مقاله در مورد تعمیر،نگهداری و مرمت بنای عالی قاپو

word قابل ویرایش
43 صفحه
9700 تومان
97,000 ریال – خرید و دانلود

تعمیر،نگهداری و مرمت بنای عالی قاپو

استحکام بخشی بناهای تاریخی
چکیده
بناهای با ارزش تاریخی عمدتاً بناهایی هستند که احداث آنها به دورانی باز میگردد که در ساخت آنها اصول و محاسبات عمرانی به شیوه هایی که امروز رایج است رعایت نگردیده است. این مسئله باعث می شود خبر آسیبهای جدی به این بناها بر اثر عوامل مخل طبیعی باعملکرد آنی یا تدریجی ویا عوامل مخل انسانی منتشر گردد. در این مقاله ابتدا به معرفی بنای تاریخی و دلیل اهمیت حفظ آنها خواهیم پرداخت، سپس به صورت موردی به تعدادی از آسیبهای ناشی از عوامل مذکور اشاره خواهیم کرد. در پایان به ارائه راهکارها و همچنین چند مورد از استحکام بخشی های انجام شده در داخل و خارج از کشور خواهیم پرداخت.

بنای تاریخی چیست؟
بنای تاریخی همراه با برانگیختن حس شگفتی ما را بر آن می دارد که درباره فرهنگ و معماری گذشته بیشتر بدانیم. اگرچه دارای ارزشهای معماری، هنری، زیبائی شناختی، تاریخی، نمادی، معنوی، اقتصادی یا اجتماعی باشد، اما در نگاه نخست عاطفی است چون نمادی ازهویت فرهنگی وبقای مردم آن منطقه وهمچنین بخشی از میراث ما محسوب می شود.

بنای تاریخی نوع مرمت و شیوه های استحکام بخشی را مشخص می کند ومرمت فرصتی است برای دستیابی به شناخت این بناها. اگر مرمت گر قادر به شناخت درست نباشد، جدای از اینکه فرصت خلاقانه را از دست می دهد، بنا را نیزدچار خدشه می کند.
جهان پیرامون ما به خاطر شرایط اقلیمی بسیار متغیر است، همچنین فقدان استراتژی نگهداری باعث می شود بلایای طبیعی بیشترین خسارت را برآثار فرهنگی و تاریخی وارد سازد.
عوامل مخل در سازه های تاریخی :
عوامل بیرونی
عوامل طبیعی

عوامل طبیعی با عملکرد آنی بلایای طبیعی (زلزله، رعدوبرق، آتش سوزی، سیل، رانش و تغییر مکانهای زمین،…) عوامل طبیعی با عملکرد تدریجی عوامل فیزیکی(باد، تابش خورشید، تغییرات رطوبتی، تغییرات درجه حرارت، باران های اسیدی، آلاینده های هوا،…) عوامل شیمیایی و الکترو شیمیایی موجود در طبیعت عوامل مخل گیاهی عوامل بیولوژیکی و میکرو بیولوژیکی عوامل مرکب عوامل اجتماعی ناشی از سودجوئی یا عدم آگاهی مردم و مدیریتهای غلط جوامع جهان سوم .
عوامل ذاتی و درونی
ناشی از ضعف فنون اجرایی و عدم شناخت اقلیم و مصالح موجود.
عمارت عالی قاپو
این قصر که درعهد صفویه ( قصر دولتخانه یا دولتخانه مبارک نقش جهان ) نام داشت نمونه منحصر به فردی از معماری کاخ های عهدصفوی است که در اوایل قرن یازدهم هجری به امر شاه عباس اول ساخته شده است. شاه صفوی, سفیران و شخصیت های عالیقدر را در این‌کاخ به‌حضور می پذیرفت.

عالی قاپو دارای پنج طبقه ساختمان است و هر طبقه تزئینات ویژه ای دارد . با آنکه بعد از دوره صفویه به تزئینات بناها خرابی ها و لطمات جبران ناپذیری وارد آمده است ولی هنوز شاهکارهایی از گچبریها و نقاشیهای عهد صفویه را در بر دارد و تماشاکنندگان را به تحسین وا میدارد .

مینیاتورهای هنرمندانه رضا عباسی, نقاش معروف عهد شاه عباس ( که آسیب فراوان دیده اند ) نقاشی های گل و بوته , شاخ و برگ , اشکال وحوش و طیور و گچ بری های زیبای آن به شکل انواع جام و صراحی در تاق ها و دیوارها تعبیه شده است وشاه صفوی و مهمانان او , از تالار همین عمارت مناظر بازی چوگان , چراغانی , آتش بازی ها و نمایش های میدانی را تماشا می کردند.
مرمت عالی قاپو تا پایان امسال به اتمام می رسد

اصفهان – رییس سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان از اتمام مرمت عمارت عالی قاپو تا پایان امسال خبرداد.
با گذشت سه سال از آغاز عملیات مرمت عمارت عالی قاپو ، “اسفندیار حیدری پور” روز دوشنبه در جریان بازدید از خبرگزاری جمهوری اسلامی از جمع آوری داربستهای این عمارت و اتمام مرمت آن تا پایان سال جاری خبرداد. وی در ادامه به ایرنا گفت: برای مرمت این بنا دوره صفوی ۴۰۰ میلیون تومان هزینه شده است و علاوه بر مرمت بنا دو ستون اصلی لب ایوان آن نیز با روش ایتالیایی که

در ستونهای چوبی تعبیه شده است مرمت شده و خطری این بنای تاریخی را تهدید نمی کند. حیدری پور علت طولانی شدن مرمت عمارت عالی قاپو را حساسیت عملیات مرمت و بودجه ناچیز سازمان میراث فرهنگی در بخش مرمت و احیا عنوان کرد. وی تعامل شهرداری با سازمان میراث فرهنگی استان را در ارتباط با حفظ آثار تاریخی اصفهان مثبت ارزیابی کرد. در ادامه رییس سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان از بخشهای مختلف خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز اصفهان بازدید به عمل آورد.

مرمت سالنهای عالی قاپو
در ادامه مرمت و ساماندهی عمارت عالی قاپو اصفهان، اداره مرمت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این استان، مرمت تالار موسیقی عمارت عالی قاپو را آغاز کرد.
عمارت عالی قاپو یکی از ارزنده ترین بناهای به جای مانده از دوره صفوی است که در میدان نقش جهان اصفهان واقع شده و در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده است. این بنای ارزشمند به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است و ایوان ستون دار آن شهرت عمارت عالی قاپور را دو چندان کرده است. تالار موسیقی جزء مهمترین بخش های عمارت عالی قاپو محسوب می شود که در آن به علت تعمیرات مدت ها بسته مانده است.
«محسن نکویی»، رئیس اداره مرمت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان اصفهان با اشاره به مرمت تالار موسیقی گفت:«این تالار حدود ۲۰۰۰ متر مربع وسعت دارد و اطاق های متعددی بخش های مختلف آن را تشکیل داده است.

او در ادامه گفت: «در حال حاضر کار مرمت این تالار پس از مشاوره با چندین کارشناس مرمت تزئینات آغاز شده است و از آنجا که لایه های تزئینی با گذشت زمان خاصیت ماندگاری خود را از دست داده اند، قصد داریم تا آن ها را تثبیت کنیم.
به گفته نکویی استحکام بخشی رنگ نقاشی ها و تزئینات آن ها از دیگر اهداف تیم مرمت تالار موسیقی عالی قاپو است که انجام می شود.این تالار پس از ساخته شدن داستان های بی شماری به همراه داشته است. عده ای معتقدند که نوازندگان در این تالار می نواختند

 

و صدای موسیقی تا روزهای بعد هم در فضای این تالار باقی می ماند.
نکویی با رد این ادعا گفت:‌ «این تالار به شکلی ساخته شده تا فضا را برای نوازندگان آکوستیک کند به همین علت هم شیار هایی به شکل آلات موسیقی در آن ایجاد شده است.
او با اشاره به سرعت مرمت این تالار گفت: «مرمت تالار موسیقی از آنجا که مرمت تزئینات است با دقت ویژه های انجام می شود، به همین علت زمان زیادی می برد. در صورت استفاده از مرمت گران بیشتر تنها می توان سالی ۱۵۰ تا ۲۰۰ متر مربع آن را بازسازی کرد و به نظر می رسد مرمت این تالار سال ها به طول بینجامد.»
تالار موسیقی عمارت عالی قاپو اولین سالن آکوستیک ایران است که با هوشمندی زیادی و تنها با استفاده از تکنیک های معماری ساخته شده است.
به گفته نکویی استحکام بخشی رنگ نقاشی ها و تزئینات آن ها از دیگر اهداف تیم مرمت تالار موسیقی عالی قاپو است که انجام می شود.این تالار پس از ساخته شدن داستان های بی شماری به همراه داشته است. عده ای معتقدند که نوازندگان در این تالار می نواختند و صدای موسیقی تا روزهای بعد هم در فضای این تالار باقی می ماند.
نکویی با رد این ادعا گفت:‌ «این تالار به شکلی ساخته شده تا فضا را برای نوازندگان آکوستیک کند به همین علت هم شیار هایی به شکل آلات موسیقی در آن ایجاد شده است.
او با اشاره به سرعت مرمت این تالار گفت: «مرمت تالار موسیقی از آنجا که مرمت تزئینات است با دقت ویژه های انجام می شود، به همین علت زمان زیادی می برد. در صورت استفاده از مرمت گران بیشتر تنها می توان سالی ۱۵۰ تا ۲۰۰ متر مربع آن را بازسازی کرد و به نظر می رسد مرمت این تالار سال ها به طول بینجامد.
تالار موسیقی عمارت عالی قاپو اولین سالن آکوستیک ایران است که با هوشمندی زیادی و تنها با استفاده از تکنیک های معماری ساخته شده است.
تزئینات هنر نقاشی کشته بری عالی قاپو مرمت شد

شاهکارهای هنر «نقاشی کشته بری» یا نقاشی های برجسته روی دیوار کاخ عالی قاپو با طرح هایی از نقاشی بزرگ دوره صفویه استاد رضا عباسی مرمت شد.
حسن روانفر قائم مقام سازمان و معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان اظهار داشت: کاخ عالی قاپو از بناهای دوره صفویه است که در میدان نقش جهان احداث شده و مورخان معاصر شاه عباس آن را به نام دولتخانه مبارکه نقش جهان نامگذاری کرده اند.
وی تصریح کرد: این کاخ دارای انواع تزئینات نقاشی «گل و بته های اسلیمی و ترنجی» «تزئینات کشته بری»، «لایه چینی»، «تنگ بری ها» و «نقاشی های تصویری مکتب اصفهان» است که از آثار استاد عباسی سردمدار مکتب نقاشی اصفهان در دوران صفویه است.

ن نقش اروپایی است و همچنین کاشی کاری های هفت رنگ بسیار نفیس در راه پله ها، کفش کن ها و بدنه های خارجی بنا به کار گرفته شده است.
وی ادامه داد: تاکنون قسمت های زیادی از تزئینات نقاشی های کشته بری این بنا توسط اساتید مرمتگر زیرنظر کارشناسان سازمان میراث فرهنگی مرمت اساسی شده است.
معاون حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان با بیان اینکه کاخ عالی قاپو در زمان شاه عباس صفوی و در سال ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۶ هجری قمری ساخته است، گفت: این کاخ دارای شش طبقه و بنایی در حدود ۳۶ متر است و به منزله درب ورودی مجموعه شاهی شاه عباس اول به شمار می رفته است و تمامی فضای درونی اتاق ها، تالارها و تالار ستون دار کاخ به نقاشی دیواری بسیار ظریف آراسته شده است.
روی کاخ عالی قاپو قرار گرفته، باعث شده که در مورد ارتباط این دو بنا، افسانه هایی را به پا سازند. اگر به راهنمایان محلی این دو بنا رجوع کنیم خواهند گفت که در زیر میدان نقش جهان تونلی ساخته اند که این تونل بین مسجد شیخ لطف الله و عالی قاپو حفر شده است تا زنان شاه عباس از درون این تونل عبور کنند و به مسجد شیخ لطف الله و عالی قاپو برسند. اما آیا واقعا زنان شاه عباس برای رفتن از کاخ به مسجد از این تونل مخفی عبور می کرده اند؟ مسجد شیخ لطف الله، بر خلاف مساجد اصفهان حیاط ندارد و مناره ای هم برای آن نساخته اند. رنگ کاشی های گنبد این مسجد هم بر خلاف دیگر مساجد ایران به رنگ نخودی است. به راستی داستان بنای عالی قاپو و مسجد شیخ لطف الله چه بود؟

نوروز ۱۰۰۶، اصفهان سال ها بود که شاه عباس به اصفهان رفت و آمد داشت. او هر از گاهی به باغ بزرگ شهر اصفهان رفت و آمد می کرد. این باغ در زمان شاه طهماسب صفوی ساخته شده بود. سال ها قبل در این باغ، بنایی را مرمت کرده بودند.این بنا کاخ کوچکی بود که در عهد تیموریان بنا شده بود. شاه عباس تصمیم گرفت که عید سال ۱۰۰۶ هجری قمری را در آن کاخ بگذراند. او پس از آن که موقعیت مناسب آن باغ را دید، تصمیم گرفت بنای کاخ را توسعه دهد و ساختمان هایی به صورت اندرونی و بیرونی به آن اضافه نماید. او دستور داد در این باغ بزرگ و زیبا، آبدارخانه، اصطبل و ساختمان های دیگری هم بنا کنند.او همچنین درباریان را تشویق کرد که در مجاورت این باغ خانه هایی برای خود بسازند. شاه عباس تصمیم گرفته بود اصفهان را پایتخت حکومت خود قرار دهد.خبر در بین معماران شهر پیچید که شاه عباس قصد آن دارد بنای کاخ تیموریان را توسعه دهد. شاه، معماران زبده شهر را به کاخ خود در محله «دردشت» دعوت کرد و از آنها خواست که طبقاتی روی طبقات کاخ تیموری بنا کنند. او به معماران گفت که در صدد طرحی برای باغ کاخ هم باشند. معماران در این میان به مشورت پرداختند. پس از چند روز مشاوره به نزد شاه بازگشتند، و پیشنهاد دادند که درمحل باغ، میدانی بزرگ بنا کند. آنها به شاه گفتند که این میدان محل

مناسبی برای تجمع مردم در روزهای مهم سال خواهد شد. آنها به شاه پیشنهاد دادند که ساختمان های مهم شهر را در اطراف همین میدان بنا کند. شاه، طرح معماران شهر را پسندید و دستور داد هر چه سریع تر بنای عمارت میدان نقش جهان را آغاز کنند.میدان نقش جهان به طول ۴۴۰ قدم و عرض ۱۶۰ قدم در حال ساخت بود. بنای میدان به گونه ای ساخته می شد که عمارت عالی قاپو در مغرب آن قرار می گرفت. معماران دیگری نیز روی کاخ دوره تیموری بنایی سه طبقه بر پا کردند. قسمت پایین عالی قاپور را اختصاص به دیوان خانه قرار دادند. آنها این قسمت از کاخ عالی قاپو را «دولت خانه مبارکه» نامیدند. دولت خانه جایی بود که کارهای اداری حکومت در آن

انجام می گرفت. در طبقات بالایی کاخ هم، اتاق های اختصاصی شاه عباس قرار داشت.سر در عالی قاپو از مرمر عالی ساخته شد. برای ورود به عالی قاپو، اختلاف سطحی به ارتفاع ۶ انگشت

ساخته شد. این آستانه نیز از مرمر سبز رنگ ساخته شد. رنگ سبز نشانه معصومین علیه السلام بود. مردم هنگام ورود به بنا، هرگز اجازه نداشتند پا روی آن قرار دهند. هر کس که پای خود را روی این سنگ قرار می داد، به شدت مجازات می شد. مردم می بایست این سنگ را می بوسیدند

.در چوبی عالی قاپو را نیز به صورت مرتفع ساختند. این در را از یکی از روضه های نجف اشرف آورده

بودند. این در به گونه ای مقدس شده بود که حتی پادشاه نیز از آن به صورت سواره وارد نمی شد.پس از این سر در، دو تالار بزرگ ساخته شد. این دو تالار، به عنوان دیوان خانه شاه مورد استفاده قرار می گرفت. در یکی از این تالارها کارمندانی کار می کردند و مامور بودند تا نامه هایی را که برای شاه فرستاده شده بود، تنظیم کنند و جواب آن را تهیه نمایند. تالار دیگر محل استقرار

وزیر شاه بود. در کنار این تالار دو اتاق بزرگ برای استقرار نگهبان شاه ساخته شد. نام این دو اتاق را «کشیک خانه»‌می گفتند. چندی نگذشت که مردم شهر برای فرار از تنبیه و یا جور ظالمان به این دو اتاق پناه می بردند و از شاه طلب کمک می کردند.تالار دیگری در درون عالی قاپو ساخته شد. این تالار مخصوص دیدار شاه با سفیران کشورهای خارجی بود و در انتهای باغ کاخ سلطنتی قرار

داشت. در اطراف ورودی قصر، پلکان های مارپیچ کوچکی ساخته شد. این پله ها طبقات پایین را به طبقات بالاتر ارتباط می داد. در هر طبقه نیز یک تالار مرکزی ساخته شد. در اطراف، اتاق های کوچک دیگری نیز اضافه گردید.

سال ۱۰۱۱ هجری قمری
چندی از بنای عظیم میدان نقش جهان نگذشته بود که به شاه عباس خبر رسید شیخ لطف الله، از علمای بزرگ شیعه، به قزوین پناه برده است. شیخ لطف الله از علمایی بود که در جبل العامل لبنان ساکن بودند.هنگامی که به او خبر رسیده بود در ایران پادشاهان صفوی، مذهب رسمی کشور را تشیع اعلام کرده اند و فقه های شیعه را مورد احترام قرار می دهند، او نیز مانند جمع کثیر دیگری

از علمای بحرین و جبل العامل، و در اوایل عمر خود از لبنان به ایران مسافرت کرد و در مشهد مقدس مقیم شد. شاه عباس چون از ورود او به ایران آگاه گردید، شیخ لطف الله را به خدمت آستانه حضرت امام رضا (ع) مفتخر گرداند. شاه عباس تصمیم گرفته بود که علمای شیعه را در پایتخت جدید خود اسکان دهد. بنابراین دستور داد که شیخ لطف الله به اصفهان عزیمت کند. او معماران شهر را برای احداث محل تدریس شیخ به عمارت نیمه تمام کاخ عالی قاپو فرا خواند و به

آنها گفت: «ای معماران بزرگ اصفهانی، نیک می دانید که شیخ لطف الله از علمای بزرگ عالم تشیع، میهمان کشور ماست. او چندی پیش، برای آن که از گزند ازبکان در امان باشد، به قزوین، پایتخت ما پناه برده. نیک می دانید که قزوین تا سالی پیش از پایتخت های ما به شمار می رفت، اما اراده کرده ایم که این شهر، اصفهان را، پایتخت خود قرار دهیم. به همین دلیل، این عالم بزرگ

نیز در پایتخت ما اقامت خواهد کرد و به تدریس مشغول می گردد. حال از شما معماران اصفهانی، درخواستی دارم و آن این که برای این مرد بزرگ بنایی در خور، جهت تدریس و برای عمارت شیخ ما طرحی نو در اندازید.» فردای آن روز، هر یک از معماران با نقشه ای به دربار شاه رفتند. در این میان، پیر مردی به نام استاد حسین، نقشه ای متفاوت داشت. او مسجدی کوچک و بدون حیاط را طراحی کرده بود. او حتی برای مسجد شیخ هم مناره ای طراحی نکرده بود. این نقشه باعث تمایز طرح او با دیگر طرح ها می شد. وقتی که شاه از طرح استاد حسین خوشش آمد، همهمه در

میان معماران پیچید. شاه طرح عجیبی را پسندیده بود. یکی از معماران نزد شاه رفت و گفت: «ای پادشاه، امر شما مبارک است؛ اما آخر چگونه می توان مسجدی را بدون مناره ای طراحی کرد. ما که برای سر در مسجد خود مناره طراحی می کنیم، تنها به دلیل زیبایی مساجدمان نیست، مناره برای جلوگیری از رانش طاق های سر در مسجد است تا مسجد خراب نشود؛ حتی در یزد برای جلوگیری از خراب شدن طاق ها، برای مناره ها دو پشت بند عظیم ساخته اند. حال چگونه این مسجد و آن سر در بلندش پایدار خواهد بود.» شاه عباس گفت: «راست می گویی. من هم

مسجد جامع یزد را دیده ام، الحق که پشت بندهای عظیمی دارد. حالا چه پاسخی داری، استاد حسین؟»استاد حسین گفت: «آری، گفته های معمار درست است. مناره ها همان کار را می کنند؛ اما اگر به جای مناره در اطراف سر در مسجدمان دیوارهایی بسازیم، باز هم سردرها خراب خواهد شد؟»همه معماران یک صدا پاسخ دادند: «خیر، استاد.»استاد حسین سرفه کوتاهی کرد و گفت: «خوب، اگر سر در عمارت به ارتفاعی معقول باشد تا دیوارها از رانش طاق های آن جلوگیر

ی کنند، مشکلی نخواهد بود، همان طور هم که می دانیم، دور تا دور میدان نقش جهان را دکان هایی ساخته اند. همین دکان ها و دیوارهای آن از خراب شدن سر در مسجد شیخ جلوگیری خواهد کرد.» سپس روی خود را به مرد کرد و گفت: «جز این خواهد بود ای مرد معمار؟»مرد که از پاسخ استاد حسین شگفت زده شده بود گفت: «خیر، خیر!» پادشاه که از این مناظره به وجد آمده بود، رو به حاضران کرد و گفت: «هان ای معماران شهر، آیا کس دیگری ایرادی می یابد؟»سکوت در میان معماران افتاده بود که ناگهان یکی دیگر رو به استاد حسین کرد و گفت: «آری، آری ای پادشاه.همانطور که می دانید، مستحب است هنگام ورود به مسجد رو به قبله وارد شوند. در حالی که استاد مسجد خود را رو به روی عمارت عالی قاپو بنا کرده؛ یعنی در مشرق. پس ورودی آن غربی است. چگونه نمازگزار رو به قبله وارد مسجد می شود، در حالی که قبله رو به جنوب است؟» استاد حسین گفت: «پرسش نیکویی کردی ای مرد. اول آن که بهترین مکان برای

مسجد و مدرسه شیخ، رو به روی کاخ عالی قاپوست؛ زیرا تقارن میدان و نظم آن حفظ خواهد شد. از طرف دیگر، برای آن که نمازگزار رو به روی قبله وارد مسجد شود، مسجد باید ۴۵ درجه چرخش داشته باشد. از طرف دیگر، جهت میدان به گونه ای است که وارد شدن به این مسجد از سمت میدان، نیاز به چرخشی ۹۰ درجه ای دارد. من هم برای حل این مشکل از راهرویی استفاده کرده

ام که باعث چرخش ۹۰ درجه ای نمازگزار شده و در عین حال احترام به قبله و نظم میدان بر هم نمی خورد. هیچ کس هم متوجه این چرخش نخواهد شد. همان طوری که دیده اید، مدرسه شیخ هم در کنار مسجد او ساخته خواهد شد.»دیگر معماران وقتی استدلال استاد را شنیدند، با صلوات بلندی به تدبیر نیکوی او درود فرستادند. شاه نیز از تخت خود بلند شد و گفت: «پس استاد حسین، همان طوری که نقشه خود را طرح کرده ای آن را اجرا کن.»

سال ۱۲۰۷ هجری
چند سالی بود که از شروع احداث عالی قاپو می گذشت و در این میان نقاشی دیوارهای بنای کاخ به استاد رضا عباسی سپرده شده بود.استاد رضا عباسی از نقاشان زبردست دوره صفویه بود که کار طراحی برخی از چهره های درون عمارت را به سرانجام رسانده بود. در محوطه کاخ نیز باغ های مخصوص شاه عباس ساخته شده بود. در اطراف میدان نقش جهان هم درختان چنار زیبایی کاشته بودند. شاه عباس نیز برای تماشای مسابقات چوگان، هر از گاهی دستور اجرای آن را در محوطه وسیع میدان می داد

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 9700 تومان در 43 صفحه
97,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد