ءَآدم…. »

به پاس این الطاف الهی، آن هنگام که عرض امانت بر خلایق کردند، بار امانت به دوش کشید که «نظر وی برعرض حق بود نه بر امانت، لذت عرض، ثقل امانت را فراموش گردانید، لاجرم لطف ربانی به زبان عنایت فرمود: « که برداشتن از تو و نگاهداشتن از من، چون توبه طوع بار مرا برداشتی من هم از میان همه تو را برداشتم.»
رضای حضرت دوست تنها بر حمل امانت استوار نشد، بلکه امر بر ادای آن به سوی اهلش نمود و خطاب آمد:
«إِنَّ الله یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ الی أَهلِهَا…»
و آنان که به درجه ایمان کامل رسیده اند و مصلین حقیقی هستند، هم بر حمل امانت و هم بر ادای آن فائق آمدند و لذا به آنان گفته شد:
«قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤمِنُونَ … وَ الذَّینَ هُمْ لِأمانَاتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ».

«إلاَّ الْمُصَلّینَ… وَالَّذینَ هُمْ لأمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ راعون»
و اما سر نهفته در آیات امانت این است که، حضرت باری- تعالی- سخن از عرضه امانت، ادای امانات و رعایت امانات نموده ولی امانت خاصی را نام نبرده و شاید از همین جاست که گفته‌اند: «امانت مفهومی گسترده و وسیع دارد.» و مفسران و اندیشمندان علوم اسلامی به استناد روایات پیامبر اکرم- صلی الله علیه و آله- و ائمه – علیهم السلام- و صحابه برای مفهوم وسیع امانت مصادیق بیشماری را ذکر کرده‌اند، البته در برخی از وجوه امانت میان مفسران اهل سنت و شیعه اشتراک وجود دارد و در برخی تعابیر همچون- امانت امامت و ولایت- میان مفسران فریقین اختلاف نظر دیده می‌شود، و مادر این پژوهش به بررسی نقاط اشتراک و اختلاف مفسران اهل سنت و شیعه درتفسیر امانت می‌پردازیم.

 

کلیات طرح تحقیق

۱٫ کلیات طرح تحقیق:
۱-۱٫ بیان مساله:
در این پژوهش در صدد بررسی مقایسه‌ای مفهوم امانت، در اندیشه‌های مفسران شیعی و اهل سنت می‌باشیم. از آنجا که در عالم، مالکیت همه امور به حضرت باری- تعالی- متعلق است و مالک حقیقی وجود حضرت حق است، و دیگر مالکیت‌ها از قسم مالکیت اعتباری است؛ ما را به این تفکر رهنمون می‌سازد که؛ امانت مفهومی وسیع و فراگیر دارد که مصادیق و نمونه‌های بیشماری را شامل می‌گردد؛ که با بررسی آیات و تفاسیر و روایات، گستردگی مفهوم امانت، روشن می‌شود.
با این توضیح، این پرسش مطرح می‌گردد که در نگاه تفاسیر و روایات، مصادیق امانات الهی چه مواردی هستند؟ و به دنبال آن، پرسش دیگر، به این موضوع می‌پردازد که مفسران شیعی و اهل سنت چه تفاسیری از این موارد ارائه داده‌اند؟

در کدام موارد میان ایشان وفاق و اشتراک وجود دارد؟ و اختلاف رأی آنان در کدام موارد می‌باشد؟
سپس در این تحقیق برآنیم، تا با استخراج تعابیر امانت از تفاسیر و روایات، به بررسی دیدگاه‌ها و نظرات مفسران شیعی و اهل سنت پرداخته و موارد اشتراک و اختلاف نظر ایشان را مشخص نماییم.

ابعاد مختلف مسأله:
مسأله امانت از ابعاد مختلفی قابل بحث است؛ که مروری کوتاه بر این ابعاد خواهیم داشت:
امانت در بعد اخلاقی: صفت «امانتداری» ازامهات اصول اخلاقی است، این اخلاق حسنه از اوصاف انبیاء الهی و ائمه علیهم السلام- و مؤمنان حقیقی می‌باشد و حضرت محمد – صلی الله علیه و آله- قبل از رسیدن به مقام پیامبری در میان اعراب جاهلیت به «محمد امین» معروف بود، که این خصلت«امانتداری» باعث شده بود، مردم در سپردن امانات به سوی پیامبر(ص) بشتابند.
امانت در بعد ادبی: بسیاری از ادبا و شاعران با استناد به برخی از آیات امانت، تعابیر خاصی برای آن قائل شده‌اند:
مولانا در مثنوی امانت را به عشق تعبیر کرده است؛
کرد فضل عشق انسان را فضول زین فزون جویی ظلوم است و جهول
شیخ اجل سعدی نیز امانت را عشق دانسته است؛
مرا گناه خود است ار ملامت تو برم که عشق بارگران بود و من ظلوم وجهول
حافظ نیز در اشعار خود به امانت اشاره کرده و آنرا عشق داانسته:
«آسمان بار امانت نتوانست کشید قرعه کار به نام من دیوانه زدند
فرشته عشق نداند که چیست ای ساقی بخواه جام و گلابی به خاک آدم ریز

در اشعار «عمان سامانی» نیز مراد از امانت الهی در آیه‌ «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَهَ …» عشق است که به صورت شرابی بر خلایق عرضه شد، و بار امانت عشق را انسان کامل حمل کرد که او در نظر سامانی وجود مقدس حضرت سیدالشهداء – علیه السلام- می‌باشد.
امانت در بعد اجتماعی: یکی از پایه های قوی اجتماع، اقتصاد آن می‌باشد، که تبادلات و روابط اقتصادی در سایه اعتماد و اطمینان متقابل صورت می‌گیرد، و این اعتماد حاصل نمی‌شود مگر در پرتو اصل امانتداری؛ لذا مدیران اقتصادی علاوه بر آگاهی و تخصص باید امین و متعهد باشند.
امانت در بعد فقهی: در تعریف امانت در فقه آمده : «امانت اسم است برای مال مورد ودیعت و یا هر مالی که به واسطه عقد یا قانون به طور امانت در اختیار دیگری باشد.. » که امانات را به ۳ دسته تقسیم کرده‌اند: ۱- امانات شرعیه ۲- امانات معاوضی ۳- امانات مالکی که احکام امانت در بابی تحت عنوان احکام ودیعه ذکر شده است.

امانت در بعد حقوقی: در ماده ۶۰۷ قانون مدنی در تعریف ودیعه – امانت به معنای خاص- آمده:
«ودیعه عقدی است که به موجب آن یک نفر مال خود را به دیگری می‌سپارد، برای آنکه آن را نگهدارد.»
امانت قانونی و امانت قراردادی نیز از اصطلاحات حقوقی می‌باشد.
با توجه به ابعاد مختلف امانت، پژوهش فوق به بررسی امانت در آیات و تفاسیر و روایات می‌پردازد.

۲-۱- اهمیت مساله
۱٫ ضرورت تبیین و گسترش مطالعات قرآنی در جامعه:
با توجه به ضرورت فوق، بر مساله امانت از دید قرآن متمرکز شده‌ایم.
۲٫ ضرورت انجام مطالعات مقایسه‌ای در حوزه تفسیر قرآن:
با توجه به ضرورت فوق، به بررسی مسأله امانت در تفاسیر شیعی و اهل سنت پرداخته‌ایم.

۳-۱- سوال های تحقیق:
۱٫ وجه اصلی اختلاف نظر مفسران اهل سنت وشیعه در تفسیر امانت در چیست؟
۲٫ وجه اصلی اشتراک نظر مفسران اهل سنت و شیعه در تفسیر امانت در چیست؟

۴-۱- فرضیه‌های تحقیق:
۱٫ وجه اصلی اختلاف نظر میان مفسران اهل سنت و شیعی در تفسیر امانت به مساله ولایت و امامت امامان معصوم – علیهم السلام- مربوط می‌شود.
۲٫ در بیشتر موارد میان مفسران اهل سنت و شیعه در تفسیر امانت وفاق نظر وجود دارد.
۵-۱- حدود مساله:

موضوع پژوهش فوق موارد ذیل را شامل می‌شود:
۱- بررسی آیات امانت در قرآن کریم.
۲- این مساله- یعنی بررسی آیات امانت- را از زاویه مفسران شیعی و اهل سنت بیان می‌نمائیم.
[فهرست کامل کتاب‌های مورد استفاده از علمای سنتی وشیعی در فهرست منابع ذکر شده است.]
۶-۱- محدودیت‌ها:
۱- مشکلات مربوط به دسترسی، بر منابع کتابخانه ای (بخصوص نسخ خطی در زمینه مورد بحث)
۲- عدم نگارش کتاب‌های مستقلی در این زمینه
شیوه تحقیق:
این پژوهش به روش توصیفی و کتابخانه‌ای تدوین شده است.

کلید واژه ها:

۱-۷-۱- امامت:
«امام» از ریشه «امم» گرفته شده است.
در قاموس برای «امام» چند معنا ذکر شده:
«امام: نسخه اصلی و نوشته‌ای که از آن سواد برگیرند.
امام : به معنای «راه»… که به وسیله آن به مقصد می‌رسند.»
راغب می‌گوید: «امام کسی که به پیشوایی او در قول و فعل اقتدا می‌شود».
ابن فارس از صاحب نظران اهل سنت می‌گوید:
«امام کسی است که به او اقتدا می‌شود و پیشوای مردم در امور قرار می‌گیرد».
علامه طباطبایی در ذیل آیه : «انّی جَاعِلُکَ للنَّاسِ اماماً» آورده:

امام یعنی پیشوا و مقتدا… به طوریکه مردم از کسی که دارای این مقام است تبعیت کنند و گفتار و رفتار خود را تطبیق برگفتار و رفتار او نمایند… وهر جا نامی از امامت برده شده «هدایت» هم به عنوان تفسیر بدنبال آن ذکر گردیده مثلاً «وَ جعلنا منهم ائمه یهدون بأمرنا…» مقام امامت مقام هدایت مخصوصی است که عبارت از هدایت به امر خدا بوده باشد… اسلام آن شخص هادی است که از نظر جنبه ملکوتی موجودات آنها را رهبری می‌کند و مقام «امامت» یک نوع ولایت بر اعمال مردم است از نظر باطن که توام با هدایت می‌باشد».

فخر رازی از مفسران اهل سنت در تعریف امام ذیل آیه «انّی جَاعِلُکَ للنَّاسِ اماماً» آورده:
«امام کسی است که شایسته است در دین به او اقتدا شود …» و در جای دیگر می‌گوید : «امام کسی است که بر کل امت متصرف است».
۲-۷-۱- امانت
«امانَتْ» واژه‌ای است عربی، که مصدر است و ۶ بار در قرآن به کار رفته است.
«امانَتْ» مصدر دو ریشه از واژه «أمن» است؛
ریشه اول:
«أمٍنُ» (آرامش و امنیت یافت) که مضارع این فعل «یُأمُنْ» می‌باشد و مصادر این ریشه عبارتند از:
أمَاناً : زنهاری و بی ترس و بیم
أمَانَهً: راستی و ضد خیانت و نیز زنهاری
أمَنَهً: راستی و سکون و آرامش قلب و بدون ترس و بیم
أمْناً: ضد خوف و بدون بیم و ترس و آرامش نفس و دین وخلق
و اسم فاعل ریشه «امِنَ» : آمِنْ (شخص بدون ترس و بیم و خوف) أمِنْ( زنهار خواهنده) و امین(امانتدار) می‌باشد.

به گفته راغب نیز در «مفردات» «أمن، أمانه، أمان» هر سه مصدر هستند؛ واژه «أمان» گاهی اسم است و برای حالتی که بر انسان در امنیت حاصل می شود به کار می‌رود، و گاهی به چیزی که باعث امنیت می‌شود نیز – أمان- گویند؛ مانند سخن خدای تعالی که فرمود: «و تخونوا اماناتکم»
یعنی به چیزهایی که بر آنها ایمن بودید، خیانت کردید.
ریشه دوم: از ماده «أمن» «أمُن» ( معتمددیگران واقع شدن و امین قرار گرفتن) می‌باشد که مضارع آن «یأمن» و مصدر این ریشه «امانه» و اسم فاعل آن« امین» می‌باشد.

لذا «امانت» مصدر «أَمِنَ و أمُنَ» می‌باشد.
فراهیدی در «العین» و ابن منظور در «لسان العرب» آورده‌اند که:
«أمن» ضد خوف و «أمانت» ضد خیانت است.
«ابن فارس» برای امانت دو معنا متذکر شده است: «امانت دو ریشه نزدیک به هم دارد، یکی از آن دو امانتی است که ضد خیانت است و معنای آن سکون وآرامش قلب می‌باشد و ریشه دوم به معنای تصدیق و باور کردن می‌باشد که هر دو معنی به هم نزدیکند»
در نتیجه واژه امانت که همچون واژه های ایمان و امنیت از یک ریشه یعنی – امن- گرفته‌ شده‌اند، معنای مشترکی را در خود دارند و آن اطمینان و اعتماد می‌باشد، که امانت در این صورت یعنی اعتماد و اطمینان از سالم بودن امانت وعدم خیانت درآن.
در بسیاری از فرهنگ های لغت فارسی و عرب در معنای لغوی «امانت» آمده است؛ امانت یعنی:

« ۱- راستی و درستکاری و صداقت ( فرهنگ نفیسی، معین، عمید، آنندراج، منتهی الادب، سیاح)
۲- ضد خیانت ( نفیسی، آنند راج ، عمید، منتهی الارب ، سیاح)
۳- استواری ( معین، نفیسی)
۴- زنهاری( نفیس، معین، آنندراج ، منتهی الارب، سیاح)
۵- بی بیمی( نفیسی، آنندراج ، منتهی الارب)
۶- حفاظت ونگهبانی وصیانت (نفیسی)
۷- اخلاص( نفیسی)
۸- تدین ودینداری ( نفیسی)
۹- ودیعه (عمید، معین)
۱۰- اهل مرد و مال وی و کسانیکه آنها را گذاشته و به سفر می‌رود. (نفیسی، آنندراج، منتهی الارب، سیاح)».

تعریف امانت در کلام مفسران
امانت در اصل مصدر است، ولی بسیار می‌شود که آن چیزی که سپرده شده، چه مال، و چه اسرار، و امثال آن نیز امانت می‌گویند. امانت عبارت است از اینکه به وسیله عهد یا وصیت و امثال آن، امنیت حقی از حقوق حفظ شود. امانت – هر چه باشد- به معنای چیز نیست که نزد غیرودیعه بسپارند، تا او آنرا برای سپارنده حفظ کند و سپس به وی برگرداند.»

بروسوی از مفسران اهل سنت در تفسیر «روح البیان» در تعریف امانت آورده:
«بدان، امانت عبارت است از اینکه هنگامی که برای غیر تو برتو حقی واجب شود، پس باید آن حق را به سوی او ادا کنی.»
زحیلی نیز از صاحبنظران اهل سنت می گوید:
«امانت آن چیزی است که شخص بر آن امین قرار داد

ه می‌شود، و در عرف مردم هر چیزی است که آن را به اجازه صاحبش بگیری و شامل تمام حقوقی که بر دوش شخص است می‌شود، خواه حقوق خداوند باشد یا حقوق مردم و یا حقوق خود شخص».
«مراغی » از دیگر مفسران اهل سنت در تعریف امانت دارد که : «امانت چیزی است که حفظ می‌شود تا به صاحبش برگردانده شود»
۳-۷-۱- «أمین»

«أمین» اسم فاعل ریشه «أمن و أمن» می‌باشد. این واژه ۱۳ بار در قرآن به کار رفته است. «امین در لغت یعنی؛ امانتدار و قوی و کسی که بر او اعتماد نمایند و از او ایمن باشند» و هر چه به او بسپارند بدون کسر و نقصان باز دهد و هر چه به او گویند اعاده آن در هیچ جا و هیچ وقت جایز نداند و روا نشمارد.
«دانشمندان ادبیات عرب کلمه «امین» را که صفت مشبهه است به کسی اطلاق می‌کنندکه صفت امانتداری در او ثابت بوده و سالیان سال هرگز از او خیانت دیده نشده باشد.»
امین کسی است که نه چیزی بر مورد امانت بیفزاید و نه چیزی از آن بکاهد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 22000 تومان در 241 صفحه
220,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد