whatsapp call admin

مقاله نقش نورپردازی در کیفیت پارک های شهری (نمونه موردی : پارک ساعی شهر تهران، پارک آب و آتش شهر تهران)

word قابل ویرایش
25 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

نقش نورپردازی در کیفیت پارک های شهری (نمونه موردی : پارک ساعی شهر تهران، پارک آب و آتش شهر تهران)
چکیده
پارک فضایی عمومی است و دارای نقش های زیست محیطی،تفرجی و ساختاری است که در داخل یا نزدیک شهر ها معمولا با امکاناتی نظیر زمین های بازی،گردشگاه ها وزمین های ورزشی برای استفاده عمومی تجهیز می شود و قطعه زمینی مشتمل بر درختزار و چمن در پیرامون شهر هاست. با توجه به پیچیدگی زندگی انسان امروزی و پیچ و تاب زندگی صنعتی و اقتصادی ، انسان محکوم به زندگی پر شتاب و در نتیجه مملو از تشویش و اضطراب است ، انسان بیش از هر زمان دیگر نیازمند آرامش، استراحت جسمی و روحی خود است . از همین رو پارک به عنوان فضای عمومی برای گذران فراغت و رفع این نیازها از اهمیت زیادی برخوردار است. و از طرفی نیز افراد، در طول روز آن چنان مشغله دارند که نمی توانند به تفریح فکر کنند، بنابراین به تفریح شبانه روی می آورند و این موضوع نیز تأثیر بسزایی بر اهمیت نورپردازی پارک ها خواهد داشت . نقش نور در شب برای پارک نقش هویت بخش دارد زیرا علاوه بر دیدی که از شهر به پارک وجود دارد موجب سهولت استفاده کنندگان در شب می شود که این در واقع کانسپت اصلی طراحی است. انتخاب نورپردازی مناسب برای طراحی پارک ها می تواند تداعی کننده یک پارک زیبا ، امن و جاذب حضور مردم باشد. اما در حال حاضر در ایران به این مسئله آنگونه که باید اهمیت داده نمی شود.
از این رو هدف اصلی مقاله »نقش نور پردازی در کیفیت پارک های شهری« می باشد. این مقاله به منظور بررسی نقش نورپردازی بر کیفیت دو پارک ساعی و آب وآتش از طریق مشاهده میدانی و مصاحبه و طرح پرسشنامه مورد تحلیل و بررسی قرار می دهد و در پایان با روش طیف لیکرت و نرم افزار excel به تجزیه و تحلیل داده ها می پردازد.که نتایج حاکی از آن است که پارک آب وآتش از نظر نورپردازی نسبت به پارک ساعی موفق تر بوده است و در نهایت پیشنهادی برای نورپردازی پارک ها در جهت استفاده بهتر شهروندان ارائه شده است.

کلمات کلیدی: نورپردازی،کیفیت،پارک شهری، پارک آب و آتش، پارک ساعی

مقدمه
در معماری و شهرسازی نور عملکردی فراتر از رو شن کردن فضا داشته و به عنوان یکی از اجزاء اصلی مورد توجه طراحان قرار می گیرد. امروزه زندگی شهری سبب گشته دامنه فعالیت شهروندان تا پاسی از شب ادامه یابد و بدین ترتیب حیات شبانه تبدیل به قسمتی از زندگی شهری شده است. بنابراین جهت ایجاد بستر مناسب و امن زندگی شبانه شهری و ارتقاء کیفیت بصری، طراحی نورپردازی مورد توجه طراحان قرار می گیرد. نورپردازی، تعریف کننده هویت و سیمای شبانه شهر است و نبود نور و وجود تاریکی شب عوارضی همچون افزایش حوادث، تصادفات، جرایم و بزه کاری و کاهش امنیت اجتماعی را سبب می شود.
نخستین عامل محیطی که برای هر نوع فعالیت ضروری است نور و روشنایی می باشد و این عامل بیشتر از متغیرهای فیزیکی تأثیر دارد، زیرا متغیرهای دیگر دستکاری می کند ( بیرن، .(۱۲:۱۹۶۹۶
از اهمیت نورپردازی پارک شهر ی می توان به ایجاد امنیت، دلپذیر کردن پارک و تأثیر مثبت آن بر روان شهروندان اشاره کرد و بیان داشت : » نور یک عنصر معماری طراحی محیط است و شهروندان نیز اهمیت نورپردازی را درک کرده اند که نور پتانسیل بالایی در افزایش راندمان و کارایی افراد داشته و علاوه بر آن می تواند طراحی مجددی برای پارک شهری و تأمین زیبایی و امنیت در شب را عهده دار باشد.«
پارک ها یکی از اجزای بسیار مهم بدنه شهری و از عمده ترین فضاهای تفریحی در شهرها محسوب می شوند که ارتقا مطلوبیت آن ها به جذب بازدیدکنندگان بیشتر و استفاده بهینه از فضاهای آن ها منجر می گردد.یکی از تأثیرگذارترین راه ها برای ارتقاء کیفیت، مطلوبیت، ایجاد ارزش، جذابیت و همچنین امنیت در پارک های شهری نورپردازی آن ها می باشد. بنابراین نورپردازی مناسب در پارک ها موجب امنیت و آرامش در آن ها و همچنین باعث جذابیت و افزایش زمان استفاده ی شهروندان از این فضا می گردد،که همگی این عوامل کیفیت پارک شهری را نشان می دهد.

مبانی نظری
پارک
کلمه پارک از زبان فرانسه وارد فارسی شده و به مفهوم باغ وسیع پر درختی است، که برای گردش و شکار از آن استفاده می شود،لیکن پارک را از لحاظ شهرسازی می توان فضایی عمومی و خدماتی تعریف کرد که از ترکیب فرم و عملکرد و بیان تصویر شکل می گیرد و زیبا سازی منظقه شهری نقش مهمی را ایفا می کند، این فضا به مثابه رابطی میان زیبا سازی و فضای عملکردی مطرح می شود.(هما بهبهانی،سیر تغییر مفهوم پارک شهری از قرن نوزدهم تا به امروز در غرب ، فصلنامه علمی فضای سبز، ص(۳۳

پارک ها یکی از عمده ترین فضاهای تفریحی در شهرها محسوب شده که ارتقاء مطلوبیت آن ها، به جذب بازدید کنندگان بیشتر و استفاده بهینه از فضاهای آن ها منجر می گردد. طراحی پارک های شهری ، زمینه باارزشی از تجربه زیبایی را در زندگی روزمره مردم فراهم می کند و طراحی پارک ها ی طبیعی سبب حفاظت از طبیعت و امکان برخورداری از تجارب روحی، جسمی و زیبایی را میسر می سازد (مجلسی،.(۶۶:۱۳۸۴ تامپسون پارک را فضایی عمومی می داند که اشخاص بیگانه در آن با یکدیگر ملاقات می کنند و مردم در آن جا ، ضمن فاق آمدن بر شلوغی شهرها می توانند صمیمیت ، گمنامی و خصوصی بودن را تجربه کنند. هدف اصلی احداث پارک های شهری بازگردانیدن فضای باز به داخل زندگی شهری است که در آن ، علاوه بر توجه به زیبایی محیط و ارتقای کیفیت فضای شهری به بهبود جنبه های زیست محیطی و افزایش سلامت و بهداشت شهری نیز توجه می شود. با این هدف و نیز ایده بازگشت به طبیعت ، احداث پارک ها از قرن نوزدهم ، همزمان با توسعه صنعت و افزایش تراکم شهرها، گسترش یافت و پارک مکانی عمومی در شهر برای گذران اوقات و تفریح در نظر گرفته شد. در ایده باغ شهر هوارد، فضای سبز بخشی از طرح های شهرسازی برای ایجاد محیط زیست شهری سالم و انسانی و نیز جلوگیری از رشد بی رویه شهرهای محسوب می شود.

پارک ها و فضای سبز شهری از اهمیت راهبردی زیادی برای بهبود شرایط زیستی جوامع شهری امروزی برخور دارند. وجود چنین مکان هایی در محیط شهری علاوه بر عملکرد زیست محیطی نظیر پاک سازی هوا، فیلتر کردن باد، کاهش آلودگی صوتی ، موجب ارتقای شرایط اجتماعی و روان شناختی ساکنان شهری نیز می شود. پارک هاعلاوه بر دارا بودن جنبه های تفریحی و فرهنگی و زیست محیطی، جنبه خدمات دهی به مناطق مختلف شهر را نیز دارند (قربانی و تیموری، (۴۸ :۱۳۸۹ یکی دیگر از عوامل اهمیت پارک این است که ، پارک های شهری جزء ویژگی های شهر پایدار تلقی می شوند.

پارک های شهری از مهم ترین بخش شهرها و محیط های شهری به شمار می آیند و بیشترین تماس و تعامل بین انسان ها در این فضاها رخ می دهد . این فضاها تمام بافت شهری را که مردم بدان دسترسی فیزیکی و بصری دارند شامل می شود که نقش فعالی در سلامتی شهر و شهروندان ایفا می کنند (پور احمد،۱۳۸۸،(۲۹ و عامل اصلی در ساختار سیمای شهری، بهبود شرایط اکولوژیکی، گذران اوقات فراغت و تفریح محسوب می شوند تا از این طریق، کیفیت محیط زیست شهری ارتقاء یابد.(خلیلیان عادل،۱۳۸۵،(۸۵۴

در هرم نیازهای مازلو نکته مهم سلسله مراتبی بودن آن است و این که پاسخ به هر یک شرایط بروز مرحله بعد را فراهم می آورد و تا نیاز قبلی برآورده نشوداصلاً نیاز مرتبه بعد برای انسان طرح نمی گردد ولی نیازهای شناخت و زیبایی شناسی در برآوردن هر یک از نیازهای اصلی پنجگانه مؤثر می باشد. به ویژه نیاز به زیباشناسی که در هر سطحی از برآوردن نیازها مطرح بوده و همه مردم آن را از پایین ترین سطح تا بالاترین سطح مراتب عقلانی درک و بیان می کند. مازلو معتقد است همه مردم نیاز به زیبایی دارند.پارک به عنوان بخشی از فضای عمومیست که ازاهمیت زیادی به خصوص در زمان اوقات فراغت برخوردار است و زیبا جلوه دادن پارک خود می تواند انگیزه ی را در فرد ایجاد کند تا بتواند برای رفع نیازهای فراغتی خود به آن جا مراجعه کند. بنابراین طراحی پارک ها و نحوه نورپردازی آن ها در درجه اول قرار می گیرند. طراحان می توانند از طریق نورپردازی پارک را زیباتر جلوه دهند و در رفع این نیاز کمک شایانی کنند از طرفی نیز، نیاز به امنیت در هرم مازلو نیاز به رهایی از وحشت، تأمین جانی و عدم محرومیت از نیازهای اساسی است که در این زمینه،بازهم می توان امنیت رااز طریق نورپردازی مناسب پارک ها به عنوان فضای عمومی افزایش داد، بنابراین بحث نور در فضاهای عمومی از اهمیت بسزایی برخوردار است زیرا که بشر همواره نیازمند نور است، و یکی از مهمترین حواس پنجگانه بشر برای آگاهی از محیط اطراف حس بینایی است که نور، عامل اصلی موثر بر آن می باشد. بدون روشنایی انسان ها قادر به درک واضح محیط پیرامون خود نیستند. بدون نور قادر نخواهیم بود درکی از رنگ، عمق، فضا و حجم داشته باشیم.

به طور کلی نور را بر اساس ماهیت آن میتوان به دو دستهی نور طبیعی و نور مصنوعی تقسیم بندی نمود. منظور از نور طبیعی، نوعی از نور است که به صورت بالفعل از خورشید و ماه سرچشمه میگیرد و موجب روشنایی فضا در روز و شب میگردد، ولی نور مصنوعی نوری است که به صورت ارادی توسط انسان از طریق تبدیل انرژی حاصل میشود.
نور در فضاهای شهری به دو منظور تأمین روشنایی و نورپردازی مورد استفاده قرار میگیرد. نورپردازی و طراحی نور هنر و علم است و مستلزم درک صحیح از نحوه عملکرد منابع نوری به عنوان ابزارهایی فنی و هنری است . نورپردازی ها باید در ابعاد متفاوت کاملا مورد بررسی قرار گیرند. با ارا ئه ایده های قوی در طراحی معماری و معماری منظر، نور به عنصری با اهمیت تر از یک ابزار صرفا تزیینی تبدیل می شود. نورپردازی موفق در هر زمینه ای (شهری، معماری، … ) به فهم دقیق ویژگی های موضوع مورد نورپردازی متکی است.
این شاید مهمترین مرحله از مجموعه مراحل فرآیند نورپردازی است . پاسخ به سؤال هایی از قبیل اینکه مردم برای اجرای درست کارهایشان به چه نوع نورپردازی نیاز دارند و یا اینکه چه شیوه نورپردازی بیشتر موجبات آرامش آن ها را فراهم می کند، از جمله موضوع های مهمی است که طراح نورپرداز در نورپردازی باید به آنها توجه کامل داشته باشد. فهم درست از مردم و نیازهای آنها شرایط لازم هر نوع نورپردازی موفق است. آنچه چشم، از محیط اطراف می بیند و مغز ما ادراک می کند، متأثر از میزان نور منعکس شده از سطوح مختلف است، لذا دانستن خصوصیات مواد و مصالح و سطوح آنها و توجه به مقدار نور منعکس شده از آنها، یکی دیگر از اصول نورپردازی موفق است. نورپردازی می تواند گاهی وسعت دید انسان را محدود نماید، همچنانکه می تواند آن را گسترش نیز بدهد .نورپردازی علاوه بر وظایف کاربردی که بر عهده دارد، می تواند وظایف دیگری نیز به انجام رساند. وظایفی که بنجامین اوانز در کتاب خود به نام نور روز در معماری آن را چنین توصیف می کند: استفاده بیانی از نور به شکلی نمادین، فراگیر، خشنود کننده، ساده و غریزی و در عین حال ابهام آمیز برای گشودن پنجره خیال های بشری، بزرگترین وظیفه نورپردازی در عصر ماست.
شهر محیطی است با گوناگونی بسیار، با امکانات کم یا بیشتر، پارک و بوستان ها، محله های پهن و باریک و با خیابان ها و گذرگاه های مختلف که فضای اجتماعی را به هم پیوند می زند. فضای شهری بیشترین ارتباط را با مردم و محیط زندگی برقرار می کند و در نتیجه نقش بسزایی در هویت بخشی و احساس آرامش به شهروندان دارد. در این بین پارک ها یکی از عمده ترین فضاهای تفریحی در شهرها محسوب می شوند که ارتقا مطلوبیت آن ها به جذب بازدیدکنندگان بیشتر و استفاده بهینه از فضاهای آن ها را منجر می گردد. طراحی پارک های شهری زمینه با ارزشی از تجربه زیبایی را در زندگی روزمره مردم فراهم می کند و طراحی پارک های طبیعی سبب حفاظت از طبیعت و امکان برخورداری از تجارب روحی، جسمی و زیبایی را میسر می سازد (مجلسی، .(۶۶ : ۱۳۸۴ ساسرمن می گوید : ما به لوکوربوزیه گفتیم که پارک های شهری فضایی برای تفریح است و او پاسخ داد به هیچ وجه، در آینده به جای اینکه پارک در شهر باشد، شهر در پارک خواهد بود.اگرچه که این حکمی است که هیچوقت به واقعیت تبدیل نشد و دلیل آن سودجویانی هستند که از آینده غافل شده اند و به دنبال سودهای کلان در اندک زمان می باشند (سیروس صبری ، .(۱۳۸۲ : ۲۱ پارک های شهری با توجه به نقش مهمی که در گذران اوقات فراغت مردم و زمینه سازی برای تعاملات اجتماعی آن ها دارند، مسأله امنیت در آن ها مقدم بر تمامی مسائل است، زیرا کمبود امنیت در آن ها با کاهش تعداد و دفعات مراجعه مردم توأم بوده و به کاهش مطلوبیت آن ها می انجامد. یکی از تأثیر گذارترین راه ها برای ارتقا مطلوبیت، ایجاد ارزش و جذابیت و همچنین امنیت در پارک های شهری نورپردازی آن ها می باشد. از اهداف نورپردازی شب در پارک ها می توان: ایجاد حس ایمنی و امنیت روانی مردم و جلوگیری از ترس و روشنایی جهت دیدن مکان های خاص مانند منظره و یا تندیس و غیره و حتی برای تاکید سبک خاص طراحی و نورپردازی مراسم ویژه مذهبی،فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و تفریحی را نام برد.
امروزه در شهرهای بزرگ با رعایت مسائل ایمنی و جلوگیری از صدمات تخریبی و ترس در شب می توان، قسمت های تاریک و توده های انبوه درختان را روشن نمود. در نور پردازی شب به دلیل اینکه ما سعی در شبیه سازی حالت های روز را داریم بنابراین می توان به کارگیری وسایل مختلف جهت به وجود آوردن حالت واقعی با تقلید مستقیم و یا واقع گرایی با تقلید غیرمستقیم و در نهایت واقع گرایی مصنوعی را نام برد. البته باید تا حد امکان از حالت فانتزی و مصنوعی کمتر استفاده شود و بیشتر از حالت های واقعی و طبیعی بهره گرفت با استفاده از وسایل مناسب نورپردازی به روش غیرمستقیم می توان حالتی شبیه به نور خورشید را القاء نمود و یا در حالت مصنوعی آن را به نمایش گذارد البته در هنگام شب تابش نور به ساختمان ها و تندیس های پارک و انعکاس نور آنها در محیط، نوعی منبع مناسب غیرمستقیم محسوب می شود که حالات زیبایی را به همراه دارد البته در این میان نور ماه را در شب های مهتابی نباید فراموش کرد.
نورپردازی در شب در سیر تاریخی خود، کاربردها و تغییرات مصالح گوناگونی را به همراه داشته است مانند استفاده از مشعل ها و آتشکده ها، مناره های نور که به منظور راهنمایی کاروان ها استفاده می شد همچنین فانوس های دریایی و پی سوزها و پس از آن استفاده از فتیله در شمع، چراغ روغنی، چراغ نفتی و چراغ های توری و گازی. پس از پیدایش الکتریسیته نیز به کار بردن لامپ های تنگستن و گازی و هالوژن ها و مهتابی ها و غیره تکامل خاصی از شیوه نور پردازی در محیط را نشان می دهد.
منابع نور به دو دسته تقسیم می شوند:
۱٫ لامپ هایی که از لحاظ نوع ایجاد نور تنوع بسیار دارند.
۲٫ اجزایی که حالت گسترش نور در محیط را پس از لامپ کنترل می کنند.
از انوع لامپ ها می توان به سوختگی تنگستن، جیوه ای، گازی، مهتابی، هالوژن، شمع، برفی و سنگی اشاره نمود. که در اندازه های مختلف موجود است و اما سایر اجزای نورافکن ها و پایه چراغ ها مسئله اصلی طراحی می باشند زیرا به صورت مستقیم بر روی سبک نورپردازی اثر می گذارند. اینها می توانند از نوع زمینی و یا اندازه کوتاه تر از انسان و یا به تناسب قد انسان و یا خیلی بلندتر از انسان باشند که به عملکرد و یا سبک نورپردازی وابسته است سبک نورپردازی ممکن است در جهت نور اصلی و یا نور پشت و یا نور پس زمینه و یا نور پرکننده باشد. در وسایل نورپردازی غیراز لامپ و شکل ظاهری آن ها، عناصر دیگری وجود دارد که بر کیفیت و عملکرد آن ها تاثیر می گذارد که شامل: پراکنده سازها و یا مترکز کننده ها و یا کاهنده ها (دیمر) و یکسو سازها و پولاریزه کننده ها می شود.که البته این عوامل ارتباط مستقیم با توان چراغ و فاصله آن از استفاده کننده (درخشندگی) دارد. لازم به ذکر است که ضریب آلودگی و روش نگهداری از وسایل نورپردازی همچنین ضریب انعکاس مصالح محیط اطراف در این شیوه از نورپردازی نقش بسیار موثری دارند. در خصوص نورپردازی شب بنا به تصمیم طراح و حالت مورد نظر می توان انتشار نور را به حالت آفتاب و سایه و یا به حالت نورپردازی فاقد سایه که به آن نور غیرمستقیم یا دفیوز می گویند، به وجود آورد. جهت نور با توجه به کیفیت رنگی آن که حالت بصری تحت تاثیر خود قرار می دهد باید در منترل طراح باشد.

فنون نورپردازی پارک
نوع آرایش فضاها و عناصر پارک “ایده کلی” نورپردازی پارک را تشکیل داده و محل عناصر نوری را تعیین می کند، همانگونه که بر فرم عنصر روشنایی اثرگذار می باشد. نورپردازی در پارک به منظور تأمین موارد زیر صورت می گیرد:
-۱ کمک به خوانایی نقاط عطف، نشانه ها، مسیرهای عبوری و مناطق پرتراکم در محیط
-۲ تسهیلاتی برای حرکت ایمن پیاده ها و وسایل نقلیه، ترویج ایمنی بیشتر در محیط، کاهش خسارات و صدمات
-۳ کمک به تأکید نقاط برجسته پارک با شدت نور و تشویق استفاده کنندگان در شب از بخشی از محیط
برای برنامه ریزی نورپردازی در یک پارک، ابتدا باید بخش های مختلف فضای مورد نظر، نیازهای موجود درهر قسمت و اتفاقاتی که در آن می افتد را شناسایی کرد. از آنجایی که چگونگی استفاده از روشنایی به عملکرد هر فضا بستگی خاص دارد، بنابر این فضاهای اصلی در یک پارک شهری مورد بررسی قرار گرفته است.

ورودی

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 25 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد