مقاله بررسی وضعیت کیفی رودخانه ها در راستای اثر متقابل آن در گردشگری و با نگاه آمایش سرزمین (مطالعه موردی در رودخانه ارس )

word قابل ویرایش
16 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
وجود تنوع اکولوژیکی نظیر رودخانه در کنار جنگل ها و یا کوه ها شرایطی را فراهم می کند که خود باعث جذب گردشگر به منطقه شده و از سوی دیگرتنوع زیستی امکان کسب تجربیات متعدد و سایر جاذبه های زیستی یک منطقـه را بـرای سـیاحان فـراهم مـی آورد. در کنار فعالیتهای سرگرم کننده نکته ای که باید مورد توجه قرار گیرد توسعه پایدار در منطقه است و حضـور گردشـگران در منطقه نباید برای اکوسیستم خطری داشته باشد. رودخانه ارس نیز یکی از رودخانه های مهم مرزی کشور است . از طرفـی پتانسـیل بالای رودخانۀ ارس موجب توسعۀ قابل توجه فعالیت های کشـاورزی، شـرب و صـنعت در منطقـه شـده و در نتیجـۀ ایـن فعالیتهـا، آلاینده های مختلفی نیز به سیستم رودخانه ای افزوده شده است و از طرف دیگر وجود طبیعت سرسـبز بهـاری بـویژه جنگـل هـای سرسبز ارسباران ، دریاچه سد ارس و از همه مهمتر سواحل رودخانه دائمی ارس در محـدوده ارس بـه لحـاظ اهمیـت مـاهیگیری و شناکردن در سواحل آن دارای اهمیت اکوتوریستی است . رودخانه ارس از ظرفیت های کم نظیر گردشگری در کشور برخوردار بـوده و حاشیه رودخانه ارس قابلیت گردشگری بالایی دارد و بنابراین حفاظت کیفی این رودخانه ضروریست . در این راستا، در ایـن تحقیـق ابتدا ظرفیت های اکوسیستمی و گردشگری منطقه ارس بررسی شده و سپس وضعیت کیفی رودخانه ارس به عنوان بخش لاینفـک آن مورد بررسی قرار گرفته است . نتایج بررسی کیفی و رده بندی منابع آلاینده حوضه ارس نشان می دهد که منابع آلاینده صـنعتی بیشترین اهمیت را داشته و سپس منابع فاضلابهای ناشی از مناطق شهری و روستائی و در آخـر زه آبهـای زراعـی. در ادامـه عوامـل عمده تأثیرگذار بر کیفیت آب رودخانه ارس و در نتیجه اثرگذار بر اهداف توسعه ای منطقه شناسـایی و بـا توجـه بـه منشـاء آنهـا و همچنین نقش فعالیت های آمایشی، مدیریتی و اجرایی جهت کاهش آلودگی و بهبـود شـرایط کیفـی وتوسـعه پایـدار در منطقـه و همچنین افزایش توان اکوتوریسم منطقه آنالیز و پیشنهادهایی در این زمینه ارایه گشته است .
واژه های کلیدی: منابع آب ، منابع آلاینده ، آلودگی، صنایع آلاینده ، رودخانه ارس
١- مقدمه
وجود رودخانه های متعدد، پر آب طویل و عاری از آلودگی عامل مهم و اساسی در شکوفایی، رشد و توسعه همه جانبه جوامع بوده است (پیروز و همکاران ، ١٣٨٨). وجود تنوع اکولوژیکی نظیر رودخانه در کنار جنگل ها و یا کوه ها شرایطی را فراهم می کند که خود باعث جذب گردشگر به منطقه شده و از سوی دیگرتنوع زیستی امکان کسب تجربیات متعدد و سایر جاذبه های زیستی یک منطقه را برای سیاحان فراهم می آورد. در کنار فعالیتهای سرگرم کننده نکته ای که باید مورد توجه قرار گیرد این است که حضور گردشگران در منطقه برای این اکوسیستم خطری نداشته باشد.
وجود طبیعت سرسبز بهاری بویژه جنگلهای سرسبز ارسباران ، دریاچه سد ارس و از همه مهمتر سواحل رودخانه دائمی ارس در محدوده مورد مطالعه به لحاظ اهمیت ماهیگیری و شناکردن در سواحل آن دارای اهمیت اکوتوریستی است . رودخانه ارس از ظرفیت های کم نظیر گردشگری در کشور برخوردار بوده و حاشیه رودخانه ارس قابلیت گردشگری بالایی دارد و بر اساس گزارشات ، ساحل رودخانه ارس به طول ٣ کیلومتر در حال آماده سازی برای اجرای طرح های گردشگری است و این کار پتانسیلی عظیم و نیرومند برای ارس جهت رقابت با تمامی جاذبه های گردشگری ایران خواهد می باشد (سایت خبری اعتدال ، ١٣٩٣).
مسأله کاهش کیفیت آب ، خطری برای گردشگری و توسعه بشمار می آید و با توجه به اینکه توسعه و محیط زیست دو موضوع جدایی ناپذیر میباشند ضروری است که با دستیابی و استفاده از ابزارهای مدیریت محیط زیست در کلیه برنامه های توسعه حداقل خسارت به منابع و محیط زیست وارد شود (خدادادی و همکاران ، ١٣٨۴). یکی از مهمترین عوامل آلوده کننده آبها، فاضلاب صنایع و خدمات شهری و مازاد آب کشاورزی میباشد. به طوریکه تخمین زده اند هر متر مکعب فاضلاب تصفیه نشده خانگی میتواند ۴٠ تا ۶٠ متر مکعب آب را به شدت آلوده نماید، به طوریکه اگر اکسیژن این آبها به سرعت تأمین نگردد آب آلوده شده قابل استفاده نخواهد بود (جوادی و همکاران ، ١٣٨۵).
نتایج تحقیقی که به بررسی تاثیر منفی آلاینده های نقطه ای در رودخانه های کوچک پرداخته شده است و نمونه برداری های صورت گرفته شامل آلاینده های ارگانیک ، آمونیاک، Cr، سولفات و کلر در آب سطحی و رسوبات در رودخانه جوبل جانیکا بوده نشانگر منشاء ورود این مواد که بیشتر از ورود فاضلاب های شهری بوده می باشد (کاتمن و همکاران ، ٢٠٠٨). نتایج تحقیق دیگری در منطقه آستانه -کوچصفهان نشان می دهد که بررسی تلفیقی حریم کیفی آبهای سطحی و زیرزمینی می تواند بعنوان روشی بمنظور ممانعت از آلوده شدن این منابع بشمار آید (پیروز و همکاران ، ١٣٨٨).
در این تحقیق ابتدا ظرفیت های اکوسیستمی و گردشگری منطقه ارس بررسی شده و سپس وضعیت کیفی رودخانه ارس به عنوان بخش لاینفک آن مورد بررسی قرار گرفته است و در این راستا عوامل عمده تأثیرگذار بر کیفیت آب رودخانه ارس و در نتیجه اثرگذار بر اهداف توسعه ای منطقه شناسایی و با توجه به منشاء آنها و همچنین نقش فعالیت های آمایشی، مدیریتی و اجرایی جهت کاهش آلودگی و بهبود شرایط کیفی وتوسعه پایدار در منطقه و همچنین افزایش توان اکوتوریسم منطقه آنالیز و پیشنهادهایی در این زمینه ارایه گشته است ٢- منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعه ، در حوضه آبریز رودخانه مرزی ارس واقع شده است . رودخانه ارس از کوه های شرق ترکیه سرچشمه میگیرد و بعد از گذشتن از مرز ایران با ارمنستان ، نخجوان به خاک آذربایجان وارد شده و به رودخانه کورا که بزرگتر از رودخانه ارس است میپیوندند و در ادامه مسیر به دریای خزر میریزد. در شکل (١) موقعیت مکانی محدوده مورد مطالعه استان آذربایجان شرقی در کشور نشان داده شده است .
شکل (١) منطقه مورد مطالعه و موقعیت منطقه آزاد ارس (حوزه آبریز ارس در استان آذربایجان شرقی)
٣- نتایج
٣-١- ظرفیت های اکوسیستمی و گردشگری منطقه ارس
سواحل ارس با دارا بودن جاذبه های طبیعی و اقلیم معتدل کوهستانی، در تمام فصول سال می تواند جاذب گردشگران باشد.
رودخانه مرزی ارس ، مهمترین و پرآب ترین رودخانه شمالی آذربایجان شرقی است . سواحل رود ارس و آثار تاریخی این منطقه به ویژه کلیسای سنت استپانوس که ثبت چهانی شده است در کمتر نقطه ای از کشور به صورت یک جا و در محلی کنار هم وجود دارند. بر روی رودخانه معظم ارس سه سد بزرگ احداث شده است که در طول موجب سرسبزی منطقه می باشند شکل (٢).
(سایت خبری باشگاه خبرنگاران ، ١٣٩٢). رودخانه ارس از ظرفیت های کم نظیر گردشگری در کشور برخوردار بوده و حاشیه رودخانه ارس قابلیت گردشگری بالایی دارد و بر اساس گزارشات ، ساحل رودخانه ارس به طول ٣ کیلومتر در حال آماده سازی برای اجرای طرح های گردشگری است و این کار پتانسیلی عظیم و نیرومند برای ارس جهت رقابت با تمامی جاذبه های گردشگری ایران خواهد می باشد (سایت خبری اعتدال ، ١٣٩٣).
شکل (٢) طبیعت منطقه آزاد ارس
برخی از قابلیت ها و پتانسیل های اکوتوریستی در محدوده منطقه آزاد ارس عبارتند از:
– مسیر کلیسای تاریخی سنت استپانوس ( جاده مرزی جلفا- سد ارس ) که دارای سواحل با ارزش رودخانه ارس ، دریاچه تفرجگاهی سد ارس ، شاه میگوی دریاچه سد ارس و … می باشدو
– مسیر سیه رود(جنوب شرق جلفا) و آبشار آسیاب و آبشار های مناطق ییلاقی مهاران
– مسیر جلفا- تبریز که مناسب برای کوهنوردی بوده و در این مسیر نواحی کوهپایه ای و مناسب برای گردش و کوهنوردی وجود دارد که در فصل بهار سرسبز و پوشیده از گلهای بهاری می باشد.
٣-١- بررسی پارامتر های کیفی و زیست محیطی رودخانه ارس
بررسی آلاینده ها طی چند سال گذشته در محل ایستگاه های مختلف رودخانه بررسی و در شکل های شماره (٢) تا (٩) نشـان داده شده است .
شکل (٣) مقادیر EC در آزمایشات کیفی
شکل (۴) کیفیت رودخانه ارس پس از تلاقی با قطورچای
شکل (۵) مقادیر مس در آزمایشات کیفی
نمودارها روند نوسانی مقادیر را طی ایستگاه های مختلف نشان میدهند که ناشی از ورود آلودگی های مختلف و شاخه های ورودی آلوده به رودخانه است و همانطور که مشاهده میشود بیشترین افزایش آلودگی ها و همچنین کدورت پس از شاخه قطور چای و ایستگاه روبروی آگاراک رخ داده است . بررسی وضعیت زیست محیطی رودخانه ارس با شاخص WQI که بر اساس ٩ پارامتر اصلی کیفیت آب طبقه بندی میگردد و بر اساس مقدار هر پارامتر و با استفاده از گراف ها شاخص هر پارامتر محاسبه و سپس بر اساس وزن دهی مربوط به هر پارامتر شاخص محاسبه میگردد (نشریه شماره ٣٣۴- الف ، ١٣٨٧) در شکل (٩) در طول رودخانه ارس نشان داده شده است . براساس شاخص WQI، وضعیت کیفی آب رودخانه ارس در بهترین شرایط نیز در حدکلاس متوسط در نوسان می باشد و در محل ورودی قطور چای نیز افت زیادی نموده است

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 16 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد