مقاله بررسی عوامل موثر بر تغییرات سرانه مسکونی و تاثیر آن بر الگوی زندگی شهری (نمونه موردی منطقه یک شهرداری تهران )

word قابل ویرایش
15 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
منطقه یک شهرداری تهران ، با توجه به سابقه تاریخی طولانی مدت خود، از قدیم یکی از مناطق مهم تهران به شـمار می رفته است . این منطقه به دلیل شرایط خاص اقلیمی و آب و هوایی و ویژگی های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، همـواره مورد توجه اقشار پر درآمد جامعه بوده است . یکی از موارد مهم در برنامه ریزی شـهری، نحـوه اسـتفاده از اراضـی و تـراکم جمعیت است و در این میان تغییرات کاربری مسکونی همواره بیشتر از سایر کاربری هـا مـی باشـد. بـا توجـه بـه افـزایش جمعیت در سال های اخیر، این تقاضا به ویژه در منطقه یک ، که دارای باغ های بسیاری در گذشـته بـوده افـزایش یافتـه و باعث شده که زمین های بسیاری در این منطقه به کاربری مسکونی و آپارتمان سازی اختصاص داده شـود. از طـرف دیگـر افزایش قیمت زمین و آپارتمان ، و هم چنین تغییرات فرهنگی و اجتماعی سبگ زندگی باعـث تغییـرات بسـیاری در سـرانه مسکونی شده است . این تغییرات سرانه تاثیرات مثبت و منفی بسیاری بر الگوی زندگی شهری داشته است .
کلمات کلیدی: سرانه مسکونی، الگوی زندگی شهری، تراکم خالص ، بعد خانوار
١- مقدمه
در چند دهه اخیر شاهد رشد سریع شهرهای متوسط و تبدیل آن ها به شهرهای بزرگ بوده ایم . این رشـد سـریع در کشورهای رو به توسعه ، مشکلات اجتماعی، اقتصادی و فیزیکی فراوانی را از قبیل افزایش فقر در شهرها، مشکلات مسکن و نارسایی خدمات شهری، ایجاد زاغه ها و مساکن غیر قانونی، بزهکاری اجتماعی، آلودگی هوا و کاهش فضای سبز شـهری را پدید آورده است .
رشد سریع جمعیت شهری و روند رو به گسنرش استفاده از زمین از یک طرف و مکان گزینی نامتعادل کاربری هـای شهری و تغییرات غیر اصولی آن ها از طرف دیگر، نیاز روز افزون بـه برنامـه ریـزی شـهری و مـدیریت کارآمـد در سـطوح مختلف شهری را ضروری کرده است . در این میان ، شهر تهران به علت موقعیت جغرافیایی ویژه ، تفاوت هـایی بـا شـهرهای دیگر نشان می دهد و تغییرات سرانه و کاربری زمین درآن اهمیت بیشتری دارد.
منطقه یک شهرداری تهران ، به دلیل شرایط اکولوژیکی و موقعیت مناسب به ویژه از نظر اقشار با درآمد بالای جامعـه نسبت به سایر مناطق شهر، جمعیت قابل ملاحظه ای را در خود جای داده و تغییرات کاربری، جمعیت و سرانه این منطقـه حدودا بیشتر از سایر مناطق بوده است .
در این مقاله ، به بررسی تغییرات سرانه مسکونی و عوامل موثر بر آن و تـاثیری کـه ایـن تغییـرات بـر الگـوی زنـدگی شهری خواهند داشت ، پرداخته می شود.
٢- روش تحقیق
در این مقاله ، با روش تحقیق کیفی به بررسی تحلیلی توصیفی سرانه و تـراکم مسـکونی در بـازه زمـانی ٣٠ سـاله در منطقه یک شهر تهران پرداخته می شود. با توجه به ماهیت موضوع ، داده ها و اطلاعات لازم از طرح هـای فرادسـت ، مرکـز آمار، نقشه ها و اطلاعات موجود در مرکز مطالعـات و برنامـه ریـزی و معاونـت شهرسـازی و معمـاری شـهرداری تهـران و شهرداری منطقه یک تهیه شده و تجزیه و تحلیل آن ها با توجه به موضوع مقاله صورت گرفته است .
٣- معرفی منطقه یک تهران
٣-١- محدوده منطقه یک
منطقه یک شهرداری تهران با در نظر گرفتن مرز شمالی مصوب شورای شهر دارای مساحتی معادل ۳۲/۴۵۷۳ هکتار است . اما در واقعیت امر، ساخت و سازهای صورت گرفته در این منطقه منطبق با محدوده ٢۵ ساله شهر تهران است که بـر این اساس این منطقه مساحتی حدود ۴٨١۶ هکتار را دارا می باشد. در حال حاضر مرز قانونی منطقه از شمال مـرز شـمالی مصوب شورای شهر، از جنوب بزرگراه های مدرس ، صدر و چمران و بابایی، از شرق جاده لشگرک و پارک جنگلی قوچـک و از غرب رودخانه درکه می باشد.
تصویر ١- موقعیت منطقه یک در کلان شهر تهران
٣-٢- تقسیمات داخلی منطقه
منطقه یک در حال حاضر دارای ٩ ناحیه و ٣٣ محله می باشد که مشخصات آن در جدول زیر آورده شده است .
جدول ١- تقسیمات داخلی منطقه به تفکیک محلات و نواحی
٣-٣- پیشینه کلی تحولات منطقه
محدوده شمال شهر تهران از حدود دهه ۴٠ تا کنون یکی از بخش های مهم شهر تهران به حساب مـی آمـده اسـت .
وجود باغات ، دره ها و نزدیکی به کوهپایه باعث شده که این منطقه از دیرباز به عنوان ییلاقات تهران مطرح شـود. شـمیران تا دهه های ٢٠ و ٣٠ به صورت قصبه ای جدا از شهر تهران بوده است . لفظ شمیران قدمتی تا دوران صفویه دارد و اسـامی چون اختیاریه ، آجودانیه ، اقدسیه ، پس قلعه ، تجریش و باغ فردوس به قبل از زمان ناصری باز می گردند. بـا گسـترش شـهر تهران و تثبیت نظام شهر نشینی در دهه های ٣٠ و ۴٠، این منطقه به دلیل داشتن ارزش های زیست محیطی فراوان مورد توجه اقشار پر درآمد و افراد حکومتی و سفارتخانه های خارجی قرار گرفت .
وجود دو مجموعه سلطنتی مهم نیاوران و سعدآباد، باشگاه های وزارت خانه هـا و نهادهـای دولتـی، منـازل مسـکونی مدیران و روسای ادارات و سفارت خانه های خارجی، نشان دهنده ارزش بالای این منطقـه و جـذابیت زنـدگی در آن بـوده است . در دهه های ۶٠ و ٧٠ با وجود خالی بودن مناطق جنوبی و شرقی منطقه یـک ، تمایـل بـه سـاخت و سـاز در نـواحی شمالی در محدوده ارتفاعی ١۶٠٠ تا ١٨٠٠ بیشتر بوده است .
لازم به ذکر است که در سال های اخیر، محدوده قانونی منطقه یک پیوسته در حال تغییر بوده است . محدوده فرحزاد و درکه به منطقه ٢ پیوست . در سال ١٣٨۴ و در طی تهیه الگوی توسعه منطقه ، محلات شمالی بزرگراه ازگـل از منطقـه ۴ به منطقه یک اضافه شد. در سال ١٣٨۵ و در چهارچوب تهیه طرح تفصیلی، محلات شمال بزرگـراه بابـایی بـه منطقـه متصل گردید و بدین ترتیب کل ناحیه ١٠، منطقه ۴ شهرداری تهران به منطقه ١ شهرداری تهران پیوست .
تصویر ٢- سیر تحول منطقه در سال های ٣۴-٧٧
٣-۴- ویژگی های سیاسی و اجتماعی منطقه
منطقه یک دارای ویژگی های مهم سیاسی و اجتماعی است که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• مهم ترین قطب گردشگری طبیعی، تاریخی و اجتماعی
• دارای مطلوبیت سکونتی ( سکونت شهری و ییلاقی)
• استقرار بازار تجریش
• مراکز آموزش عالی و موسسات درمانی
• وجود یکی از زیارت گاه های مهم تهران (امام زاده صالح ، امام زاده علی اکبر و امام زاده قاسم )
• استقرار سفارتخانه ها و سازمان های جهانی
۴- تعاریف
۴-١- سرانه زمین
سرانه زمین ، عبارت از مقدار زمینی است که به طور متوسط از هریک از کاربری های شهری به هر نفر از جمعیت آن می رسد. تعیین سرانه زمین برای آینده شهر، باید بر اساس بسیاری از خصوصیات شهر و جمعیت شهری بنیان گیـرد و بـه مرحله پیشنهاد برسد. در تعیین سرانه ها چند عامل بسیار مهم دخالت دارد که عبارت است از قیمـت زمـین ، نـوع درآمـد مردم ، امکانات گسترش شهر، موقعیت اقلیمی و طبیعی محل ، عوامل اجتماعی و آداب و رسوم ، احتیاجات جمعیت بـه تاسیسات رفاهی، نوع معیشت ، فناوری ساختمان ، و امثال آن ها. تعیین سرانه زمین در ارتباط با نوع تراکم های پیشـنهادی قرار دارد و در ارتباط با آن نسبت به هریک از کاربری های شهری سرانه ای مشـخص مطـرح مـی شـود. مسـلم اسـت کـه جمعیت ، تعیین کننده میزان گسترش شهر در آینده می باشد. این جمعیت در درجـه اول احتیـاج بـه محلـی دارد کـه بـه عنوان سکونت در اختیارش قرار گیرد. بنابراین ، تعیین سرانه های مسکونی از اولویـت و اهمیـت ویـژه ای برخـوردار اسـت .
سرانه مسکونی در سطح شهر، باید پس از مطالعه درآمد خانوارها، تعـداد افـراد در خـانوار، قیمـت زمـین و میـزان حـداقل تفکیک زمین نسبت به نوع درآمد خانوار صورت گیرد. در این مورد باید ضابطه های اجتمـاعی و خصوصـیات آب و هـوایی محیط نیز در نظر گرفته شود. هنگامی که میزان نیاز به واحد مسـکونی در شـهر مشـخص شـد، بایـد توزیـع سـرانه هـای مسکونی، تعداد طبقات واحدهای مسکونی، مساحات زیربنا و فضاهای باز این واحدها، مـورد تجزیـه و تحلیـل واقـع شـده و نتایج آن در تعیین سرانه های مسکونی تاثیر داده شود. پس از آن که این سرانه ها تعیین شد، با توجه به مساحت کل شهر و نیازهای جمعیت در هریک از تراکم ها، باید به تعیین سایر سرانه های شهری مانند سرانه تجاری، اداری، تفریحی و مانند آن ها اقدام شود. سرانه های مسکونی و شهری، باید متناسب با خصوصیات جمعیت در تراکم هایی که مطالعات اساسـی در زمینه تعیین آن ها ضرورت دارد، صورت گیرد.
۴-٢- تراکم های خالص و ناخالص
تعیین انواع تراکم در سطح شهر و پیشنهاد آن به عنوان ضابطه ای برای جایگزینی جمعیت و تاسیسات وابسته به آن ، در طرح های توسعه شهری از اهمیت خاصی برخوردار است . تعیین تراکم ها ضمن آن که در ارتباط با مسـایل اقتصـادی و کالبدی قرار می گیرد، از نظر اجتماعی نیز دارای اهمیت شایان توجهی است

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 15 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد