مقاله بررسی تقویم گردشگری مناسب براساس شاخصهای بیوکلیمایی به منظورتوسعه گردشگری شهر کرمان

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
شناخت آسایش زیست اقلیمی در مناطق مختلف جغرافیایی می تواند به فرایند برنامه ریزی و توسعه منطقه کمک کند آسایش و سلامتی انسان در محیط طبیعی رابطه مستقیمی با عناصر اقلیمی دارد . امروزه اکثر مطالعات و برنامه ریزی های بیوکلیمایی انسانی اساس و مبنا ی برنامه ریزی های شهری ؛ عمرانی؛ سکونتگاهی ؛ معماری و حتی گردشگری می باشد. دراین پژوهش شهرکرمان از نظر شاخص های اقلیمی بیکر ؛ ترجونگ و اولگی با استفاده از داده های آماری ایستگاه هواشناسی سینوپتیک کرمان طی سالهای (١٣٩٠– ١٣۵٩) به مدت ٣١ سال مورد ارزیابی قرار گرفته است .نتایج حاصله از این پژوهش نشان داد که شاخص های بیوکلیمایی مورد استفاده ، توانایی آشکارسازی دوره های آسایشی و عدم آسایشی کرمان را دارند و با وجود تفاوت های جزئی ، نمودهای نسبتا همگونی از اقلیم آسایشی این شهر ارائه می دهند . بررسیها نشان داد که کرمان درطول سال با داشتن تنوع بیوکلیمایی ،از شرایط گرم تا بسیار خنکی برخوردار است ؛ طی فصول زمستان و تابستان ازمحدوده آسایش زیست اقلیمی خارج است و با آغاز فصول بهار و پاییز در ماههای گذار از سرما به گرما (فروردین ) و گرما به سرما (آبان ) اقلیم کرمان به شرایط آسایش انسانی نزدیک می شود .
درمجموع بهار با شرایط منحصر به فرد آسایش انسانی، بهترین فصل برای انجام فعالیتهای محیطی و گردشگری در کرمان است .
واژه های کلیدی : آسایش زیست اقلیمی ، بیکر ، ترجونگ ، اولگی ، کرمان
مقدمه :
دردهه های آینده گردشگری به کسب رتبه بشترین درآمد صنعت جهان مبدل خواهدشد، همانگونه که سازمان جهانی توریسم پیش بینی کرده تاسال ٢٠٢٠ میلادی حدود یک میلیاردوپانصد وشصت میلیون نفربه گردشگری خواهند پرداخت ودرآمدحاصله آن به یک ونیم تریلیون خواهد رسید، به همین دلیل صنعت گردشگری برای کشورهای در حال توسعه به مثابه رکن بسیارمهم اقتصادی ومالی ارزیابی می شودکه بابهره گیری ازدرآمدهای مالی آن می توان به روندتوسعه اینگونه کشورهاسرعت بخشید (سبزی وزهرایی،١٣٨٩:٧). گردشگری دارای رشدسریعی است وبرای بسیاری ازنواحی دنیا مهمترین منبع درآمد به شمار می آید چه بسا کشورهای توسعه یافته نیز از این طریق به درآمدهای کلانی دست یافته اند . دراین نواحی آب وهوا بخش مهمی ازپایه های گردشگری است بطوری که اغلب نقش آب وهوا درتعیین ظرفیت منطقه برای گردشگری وتفریحات بیرونی واضح است . اماآنچه امروز محرزاست گسترش شهرنشینی وتوسعه شهرها به همراهی رشد شتابان جمعیت و مصرف بی رویه سوختهای فسیلی بشدت آلودگی ها راافزایش داده که نتایج آن درکوتاه مدت به صورت بیماریهای حادتنفسی و قلبی و دردرازمدت بعنوان عاملی درتشدید نوسانات اقلیمی وبه تبع تاثیرات زیست محیطی خواهد بود .می توان گفت که آب وهوا دارای ویژگی یک ثروت عظیم طبیعی است که باتاثیرگذاری برمنابع طبیعی طول ، مدت وکیفیت گردشگری سلامتی گردشگران وحتی تجارب شخصی گردشگران راکنترل می کند(ذوالفقاری،١٣٨۶: ١٣٠).
توجه ویزه انسان به مطالعات راحتی گرمایی بخصوص درسده اخیر به ارائه انواع تکنیک ها و روشهای مطالعه وضعیت زیست اقلیم انسانی در محیط مسکون وغیرمسکون منجر شده است ،زیراتحلیل شرایط اقلیمی هرمکان نقطه شروع فرموله کردن ساختمان سازی ومفاهیم طراحی شهری با هدف ایجاد حداکثر شرایط راحتی وبه حداقل رساندن استفاده از انرژی برای سرمایش وگرمایش است .(گیونی ١٩٧٧،٣ :).
از میان عناصر اقلیمی درجه حرارت و دمای هوا بیشترین اثر را برروی بدن انسانها واحساس آسایش آنها دارد . گردشگران عموما در جستجوی آب و هوای مطلوب یا آب و هوای آسایش هستند که در آن فرد هیچگونه احساس نارضایتی و عدم آسایش حرارتی و آب وهوایی ندارد واین عامل نقش مهمی رادرتصمیم گیری برای مقصد گردشگری دارا می باشد(ماتزارکیس ). بیوکلیماتولوژی یااقلیم شناسی حیاتی علم مطالعه وارزیابی تاثیرات هواواقلیم برروی موجودات زنده اعم از گیاهی وجانوری است .منظور ازشرایط آسایش انسانی مجموعه شرایطی است که ازنظر حرارتی حداقل برای ۱۰/۰ از افراد مناسب باشد.یا بعبارت دیگر انسان در آن شرایط نه احساس سرما کند ونه گرما(جهانبخش ،١٣٧٧: ۶٧). بیوکلیمای آسایش انسانی نیز مجموعه شرایطی است که انسان از نظر شرایط محیطی (حرارتی، رطوبت ، باد وآفتاب ) در۸۰/۰ احساس راحتی نماید؛ بطوریکه رابطه بین انسان واتمسفر(رابطه بین خون وفشار هوا، رابطه بین گرمازدگی وتبخیرآب ازپوست بدن انسان ) ماهیتا جغرافیایی وواقعی است که درآن حیطه علم اقلیم شناسی انسانی قرار می گیرد (کاویانی،١٣٧٢ :٧٨).
طی سالهای اخیر روش ها و مدلهای گوناگونی برای شناخت و درجه تأثیر عناصر اقلیمی بر روی ارگانیسم انسان ابداع شده است و در مورد سنجش شرایط آسایش و راحتی انسان پژوهش های متعددی انجام شده است . قدیمیترین مطالعات شامل مطالعه مدل اولگی است که در دهه ی شصت با ارائه ی نمودار زیست اقلیمی به تعیین نقش جداگانه و مشخص عوامل پرداخت .او بر اساس آزمایش ها و محاسباتی که در چهار منطقه مختلف اقلیمی آمریکا انجام داد، نتیجه گرفت که نیاز به ظرفیت و مقاومت حرارتی مناطق یکسان نیست . در همین دهه (١٩۶۶) گیونی نمودار بیو کلیمایی را ارائه کرد .ترجونگ تقسیم بندی بیوکلیمایی را مطرح کرد و طی آزمایشهای متعددی که روی انسان انجام داد، حاصل آن را به صورت نمودار ارائه کرد .
بودن و گراب ( ٢٠٠۵ ) نیز به بررسی آسایش حرارتی درپنج شهر تونس از دو منطقه پرداختند .آنها در تحقیق خود از حدود زندگی طبیعی خود در محیط کار و محل زندگی در هر ماه از یک سال ٢٠٠ نفر درخصوص شرایط سوال کرد و نتایج آن را با شاخص های آسایش حرارتی مقایسه کردند . نتایج مطالعه نشان دهنده وجود ارتباط معنی دار بین شرایط آسایش حرارتی اعلام شده باشاخصهای آسایش حرارتی بوده است .توی (٢٠٠٧) به مطالعه وتعیین آسایش بیوکلیماتیک در شهر ارزروم در سه منطقه شهری ، روستایی و شهری جنگلی ترکیه پرداخت و نتیجه گرفتند که مناطق شهری جنگلی سازگاری بیشتری با شاخص آسایش حرارتی مورد استفاده دارد.
در سالهای اخیر مطالعه اقلیم شناسی استراحتی آریزونای(هارتز ٢٠٠۶) و مطالعه آسایش حرارتی دردریاچه ، سان مون تایوان (لین و ماتزاراکیس ٢٠٠٨) آسایش زیست اقلیمی درمسیر ارض روم با سیستم اطلاعات جغرافیایی (زنگین ٢٠٠٩)انجام شده است .مطالعات انجام شده درزمینه ارزیابی اقلیم زیستی کشوردارای تنوع موضوعی خاص است بخشی از این مطالعات به ارزیابی اقلیم زیستی محض پرداخته و شرایط راحتی انسان را در ایام مختلف سال در مناطق مورد مطالعه خود تبیین نمود ه اند مانند :
کاویانی ( ١٣٧٢ : ٣٢ ) جهانبخش ( ١٣٧٧ : ۶٨ ).
پاینده ( ١٣٨۴: ٧٣) ، ذوالفقاری ( ١٣٨۶: ١٢٩) ، محمدی و سعیدی ( ١٣٨٧: ۴۵) و محمودی ، ( ١٣٨٧ :۴۴ )، ناظم السادات و مجنونی هریس ، (١٣٨٧ : ٧١ ) به بررسی میزان راحتی انسان درشرایط اقلیمی مختلف در شهرهای شیرازو بندرعباس پرداختند .
طیف دیگری ازمطالعات انجام گرفته دررابطه بامعماری و ساختمان است مانند:رازجویان (١٣٧۵ )موحدی و عساکره (١٣٧٠: ٢٣ ) نجار سلیقه ( ١٣٨٣ : ١۴۴ )، شاه بختی شفیعی ( ١٣٨٩ : ۵٩ ) خوشحال ( ١٣٨۵ ، ١٧٣ ) این گونه مطالعات به ارزیابی زیست اقلیم ساختمان ازطریق شاخص هایی مانند ماهانی، گیونی، ترجونگ و … پرداخته اند.
آب وهوا تاحدود زیادی مکان های توریستی را تعیین می کند و حتی برویژگیهای محیطی ؛ نوع و تیپ مساکن ونوع وسایل آنها تاثیر می گذارد (بلن گومز١٠ :۵٧١ ، ٢٠٠۵ )؛ از این رو مهمترین نکته ای که در رابطه با گردشگری مطرح است جنبه های برنامه ریزی در جهت آسایش گردشگران می باشد . با توجه به پیشینه های ذکر شده ؛ شهر کرمان با ۸/۱۷۵۳ متر ارتفاع از سطح دریا بعنوان یک کانون جمعیتی درجنوب شرقی ایران می تواند به عنوان یکی از قطب های گردشگری درکشور مطرح باشد و طبیعت زیبا ، جاذبه های فرهنگی ، تاریخی و گردشگری از پتانسیل بالایی برای جذب گردشگران برخوردار است .
در این پژوهش سعی بر آن است با بهره گیری از معتبرترین مدل های تجربی شرایط اقلیمی زیستی شهر مذکور از نظر کیفیت حرارتی و آثار فیزیولوژیکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و بررسی وضعیت اقلیم آسایش باشاخصهای زیست اقلیمی به منظور برنامه ریزی وتقویم زمانی مناسب درجهت بالا بردن کیفیت گردشگری درشهرکرمان می باشد وهمچنین الگوی مناسبی به منظور تعیین درجه آسایش یا عدم آساش در منطقه مورد مطالعه در طول ماهها وفصلها ی مختلف برای برنامه ریزی درزمینه گردشگری ارائه گردد تا راهنمای خوبی برای شناخت مناطق دارای پتانسیل های اقلیم گردشگری باشد تا امکان بیشتر گسترش صنعت گردشگری در این منطقه فراهم آید .
ویژگی های جغرافیایی منطقه مورد مطالعه :
شهرستان کرمان از نظر موقع جغرافیایی در ٣٠ درجه و١۵ دقیقه عرض شمالی و ۵۶ درجه و۵٨ دقیقه طول شرقی واقع شده است ارتفاع این شهرازسطح دریا ۸/۱۷۵۳متراست که در قسمت شمال استان واقع شده است این شهرستان باوسعت ۵۵٢٣۴کیلومترمربع و حدود۴/۲۴درصد ازکل مساحت استان را به خوداختصاص داده است و طبق سرشماری سال ٩٠جمعیت آن ۵٣۴۴۴١ نفرمی باشد.
این شهرستان ازسمت شمال به خراسان جنوبی ،ازشرق به کویر لوت ، ازغرب به رفسنجان ، بردسیر و رابر واز جنوب به شهرستانهای فهرج ، بم وجیرفت منتهی می شود .ودارای سه اقلیم گرم و فراخشک درشرق ، سرد وخشک در نواحی مرتفع و گرم وخشک در سایر مناطق می باشد.
جدول شماره ١-مشخصات پایگاه هواشناسی شهرستان کرمان

شکل شماره (١) موقعیت شهر کرمان درنقشه ایران واستان
دراین تحقیق داده ای سه پارامتر اقلیمی شامل (درجه حرارت ؛ رطوبت نسبی وباد) ایستگاه هواشناسی سینوپتیک کرمان بصورت ماهانه برای دوره آماری ٣١سال از سال (١٣٩٠ -١٣۵٩ ) ازسازمان هواشناسی کشور تهیه وپس از صحت وهمگنی داده ها اطمینان حاصل شد روش بررسی دراین تحقیق استفاده از روابط ریاضی ؛دیاگرام ها وجداول شاخص های زیست اقلیمی در محیط نرم افزاری آماری اکسل است . شاخص های زیست اقلیمی ؛ دیاگرام ها و جداولی هستند که تاثیر همزمان کلیه عوامل موثر برآسایش را یکجا نشان می دهند و از شاخصهای ترجونگ ، بیکر؛ فشارعصبی واولگی که مهمترین شاخصهای زیست اقلیمی محسوب می شوند استفاده شده که شرایط ونحوه محاسبه هرکدام ازآنها درادامه تحقیق بیان می گردد .
داده ها وروش ها:
الف : شاخص بیکر
جهت ارزیابی دامنه تحریکات بیوکلیمایی ازروش بیکر (کاویانی، ١٣٧١ : ۶٣) (بیکر:١٩٧٢) استفاده شد ودلیل انتخاب آن به این دلیل است که عناصر باد ودما ازمیان بقیه عناصر اقلیمی دررابطه با تحریکات بیوکلیمای انسانی جامعتر ومناسبتر است (جهانبخش ، ١٣٧٧ : ۶٨) انتخاب شده است .بیکر برای محاسبه قدرت خنک کنندگی محیط ( CP ) ازرابطه زیر استفاده کرده است .
(رابطه ١ ) :
در رابطه فوق :
V = سرعت باد بر حسب متر برثانیه
t = دمای روزانه بر حسب درجه سلسیوس است
Cp = قدرت سرد کنندگی محیط .
در رابطه ( ١) قدرت خنک کنندگی محیط با توجه به اختلاف بین دمای بدن و دمای هوا بر حسب میکروکالری درسانتیمترمربع درثانیه است . بیکر درجات خنک Sec/mcal/cm2 کنندگی محیط و آستانه های تحریک بیو کلیمای انسانی آسایش انسان را به صورت جدول شماره (١) ارائه کرده است .
جدول شماره (٢) :قدرت سردکنندگی محیط وآستانه های بیوکلیمایی براساس روش بیکر
ماخذ : (جهانبخش ١٣٧٧ : ۶٩ )
Cpبر اساس جدول (١) در روش بیکر چنانچه مقدارکمتر از ۵ و یا بیشتر از ٢٠ باشد؛ فشار بیو کلیمایی وجودخواهد داشت درحالت اول به دلیل درجه حرارت زیاد شرایط نامطلوب ایجاد می شود ودرحالت دوم به دلیل برودت محیط ، شرایط عدم آسایش بوجود می آید . وبراساس این شرایط ؛ جدول شماره ٢ میزان cp طبق روش بیکر مقدارخنک کنندگی محیط در ماههای مختلف سال برای شهر کرمان محاسبه شده است .
جدول شماره (٣): درجات قدرت خنک کنندگی محیط وآستانه های بیوکلیمایی برحسب روش بیکر شهر کرمان
با توجه به جدول شماره ٢ شهرکرمان درماههای فروردین ، اردیبهشت ، دی، بهمن واسفند دارای وضعیت بیوکلیمایی تحریک ملایم است . وماههای شهریور، مهروآبان وضعیت به ملایم ومطبوع تغییر می یابد ودرماههای خرداد، تیر ومرداد بصورت وضعیت گرم وملایم می باشد ، بااین اوصاف نتایج شاخص بیکر نشان می دهد که شهر کرمان از فصل بهار تااواخر آبان ماه بهترین شرایط برای مسافرت وگردشگری را خواهد داشت .

شکل شماره (٢) روند سالانه تحریکات بیوکلیمایی انسانی درشهرکرمان
بررسی شکل (٢) آشکارمی سازد که در دوره سرد سال ، طی ماههای آذر، دی ، بهمن و اسفند که محدوده آن با کرمان بیش از cp نشان داده شده است ؛ مقدار cp به ۷/۲۶ میکرو کالری بر سانتیمتر مربع در ثانیه است که نشان دهنده تحریک ملایم زیست اقلیم انسانی ناشی از خنکی و سرمای فصل زمستان است . با آغاز بهار به تدریج کاسته می شود، به گونه ای که شرایط محیطی cpاز مقداراز حالت تحریک و فشار نسبی به حالت شرایط ملایم ومطبوع که محدوده ی شرایط آسایش زیست اقلیمی است اما با شروع فصل گرما مقدارcp تغییر می یابد و به شدت کاهش می یابدبطوری که cp درتابستان مقدارمیکرو کالری به ۳/۹ و۵/۷ مقدار آن در ماههای خرداد وتیر می رسد در نتیجه به شرایط محیطی شهر شیراز گرم قابل تحمل بوده و در محدوده آسایش زیست اقلیمی قرار دارد در فصل پاییز، میزان قدرت خنک کنندگی محیط افزایش در ماههای مهر و آبان به ترتیب به cp می یابد و مقدار ۷/۱۳ و ۴/۱۴میکروکالری میرسد در نتیجه شرایط محیطی کرمان با تغییر به آب و هوای ملایم و مطبوع ، درمحدوده آسایش انسانی قرار می گیرد نتایج حاصل از شاخص بیکر نشان میدهد که فصول بهار و پاییز مناسب – ترین زمان برای فعالیت های گردشگری در کرمان است .
ب :شاخص ترجونگ
شاخص ترجونگ یکی ازروشهای زیست اقلیمی برای ارزیابی آسایش انسان محسوب می شود. تفاوت وامتیاز این روش نسبت به سایر روش ها این است که ازکلیه عناصر اقلیمی، یعنی ( دما، رطوبت ، باد، تابش وساعات آفتابی ) که مجموعۀ شرایط دمایی بدن انسان را کنترل می کنند، همزمان استفاده شده است . با استفاده از این شاخص می توان مناسب ترین منطقه را برای اقامت و سکونت افرادی که از حساسیت و بیماریهای مربوط به نوعی هوا واقلیم رنج می برند، مشخص کرد (کاویانی١٣٧٢ : ٣٢ ) علاوه بر این می تواند در تعیین محل مناسب برای احداث ساختمان ها ی حساس از قبیل آسایشگاه ها، بیمارستان ها، تفریحگاه ها، صنعت گردشگری و برنامه ریزی های شهری و منطقه ای کاربرد زیاد داشته باشد (گیونی، ١٩٩٧ ) . شاخص ترجونگ بر اساس ضریب راحتی و ضریب تأثیر خنک کنندگی باد استوار است که با توجه به داده های اقلیمی منطقۀمورد مطالعه بررسی شده و نتایج آنها به صورت جداول و نمودار ارائه شده است . این نمودار در واقع نشان دهنده میزان آسایشی است که انسان در شرایط ترکیب های متفاوت دما، رطوبت و شرایط متعارف ، یعنی پوشش معمولی و عدم فعالیت فیزیکی به دست می آورد (ترجونگ ، ١٩۶٨ )محور افقی، معرف دما بر حسب درجۀ فارنهایت و خطوط منحنی، معرف رطوبت نسبی بر حسب درصد است .محل برخورد این دو عنصر در شرایط متفاوت ، در محدوده ها ی مختلفی قرار می گیرد، که با اعداد نمادهایی نشان داده شده است .
شکل شماره ٣- نمودار شاخص ترجونگ
جدول شماره (۴) مفاهیم ، نمادها، وعلائم ضریب حرارتی شاخص ترجونگ

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد