مقاله تأثیر سرمایه گذاری در صنایع روستایی و نقش آن در بهبود فرصت های شغلی برای روستاییان

word قابل ویرایش
25 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
مناطق روستایی کشور در دهه های گذشته از نظر بنیان های اقتصادی از آسیب پذیری زیادی برخوردار بوده اند. اینگونه تصور میشد که با رشد صنعتی در شهرهای بزرگ به طور خودکار، مناطق روستایی توسعه مییابند. اما افزایش بیکاری، تشدید فقروایجاد شکاف درآمدی بین مناطق شهری و روستایی بیانگر این واقعیت است که ، بدون تدبیر وتنها از طریق مکانیزم بازارنمیتوان به گسترش و نشت توسعه به سوی مناطق روستایی امید بست
یکی از راههای کاهش شکاف و افزایش زمینه های بیکاری و درآمد در مناطق روستایی گسترش فعالیتهایی است که کمتر به محیط و شرایط محیطی وابسته است . کشاورزی در مناطق روستایی کشور به صورت سنتی است و تا حدود زیادی به شرایط محیطی و آب و هوایی بستگی دارد. در این پژوهش سعی شده تا با تاکید بر صنایع روستایی، نقش آن را در بهبود فرصت های شغلی برای روستاییان بررسی گردد. روش انجام تحقیق توصیفی _ تحلیلی است . بخش کشاورزی و صنایع روستایی تأثیر متقابلی بریکدیگر دارند. صنایع مستقر در مناطق روستایی از یک سو با تولید نهاده و تجهیزات کشاورزی، توسعه بخش کشاورزی را به عنوان نهاده مورد فراوری قرار داده و سبب کاهش ضایعات میگردد. مصرف محصولات در تولید و فراوری، تقاضا را در بخش کشاورزی افزایش و درآمد خانوارهای روستایی را بالا میبرد. افزایش درآمد خانوارها، پس انداز در بخش کشاورزی را افزایش و سرمایه برای توسعه کشاورزی را باز تولید میکند. کشاورزی بدون صنعت نمی تواند منبع حل مسائل و مشکلات فقیران مناطق روستایی محسوب شود ، بویژه برای اشتغال نیروی کار ، مراجعه به صنعت و تحرک بین بخشها ضروری است . اشتغال جمعیت مناطق روستایی در فعالیتهای غیر کشاورزی ، به فرایند صنعتی شدن کشاورزی و مناطق روستایی کمک می کند.
واژگان کلیدی: صنایع روستایی، توسعه کشاورزی، اشتغال ، روستاییان .
مقدمه
مناطق روستایی کشور در دهه های گذشته از نظر بنیـان هـای اقتصـادی از آسـیب پـذیری زیـادی برخـوردار بوده اند. اینگونه تصور میشد که با رشد صنعتی در شهرهای بزرگ بـه طـور خودکـار، منـاطق روسـتایی توسـعه مییابند. اما افزایش بیکاری، تشدید فقروایجاد شکاف درآمدی بین مناطق شهری و روستایی بیانگر این واقعیـت است که ، بدون تدبیر وتنها از طریق مکانیزم بازارنمیتوان به گسترش و نشت توسعه به سـوی منـاطق روسـتایی امید بست . یکی از راههای کاهش شکاف و افزایش زمینه های بیکـاری و درآمـد در منـاطق روسـتایی گسـترش فعالیتهایی است که کمتر به محیط و شرایط محیطی وابسته اسـت . کشـاورزی در منـاطق روسـتایی کشـور بـه صورت سنتی است و تا حدود زیادی به شـرایط محیطـی و آب و هـوایی بسـتگی دارد(طاهرخـانی، ١٣٧٩: ١٢).
یعنی در هر دوره ای که شرایط اقلیمی متناسب تر بوده وضعیت تولیـد نیـز بهتـر و در نتیجـه درآمـد روسـتایی نیزافزایش می یافته است . برعکس در دوره های خشکسالی وکم آبی، میزان محصول و درآمد روستایی به شـدت کاهش مییافته است . در چنین شرایطی، جستجوی فعالیتهایی که وابستگی کمتری بـه شـرایط اقلیمـی داشـته باشد، از مهمترین اقدام در جهت تقویت اقتصاد روستایی کشور تلقی میشود. یکی از مهمترین فعالیتها در این زمینه ، صنایع روستایی است . صنایع روسـتایی، صـنایعی هسـتند کـه درمنـاطق روسـتایی مستقرشـده وعمـدت ازنیروی کار روستایی استفاده میکنند. پیوندهای بازاری این صنایع از لحاظ جغرافیایی محدود اسـت . در واقـع این صنایع از مواد خام یا تولیدات محلی (کشاورزی، جنگلی یا معدنی) استفاده کرده و معمولا تولیدات آنهـا بـه بازارهای محلی عرضه میشود(رحیمی، ١٣٨٣: ١١). از صنایع روستایی تعاریف زیـادی شـده اسـت . کمیسـیون اقتصادی سازمان ملل برای آسیا و خاور دور صنایع روستایی را به صورت زیر تعریف میکند:
“صنعت روستایی صنعتی است که تولید فراورده های آن نیاز به مهارت داشته و حرفه ای است که تماما به کمک اعضای خانواده صورت گرفته تمام ویا قسمتی از وقت آنها صرف این کار میگردد.”
سازمان صنایع دستی ایران در تعریف خود از صنایع روستایی آورده است :
“معمولا به فعالیتهای غیر زراعی که در سطح مناطق روستایی انجام میگیرد، صنایع روسـتایی گفتـه مـی شود. صنایع روستایی خود به دو دسته صنایع روستایی مصرفی و صنایع دستی تقسیم میشود.”
کمیته صنایع روستایی جهاد سازندگی ویژگیهای صنایع روستایی را شامل موارد زیر میداند:
“ـ حتیالمقدور تأمین کننده نیازهای کشاورزی و دامپـروری و مکمـل و پشـتیبان آن بـوده و بـا توجـه بـه شرایط جغرافیایی هر منطقه متناسب و مغایر رشد تولید کشاورزی ودامی نباشد.
ـ حتیالمقدور متناسب با احتیاجات روستائیان بوده و زمینه ساز خود کفایی اقتصادی و صنعتی کشور باشد.
ـ از نظر تکنولوژی در سطحی باشد که در روستاها قابل ایجاد و بهره برداری بوده و به بالا رفـتن دانـش فنـی روستائیان کمک کند.
ـ حتیالمقدور سرویس نگهداری و تعمیر آن در محل امکان پذیر باشد.
ـتأمین مواد و ابزار آلات آن حتی الامکان در محل و یا در منطقه ویا در داخل کشور میسر باشد.”
براساس تعریف دیگر به مجموعه از صنایع دستی، خانگی، بومی، سنتی و صنایع تبدیلی با متکـی بـر مـواد اولیه زراعی و دامی و مواد اولیه موجود در روستا اطلاق میشود.
اولین هدف توسعه همه جانبه روستا، صنعتی کردن روستاست که به تـدریج صـورت گیـرد. صـنایعی کـه بـا کشاورزی در ارتباط است ، در اولویت است . منظور از صنعتی کردن روستا؛
” – حتی المقدور تامین کننده نیازهای کشاورزی و دامـداری و مکمـل و پشـتیبان آنهـا بـوده و بـا شـرایط جغرافیایی و اقلیمی هر منطقه تناسب و مغایر رشد تولید کشاورزی و دامی نباشد، حتی المقدور متناسب با احتیاجات روستائیان باشد، از نظر تکنولوژی در سطحی باشد که در روستا قابل ایجاد و بهره برداری بوده و به بالا رفتن دانـش فنـی روستایی کمک کند(نراقی، ١٣٧۵: ٧٣).”
خصوصیات و ویژگیهای صنایع روستایی
١ـ معمولا این صنایع کوچک و متناسب با شرایط روستا میباشد.
٢ـ از تکنولوژی ساده برخودارند.
٣ـ از مواد اولیه و صنایع محلی استفاده میشود.
۴ـ به عنوان صنایع مکمل بخش کشاورزی ودامداری مورد توجه قرار میگیرد.
۵ـ کاربر است و زنان و کودکان روستایی نیز در این صنایع اشتغال دارند.
۶ـ وجود و تقویت صنایع روستایی نه تنها موجب کاهش مهاجرت میشده و میتوان برنامه ریزی را برای کـل کشور سهل تر کند. این صنایع موجب تقویت بنیان اقتصاد روستایی و ایجاد اشتغال میشود.
٧ـ به سرمایه کمتر نیاز دارند.
برای صنایع روستایی تعریف واحدی وجود ندارد. هر کشور براساس ویژگیها و شرایط اقتصـادی و اجتمـاعی جامعه روستایی خود، تعریف متفاوتی از صـنایع روسـتایی ارائـه داده اسـت . ویژگیهـای مشـترک کلیـه صـنایع روستایی، استقرار این صنایع در مناطق یا مراکز روستایی، استفاده از نیروی کار روستایی و پیوندهای جغرافیایی محدود با ابزارو استفاده از مواد خام و تولیدات محلی و عرضه تولید در بازارهای محلی است . صنایع روسـتایی را میتوان بر مبنای نظام سازماندهی، اندازه واحد تولید ونوع محصول طبقه بندی کرد. براساس نظـام سـازماندهی، صنایع روستایی را میتوان به صنایع خانگی، کارگاهی و کارخانجات کوچک تقسیم کـرد. یکـی از مناسـب تـرین معیارها برای اندازه واحد تولید، تعداد کارگران در هر واحد و یکی دیگر براساس نوع محصـول صـنایع روسـتایی است . مهمترین روش استفاده از طبقه بندی آی سیک است .
صنایع روستایی در ایران
براساس استراتژی صنعتی کشور در برنامه عمرانی سوم که مبتنی بر استراتژی جـایگزینی واردات بـود، صنایع کشور در چند نقطه کشور متمرکز وگسترش پیدا کـرد. سیاسـتهای نظـام صـنعتی کشـور در ایـن دوران
مبتنی بر دو محور« تشویق مقیاس های بزرگ » و «گـزینش برنـدگان حمایـت از آنهـا» بـود(مردوخی، ١٣٧٧: ١۴٢). براساس این سیاستها، واحدهای بزرگ مقیاس همواره از امتیازها و حمایتهای گوناگون دولتی بـه صـورت اعتبارات ترجیحی، بازارهای تضمین شده ( داخلی) ارز ارزان و فراوان و… برخـوردار بـوده اسـت . در حـالی کـه واحدهای کوچک صنعتی در معرض نوسان های بازار و آسیب های ناشی از تغییر سیاستهای دولت قـرار داشـتند.
در فرایند توسعه صنعتی در پرتو راهبرد جایگزینی واردات ، منـاطق روسـتایی نقـش تـأمین کننـده نیـروی کـار ارزان ،تأمین سرمایه وعرضه مواد غـذایی ارزان قیمـت را بـرای منـاطق شـهری بـه عهـده داشـتند. از آنجـا کـه سرمایه گذاری در مناطق دور افتاده و پراکنده روستایی، به دلیل بالا بودن هزینه دسترسی به بازارهای مصـرف و نهاده ها، کمبود نیروی متخصص و عدم دسترسی به تأسیسات زیر بنایی مورد نیاز بـه صـرفه نبـود، مـورد توجـه سرمایه گذاران قرار نگرفت (رحیمی، ١٣٨٣: ١٢). براساس اطلاعات موجود در سال ١٣۵۵ از مجمـوع ١۶٧٣هـزار نفرشاغل در بخش صنعت حدود ٧٨٣ هزار نفر(۸/۴۶ درصد) در مناطق روستایی مشغول به کار بودند. ٧٩ درصد این شاغلین مربوط به صنایع نساجی، پوشاک وچرم بوده که عمدتا شاغلین صنعت قالیبافی وگلیم بافی را تشکیل میداده اند و فقط ۴/۵ درصد از شاغلین در صنایع غذایی مشغول بوده اند. در طول سـالهای دهـه ۶٠ و٧٠ صـنایع دستی یا کارگاهی روستایی به صنایع ماشینی تحول و تبدیل پیدا نکرد و آنچه در روسـتاها بـه عنـوان فعالیـت صنعتی باقی ماند، صنایع سنتی و دستی روستائیان بود که نقش چندانی در تحولات صنعتی کشور نداشته اسـت .
در این دوره به تشویق و گسترش صنایع با مقیاس کوچک پرداخته شد و حمایت های دولتـی از صـنایع کوچـک افزایش یافت . تسهیلات ارزان قیمت و بلند مدت ، اعطای ارزهای ترجیهی با قیمت های به مراتب پایین تر از نـرخ بازار، ایجاد امکانات زیر بنایی درنواحی صنعتی روستایی از مهمترین اقدامات دولت به منظور حمایـت از صـنایع کوچک وروستایی بوده است . با تأسیس وزارت جهاد سازندگی در سال ١٣۶٢، صنایع روستایی به عنوان یکـی از راههای مناسب برای بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی ومناطق عشایری در ردیـف اهـداف ایـن وزارت گنجانـده شد. در ماده (۴) قانون تأسیس وزارت جهاد سازندگی کلیه وظایف عمرانی روستایی وزارت کشـاورزی بـه وزارت جهاد سازندگی منتقل شد مطابق بند(٨) ماده (٩) اختیار صدور موافقت اصولی برای طرحهای جدید صنعتی به این وزارت خانه داده شد. این بند به شرح ذیل بوده است : « اتخاذ تدابیر لازم و نیـز صـدور پروانـه و در صـورت لزوم پیشنهاد اعطای وام از طریق موسسات اعتباری برای ایجاد و توسعه صنایع تبدیلی اولیه کشاورزی و صـنایع کوچک و همچنین نظارت بر صنایع دستی روستایی در روستاها و روستا- شهرها یا مشـارکت در آن صـنایع بـه وسیله شرکت ها و اتحادیه های تعاونی روستایی و بخش خصوصیبر حسب مورد، تشخیص صـنایع تبـدیلی اولیـه کشاورزی با توافق وزارت کشاورزی و عمـران روسـتایی و وزارت صـنایع و معـادن وتشـخیص صـنایع کوچـک باوزارت صنایع معادن خواهد بود . همچنین مطابق بنـد(٨) مـاده (۵)، کمـک بـه روسـتائیان و عشـایر در ایجـاد وگسترش صنایع ( تبدیلی، دستی کوچک ) در چارچوب سیاستهای دولت ، جزء وظـایف وزارت جهـاد سـازندگی قرار گرفت . منظوراز صنایع روستایی در این آیین نامه ، صنایع تبدیلی اولیه کشاورزی و صنایع کوچک میباشـد، که در روستا ایجاد میگردد. در سال ١٣۶۵، وزیر جهاد سازندگی با استناد به مصوبه شـورای اقتصـاد، مبنـی بـر انتخاب ناحیه های صنعتی روستایی بـه مسـئول کمیتـه فنـی مأموریـت داد تـا نسـبت بـه شناسـایی منـاطق و ناحیه های صنعتی روستایی مستقر در سراسر کشور اقدام لازم را به عمل آورد. پس از تغییر نام کمیتـه فنـی بـه کمیته صنایع روستایی، تشکیلات دفتر صنایع روستایی شامل واحدهای؛ صنایع فلزی، کانی غیر فلزی، نسـاجی، شیمیایی و سلولزیو غذایی تعیین شد(وزارت جهاد کشاورزی، ١٣٧٧: ٣).” اولین فعالیت به منظـور شناسـایی و صدور کارت کارگاههای موجود در مناطق روستایی در سال ١٣۶۴صورت گرفت . بر اساس ایـن بررسـی از نظـر تعداد،کارگاههای آرد سازی، جوشکاری درب و پنجره ، مصنوعات سیمانی، جوشکاری خدماتی، درب و پنجـره و شالیکوبی از فراوانی بیشتری برخوردار بودند، متوسط اشتغال در این کارگاهها ٢/٢ نفر بوده کـه گویـای کوچـک بودن مقیاس تولید و اشتغال این کارگاههاست . در دهه ١٣٧٠ با تخصیص منـابع بـانکی و ارائـه تسـهیلات زیـر بنایی، سطح تکنولوژی صنایع روستایی در کشور ارتقاء یافته و نسـبت اسـتفاده از سـرمایه و همچنـین مقیـاس تولید این صنایع افزایش یافت . گرچه استفاده از تجهیـزات داخلـی بـه عنـوان مهمتـرین محـدودیت اسـتفاده از تکنولوژی برای این صنایع بود، اما با تخصیص ارز بخش محدودی از تجهیزات مورد نیاز این صنایع از خارج نیـز وارد گردید. متوسط سرمایه گذاری در هر واحد تحت پوشش صنایع روستایی در سال ١٣٧۵، ۴٣٣ میلیون ریال بود در حالی که این رقم در کل صنعت کشور، ١۴٩٠ میلیون ریال بوده است . به عبارتی متوسـط سـرمایه مـورد نیاز هر شغل در صنایع روستایی، ٣۴ میلیون ریال ودر صنایع دیگر، ۶٣ میلیون ریال در سال ١٣٧۵ بوده اسـت .
یکی از مهمترین ویژگیهای صنایع روستایی، استفاده از تجهیزات ومنابع داخلی و بومی بوده است . در حـالی کـه صنایع کشور در این دوره دارای ارز بری بالا بوده است . به طوری که طی سالهای ٧٣-١٣۶٨ در برنامه اول حدود ۲/۳۷ میلیارد دلار منابع ارزی کشور، صرف واردات تجهیزات ونهاده های مورد نیاز صنایع کشور گردیـد. تنهـا در سال ١٣۶٩، حدود ۵/۱۱ میلیارد دلار ارز به بخش صنعت اختصاص یافت در حالی که میزان ارز تخصیص یافتـه به صنایع روستایی، در سال ١٣٧٣ حدود ٢١ میلیون دلار و طی چهار سال ٧۶-١٣٧٣، حـدود ۶٨ میلیـون دلار بوده است . در طی همین سالها، صنایع روستایی تحت پوشش وزارت جهاد سـازندگی، حـدود ١۵١ میلیـون دلار درآمد صادراتی داشته است . از دیگر ویژگیهای صنایع روستایی، سهم عمده صنایع غذایی اسـت . در سـال ١٣۶٨، حدود ٨٩ درصد و به طور متوسط طی سالهای برنامه اول حدود ۶٠ درصد ازکـل سـرمایه گـذاری، بـه صـنایع غذایی روستایی اختصاص داشته است . این سهم در برنامه دوم روند نزولی داشته است بـه طـوری کـه در طـول برنامه دوم (٧٨-١٣٧٣) به حدود ٢۶ درصد کاهش یافت . سهم اشتغال ایجاد شده در صنایع غـذایی نسـبت بـه کل صنایع روستایی، ٢٣ درصد بوده است . به طور خلاصه ویژگیهای صنایع دستی روستایی عبارتند از: به سرمایه گذاری زیاد نیاز ندارد.
به مواد اولیه نیاز کمی دارد.
مواد اولیه در منطقه یافت میشود.
به کارگر ماهر نیاز ندارد
آموزش آن به سادگی امکان پذیر است .
با الگوی انتقال در نواحی روستایی هماهنگ است (مهندسان مشاور DHV از هلند، ١٣٧۵: ٧٢).
درسال ١٣٨٠ به طور متوسط هر واحد تولیدی در صنایع روستایی حدود ١٢ شاغل داشته که در مقایسـه بـا سال ١٣۶۵، مقیاس تولید صنایع روستایی، به طور قابل توجه افزایش یافته اسـت . درسـال ١٣٨٢ حـدود ٩٨ درصد از کارگاههای صنایع روستایی، سرمایه ای کمتر از ۵ میلیارد ریال داشته وحدود ٧٠ درصـد از شـاغلین صنایع روستایی در کارگاههای کمتر از ٢۴ نفر اشتغال داشته اند که این امر نشـان دهنـده کوچـک مقیـاس بودن صنایع روستایی است . در برنامه سوم توسعه از عبارت صنایع کوچک تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی استفاده شده است . صنایع تبدیلی و تکمیلی به صنایعی که ارتباط مستقیم وتنگاتنـگ بـا زیـر بخـش هـای مختلف کشاورزی داشته باشد،گفته میشود. در واقع این صنایع متکی بر انـواع فـراورده هـا و محصـولات در روستا میباشد و فراورده و محصولات کشاورزی ودامی، به عنوان ماده اولیه در جریان فرآیند تولیدات تبدیلی آنها به مصرف میرسند و میتوانند سرمایه های اندک محلی را جذب کننـد . نظیـر: صـنایع لبنیـات سـازی، رب گوجه و تهیه خشکبار. مردوخی از صاحب نظران صنعت کشور معتقد است آن بخش از صـنایع روسـتایی که زنجیره تولید صنایع فرآوری کشاورزی غذایی را تکمیل و نهاده های واسطه ای این صنایع را تولید میکند، صنایع تکمیلی گفته میشود.
توسعه صنایع روستایی با هدف توسعه روستایی
در اغلب کشورهای در حال توسعه ، صنایع روستایی با هدف توسعه روستایی و پایدار محلی گسترش وتوسعه مییابد. سیاستهایی چون کاهش فقر، ایجاد اشتغال ، افزایش درآمد خانوارها، جلـوگیری از مهـاجرت بـه منـاطق شهری از سیاستهای محوری در توسعه روستایی است . هر گاه توسعه روسـتایی هـدف اصـلی در توسـعه صـنایع روستایی باشد،به کارگیری نیروی کار بومی، انتخاب صنعت کاربر و کوچک مقیاس ، ایجاد امکانـات و تأسیسـات زیر بنایی، استفاده از منابع محلی وتوجه به صنایع غیر زراعی در مناطق روستایی، در اولویت برنامه هـای صـنایع روستایی قرار میگیرد. زیر این برنامه ها در راستای اهداف توسـعه روسـتایی قـرار دارد. از آنجـایی کـه یکـی از راههای تقویت اقتصاد روستایی، تنوع بخشیدن به فعالیتهای روسـتایی اسـت ، لـذا گسـترش صـنایع روسـتایی و بخصوص صنایع غیر زراعی به منظور افزایش زمینه های جدید کسب درآمد و ایجاد اشتغال بسیارضـروری اسـت . در ادامه به اقدامات چند کشور در خصوصی صنایع روستایی در دهه های اخیر اشاره میشود.
تجربه چند کشور
هند یکی از کشورهای در حال توسعه است . که از صنایع روستایی در جهت اهداف توسـعه روسـتایی بهـره میبرد.هند با ۶/۴۴۹ میلیون نیروی کار، سیاست ایجاد اشتغال و کاهش فقر، از مهمترین اولویت های توسـعه ای آن به حساب میآید. صنایع رستایی در این کشور به صنایع غیر سازماندهی شده ، کـه اغلـب بـا نظـام خـانگی و کارگاهی و با استفاده از سرمایه اندک اداره میگردد، اطلاق میشود. نسبت ارزش تولیدات ایـن گـروه از صـنایع نسبت به صنایع کوچک ، تنها ٨ /٠ درصد است . به دلیل ایجـاد ۴۴۴ هـزار اشـتغال در سـال ١٩٩٨ توسـط ایـن صنایع در مناطق روستایی، مورد توجه برنامه ریـزان هنـدی قـرار گرفـت و دولـت حمایـت هـایی از قبیـل ارائـه برنامه های آموزشی و پرداخت تسهیلات بانکی را برای ارتقاء بهره وری این صنایع به عمل میآورد. در این کشـور، صنایع غیر زراعی و صنایع خدماتی نیر در ردیف مصادیق صنایع روستایی قرار میگیرد. دولت کره ، نیز بـا هـدف توسعه روستایی، اقدام به حمایت و انتقال صنایع به مناطق روستایی کرد. بدون دخالـت دولـت ، سـرمایه گـذاران کره ای،مناطق نزدیک به حومه های شهرهای بزرگ را به مناطق دورافتاده روستایی ترجیج میدادند. دولت بـرای کاهش اختلاف درآمد بین مناطق روستایی و شهری و حل مشکلات بیکاری در مناطق روستایی، برنامه صـنعتی سازی روستاها را دنبال میکرد. برای تحقق این برنامه ، یارانه های قابل توجهی را به سرمایه گـذاران در منـاطق روستایی پرداخت میکرد.در این رهیافت با این استدلال که صنایع وابسته به بخش کشاورزی نسبت بـه صـنایع کارخانه ای از ارزش افزوده کمتری برخوردار هستند و با صنایع همجوار پیوند اندکی برقرار میکنـد، تـوجهی بـه پیوند صنایع روستایی با بخش کشاورزی نمیشد. وتنها به صنایع کارخانه ای مستقر درمناطق روسـتایی یارانـه پرداخت میگردید. این شیوه صـنعتی سـازی روسـتاها گرچـه تغییراتـی را در سـطح درآمـد و اشـتغال منـاطق روستایی کره ایجاد کرد، اما به دلیل توقـف فعالیـت برخـی از شـرکت هـا و زیـر ظرفیـت کـار کـردن بخشـی از صنایع مستقر در پارکهای صنعتی، برخی تحلیل گران را وا داشت تا برنامه صنعتی سازی روستاهای کره را موفـق ارزیابی نکنند. از سال ١٩٩٠، گرجه همچنان اولویت هدف در توسعه صنایع روستایی با توسعه روستایی بود، امـا سیاست های دولت به سمت تأکید بر استفاده از منابع و امکانات داخلی روستاها و توجه بیشتر به صنایع فـراوری کشاورزی معطوف گشت . طی سالهای ١٩٩٠ تا ١٩٩۴، قوانینی که توسعه منابع درآمـدی روسـتایی کـه شـامل فعالیت های صنایع کشاورزی، توریسم ، افزایش کیفیت وتوسعه فـراوری محصـولات کشـاورزی و توسـعه صـنعت کوچک و متوسط محلی میشد را تصویب کرد. در برنامه های جدید توسعه پایدار محلی کره ، مناطق روستایی به عنوان مکانی که ساکنین محلی بایستی آرامش داشته و از درآمدهای منظم حاصل از شغلشان برخوردار باشـند، تعریف میشد. برای این هدف مناطق روستایی بایستی احیاء و متنوع شوند. هدف نهایی افـزایش سـطح درآمـد ساکنین این مناطق با فعالیتهای مکمل کشاورزی نظیـر کشـت و صـنعت ، صـنایع فـراوری کشـاورزی غـذایی و توریسم روستایی میباشد.
توسعه صنایع روستایی با هدف توسعه بخش کشاورزی
توسعه بخش کشاورزی، یکی دیگر از اهداف توسعه صنایع روسـتایی مـیباشـد. بخـش کشـاورزی و صـنایع روستایی تأثیر متقابلی بریکدیگر دارند. صنایع مستقر در مناطق روستایی از یک سو با تولیـد نهـاده و تجهیـزات کشاورزی، توسعه بخش کشاورزی را به عنوان نهاده مورد فراوری قرار داده و سبب کـاهش ضـایعات مـیگـردد.
مصرف محصولات در تولید و فراوری، تقاضا را در بخش کشاورزی افزایش و درآمـد خانوارهـای روسـتایی را بـالا میبرد. افزایش درآمد خانوارها، پس انداز در بخش کشاورزی را افزایش و سرمایه برای توسعه کشاورزی را بـاز تولید میکند. کشاورزی بدون صنعت نمی تواند منبع حل مسائل و مشکلات فقیران مناطق روسـتایی محسـوب شود ، بویژه برای اشتغال نیروی کار ، مراجعه به صنعت و تحرک بین بخشـها ضـروری اسـت . اشـتغال جمعیـت مناطق روستایی در فعالیتهای غیر کشاورزی ، به فرایند صنعتی شدن کشاورزی و مناطق روسـتایی کمـک مـی کند(جزایری و همکاران ، ١٣٧٧: ١٩). با پذیرش اولویت توسعه بخش کشاورزی، در سیاسـت گـذاری و مصـادیق صنایع روستایی الزاماتی پدید می آید و صنایع پشتیبانی بخش کشاورزی از قبیل تجهیزات و ابزار آلات کشاورزی وصنایع تولید سموم وکودهای شیمیایی و صنایع فراوری کشاورزی، به عنوان مصادیق اصـلی صـنایع روسـتایی مطرح میشود وتوجه کمتری به صنایع غیر زراعی و خدماتی میشود. در تعیین مکان استقرار صـنایع روسـتایی در این رهیافت ، اولویت به مناطقی داده میشود که دارای مـازاد یـا ضـایعات بیشـتری از محصـولات کشـاورزی هستند. گاهی این مکان یابی در راستای سیاست کاهش فقر و بیکـاری قـرار نـدارد. زیـرا منـاطقی کـه از رونـق کشاورزی برخوردارند نسبت به سایر مناطق از سطح فقـر و بیکـاری پـائین تـر برخوردارنـد. امـا بـه دلیـل مـازاد محصولات کشاورزی در استقرار صنایع تبدیلی، از اولویت برخوردارند. در فرایند شکل گیری صـنایع روسـتایی در چین ، در مراحل اولیه ، این صنایع در خدمت توسعه بخش کشاورزی بود. با تولید ابزار، ماشین آلات و نهـاده هـای تولید بخش کشاورزی را پشتیبانی میکرد. نیروی انسانی مورد نیاز این صنایع از بخش کشاورزی تأمین میشـد.
در مرحله بعدی، صنایع روستایی و کشاورزی در هم ادغام گردید. کشاورزی به میـزان زیـادی مـواد خـام بـرای محصولات صنعتی سبک ، عرضه و صنایع روستایی نیز برای بخش کشاورزی نهاده فراهم میکرد. افزایش قـدرت خرید ناشی از افزایش بهره وری کشاورزی، که با استفاده از نهاده های صنعتی به وجـود آمـد، بکـارگیری ماشـین آلات را در مناطق روستایی امکان پذیر ساخت . در کشورهایی که صـنایع فـراوری کشـاورزی غـذایی در منـاطق روستایی تحت مدیریت مستقلی قرار دارند، هرگاه در توسعه صنایع روستایی اولویـت توسـعه بخـش کشـاورزی باشد، این صنایع به عنوان پتشیبانیکننده بخش کشاورزی به تولید ابزارآلات ، تجهیـزات ونهـاده هـایی همچـون سموم وکود میپردازند.
گسترش صنایع روستایی با هدف توسعه صنعتی
در برنامه کلان توسعه صنعتی در برخی از کشورها، صنایع روستایی جایگاه ویـژه ای دارد. در ایـن برنامـه هـا توسعه صنایع روستایی، سبب توسعه صنعتی و بهبود عملکرد بخش صنعت میشود. مهمترین دلیل اتخاذ ایـن سیاست ، جنبه های زیست محیطی، ارزان بودن نیروی کار مناطق روسـتایی و اسـتفاده از سـرمایه هـای منـاطق روستایی در جهت توسعه صنعت است .در این رهیافت ، تولیدات صنایع روسـتایی عـلاوه بـر بازارهـای محلـی در بازارهای ملی و بین المللی عرضه میگردد. قرار دادهای فرعی وسفارشات تولید بین کارخانجات و صنایع مستقر در روستاها متداول است . از این رو علاوه بر انتقال تکنولوژی، مشکل بازاریابی و فروش محصولات این صنایع نیز حل میشود. تجربه پاره ای از کشورهای در حال توسعه نشان میدهد که توسعه بخش کشاورزی میتواند نقش حیاتی در جریان صنعتی شدن روستا داشته باشد. از آنجایی که کشاورزی قادر است برای افـراد زیـادی اشـتغال ایجاد نماید تأثیر قابل توجهی نیز بر افزایش درآمد روستائیان دارد. افزایش درآمد، تقاضا برای تولیدات صنعتی را افزایش داده و علاوه بر آن همراه با تنوع فعالیتهای کشاورزی، صنایع روستایی کاربر را در مناطق روستایی رواج میدهد و این امر زمینه اشتغال بیشتر را فراهم میکند. زمانی که کشاورزی توسعه مـییابـد، مـیتوانـد تولیـد بعضی از مواد اولیه مورد نیاز بخش صنعت را تأمین نماید. در حقیقت توسعه بخش کشاورزی منجر بـه توزیـع مجدد درآمدها به سود بخش روستایی است و در این راستا صنعتی شدن روستا میتواند با تخصیص مجدد منابع به سود بخش های جدید درآمد روستائیان را افزایش دهد. در این فرایند صنعتی شـدن ، روسـتا مـیتوانـد تـأثیر بسزایی در توسعه بخش کشاورزی داشته باشد. در جریان صنعتی شدن با افزایش سریع درآمدهـا، تقاضـا بـرای محصولات کشاورزی به ویژه مواد غذایی افزایش مییابد. بدین ترتیب ضمن ایجاد اشتغال ، نوسـازی کشـاورزی، رشد تسهیلات جانبی و تنوع مصرف در مناطق روستایی محقق میگردد. در مجموع میتوان گفـت کشـاورزی، صنعتی شدن با تهیه منابع کار، سرمایه و مواد خام اولیه مورد حمایت قرار میدهد.
رابطه بین کشاورزی و صنایع روستایی در سه زمینه زیر تبیین میشود.
١ـ در زمینه تولید: پیوند تولید به ارتباط متقابل کشاورزی و صنعت در جهت تأمین نهاده های تولیـد متکـی است . ( برای مثال عرضه مواد خام کشاورزی نظیر پنبـه بـرای صـنایع نسـاجی و یـا تولیـد کـود شـیمیایی و ماشین آلات کشاورزی برای بخش کشاورزی) در بسیاری از کشـورهای جهـان صـنایع متکـی بـه محصـولات کشاورزی حدود یک سوم ارزش افزوده بخش صنعت را به خود اختصاص میدهند. بـه عنـوان مثـال صـنایع کوچک در کشور هند حدود ۴٠ درصد، در ترکیه ٣۶ درصد، درمالزی ٣٨ درصد، در کره جنـوبی۴٣ درصـد و در ایران ١٧ درصد از ارزش افزوده صنعت را به خود اختصاص داده است . همچنین این گونه در کشور ژاپن حدود ۶٧ درصد، در هند ٨٢ درصد، در کره جنوبی ۵٨ درصد ودر ایران ١٩ درصد از اشتغال بخش صنعت را بـه خـود اختصاص داده است .
٢ـ در رابطه با تقاضا: اثردرآمدهای شهری و فرایند صنعتی شدن جهت تقاضا برای مواد غذایی و مـواد خـام کشاورزی به میزان قابل توجهی افزایش مییابـد. بعضـی از کالاهـای مصـرفی نظیـر پوشـاک، جـوراب ، شـکر ، روغن های خوراکی دارای مصارف روستایی بیشتر در مقایسـه بـا منـاطق شـهری هسـتند. رابطـه مبادلـه بـین کالاهای کشاورزی و تولیدات صنعتی نقش مهمی را در درآمدهای کشاورزی جهت افزایش تقاضا برای کالاهای صنعتی در بر دارند. اگرمبادلات تجاری به سـود کشـاورزی باشـد، افـرادی کـه کالاهـای کشـاورزی را بیشـتر میخرند بدلیل منافع ناشی از فروش محصولات کشاورزی در شرایط جدید کالاهای کشاورزی را میفروشند.
بنابراین ، در چنین حالتی گرایش به سوی بخش کشاورزی به ویژه مواد غذایی به وسیله افزایش درآمد حاصل از بهبود قیمت محصولات کشاورزی جبران میشود.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 25 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد