مقاله در مورد جنگلهای هیرکانی خزری

word قابل ویرایش
24 صفحه
4700 تومان

جنگلهای هیرکانی خزری

جنگل درایران و راهکارهای فنی و اجرای جهت توسعه جنگل ها

جنگل پوشش گیاهی است که درختان عناصر اصلی آن را تشکیل می دهند و از نظر فرم ظاهری وضعیت باطنی به تیپهای مختلف تقسیم میشود بطوریکه شرایط اکولوژیکی خاصی از نظر فون و فلور و عوامل اقیلیمی و خاک بر آنها حکمفرماست.
جنگل در ایران با پشنیه ای دیرینه در برگرفته از سنت ایران باستان ریشه در آئین، ملی،مذهبی،و باورها واعتقادات در دینی دارد.بطوریکه پیرها(درختان کهنسال) تاحال در جنگل های ایران هنوز هم مورد ستایش قرار می گیرد. وجود آثار و ابنه های تاریخی،استفاده از چوپ آلات در ابنیه ها به قدمت تاریخی جنگل در ایران بر می گردد و یا وجود باغات معروف و وجود درختان کهنسال در

مکانهای مختلف واقع در مناطق رویشی جنگلهای ایران مؤید وجود جنگلهای سر سبز در کشور بوده که مقایسه آن با نواحی مجاور بیانگر عمق تخریب و فاجعه ای است که در زمانهای گذشته به مملکت ما وارد ساخته ، همه این موارد ما را بر آن می دارد تا امروزه با گسترش.صنعت،جمعیت و توسعه شهر نشینی در فکر توسعه پایدار و احیاء جنگلهای ایران زمین باشیم. و یا اگر بخواهیم به تاریخچه بیشتری از جنگل در ایران دست یابیم باید به سفر نامه های مکتوب بزرگان و اندیشمندان مراجعه نمایم بطوریکه ناصر خسرو در سفر نامه خود می نویسید وقتی از مغان خواستیم حرکت کنیم وارد یک جنگل سر سبز و انبوه شدیم و آنطرف خلخال و شمال کشور از جنگل خارج شدیم و وجود درختان گهن در این مناطق و یا اسمهای محلی از جمله قره آغاج،سرواغاجی، و یا… موئد جنگل ایران می باشد. جنگل و مرتع سرمایه عظیمی است برای کشورها بخصوص کشور ما که نیاز به توسعه دارد و بدون توجه به منابع سرمایه ای عظیم تجدید شونده از جمله جنگل و مرتع به

توسعه پایدار دست نخواهیم یافت و نباید از این موضوع و خطرات احتمالی که بی توجهی و کم توجهی به قضیه دنبال دارد به سادگی گذشت ،لازم است بجای توسعه بخشهای موازی در کشور، و… به فکر راه اندازی مجدد وزارت منابع طبیعی و محیط زیست باشم لازم است ما در اینجا یادی از بانی علوم منابع طبیعی درایران مرحوم دکتر کریم ساعی ببریم که در سال ۱۳۱۷ تشکیلات اداره جنگل ها در ایران، توسط وی پایه گذاری شده و در جهت رسیدن به اهداف توسعه و حفاظت از جنگل هامی خواست نهالستاهای در مناطق مختلف از جمله دشت نظیر،چالوس،ولی آباد،

وعلمده، احداث نماید که به دلیل اشغال ایران توسط متفقین، این امر متوقف گردید.
جنگلها در ایران به ۵ منطقه با شرایط اقلیمی متفاوت تقسیم بندی می شود که عبارتند از:
۱- جنگلهای منطقه هیرکانی(خزری)
نوار سبز شمال کشور را همه می شناسند. جنگلهای شمال ایران که گاه با نام جنگل های باستانی هم از آنها یاد می شود با مساحت در حدود یک ملیون و هشتصد و چهل و هشت هزار هکتار در حاشیه جنوبی دریای خزر و در امتداد دامنه های شمالی رشته کوه البرز از استارا درغرب تا گلیداغی در شرق قرار گرفته است . البته در گذشته سرتاسر جلگه های شمال ( حدفاصل دریای خزر تا البرز ) را نیز شامل می شده است . تخریب انسانی از دو حاشیه فوقانی و پایینی جنگل در دهه های اخیر کاهش قابل توجه سطح این جنگلها را در پی داشته است.
از لحاظ تقسیم بندی جهانی این جنگلها جزء جنگلهای پهن برگ خزان کننده با اقلیم نیمه مدیترانه ای مرطوب هستند. میانگین بارندگی سالیانه از ۶۰۰ میلیمتر در شرق ( گرگان ) تا دو هزار میلیمتر در غرب جنگلها ( بندر انزلی ) در نوسان است . اصلی ترین درختان این جنگلها پهن برگ هستند. تعداد اندکی از درختان سوزنی برگ نیز در این جنگلها یافت می شوند. بلوط-شمشادستان، بلوط-ممرزستان و انجیلی- ممرزستان ، راشستان و لور و صدالبته جوامع دیگری نیز بصورت فرعی مانند افرا، ازاد، توسکا و ارس تشکیل دهنده این یادگار باستانی و طبیعی جهان آفرینش در شمال کشور هستند.

انجیلی ؛ یادگاری از دوران سوم زمینشناسی
درخت انجیلی با نام علمی Parrotia Persica از خانواده انجیلیها و از گیاهان بومی ایران است . خاستگاه آن جنگلهای هیرکانی شمال ایران و بازمانده دوران سوم زمینشناسی است . پاروت زیستشناسی آلمانی برای نخستین بار این گیاه را در دامنه کوه آرارات شناسایی کرد و به نام او نیز نامیده شد . رشد تنه و شاخههای آن نسبتاً کند است و نهایتاً به ۱۵ متر میرسد . این درخت در زمان بلوغ به صورت گنبدی موزون در میآید و گاهی قطر تاج آن به ۸ متر میرسد. شاخهها در جریان رشد افقی به صورت شبکهای پیچ در پیچ و حیرتانگیز و بسیار زیبا در می آیند . بهترین خاک برای رشد این گیاه ، محیطهای مرطوب و معتدل و در خاکهای غنی اسیدی است . درخت انجیلی در برابر آفات ، بیماری ، خشکسالی ، باد ، آلودگی و تنشهای شهری بسیار مقاوم است . درخت

انجیلی در فصل پاییز به رنگین کمانی از رنگهای صورتی ، قرمز ، نارنجی ، زرد و سبز در میآید و زیبایی خیره کنندهای می یابد . در زمستان نیز در هم تنیدگی شاخهها و خالهای خاکستری ، سبز ، سفید و قهوهای که بر روی پوست عریان درخت ظاهر میشوند جلوه دیگری به آن میدهد . در اوایل اسفند درخت انجیلی به شکوفه مینشیند . این شکوفههای بدون گلبرگ قرمز رنگ هستند و در زمستان خبر از بهار میآورند در حالی که در بازارهای اروپا و آمریکا برای زیبایی محیط سبز از این درخت استفاده میکنند و برای هر نهال کوچک انجیلی بیش از ۵۰ یورو میپردازند ، معابر عمومی در ایران و حتی خیابانهای شهرهای شمالی ، با نخل و اکالیپتوس تزیین میشوند !
قائم مقام سازمان جنگل ها تثبیت کربن جو را یکی از مهم ترین کارکردهای جنگل ها دانست و تاکید کرد: بر اساس بررسی های انجام شده جنگل های ایران ۳۸۱ میلیون تن کربن جو را در خود ذخیره کرده اند.
به گزارش ایسنا، دکتر شمس الله شریعت نژاد، معاون مناطق مرطوب و نیمه مرطوب سازمان جنگل ها با تاکید بر این که در اجرای طرح های جنگلداری پیام اول حفاظت است، افزود: مساحت کل جنگل های جهان بر اساس آخرین گزارش فائو، ۳ میلیارد و ۴۵۴ میلیون هکتار و متوسط سرانه جنگل های جهان ۰/۶۲ هکتار است.
وی با اشاره به این که سرانه جنگل در ۶۴ کشور که ۲ میلیارد نفر جمعیت دارند، حدود یکهزار مترمربع است، افزود: ۱۰ کشور جهان شامل روسیه، استرالیا، برزیل، کنگو، کانادا، اندونزی، آم

ریکا، پرو، هند و چین، ۷۵ درصد کل جنگل های جهان را در اختیار دارند.
قائم مقام سازمان جنگل ها با تاکید بر این که روند جنگل زدایی در دنیا از ۱۹۹۲ میلادی که کنفرانس ریو برگزار شد، رو به کاهش است، افزود: از ۱۴ میلیون هکتار جنگل قطع شده در جهان ۷/۳ میلیون هکتار حذف و ۶/۷ احیا می شود که از این میزان ۳۶ درصد جنگل های اولیه هستند و مابقی جنگل های دست خورده هستند.
وی تصریح کرد: سطح جنگل کاری در جهان ۱۴۰ میلیون هکتار است یعنی ۳/۸ درصد جنگله

ای جهان جنگل کاری است.
قائم مقام سازمان جنگلها به تنوع گونه ای در جنگل های جهان اشاره کرد و گفت: تنوع گونه ای در مناطق حاره ای و گرمسیری از ۷ هزار و ۷۸۰ گونه در جنگل های آمازون برزیل تا ۳ گونه در ایسلند متغیر است.
وی افزود: بر اساس تعریف فائو یعنی مناطقی که حداقل تاج پوشش ۱۰درصد به بالا باشد و توده جنگلی کمتر از نیم هکتار و درختان و درختچه ها کمتر از ۵ متر نباشد مساحت جنگل های ایران ۱۱ میلیون و ۷۴ هزار و ۵۵۴ هکتار است اما بر اساس تعریف سازمان جنگل ها که حداقل تاج پوشش ۵ درصد به بالا درنظر گرفته شده است، وسعت جنگل های کشورمان حدود ۱۴ میلیون هکتار است.
قائم مقام سازمان جنگل ها با تاکید بر این که در قانون آمده واگذاری جنگل مطلقا ممنوع است، افزود: سرانه جنگل در ایران ۱۶۰۰ متر برای هر نفر است این در حالی است که سرانه جنگل در عربستان صفر درصد است.
وی افزایش جمعیت را عامل افزایش تخریب منابع طبیعی عنوان کرد و گفت: جمعیت جهان تا سال۱۹۵۰ میلادی ۲/۵ میلیارد نفر بود که این رقم از سال ۱۹۵۰ تا ۲۰۰۵میلادی با ۲/۵ برابر افزایش به ۶ میلیارد نفر رسید. این در حالیست که جمعیت ۱۷ میلیونی ایران تا سال ۱۹۵۰، با رشدی ۴/۵ برابری تا سال ۲۰۰۵ میلادی به ۶۹ میلیون نفر رسید.

قائم مقام سازمان جنگلها با اشاره به این که جنگلهای ایران بجز لکه های بسیار بسیار کم جنگلهای جلگه ای در گیلان دارای مالکیت دولتی است، خاطرنشان کرد: جنگلهای تولیدی ایران حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار است و مابقی جنگل ها در کشور کاربری حفاظتی و حفظ آب و خاک، تفریحی و تفرجی و گردشگری دارند.
وی افزود: سطح جنگل هایی که به دلیل تنوع زیستی خاص در کشور حفاظت می شوند ۱۵۳ هزار هکتار و جنگل کاری های تولیدی کشور ما ۶۱۶ هزار هکتار است.
قائم مقام سازمان جنگلها تصریح کرد: حجم چوب جنگل های کشور ۵۲۷ میلیون متر مکعب است و حجم چوب جنگلهای تجارتی ما ۴۰۵ میلیون متر مکعب است.
وی وسعت جنگل های شمال کشور که به جنگل های ناحیه رویشی هیرکانی یا خزری شهرت دارد را یک میلیون و ۸۴۷ هزار و ۸۸۶ هکتار عنوان کرد و گفت: این جنگل ها در نیمرخ شمالی البرز از آستارا در غرب تا گلیداغی در شرق بطول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر و عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر را پوشش می دهد. از سوی دیگر جنگل های خزری از سطح دریا تا ارتفاع حدود ۲ هزار و ۸۰۰ متر گسترش یافته و غالبا از تیپ های آمیخته راش، ممرز، بلوط ، افرا و توسکا تشکیل شده است.

قائم مقام سازمان جنگلها به کاهش مساحت جنگل های شمال کشور اشاره کرد و گفت: بر اساس عکس های ماهواره ای طی سال های ۱۳۳۴ تا ۱۳۷۳ یعنی در طول ۴۰ سال مساحت جنگل های خزری ۲۴۰ هزار و ۶۷۳ هکتار معادل ۱۱/۵ درصد کاهش داشته است که این رقم طی سال های ۴۶ تا ۷۳ رشد شتابان ۷/۱ درصدی داشته است.
وی تصریح کرد: ۷۸ درصد جنگل های شمال جزو جنگل های تولیدی، ۱۲ درصد حفاظتی و ۱۰ درصد حمایتی و ذخیره گاهی هستند.

وی خاطرنشان کرد: بر اساس این رویکرد طی سالهای ۶۸ تا ۸۵ مساحت طرح های جنگلداری ۹۳/۸ درصد افزایش، برداشت ۴۷ درصد کاهش و برداشت در واحد سطح ۲/۱ درصد کاهش داشته است.
قائم مقام سازمان جنگل ها به طرح ملی صیانت از جنگلهای شمال کشور اشاره کرد و گفت: بر این اساس حفاظت و حمایت جنگل های شمال، توسعه و افزایش سطح جنگل های شمال، ایجاد پایگاه اطلاعات مکانیزه جنگل های شمال، تولید و تامین نهال های جنگلی و تهیه طرح های جنگلداری در دستورکار قرار گرفته است. از سوی دیگر بر اساس طرح ملی خروج دام از جنگل و ساماندهی جنگل نشینان شمال کشور خرید دامسرا و خانه سرا، خروج دام از جنگل از طریق پرداخت مابه ازا» و خرید مستثنیات عملیاتی شده است.
این جنگلها در شمال کشور در جنوب دریای خزر قرار دارند و بعلت داشتن آب و هوای مرطوب و معتدل و خاکهای مناسب از استعداد بالای برخوردار میباشد. طول این جنگلها حدودا ۸۰۰۰ کیلوم

تر است که از گیلداغی (گرگان) شروع شده به شهر مرزی آستارا ختم میشود و لازم است بدانید که گونه های غالب و عمده درختی و درختچه ای آن عبارتند از راش،ممرز،بلند مازو،توسکای ییلاقی،توسکای قشلاقی،ونمدار،شمشاد،لرک،انجیلی،آزاد ،خردمندی لور،کچف و…که در صنابع مختلف کاربرد داشته و اکثرا بصورت بذری رشدونمووتکثیرمی یابند.

۲- جنگلهای منطقه ارسباران:
این جنگلها درشمالغربی ایران ودراستانهای آذربایجانشرقی و اردبیل واقع شده که دارای آب و هوای نیمه مرطوب وسردمی باشند.این جنگلها از نظر حفاظت خاک، تنظیم هیدرولوژی آبهای سطحی و زیر زمینی و تأمین قسمتی از نیازهای هیزمی و چوبی منطقه ،بخصوص درحفاظت از حیات وحش و تتوع بیولوژیکی نقش بسیار مهمی دارند.که میتوان به گونه های،بلوط،ممرز،ون،نارون،بداغ،هفت کول،ذغال اخته ،صنوبر،فندق، و سرخدار اشاره نمود.
۳- جنگلهای مناطق زاکرس:
این جنگلها در غرب و جنوب کشور سوار بر کوههای سر به فلک کشیده زاکرس دراستانهای آذربایجان غربی،کرمانشاه،کردستان،فارس،چهارمحال بختیاری،یاسوج و شمال استان خوزستان استقرار یافته و این مناطق از نظر اقلیم دارای آب و هوای نیم خشک با زمستان معتدل می باشد از نظروسعت درمقایسه با مناطق ،رتبه اول را دارا بوده وازنظرحفاظت خاک تنظیم هیدرولوژی آبهای سطحی و زیر زمینی و حفظ حیات وحش و تولید محصولات فرعی و غیره اهمیت زیادی دارد. رودخانه های بزرگی از قبیل رود کارون،کرخه،زاینده رود از این جنگلها سر چشمه می گیرند و گونه های عمده این جنگلها عبارتند از بلوط های غرب،انبه،بادام،داغداغان،ولیک،ون وغیره،
۴- جنگلهای منطقه ایرانی –تورانی
این جنگلهای در استانهای مرکزی- غربی و خراسان و آذربایجان واقع شده اند.که برحسب شرایط توپوگرافی و نوع گونه به دو زیر منطقه کوهستانی وجلگه ای تقسیم شده اند که در زیر منطقه کوهستانی گونه های ارس گسترش یافته است. این زیر منطقه آب و هوای خشک و سرد دارد و میزان بارندگی درآن حدود ۴۰۰ میلیمتر با تابستان معتدل است. اما در زیر منطقه جلگه ای آب وهوا کویری با تابستان گرم حاکم است .گونه های عمده زیر منطقه جلگه ای عبارتند از

گز،نارون،داغداغان،بادام،بید،وکیک،نبه و…
۵- منطقه جنگلهای خلیخ عمان
این جنگل همانطوریکه از اسمش پیداست در جنوب کشور در استانهای خوزستان،بوشهر،هرمزگان،سیستان و بلوچستان قرار دارد.‌ آب وهوا ی بیشتر این جنگلها نیمه استوایی وگونه های حاکم،آکاسیا،کهور،کنار،حرا،کهورک… حالا که با جنگلهای ایران آشنا شدیم و حوزه گستره و گونه های غالب را ملاحظه نمودیم بهتراست برای کشوری به این عزمت و جنگلهای با این هیبت و پرشگوه راهکاری فنی و اجرای در جهت توسعه آنها ارائه گردد.
با توجه به وجود نواحی رویشی متفاوت و شرایط اقلیمی و خاکی مختلف کشورمان که در

بالا به آنها اشار شده نیاز به دقت در تعیین شیوه ها و راهکاری مناسب و اصولی تحت عنوان برنامه های اجرای و فنی می باشد که بتواند تامین کننده اهداف مختلف سازمان از جمله تولید چوپ برای رفع نیاز کشور، محصولات فرعی، تعیین گونه های سازگار و قابل تکثیر، حفظ آب و خاک و بهروری ازجنگل ها موجود،بهره گیری از مواهب طبیعی تحت عنوان پارک ها، احداث نهالستانها و مراکز تحقیقاتی،توسعه جنگل ها،خروج دام از جنگلها و ……. باشد.
برای ارائه برنامه توسعه ای فنی لازم است، برنامه ها قیلی مورد ارزیابی ، نقد و تجزیه تحلیل قرار گرفته و با استفاده ازسیاست های گذشته و شیوه های مثبت و موثر آن حرکت نمایم اگر نگاهی کوتاه به برنامه هائ اول و دوم و سوم توسعه اجتماعی اقتصادی و فرهنگی کشور در بخش جنگل را داشته باشیم می بینیم که حدودا ۴ سال جنگل کاری در ایران دچاره وقفه شده و فعالیت های چشم گیری دراین زمینه بعمل نیامده است ولی از سالهای ۶۲ به بعد حرکت اصولی و برنامه در کشور با شتاب فزآینده ی صورت گرفته است که آن جمله می توان به تولید و تجهیز نهال و نهالستانها اشاره نمود ( بایداذعان داشت که گام مهم و اساسی درصیانت از جنگلها ،وجود نهادها و نهالهای اصلاح شده برای جایگزین نمودن نهال از بین رفته ، جلوگیری برای از بین رفتن گونه ها سازگار موجود می باشد) از دیگر حرکتهای برنامه اول توسعه ایجاد جنگلهای دست کاشت و توسعه فضای سبز،کمر بند سبز وایجادنوارهای حفاظتی در اراضی جلگه ای و مزروعی می باشد

. برنامه اول توسعه اجتماعی،اقتصادی و فرهنگی تحولی جدید در امر جنگل کاری کشور بوجود آورد که از اهم سیاست های متخد،در این برنامه می توان به احداث و تجهیز و راه اندازی مرکز بدر خزر،برنامه ریزی در خصوص پارک ها و ذخایر جنگلی و جلب مشارکت مردم (هر چند محدود) اشاره نمود دربرنامه دوم توسعه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی گامی جلوتر از برنامه اول بوده و توانسته تحولی در سیاست های فنی و اجرای بوجود آورد. از جمله ادامه فعالیت های برنامه اول،تعدیل و

جلوگیری از قطع یکسره درختان جهت جلوگیری از نابودی نسلهای سازگار،ارائه برنامه کاشت گونه های سازگار،گرایش بسوی کاشت درختان ترکیبی وپهن برگ و بومی،تولید گونه های جنگلی کمیاب و تدوین برنامه احیاء و توسعه ایران در افق ۱۴۰۰ در تمام نقاط کشور از برنامه های توسعه دوم می باشد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 4700 تومان در 24 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد