whatsapp call admin

مقاله ارائه راهبردهایی برای جذب دانشجویان خارجی در ایران

word قابل ویرایش
23 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

ارائه راهبردهایی برای جذب دانشجویان خارجی در ایران
چکیده
در شرایط جهانی شدن اقتصاد، فرهنگ و فناوری ، جذب دانشجویان خارجی موجب مشارکت فعال در روند جهانی تولید علم و تسهیل انتقال فناوری و غنی شدن فرآیند آموزش می شود. امروزه عواملی چون ظهور آموزش عالی به مثابه یک کسب و کار و نقش کلیدی دانش آموختگان خارجی در توسعه فرهنگی و اجتماعی کشورهای مبداء و تأثیر تحرک و جابه جایی دانشجویان در ارتقاء سرمایه انسانی باعث توجه به مزیت های پنهان جذب دانشجویان خارجی شده است . همچنین نقش آموزش چند فرهنگی در غنا بخشیدن به آموزش ها و ارتقای برابری، احترام ، پذیرش و فهم متقابل فرهنگ ها اهمیت بین المللی سازی آموزش عالی را مضاعف کرده است . با وجود این که در دو دهه اخیر تعداد دانشجویان خارجی جهان ٢.٣ برابر شده و کشورهای منطقه نیز در یک رقابت جدی برنامه های بلند پروازانه ای برای جذب دانشجویان خارجی تدارک دیده اند، در کشور ما نوعی بی تصمیمی و خلاء راهبرد کلان ملی در این زمینه مشهود است . مقاله حاضر می کوشد با مطرح نمودن تجارب مختلف جهان بویژه کشورهای منطقه ، الگوهای مختلف و انواع تلاش های جاری در این زمینه را معرفی نماید. سپس از طریق انجام یک مطالعه اکتشافی – پیمایشی نظرات خبرگان ، متخصصان و مدیران آشنا با موضوع پیرامون گزینه های مختلف راهبردی از طریق برجسته سازی اولویت های مورد نظر آنان تدوین شده است .
یافته های این مطالعه بیانگر اولویت تمرکز بر رقابت منطقه ای (در مقابل خط شکنی در عرصه جهانی و یا حفظ وضع موجود) با تمرکز بر محوریت پژوهش و فنآوری در جذب دانشجویان خارجی است .
خبرگان پیرامون “راهبرد پذیرش دانشجو” جذب دانشجویان شایسته (در مقابل جذب نخبه و یا سیاست درهای باز) را توصیه نموده اند. همچنین ارکان اصلی راهبرد ایرانی از نظر پاسخگویان عبارتند از: تمهید زیست بوم مناسب علمی و رفاهی، ارائه کیفیت بالای آموزش ، آموزش انعطاف پذیر و ارائه خدمات آموزشی ارزان .
واژگان کلیدی:
جذب دانشجویان خارجی، بین المللی شدن آموزش عالی، تحرک دانشجویان ، آموزش چند فرهنگی.

مقدمه
توسعه علمی یک حرکت چند وجهی است که در ظرف محیط بین المللی رخ می دهد. پدیده جهانی شدن اقتصاد و فرهنگ از سویی و موضوع جهان وطن بودن علم و فنآوری ازسوی دیگر، روند رو به رشد فعالیت های بین المللی را افزایش داده است . حرکت آزاد و بدون محدودیت سرمایه ، اطلاعات و ایده در سطح جهان که تحرک و جابجایی دانشجویان و پژوهشگران و نوآوران بخشی از آن است بن مایۀ تشکیل سرمایه انسانی در یک چارچوب و استاندارد جهانی است .
برخی ازمزایای بین المللی شدن آموزش عالی عبارتند از: ارتقای هویت ملی وابزار معرفی فرهنگ ملی، رشد پیوندهای اقتصادی، رشد رقابت اقتصادی، معرفی علم به عنوان منبع اقتصادی ،گسترش امنیت ملی و ارتقاء تفاهم ودرک متقابل بین المللی .
امروزه کشورها با ارتقاء سطح همکاریها و تبادلات بین المللی علمی نه تنها مشروعیت جانبی و منزلت کسب می کنند بلکه به نوسازی اقتصاد و کارآمدی فناوری خود مدد می رسانند. تحرک دانشجویان در سطح جغرافیای جهان زمینه های تسهیل انتقال فناوری، همچنین ظهور نوآوریهای رادیکال را فراهم نموده است . بازار علم و نظام عرضه و تقاضای آموزش عالی را نیرومند ساخته و تراکم و انباشت مناسبی از نیازها و کالاهای جدید فرهنگی و نرم افزاری را سامان داده است . این تراکم که همراه با تنوع و غنای فرهنگی است موتور محرک توسعه علمی است .
طرح مساله
جذب دانشجویان خارجی برای مؤسسات از جنبه های مختلف مثبت ارزیابی می شود.جالب آنکه این امر همه انواع سرمایه سازمانی دانشگاهها ومؤسسات را ارتقا می بخشد:
. افزایش سرمایه مالی و فیزیکیازطریق شهریه
. افزایش سرمایه فرهنگیازطریق رسوب دانش هم چنین کسب اعتبار وپرستیژ
. افزایش سرمایه اجتماعی از طریق گسترش ارتباطاتعلمی-بین المللی
. افزایش کیفیت آموزش و پژوهش
برخی کشورهای دانشجو پذیر جهان در این زمینه دارای تجارب ارزشمندی هستند. در استرالیا به منظور تشویق دانشجویان به شرکت در طرحهای مبادلۀ دانشجویان بین المللی طرحی تحت عنوان «سفر به فرهنگهای دیگر» توسط دانشگاه ملبورن در دست اجراست (گستا وهمکاران ،٢٠٠۶ ).
در نیوزیلند فشار تقاضا برای پذیرش دانشجوی خارجی موجب تعیین سهمیه برای دانشگاهها شده است . یافته های یک مطالعه در این کشور نشان داد اگر چه دانشگاه های دولتی نیوزیلند از اهمیت نقش دانشجویان بین المللی در جریان درآمدزایی و بین المللی کردن مؤسساتشان آگاهی دارند، کنترل تعداد دانشجویان بین المللی و در نظر گرفتن اهداف دیگر را نیز حائز اهمیت می دانند (لین ،اسمیت وری،٢٠٠۶).
از آنجا که کشورهای محتلف جهان به نقش و اهمیت جذب دانشجوی خارجی پی برده اند، ژانرها و سبک های متعدد بازاریابی برای جذب دانشجوی خارجی شکل گرفته است .
یک از پژوهشگران در تحقیق خود چهار نمونه از ژانر بازاریابی دانشجویان بین المللی از فنلاند، اسکاتلند، استرالیا و ژاپن را با هم مقایسه کرده است ( اینگر،آسکهاو،٢٠٠٧) ).
هم اکنون بیشتر کشورهای جهان به ویژه کشورهای در حال توسعه ای چون مالزی، ترکیه ، سنگاپور، امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان و ارمنستان و … برنامه های مدون و بلند پروازانه ای برای توسعه جذب دانشجوی خارجی تدارک دیده اند.
به دلیل مزایای بی بدیل تحرک بین المللی دانشجویان وهمان گونه که در جدول شماره (١) ملاحظه می شود سهم درآمد برخی کشورها از این محل قابل توجه است .
جدول شماره ١. درآمد کشورها از جذب دانشجویان خارجی سال تحصیلی ٢٠٠٨-٢٠٠٧

نگاهی به سیر افزایش کمی دانشجویان خارجی در سطح جهان بیانگرجهش این تعداد به میزان ٢.٣برابر در دهه اخیر بوده است . افزایشی که کشور ایران آن را تجربه نکرد.

نگاهی به آمار دانشجویان خارجی برخی کشورهای رقیب ایران در آسیا عمق عقب ماندگی ایران را در این زمینه نشان می- دهد.

دولت سنگاپور به عنوان یک راهبرد، برای تحقق هدف بلندمدت سال ٢٠١۵ مندرج در جدول بالا ،برای جذب استعدادهای درخشان به دانشگاه ها سوبسید پرداخت می کند اما راهبرد امارات تبدیل شدن به قطب علمی – فرهنگی خاورمیانه است .در این کشور فستیوال سالانه متفکرین خاورمیانه باهدف توسعه بین المللی شدن برگزار می شود.
مرکزیت اجرای این طرح با کالج عالی تکنولوژی با حمایت ام .آی.تی. هاروارد و استنفورد و تحت مدیریت کلان انگلیسی هاست .
احداث قریۀ المعرفه که هم اکنون حدود سی هزار دانشجو جذب کرده است نیز در راستای تبدیل شدن به مرکزیت منطقه ای آموزش عالی دنبال شده است کشور ترکیه حرکت خود را در این زمینه دیرتر از بقیه کشورهای آسیایی آغاز نموده است .
بعد از حادثه ١١ سپتامبر، چهار دانشگاه ترکیه (اوتادغو – غازی- آنکارا- حاجت تپه ) طرحی برای جذب دانشجویان خارجی مسلمان به نخست وزیر این کشور ارائه دادند.
اما راهبرد مالزی در این زمینه بالا بردن کیفیت و پایین آوردن هزینه است . دراین کشور براساس آمارفوق تعداد دانشجویان خارجی در سه سال گذشته جهشی بیش از صد درصد را تجربه کرده است
در این میان سهم کشور ایران از تحرک دانشجویان بین المللی بسیار اندک است .چنانچه تعداد دانشجویان شاغل به تحصیل در سال ٨٩-٨٨ سه میلیون وهفتصدو نودهزار باشد، تنها حدود یک دهم درصد از این تعداد خارجی هستند. این سهم اندک با اهداف مندرج در سند چشم انداز یعنی تبدیل شدن به قدرت اول منطقه در عرصه علم وفناوری همخوانی ندارد.

ترکیب دانشجویان خارجی در ایران نشان می دهد ۵٠.٨١ درصدآنها از کشورهای خاورمیانه هستند.(۴١.۵ درصد افغانی- ٢٠% سوری و …).هم چنین ٢١.٣٧ در صد آنان از کشورهای آسای میانه و ٨.٧٢ درصد از هند و پاکستان و بقیه نیز از آسیای جنوب شرقی و اروپای شرقی هستند.
به اعتقاد برخی پژوهشگران ، چهار عامل مؤثر در ترکیب جمعیتی مذکور عبارتند از: نزدیکی مواضع سیاسی و عقیدتی کشورها – نزدیکی جغرافیایی – اقامت اتباع بیگانه در ایران – هم زبانی با زبان فارسی (بزرگمهری، ١٣٨۵)
این موضوع که چرا سهم ایران در جذب دانشجوی خارجی بسیار ناچیز است قابل تأمل است . این موضوع مسئله اصلی مطالعه حاضر را شکل می دهد.
درسال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی جدی ترین اقدام در زمینه جذب دانشجوی خارجی تأسیس دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره ) است .
قانون تأسیس دانشگاه بین المللی اسلامی در تاریخ ١٣۶٢.١١٢.٢ در مجلس شورای اسلامی تصویب و جایگاه خوبی برای آن تعریف شد. این دانشگاه دارای شورای عالی به ریاست رئیس جمهور است .
اما این دانشگاه در عمل راه اندازی نشد تا اینکه در سال ١٣٧٠ مؤسسه آموزش عالی زبان فارسی دهخدا به دانشگاه بین المللی امام خمینی تبدیل شد. پس از گذشت سالها از تأسیس این دانشگاه بسیاری از مفاد اساس نامه دانشگاه مصوب ٧٧.۴.٣٠ ، شورای عالی انقلاب فرهنگی اجرایی نشده است و از٨٠٠٠ نفر دانشجو تنها دو درصد تعداد دانشجویان این دانشگاه خارجی هستند. این دانشجویان فقط دوره شش ماهه آموزش زبان فارسی را در این دانشگاه سپری می کنند. این نکته نیز بخشی از وجه مساله زای موضوع است .
هم اکنون کشور ایران با عقب ماندگی جدی در زمینه جذب دانشجوی خارجی روبه روست . مهم ترین جنبه آن درحوزه راهبردی وسیاستی است . پس از پرکردن این خلاء راه برای اقدامات عملی و تمهید زیرساخت ها فراهم خواهد شد.
پرسش این است که در این بازار بین المللی سهم کشور ما چقدر است ؟ علیرغم توسعه کمی جهشی در آموزش عالی ایران که موجب شده است تعداد دانشجویان از ١٧۵ هزار نفر در سال ١٣۵٧ به ۴.٢٠٠.٠٠٠ در سال ١٣٩٠ برسد، از نظر شاخص تعداد دانشجویان خارجی در چه وضعیتی هستیم ؟ راهبرد کلان کشور در این زمینه چیست و راهبرد مطلوب و بهینه بر اساس نظرات خبرگان و کارشناسان باید دارای چه ویژگی ها و ارکانی باشد؟
سؤالات تحقیق
این مطالعه درجستجوی پاسخ به پرسش های زیر است :
.۱ جذب دانشجویان خارجی (به عنوان یک مصداق از بین المللی شدن آموزش عالی) در ایران بهتر است با تمرکز بر آموزش باشد یا پژوهش و فناوری؟
.۲ از نظر قلمرو بهتر است رقابت منطقه ای هدف قرار گیرد یا خط شکنی در عرصه بین المللی یا استمرار وضع موجود؟
.۳ از نظر جذب و پذیرش دانشجو جذب نخبگان هدف گیری شود یا دانشجویان شایسته (متوسط به بالا) یا همه متقاضیان جذب شوند؟ (راهبرد درهای باز؟)
.۴ مؤلفه ها و ارکان اصلی راهبرد مطلوب برای ایران کدام اند؟
.۵ چه سناریوهای اجرایی و اقدامات زیر ساختی جذب دانشجویان خارجی اولویت دارد؟
.۶ آیا بین اولویت های راهبردی مورد نظر مدیران ستادی با سرپرستان دانشجویان خارجی در دانشگاه ها اختلاف نظر معنی داری وجود دارد؟
آموزه های نظری
١- ظهور آموزش عالی به مثابه یک کسب و کار
از دهه ١٩٧٠ به بعد به تدریج شاهد پدیده تجاری شدن و کالایی شدن آموزش عالی ظهور ارزش های مبادله ای و اقتصادی آموزش عالی و وابستگی روز افزون نظام های اقتصادی- تکنولوژیک به همدیگر به دلیل امواج فراگیر انقلاب صنعتی هستیم . هم چنین نیرومند شدن هر دو بعد عرضه و تقاضای آموزش عالی، کنشگران این عرصه ١ و نهادها و سازمانهای ذی نفع را به میدان کشانده است . از این تحول به تکامل بلوکهای سازنده بازار آموزش عالی می توان یاد کرد. این تحولات موجب ورود فعال بخش خصوصی به صنعت آموزش عالی در عرصه بین المللی شده است .
هم چنین عوامل زیر به کسب وکار آموزش عالی رونق داده وآن را به بازاری بین المللی تبدیل نموده است :
. انقلاب در فناوری اطلاعات و ارتباطات ٢ و سهولت مبادله آموزش
. ابزاری شدن نگرش نسبت به علم (علم و حکمت برای خود شکوفایی فردی ، تبدیل به : بنگاه دانش )
. تبدیل دانشگاه نخبه گرا به دانشگاه توده ای ١ و دانشگاه سبک ٢
. روندهای عام جهانی شدن فرهنگ و اقتصاد و تکنولوژی
. تبدیل روند خطی دانش به شبکه های دانش ، جریانات دانش که ماهیت جهانی دارند
٢- عامل تغییر اجتماعی ، سیاسی ، فرهنگی
نویسنده کتاب “آموزش بین المللی در یک زمینۀ جهانی” معتقد است که آموزش بین المللی بسیار فراتر از برنامه های تحصیل در خارج از کشور است . چرا که آموزش بین المللی عوامل متغیر اجتماعی، سیاسی و اقتصادی فراوانی را شامل می شود که نه تنها بر مراکز آموزشی تأثیر میگذارند بلکه بر روی جوامع جهانی در فضایی که نگرانی و بلاتکلیفی همۀ دنیا را فراگرفته است تأثیر می گذارند (اوریاس ، ٢٠٠٨ )
پژوهشگری دیگر معتقد است که جذب دانشجویان خارجی به آماده سازی سایر دانشجویان برای کارکردن در دنیای واقعی کمک می کند، زیرا آنها ناگزیرند با انسانهایی با پیش زمینه های فرهنگی مختلف برخورد کنند. از سویی دانشجویان و دانش آموختگان خارجی ارتباطات بین المللی مهمی فراهم می کنند. این ارتباطات می تواند منجر به همکاری تحقیقاتی و آشنایی با دولتها و همکاری مدیران و رهبران شود. هم چنین حضور دانشجویان خارجی اعتبار دپارتمانها و مؤسسات علمی را افزایش می دهد (تریس ،٢٠٠٢) محققان چینی به اثرات فرهنگی واجتماعی تحصیلات درخارج از کشورتوجه ویژه ای دارند. آنها یادآور می شوند که آموزش خارجی (عمدتا آموزش غربی) به تدریج به عنوان سرمایۀ فرهنگی غالب و مهمترین ابزار جابجایی اجتماعی در چین مدرن ، جایگزین آموزش چینی سنتی شد. آموزش خارجی در مرحلۀ اولیۀ ارائۀ آن به هیچ وجه دارای ارزش نبود، اما در طولانی مدت مفهوم اجتماعی منفی آن تا حدی تغییر یافت که تبدیل به سرمایه فرهنگی مفیدی شد. مشاغل و تجربۀ زندگی اولین گروه دانشجویانی که در دهه ١٨٨٠ از آمریکا برگشتند به خوبی فرایند این تغییر را نشان می دهد. سه عامل در توضیح چنین فرایندی بسیار مهم بودند: شرایط اجتماعی، شرایط شغلی و شکل گیری گروهی. شرایط اجتماعی منحصر به فرد اواسط قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در چین برای اولین دانشجویانی که به این کشور برگشتند، فرصت هایی را فراهم کرد تا عملکرد برجسته و دست آوردهای حرفه ای خود را نشان دهند. به طور هم زمان ، فرایند انتخاب روش ها و سبک زندگی غربی منجر به افزایش تقاضا برای دانش و مهارت های غربی در چین شد و در نتیجه ، موجب نوعی تغییر شکل شغلی شد و کمکی بود برای ارتقاء بخش شغلی جدید که دانشجویانی که به چین برگشته بودند در آن ایجاد شغل می کردند. سرانجام ، اولین گروه دانشجویان بازگشتی فعالانه شیوه آموزش غربی را در چین ارتقاء دادند ودانشجویانی که از غرب برمی گشتند را به عنوان سمبل اجتماعی مفیدی نشان می دادند.(هانگ ،٢٠٠٢) هم چنین یکی از استادان دانشگاه فودان چین درمقاله خود به بررسی نقش دانشجویان خارجی پس از بازگشت به وطن در آموزش عالی چین پرداخته است .
این مقاله مروری اجمالی می کند بر سوابق تاریخی و شرایط اجتماعی که آموزش عالی چین در آن رشد کرد و بر اینکه چگونه نفرت از مدلها و اندیشه های خارجی بر تاریخ معاصر و مدرن آن تأثیر گذاشت . در این مقاله ، به وضعیت و تأثیرات و نقش پنج نسل از کسانی که پس تحصیل در کشور خارجی به وطن باز گشته اند در نوسازی اجتماعی، اقتصادی، علمی و سیاسی چین به طور کلی و نوسازی آموزش عالی به طور خاص توجه ویژه ای شده است .
همانطور که معرفی آموزش عالی مدرن در چین ،پیامد مستقیم ارتباط با دنیای خارج از این کشور بود، دانشجویان چینی که در خارج از این کشور تحصیل کرده اند نقش بسیار مهمی در این تعامل بین المللی داشته اند. این مقاله بر نقش منحصر به فرد این دانشجویان تأکید می کند و تأثیر و نقش آنها را در آینده پیش بینی می کند
٣- تحرک و جابجایی دانشجویان
این دیدگاه مرتبط با نظریه سرمایه انسانی بوده و پیرامون بازگشت وعدم بازگشت جمعیت – های دانشجویی مهاجر و تأثیر آن براقتصاد ملی می پردازد. تفاوت تحرک دانشجویی با مهاجرت در ماندگاری کوتاه تر آن است .این جابه جایی از الگوهای موقعیتی ومحلی خاص خود پیروی می کند.برای مثال میزان این جابه جایی در قاره اروپا حدود ده درصد است .
مطابق چند یافتۀ تجربی، تحرک و جابه جایی دانشجویان در عرصۀ بین المللی را می توان شکلی از یک زندگی نامۀ انتخابی (زندگینامۀ خود انجام ) دانست که هدفش ظهور شخصیتی آزادتر است . نتایج بررسی نظرات هشتاد دانشجو بر مبنای تجربه های ناشی از اجرای طرح «اراسموس » در اروپا نشان می دهد که دانشجویان با قبول مخاطرات ، با تغییرات محیط مقابله می کنند و کنترل مسیر زندگی شخصی خود را به صورت بازتابی بدست می گیرند. در چشم انداز دانشجویان تجربۀ جابه جایی و تحرک بین المللی، انگیزه رشد شخصی و استقلال فردی را بروز می دهد و بر آگاهی فرهنگی و سیاسی، مهارت بین فرهنگی و حس بسط یافتۀ تعلق تأثیر می گذارند (واسیلیکی،٢٠٠۵)
در سال های اخیر به ویژه پس از واقعه یازده سپتامبر روابط سیاسی کشورها بر کم وکیف تحرک دانشجویی تأثیر داشته است . ازنظر میزان تحرک مطالعات نشان میدهند کسانی که سطح تحصیلات بالاتری دارند، یعنی دانشجویان تحصیلات تکمیلی تحرک بیشتری دارند.
(هانگ ،چیائو،١٩٩٨)
هم اکنون راهبردهای مدیریت تحرک علمی ١دانشوران که توسط سیاستگذاران علمی
کشورها دنبال می شود عبارتند از :
. جلوگیری از مهاجرت
. جبران هزینه ها
. راه بازگشتی
. مدیریت چرخش نخبگان علمی
. جذب پیشگیرانه (درگیر کردن دانشوران در توسعه علمی کشور) تجربه نشان می دهد دو راهکار اخیر با موفقیت بیشتری همراه بوده است .
۴-آموزش چند فرهنگی
جذب دانشجوی خارجی وبین المللی کردن فضای کلاس های درسی با هدف چندفرهنگی کردن آموزش نیز صورت می گیرد. منظور از این فرآیند،آموزش رها از تعصبات و تمایلات به ارث برده شده است که همراه با کشف چشم اندازها و فرهنگ های دیگر است و هدف آن شکل دهی به احساسات دانش آموزان و دانشجویان به سوی چندگانگی زیست انسانی، سبک های متفاوت تحلیل تجارب و ایده ها و راههای نگریستن در سراسر جهان است .(گی ،١٩٩۴)

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 23 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد