مقاله ارزیابی سیستم های جامع حمل و نقل (MRT)با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)جهت تحقق توسعه پایدار شهری در ایران

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
روند رو به رشد جمعیت شهری مهم ترین شاخص در بررسی ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیست محیطـی انسان در قرن ٢١ است . مقوله ی توسعه ی پایدار به عنوان شعار اصلی هزاره سوم نه تنها ناشی از اثرات شهرها بر گستره ی زیست کره و ابعاد مختلف زندگی انسانی است ؛ بلکه سیستم هایی شهر را نیز احاطه کرده و پایداری آن هـا را بـه مخـاطره انداخته است . به عنوان مثال میتوان سیستم حمل و نقل ، اقتصاد و…را به عنوان مؤلفه هـای تأثیرگـذار بـر زیسـت کـره و اقتصادهای منطقه ای و جهانی را به عنوان مؤلفه های تأثیر گذار بر شهرها دانست .
در این مقاله تلاش شده تا پس از پذیرفتن حمل و نقل پایدار به عنوان یکی از شاخصه های تأثیرگذار بر پایداری شـهرها، سیستم های جامع حمل و نقل شهری (MRT) را بررسی و با توجه به مبحث توسعه ی پایدار که تکیه بـر مصـرف انـرژی سوخت کم و منطبق بر اصول زیست محیطی، امکان استفاده ی همگان از این سیستم ها و … است ، مناسب ترین سیسـتم حمل و نقل شهری در ایران را با استفاده از الگوی تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ارزیابی کند.
معیارهای در نظر گرفته شده برای ارزیابی: ظرفیت حمل مسافر (ایمنی و راحتی مسـافران )، اسـتفاده ی بهینـه از زمـان (طول زمان سفر و سرعت جابه جایی مسافر)، سوخت مصرفی (میزان ، نوع ، منبع تأمین و میزان آلودگی زیست محیطی) و در نهایت سطح اشغال زمین (میزان اشغال حریم راه و میزان آزاد سازی زمین در سطح ) میباشد که بـا اسـتفاده از ایـن الگو، راه آهن شهری (مترو) به عنوان گزینه برتر شناخته شد.
کلیدواژه ها: توسعه پایدار- حمل و نقل پایدار- سیستم های جامع حمل و نقل (MRT)- تحلیل سلسله مراتبی (AHP).
١. مقدمه :
روند روبه رشد جمعیت شهری ، شاخص مهمی در بررسی ساختارهای اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و زیست محیطی انسـان در قرن بیست و یکم است . گزارش وضعیت جمعیت جهان صندوق جمعیت سازمان ملل متحد در سال ٢٠٠٧ مـیلادی بـه دلیـل اهمیت موضوع به شهرنشینی اختصاص یافته است . براساس این گزارش (UNFPA) سال ٢٠٠٨ میلادی نقطه عطفی در تاریخ جهان است ؛ زیرا برای اولین بار در طول تاریخ ، بیش از نیمی ازجمعیت جهان یعنی حدود”سه میلیارد وسیصد میلیون نفـر” در مناطق شهری زندگی خواهند کرد؛ (١٣) لذا توسعه پایدار شهری با تأکید بر حفظ محیط زیست ، حفظ منابع طبیعـی، کـاهش آلودگیها، تمرکز زدایی ، کاربرد انرژیهای جایگزین در حمل و نقل ، بازیافت زباله ، افزایش اشتغال پایدار و … که به مطرح شدن الگوهای جدید شهرسازی چون شهر سالم ، شهر اکولوژیک ، شهر فشرده و … انجامیده است ، ضرورت ارزیـابی، تحلیـل و بررسـی ساختار حمل و نقل کارآمد و پایدار را نشان میدهد.
در این مقاله حمل و نقل پایدار به عنوان یکی از شاخصه های تأثیرگذار بر پایداری شهرهامطرح شده است . سیستم هـای جـامع حمل و نقل شهری (MRT)که به ٣دسته ی کلی اتوبوس سریع السیر(BRT)، قطـار سـبک شـهری(LRT کـه شـامل ترامـوا و مونوریل است ) و راه آهن شهری(قطار سریع السیر شهری و مترو) تقسیم شده است ، را بررسـی و بـا توجـه بـه مبحـث توسـعه پایدار که تکیه بر مصرف انرژی و سوخت کم و منطبق بر اصول زیست محیطی ، امکان استفاده همگان از ایـن سیسـتم هـا و …
است ، مناسب ترین سیستم حمل و نقل شهری در ایران را با استفاده از الگوی تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ارزیابی کنیم .
٢. مبانی نظری :
٢-١- توسعه شهری پایدار
٢-١-١-تعاریف :
– پایداری: “پایداری یک شهر در سطوح مختلف –از محدوده ی یک خیابان تا پهنه ی یک محله و یا کـل شـهر- قابـل بررسی است . آثار مصرف منابع و آلودگیهای یک شهر تنها به روستاهای اطراف آن محدود نمیشود؛ زیرا متابولیسـم شـهرها به گونه ای است که آثار مهمی را بر محیط زیست جهانی به جای میگذارد.
– توسعه پایدار: فرآیندی مبتنی بر تغییرات است که درآن استفاده از منابع ، بـرای سـرمایه گـذاریهـا، سـمت و سـوی توسعه فناوری و تغییرات نهادی همه با یکدیگر هماهنگ است و قابلیت نسل های حاضـر و آینـده را بـرای بـرآورده سـاختن نیازهای انسانی ارتقا میبخشد. در بیانیه استانبول (سال ١٩٩۶ میلادی) اهـداف سـکونتگاه هـای انسـانی مـورد توجـه قـرار گرفت .”(١٠)
((هدف کلی سکونتگاه انسانی، ارتقای کیفیت اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی سکونتگاه های انسانی و محیط های زنـدگی و کار تمام مردم به ویژه افراد فقیر در شهر و روستا اعلام شده است که ٨ محور برنامه ریزی به منظور دستیابی به این هـدف
مطرح شده که عبارت اند از :
.۱فراهم ساختن سرپناه کافی برای همه .
.۲ارتقای مدیریت سکونتگاه انسانی .
.۳ارتقای برنامه ریزی و مدیریت کاربری زمین پایدار.
.۴ارتقای سامانه های انرژی و حمل ونقل پایدار در سکونتگاه های انسانی .
.۵ارتقای مقررات واحد برای زیر ساخت های زیست محیطی، آب ، فاضلاب و…
.۶ارتقای برنامه ریزی و مدیریت سکونتگاه انسانی در مناطق در معرض بلایای طبیعی .
.۷ارتقای فعالیت های پایدار در صنعت ساختمان .
.۸ارتقای منابع توسعه انسانی و ظرفیت سازی برای توسعه سکونتگاه های انسانی .))(۶)
از بین محورهای مطرح شده توجه به مسکن به عنوان سرپناه ، ارتقا و برنامه ریزی کاربری زمین ، ارتقای سـامانه هـای انـرژی و حمل ونقل پایدار از مواردی است که در قالب حمل و نقل پایدار از اهمیت بیشتری برخوردار میشود .
-۲-۱-۲اهداف توسعه پایدار
(( هدف اصلی توسعه پایدار تأمین نیازهای اساسی ، بهبود و ارتقاء سطح زندگی برای همه ، حفظ و اداره بهتر اکوسیسـتم هـا و آینده ای امن تر و سعادتمند است . این هدف خود متضمن تناقض است که بسیاری آن را از خصوصـیات اصـلی واژه ی توسـعه پایدار میدانند. تأمین رشد لازم برای بهبود سطح زندگی عموم و آینده ای مرفه تر و در عین حال حفظ اکوسیستم .
سیاست های اصولی توسعه پایدار را می توان به ۴گروه زیر تقسیم کرد:
.۱به حداقل رساندن مصرف منابع طبیعی تجدید ناپذیر.
.۲پایدار ساختن مصرف منابع طبیعی تجدید پذیر.
.۳نگه داشتن حد تولید ضایعات و آلودگیها در میزان ظرفیت جذب محلی و جهانی .
.۴تأمین نیازهای پایه انسانی و اجتماعی))(۴)
٢-٢-توسعه شهری و حمل و نقل پایدار
((حمل و نقل پایدار از مفاهیمی است که همواره تغییر نوع سوخت و کاهش مصرف سوخت خودرو یا استفاده از حمل و نقـل عمومی را به ذهن متبادر میکند. در این بین ، توجه به مباحث مرتبط با توسعه پایدار به ویژه بیانیه اسـتانبول را مـیتـوان بـا تبیین علل ناپایداری در شهرها و عوامل تأثیرگذار بر حمل و نقـل بـا رویکـرد پایـداری بررسـی کـرد. در کنـار آن ، مـیتـوان ضرورت ها و الزام های دستیابی به حمل و نقل پایدار را در طراحی و برنامه ریزی شهری ارائه داد.))(١٠)
واقعیت آن است که توسعه حمل و نقل را نمیتوان از توسعه شهری و ابزارهای زندگی شهری جدا فرض کرد. در واقـع بـرای شناخت بهتر حمل و نقل پایدار، نخست این سؤال مطرح میشود که شهرها و مناطق جمعیتی چگونه سـاماندهی شـده انـد و چرا شهر ها و مناطق ناپایدار وجود دارد؟
٢-٣- مؤلفه های حمل و نقل پایدار شهری
طراحی خوب ، نقشی حیاتی در دستیابی به اهداف دارد، زیرا حمل و نقل پایدار فقط به مفهوم تغییر فناوری خودرو از سوخت فسیلی به هیبرید و… نیست ، بلکه کاهش تعداد و طول سفر و استفاده از روش پیاده روی است و حمل ونقل پایدار نمـیتوانـد در اسرع وقت تحقق یابد اما به صورت بالقوه امکان بهبود خیابان هاو حمل ونقل عمومی بهتر را که موجـب بهبـود در کیفیـت زندگی میشود، داراست .
((حمل و نقل پایدار به ٣مفهوم است :
٠کاهش نیاز مردم به سفر شامل حجم و طول سفر.
٠ تغییر بیشترین قالب حمل ونقل از وسایل نقلیه موتوری به پیاده روی و دوچرخه سواری.
٠ افزایش بهره وری انرژی و کاهش آلودگی در وسایل نقلیه موتوری .))(٢)
((وابستگی به خودرو موجب افزایش سرانه سفر با خودرو میشود، وابستگی بـه خـودرو تـأثیر زیـادی بـر مصـرف کننـدگان و حوزه های اجتماعی و اقتصادی مرتبط با خودرو دارد. افزایش آمد و شد، آسایش اسـتفاده کننـدگان ، افـزایش هزینـه ی حمـل ونقل و مصرف منابع ، تقاضای منابع مالی و فیزیکی برای احداث جاده ، پارکینگ و تسهیلات مرتبط با حمل و نقل و… موجـب افزایش ترافیک ، افزایش ریسک حمل ونقل جاده ای و تأثیرهای زیست محیطی آن میشود.))(١٠)
٢-۴-سیستم های جامع (سریع و انبوه MRT)، مهمترین رویکرد به منظور دستیابی به پایداری در حمل
و نقل شهری :
٢-۴-١-تعاریف :
– MRT: (( مخفف اصطلاح Mass Rapid Transit و به معنای حمل و نقل سریع و انبوه است که در واقع به عبـور و مـرور عمومی بر می گردد. MRT یک سیستم جامع حمل و نقل مسافر است که هـدف عمـده ی آن دسترسـی همـه مـردم بـه وسایل حمل و نقل با کرایه مشخص و تعیین شده است که اغلب در مسیرهای ویژه و ثابـت ، بـه صـورت جـدا و بـر طبـق برنامه ثابت و معین شده فعالیت میکند. سیستم جامع حمل و نقل شهری شامل تجهیزات ، خدمات و تسهیلاتی است کـه در مجموع سبب بهبود سرعت ، بالا بردن قابلیت اطمینان و بارز شدن اهمیت حمل و نقل برا ی عموم مـردم مـیگـردد.)) (۱۱)
– BRT :(( مخفف واژه لاتین bus rapid transit به معنی حمل و نقل اتوبوسی سریع السیر می باشدکه یکی از سامانه های حمل و نقل عمومی و سریع مسافر است که در زمان کوتاهتر قابل اجرا و بهره بـرداری اسـت . در واقـع BRT یـک نمونـه کامل برای Bus way به شمار میآید.))(١٢)
– LightRail Transit(LRT)(( قطار سبک شهری است که متشکل از یک ، دو یا سه واگـن اسـت کـه بـا نیـروی بـرق در سیری کاملا حفاظت شده یا نیمه حفاظت شده بصورت هم سطح ، زیرزمینی و یا بالاتر از سطح زمین حرکت میکندو یک سیستم الکتریکی ریلی حمل و نقل میباشد و مشتمل بر دو قسمت است : تراموا و مونو ریل .))(١١)
– قطار سریع السیر شهری :(( سیستمی است که میتواند تعداد زیادی مسافر را بوسیله واگن های بزرگ جابجا کند که البتـه بیشترین کاربرد این سیستم ، برای برقراری ارتباط بین مرکز و شهرکهای اطـراف اسـت . متـرو در واقـع گونـه ای از قطـار شهری میباشد که عملکرد آن برقراری ارتباط در داخل شهر است که البته احداث آن نیازمند به سرمایه گـذاری سـنگین است و به دلیل هزینه سرمایه گذاری زیاد فقط در محورهای اصلی شهر احداث میگردد))(٣)
٢.٢.۴. معرفی سیستم های جامع حمل و نقل شهری (MRT)
امروزه در شهرها سیستم های متفاوت حمل و نقلی استفاده میشـودو تفـاوت در ایـن سیسـتم هـا ناشـی از تفـاوت در قیمـت ، ظرفیت ، طول مسیر، فاصله ایستگاه ها و … میباشد. در کل سیستم های حمل و نقل شهری را می توان به سه دسته کلی تقسیم بندی کرد:
٢-۴-٢-١- اتوبوسرانی
٢-۴-٢-٢- قطار سبک شهری ( LRT)
٢-۴-٢-٣- راه آهن شهری
٢-۴-٢-١- اتوبوسرانی: ((هرگاه منطقه مورد بررسی از بار ترافیکـی سـبکی برخـوردار باشـد، مقـرون بـه صـرفه نیسـت کـه هزینه های بالا برای ایجاد مترو شهری و … صورت گیرد و استفاده از اتوبوس اقتصادی تر اسـت زیـرا کـه سـرمایه اولیـه احـداث سیستم اتوبوس بسیار کمتر از بقیه سیستم های MRT است ، همچنین این سیستم بـر خـلاف سیسـتم هـای ریلـی، بـه علـت انعطاف پذیری قادر است که سطحی گسترده تر با تراکم کمتری را پوشش دهد)) (١١)
– اتوبوس با خطوط ویژه (Bus line) : این گروه از سیستم های حمل و نقل شهری ، شامل اتوبوسهایی هستند که برای آنهـا خط ویژه ای در بزرگراهها و یا خیابانها در طول ساعات روز و یا دوره های مشخص زمانی در نظر گرفته شده است ، که البته این خطوط قابل استفاده برای سایر وسیله های نقلیه در شرایط کاملا خاص میباشد مثلا :
•گردش به راست اتومبیل ها.
•استفاده تاکسی ها.
•وسیله نقلیه سنگین .
می توان از بزرگراه چمران در تهران به عنوان نمونه ای که این سیستم حمل و نقل در آن جریان دارد، نام برد.
– Bus way: یک مسیر سواره رو است که برای استفاده خصوصی اتوبوس ها طراحی گردیده است . قابلیت ویـژه ای کـه ایـن نوع سیستم دارد، این است که مسیرهای جداگانه ای برای این گونه وسایل در نظر گرفته شده است که بوسـیله محـافظ و جداره ها از سایر خطوط عبور خیابان تفکیک میشود. این قابلیت امتیـاز ویـژه ای است که این گونه اتوبوس ها نسبت به lineBus دارد. اتوبوس های بـه کـار رفتـه در خیابان جمهوری تهران از این نوع میباشند.
– BRT:((مخفف واژه لاتین bus rapid transit به معنی حمـل و نقـل اتوبوسـی سریع السیر می باشد. که یکی از سامانه های حمل و نقل عمومی و سریع مسافر است که در زمان کوتاهتر قابل اجـرا و بهـره بـرداری اسـت . در واقـع BRT یـک نمونه کامل برای Bus way به شمار میآید. پیمودن سـریع تـرین مسـیر، زمـان
انتظار کوتاه از جمله مزایای BRT به شمار می رود.))(٧) مترو وBRT به عنوان پـاکتـرین روش هـای حمـل و نقلـی در شهرهایی مانند تهران که شهروندان آن از آلودگی هوا در رنج هستند، از اهمیت مضاعف برخوردار است .
یک سیستم BRT معمولا ویژگیهای زیر را دارد:
•مسیر ویژه اتوبوس کاملا مجزا (محصور).
•سرعت سوار و پیاده شدن .
•روش کارآمد اخذ هزینه جابجایی مسافر.
•یکپارچگی با شیوه های مختلف حمل ونقل .
•شگرفی سطح خدمات .
•تکنولوژیهای اتوبوس های غیرآلاینده .
– ترامــوا:(( قطــار خیابــانی اســت کــه ریلهــای آن بــر روی ســطح خیابان های شهر قرار گرفته است و معمولا کار جابجـایی مسـافر را در داخل شهر بـر عهـده دارد کـه در صـورت اسـتفاده از تونـل هـا عملکرد مترو را به خود خواهد گرفت . نقاط ضعف تراموا بیشـتر در وابستگی آن به ریل است که امکان مانور آن را در ترافیک محـدود میکند. همچنین تأسیسات برقی و دکل های برق بالای ریل ها کـه جهت تغذیه از برق نصب مـیشـوند، آلـودگی بصـری بـرای بـرای ساختمانهای با ارزشی که در خیابان موجود هستند، بوجود می آورند.))
– مونو ریل :(( مونو ریل نوعی قطار سبک شهری است که بر روی یک ریل حرکت میکند و به همین علت آن را تک ریلـی مینامند. از خصوصیات بارز مونو ریل ها این است که در اغلب موارد در سطحی بالاتر از تراز زمین بر روی مونـو ریـل قـرار می گیرد و حرکت می کند. ))
مونو ریلها، از لحاظ نحوه استقرار واگنها بر روی ریل به سه دسته زیر تقسیم بندی میشوند:

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد