دانلود مقاله خانواده یک نظام اجتماعی

word قابل ویرایش
67 صفحه
8700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

مقدمه
انقلاب صنعتی را به واقع می توان یکی از رخدادهای مهم تاریخ بشر به حساب آورد از آن بابت که کمتر رویدادی را در جهان می توان ذکر کرد که تا بدین حد در جوانب ابعاد حیات انسان اثر گذارده باشد .
شیوه زندگی و اصولا” طرز فکرها در رابطه به آن دگرگون گردید ، اندیشه هایی جدید در رابطه با حیات نوین پدید آمدند که دامنه آن بزودی‌ در اقصی نقاط جهان گسترده شده و حتی کشورهای غیر صنعتی را هم زیر پوشش قرار دارند . اخلاق که تا آن روزگار بیشتر جنبه تعیینی داشت به مرحله استنابطی رسید و هر گروه و طرفدار مکتبی کوشیدند که آن را بر اساس دید و برداشت خود تبیین کنند ، ارزشهای گذشته به ویژه در زمینه روابط زیر سئوال قرار گرفتند و چه بسیار از آنها که فانی شده و به جایش ارزشهای دیگری پدید آمدند .
از جمله مؤسسات و نهادهایی که در سایه این تحول بزرگ دگرگون گردید مساله خانواده و ارزش و قداست آن بود . ما حتی از اوائل قرن بیستم شاهد عملکرد و طرز فکرهایی هستیم که در آن سعی به فسخ بنیاد خانواده و طرد آن بود و خدای می داند که این اندیشه زهرآگین چه فاجعه ای برای بشر آفریده است .

نهضت صنعتی عاملی بود که در آن سرمایه داران کوشیدند برای دستیابی به کار بیشتر و فردی کمتر زنان را از خانواده ها به بیرون کشند و به سوی کارخانه ها گسیل کردند و این امر با فریب و حقه و تحت عنوان دادن حق آزادی به زنان و تساوی حقوق آنها با مردان آنچنان فلاکت و بیچارگی برای این طبقه بوجود آورد که وصف ناشدنی است . و شما در دنیای غرب هر روزه صبح ها بانوانی خواب آلود را می بینید که دست کودکان خواب آلود خود را گرفته و منتظر قطار یا اتوبوسی هستند که بیاید و جگرگوشه شان را به پرورشگاه و مهدکودک ها بسپارد و این جدایی خود منشاء پیدایش عقده ها و نابسامانی ها و در سنین بعدی حیات کودکان است موجب پیدایش بزهکاری هایی است که همه روزه تکرار می شود .
نظام خانواده

خانواده یک نظام اجتماعی
از جمله ملاکهایی که این گروهها را از هم متمایز می سازد می توان به موارد زیر اشاره کرد :
– بزرگ یا کوچک بودن
– میزان دوام و پایداری

– میزان نظم گروهی
– نحوه عضویت و ورود به گروه
– چگونگی روابط اعضاء با یکدیگر ( میزان صمیمیت )
– ارزشها و هنجارهای گروه
– و ….

خانواده را می توان از دو جهت بررسی کرد :
الف ) خانواده به عنوان یک گروه ، یعنی مجموعه ای از افراد که خود را ” ما ” تلقی می کنند و با یکدیگر تعاملی نسبتا پایدار و منظم دارند .
ب ) خانواده به عنوان یک نظام اجتماعی ، یعنی مجموعه ای از نقشهای اجتماعی متقابل به هم پیوسته که برای تحقق بخشیدن به هدفی مشخص با هم پیوند یافته اند .

خانواده و نظام اجتماعی کل
آثار و نتایج نامناسب خانواده :
همانطور که در فصل گذشته اشاره کردیم هر نظام اجتماعی در کنار تاثیرات مطلوبی که بر نظام اجتماعی کل دارد ، ممکن است تاثیرات نامطلوبی هم بر آن بگذارد . نظام خانواده نیز از این امر مستثناء نیست ، مثلا :
خانواده همانطور که بر مراقبت و نگه داری فرزندان و اجتماعی کردن آنها تاثیرات مناسب فراوانی دارد اما گاه به دلیل توجه بیش از حد پدر و مادر ، فرزند فردی متکی به غیر بار می آید .
مشکل رشد سریع جمعیت :
– بهداشت در سطح پایینی بود و بسیاری از نوزادان در آغاز تولد یا سالهای اولیه زندگی بر اثر بیماریهای مختلف از بین می رفتند و در خانواده فقط تعداد معدودی از فرزندان باقی می ماندند .

– بیماریهای مختلف ، قحطی ، خشکسالی ،و جنگهای خانمان سوز در کمین زندگی بشر نشسته بودند .
– کودکانی که زنده می ماندند سرمایه شناخته شده ، به سرعت وارد بازار کار و تولید می شدند آنها از دوران کودکی به کشاورزی یا کارهای دستی می پرداختند و بزرگتر که می شدند با شاگردی در کنار دست استاد کار و کسب تجاربی از بزرگسالان ، به عنوان نیروی کار ماهر در اقتصاد خانواده و تولید اقتصادی نقش داشتند .
– زندگی بسیار ساده بوده و زوجهای جوان از زندگی مشترک خود انتظارات زیادی نداشتند .

 

برای کشورهایی با رشد جمعیت بالا ، حدود ۴۰ درصد از جمعیت را افراد زیر ۱۵ سال تشکیل می دهند ، یعنی جمعیتی مصرف کننده که به امکانات آموزشی ، تفریحی ، بهداشتی و … نیاز دارد و در مقابل تولیدی ندارد . در چنین شرایطی با فرض اینکه کشور از رشد بالای اقتصادی هم برخوردار باشد ، نمی تواند پاسخگوی نیاز و مصرف این جمعیت باشد و روز به روز عقب مانده تر خواهد شد .

خانواده و شکل گیری شخصیت :
– مهمتر اینکه خانواده بر شکل گیری شخصیت فرد ، به عنوان عضوی از اجتماع ، موجودی متفکر و دارای اراده و شناخت تاثیر زیادی دارد : زیرا :
با رشد جسمانی کودک ، روان او نیز در ارتباط با محیط و انسانهای دیگر شکل می گیرد و رشد می یابد . خانواده نخستین محیط اجتماعی است که فرد در آن قرار
می گیرد .

آنچه به عنوان وجدان در فرد شکل می گیرد و از درون رفتار او را کنترل می کند ، عمدتا حاصل عمل و گفتار والدین و اعضای خانواده در کودکی است .
بنابراین فرد نه تنها از نطر جسمی مدیون خانواده ای است بلکه مهمتر از آن ، از نطر روانی و شخصیتی نیز تحت تاثر خانواده قرار دارد .

خانواده و نقش ارشادی و حمایتی :
شاید تصور کنید که نقش خانواده محدود به دوره کودکی فرد است و در اموری که ذکر شد خلاصه می شود . ولی با کمی تامل می توانید نقش خانواده را در دوره ای که فرد آموزش رسمی را در مدرسه آغاز می کند ، در دوره جوانی و سپس در امر ازدواج و تشکیل خانواده نیز دریابد .

خانواده و حمایت عاطفی :
انسان به محبت ، صمیمیت ، عشق و آرامش روانی نیاز دارد و خانواده اولین زمینه اجتماعی است که این نیازهای عاطفی و اساسی در آن برآورده می شود .

خانواده و تحقق شخصیت مستقل :
خانه و خانواده جدید ،جایگاهی است که فرد می تواند شخصیت مستقل خویش را در آن تحقق بخشد . مرد با کار مستقل در بیرون و زن با کار در منزل یا بیرون از آن و هر دو با تلاش برای تربیت فرزند ، شخصیت مستقل خویش را تحقق می بخشند و در عین حال ، آینده و زندگی اجتماعی کودک خود را رقم می زنند .
دلیل بقاء و پایداری نظام خانواده را در طول تاریخ می توان در دو نکته ی زیر
یافت :

اول – نقش مهم و غیر قابل انکار خانواده در زندگی فرد
دوم – نقش گسترده و تعیین کننده ی خانواده در نطام اجتماعی کل ، به گونه ای که حذف آن ، نطام اجتماعی را با هزینه های سرسام آوری روبه رو خواهد کرد .

 خانواده در دنیای امروز

بیان اینکه در دنیای امروز در رابطه با خانواده چه مسائلی مطرح است و چه شیوه هایی در برخورد با آن به چشم می خورد بحثی است پر دامنه که موضوع تحقیق دانشمندان جامعه شناسی ، حقوق ،‌ اقتصاد ، روانشناسی ، تربیت و حتی علم سیاست است . اسناد بین المللی در رابطه با آنچه که برای خانواده موجود مطرح و هم برای میثاق را که خانواده باید باشد زیاد است ، از جمله : اعلامیه جهانی حقوق بشر ، میثاق بین اللملی حقوق مدنی و سیاسی اعلامیه جهانی کودک ، مقاله نامه راجع به رعایت ها در امر ازدواج ، حداقل سن ازدواج ،‌ ثبت واقعه آن و ۰۰۰ که هر کدام نشان دهنده بعدی از مسأله امروز خانواده هاست . ولی ما گمان داریم بسیاری از آنچه که می بایست مورد بحث و بررسی قرار گیرد و عالمانه و یا جاهلانه از دید مسئولان غافل مانده اند .

ما امروزه در رابطه با خانواده در بسیاری از نقاط جهان با وضعی مواجهه ایم که در آن حیثیت و شرافت بسیاری از انسان ها نادیده گرفته می شود . زندگی انسانها صورت مبتذلی پیدا کرده و افراد انسانی در معرض ارضای هوس های سطحی و زودگذر بجای عشق و آرامش واقعی هستند .
عده ای هوسباز در قالب روشنفکر نهایی سعی کرده اند زنان را از کانون گرم خانواده بیرون بکشند و بصورت ابزار و وسیله ای در اختیار خود قرار دهند و گروهی هم کورکورانه به دعوت و ندای آنها پاسخ گفته و تیشه به ریشه خود می زنند حتی امروزه ما در مواردی می بینیم که خانواده وجود دارد ، اما چه خانواده ای ؟ در آن نه سروسامانی است ؟ نه نظم و آفرینشی و آرامشی ؟ نه تربیت و سکونی ؟

 نابسامانی های موجود در رابطه با خانواده
ما امروزه عملا” می یابیم و شاهدیم که خانواده ها دچار نابسامانی و درگیری هستند . در رابطه با خود و فرزندان مسائل و دشواری هایی دارند :
 روابطشان سست و متزلزل است و از صفا و صمیمت و در نتیجه آرامش و سکون واقعی خبری نیست .
 زن و شوهر ظاهرا” در کنار یکدیگرند ولی وضعی حیاتشان آنان را چون دو بیگانه در کنار هم قرار داده است

.
 آمار طلاق سرسام آور است و زن و مرد به اندک بهانه ای رشته حیات خانوادگی را از هم می گسلند .
 فرزندان مهر و عطوفت لازم را از خانواده ها بدست نمی آورند و در نتیجه اغلبشان زودرنج و زود کشن هستند .
 بعلت برخورداری نسل از تربیت صحیح بزهکاری کودکان رو به افزایش و تزاید است .

 و به علت آزادی بی بند و بار در ارضای هوس های جنسی مردان نیازی به ازدواج دائم نمی بینند و با ارضاهای آزاد از مسئولیت اداره خانواده سرباز می زنند .
 روح غیرت ناموسی بسیار تنزل کرده و زوجین از دیدن همسر خود با بیگانگان دچار عذاب وجدان نمی شوند .
 فرزندان نامشروع رو به افزایش اند و وحدت ها و صمیمیت ها در حال تزلزل و سقوط

 ضرورت امروزی توجه به خانواده
ما معتقدیم امروزه بیش از هر عصر ضروری است در باره خانواده ها بحث ها و ارشادهایی صورت گیرد . نخست از بابت آنکه در هیچ عصر و دوره ای بشریت تا این اندازه در رابطه با خانواده دچار سقوط و انحطاط نشده بود .

ثانیا” هیچگاه بدین اندازه انسان ها از دست پخت فکری و فلسفی خود دچار سرخوردگی نشده بودند .
و ثالثا” در هیچ عصر آوای تعلیم جانبخش اسلامی و معرفی اسلام بعنوان یک تز
حیات بخش و انقلا آفرین جا نیفتاده بود .

بشریت امروز چشم به سوی اسلام دارد و می خواهد ببیند اسلام در این رابطه چه می گوید و برای نجات انسان از بدبختی ها و بیچارگی های موجود چه تزی را ارائه می دهد . دنیای امروز بر اساس تحقیقات و بررسی های صاحبنظران به جایی رسیده است که نیکو در می یابد اگر خانواده ها سالم و استوار باشند بسیاری از مسائل مربوط به حمایت اجتماعی سروسامان می یابند و اگر خانواده ها را که خشت بنای اولیه اجتماعی است از عوامل لغزش دورسازیم جامعه تا حدود زیادی سروسامان پیدا خواهد کرد .
و از همه اینها گذشته مسأله خانواده از مسائلی است که هرچند گاه یکبار لازم است در باره آن صبحت شود و دیدگاه های تازه ای در آن عرصه و ارائه گردد تا نسل های جوان و نوخاسته به اهمیت آن بیشتر پی می برند و راه وروش خود را در این رابطه انسانی سازند .
 اسلام و خانواده

اسلام خانواده را از مهمترین و اساسی ترین واحدهای اجتماعی می داند که بنای آن بر الفت و همدلی استوار و این بنا محبوب ترین بناها در پیشگاه خداوند است . روابط آن بر مودت و رحمت پایه گذاری شده و گرمی کانون خانواده مورد توجه عمیق اسلام است .

تعالیم اسلامی شخصیت واقعی انسان را مد نظر دارد و نیکبختی و سعادت زوجین را در سایه عقد و پیمان ازدواج با در نظر داشتن معیارهای انتخاب همسر تضمین می کند . در عین خواستاری لذت و خوشی برای زن و مرد روابط آنها را بر مبنای ضابطه اندیشیده ای قرار می دهد .

اسلام زندگی خانواده ئی را بر مبنای حقوق و مسئولیت قرار می دهد و در آن وظیفه هر یک از اعضاء معلوم و مشخص است در عین آنکه گذشت و فداکاری زوجین برای گرمی کانون و استواری آن اصلی است . اسلام قائل است اصلاحات از خانواده ها باید شروع شوند و زن و شوهر مسلمان باید بنای حیات اجتماعی را در خانواده پی ریزی نمایند . خانواده نظامی دارد که از سوی خالق بشر ، همانکس که به همه ریزه کاری ها و ظرافت و لطافت حیات او آگاه است و برای بشریت سعادت و نیکبختی می خواهد و درکارش اشتباه و لغزش نیست تهیه و تدوین شده است در نتیجه برای انسان بدبختی و تأسف و تأثری نخواهد بود و موجبات سکون و آرامش واقعی زوجین از
هر سو فراهم است .

 نقش و اهمیت خانواده
خانواده تنها نظام اجتماعی است که در همه جوامع ، از مذهبی و غیر مذهبی پذیرفته شده و توسعه یافته است ، در جوامع مختلف دارای نقش ، پایگاه و منزلت های گوناگون است . با اینکه هسته ای کوچک از اجتماع است در حیات اجتماعی مردم نقش و تأثیری فوق العاده دارد .
هسته اول همه سازمان ها و نهادهای اجتماعی است . همه نقش های مربوط به ایجاد تمدن و انتقال مواریث و رشد و شکوفایی انسانیت به آن مربوط می شود ، همه سنت های ، عقاید و آداب ویژگی های فردی و اجتماعی از طریق خانواده به نسل جدید منتقل می گردد .

جامعه متشکل از خانواده هاست ، مختصات آن از طریق روابط خانوادگی قابل توصیف است . اثر وجودی مفید و یا زیانبخش آن به جامعه هم می رسد . ساخت و مشی آن در سکون یا اضطراب جامعه مؤثر است . انگیزه اعضایش در انگیزه های اجتماع تاثیر می گذارند . چگونگی مشی و سبک زندگی آن در اخلاق جامعه و در صحت یا بیماری آن نقشی مؤثر دارد .
از نظر ما تشکیل خانواده خدمتی است به زن و مرد که برای حیات مشترک پیوندی برقرار کرده اند و خدمتی است به اجتماعی از نظر دورداشتن آن از عوامل فساد و لغزش و ایجاد احساس مسئولیت ، و به کودک که نیاز به مربی و معلمی صالح دارد ، و به مکتب و مذهب که تعالیم آن از این طریق حیات و تداوم پیدا می کند .

در آیات قرآن اهمیت زیادی به پیوند خانوادگی ، و احترام و اکرام پدر و مادر و نیز توجه به تربیت فرزندان ، داده شده است که در آیات فوق به همسر اشاره شده است ، این به خاطر آن است که جامعه بزرگ انسانی از واحدهای بزرگ و از غرفه های کوچکتری به نام خانواده تشکیل می شود همانگونه که یک ساختمان بزرگ از غرفه ها و سپس از سنگها و آجرها تشکیل می گردد .

بدیهی است هر قدر این واحدهای کوچک از انسجام و استحکام بیشتری برخوردار باشد استحکام اساسی جامعه بیشتری خواهد بود ، و یکی از علل نابسامانی های اجتماعی جوامع صنعتی عصر ما متلاشی شدن نظام خانوادگی است که نه احترامی از سوی فرزندان وجود دارد ، نه محبتی از سوی پدران و مادران ، و نه پیوند مهر و عاطفه ای از سوی همسران .
منظره دردناک آسایشگاه های بزرگسالان در جوامع صنعتی امروز که مرکز پدران و مادران ناتوانی است که افتاده اند و از خانواده طرد شده اند شاهد بسیار گویایی برای این حقیقت تلخ است . مردان و زنانی که بعد از یک عمر خدمت ، و تحویل فرزندان متعدد به جامعه در ایامی که نیاز شدیدی به عواطف فرزندان و کمک های آنها دارند ، به کلی رانده می شوند ، و در آنجا در انتظار مرگ روزشماری می کنند ، و چشم به در دوخته اند که آشنایی از در درآید ، انتظاری که شاید در سال یک یا دو بار بیشتر تکرار نمی شود .
به راستی تصور چنین حالتی زندگی را برای انسان از همان آغازش تلخ می کند و این است راه و رسم دنیای مادی و تمدن های منهای ایمان و مذهب .

 سرپرستی در نظام خانواده
۳۴- الرجال قوامون علی النسآء بما فضل الله بعضهم علی بعض و بما انفقوا من اموالهم فالصالحات قائتات حافظات للغیب بما حفظ الله و اللاتی تخافون نشوزهن فعظوهن و اهجروهن فی المضاجع و اضربوهن فان اطعنکم فلا تبغوا علیهن سبیلا” ان الله کان علیا کبیرا”’

– مردان سرپرست و خدتمگزار زنانند به خاطر برتری هایی که ( از نظر نظام اجتماع ) خداوند برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است و به خاطر انفاق هایی که از اموال شان ( در مورد زنان ) می کنند ، و زنان صالح آنها هستند که متواضعند و در غیاب ( همسر خود ) حفظ اسرار و حقوق او را در مقابل حقوقی که خدا برای آنان قرار داده ، می کنند و ( اما ) آن دسته از زنان را که از طغیان و مخالفتشان بیم دارید پند و اندرز دهید و ( اگر مؤثر واقع نشد ) در بستر از آنها دوری نمائید و ( اگر آنهم مؤثر نشد و هیچ راهی برای وادار کردن آنها به انجام وظائفشان جز شدت عمل نبود ) آنها را تنبیه کنید . و اگر از شما پیروی کردند به آنها تعدی نکنید و ( بدانید ) خداوند بلندمرتبه و بزرگ است ( و قدرت او بالاترین قدرتهاست ) .
– الرجال قوامون علی النساء ۰۰۰

– مردان سرپرست و خدمتگزار زنان هستند ـ برای توضیح این جمله باید توجه داشت که خانواده یک واحد کوچک اجتماعی است و همانند یک اجتماع بزرگ باید رهبر و سرپرست واحدی داشته باشد ، زیرا رهبری و سرپرستی دستجمعی که زن و مرد مشترکا” آن را به عهده بگیرند مفهومی ندارد و در نتیجه مرد یا زن یکی باید رئیس خانواده و دیگری معاون و تحت نظارت او باشد ، قرآن در اینجا تصریح می کند که مقام سرپرستی باید به مرد داده شود .
این مسئله در دنیای امروز بیش از هر زمان روشن است که اگر هیئتی مأمور انجام کاری شود حتما” باید یکی از آن دو ، رئیس و دیگر معاول یا عضو باشد و گرنه هرج و مرج در کار آنها پیدا می شود . سرپرستی مرد در خانواده نیز از همین قبیل است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 67 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد