مقاله زنان ، امنیت وحمل ونقل شهری

word قابل ویرایش
18 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
در نخستین برنامه ریزیهای شهری در نیمۀ قرن بیستم ، شهرها بر اساس تفکیک کارکردها به شیوه ی سنتی مورد توجه قرار میگرفتند؛ یعنی نظر به این که زنان بیشتر به کارهای خانه میپردازند، طبعادر فضاهای شهری حضور کمتری دارند و همچنین به علت این که معماری شهرها در دست مردان قرار داشت ، نیازهای زنان برای استفاده از فضاهای شهری در نظر گرفته نمیشد، اما این روند با افزایش درصد شهرنشینی و حضور بیشتر زنان در فضاهای شهری همچنان بدون تغییر باقی ماند.
عدم توجه به مهندسی انسانی (آرگونومی) در مبلمان شهری، ایجاد فضای امن و حمل و نقل مناسب برای زنان ، محدودیت هایی برای مشارکت فعال آنان فراهم آورده است . این تحقیق با استفاده از روش کتابخانه ای، موانع و محدودیت های حضور فعال زنان در فضاهای شهری را تبیین میکند.
یافته های تحقیق حاکی از آن است که ایران از نظر شکاف جنسیتی در بین ١٢٨ کشور جهان در رتبه ١١٨ قرار دارد و یکی از مصادیق آن عدم استفاده ی عادلانه از فضاهای عمومی است و نتیجه آن سبب شده تا مردان به دلیل احساس امنیت بالاتر بیشتر از زنان از فضاهای شهری استفاده کنند و این درحالی است که زنان بیشترین استفاده کنندگان وسایل نقلیه ی عمومی هستند، کمبود وسایل حمل و نقل شهری به ویژه در شب جابه جایی آنان را با مشکلات و مخاطراتی مواجه ساخته است ؛ لذا ضرورت دارد که دولت و نهادهای عمومی با توجه به تفاوت های جنسیتی و مهندسی انسانی (آرگونومی) برای توسعه ی پایدارشهری برنامه ها و طرح هایی را اجرا کند تا زنان نیز بتوانند بدون دغدغه و با آرامش خاطر و امنیت ، در عرصه های مختلف اقتصادی، اجتماعی و… مشارکت فعال داشته باشند.
کلیدواژه ها: زنان -تحلیل جنسیتی –آرگونومی – حمل ونقل شهری -احساس امنیت .
مقدمه
به لحاظ تاریخی و بنا به دلایل بیشمار، مردان بر روی بسیاری از روش های مطالعات شهری وکیفیت فضاهای عمومی اثرگذار بوده اند. به عبارتی معماری وبرنامه ریزی شهری، حرفه هایی مردانه ومردسالارانه بوده وفضاهای شهری که حاصل این دو حرفه است ، نیز فارغ از مسائل جنسیتی عمل کرده است . در نخستین برنامه ریزیهای شهری در نیمۀ قرن بیستم ، شهرها بر اساس تفکیک کارکردها به شیوه ی سنتی مورد توجه قرار گرفته اند؛ یعنی زنان به حوزه ی خصوصی ( امور مربوط به خانه داری) ومردان به حوزه ی عمومی ( بیرون از خانه ) تعلق داشته اند. این تفکیک با وجود افزایش شهرنشینی و توسعه شهرها همچنان ادامه یافته که به احساس ناامنی زنان در فضاهای شهری منجر شده است . به عنوان مثال تاریکی پل های عابر پیاده و زیرگذرها ، نحوه نورپردازی خیابان ها، سیستم حمل ونقل وسایر خدمات عمومی برای شهروندان به گونه ای است که نیاز زنان در نظر گرفته نشده است ودر نتیجه موانعی برای مشارکت وحضور فعال آنان درجامعه ایجاد کرده است .
هرچند آمارها در برخی زمینه ها رشد مشارکت را نسبت به سال های قبل نشان میدهد، اما چالش های فکری ورفتاری ازجنبه های اعتقادی (جنس دوم بودن زن …) فرهنگی ( پدرسالاری ومردسالاری وتعصبات قومی..) اقتصادی ( فرضیه های مبتنی بر ناتوانی و…) زیست شناختی (تفاوت های روحی ، جسمانی ومحدودیت های فیزیولوژیکی و…) اجتماعی (صرفا در خانه ودرونی بودن کار زنان وتولید نسل و…) فردی (خودکم بینی زنان و..) حقوقی، مدیریتی وسیاسی جامعه بر میزان مشارکت زنان در ایران تأثیرات منفی گذاشته است ودرنتیجه از نظر شکاف جنسیتی در بین ١٢٨ کشور جهان در رتبه ١١٨ قرار گرفته است (تاجدار واکبری ،٣٧:١٣٨٧). آن چه به عنوان یک اصل پایه مورد قبول همگان است ، این که همۀ شهروندان بایستی در دسترسی واستفاده از فضاها وامکانات شهری از فرصت ها و شرایط برابر برخوردار باشند.به عبارتی فضاهای شهری باید در توسعه ی عدالت اجتماعی راه گشا باشد حال آن که دراغلب کشورها از جمله ایران ، استفاده از فضاهای عمومی شهری برای تمامی افراد یکسان نیست و متغیرهایی نظیر سن ، جنس ، گروه اجتماعی وقومی و…تأثیرگذار بوده اند. اما عدم دقت کافی در برنامه ریزی شهری به این متغیرها میتواند به نابرابریهای اجتماعی دامن بزند. آنچه قابل تأمل است ، نیاز جامعه شهری به طراحی فضاهای شهری پایدار به لحاظ اجتماعی وکالبدی است به گونه ای که فضاهای شهری، زمینه ای مناسب برای حضور، مشارکت وفعالیت های اجتماعی همه ی افراد (مردان و زنان و گروه های اجتماعی و……) را فراهم آورد.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که گرچه درحال حاضر شاهد روند روز افزون حضور زنان در محیط های کار وفعالیت اجتماعی شهر هستیم ولی از سوی دیگر کالبد شهر وساختار آن به گونه ای نیست که پاسخگوی حضور گسترده و بی دغدغه آنان در فضاهای شهری باشد. بنابراین آن چه دراین مقاله مورد نظر است ، شناسایی موانع حضور اجتماعی زنان در فضای کالبدی شهرو ارائه راه کارهایی برای توسعه حمل ونقل توام با احساس امنیت است .
٢-پیشینه ی تحقیق
در مورد مسالۀ عدالت اجتماعی فضای شهری ونگرش جنسیتی به امنیت وحمل ونقل در فضایهای شهری ، درایران تحقیقات بنیادی اندکی صورت گرفته است ، اما برخی نمونه های مطالعات انجام شده در سایر کشورها نشان دهنده ی اهمیت معیار تبعیض اجتماعی وجنسیتی در ارزیابی این معیار است که به طور نمونه به موارد زیر اشاره میشود:
تحقیقاتی در مورد امنیت زنان در بریتیش کلمبیا در سال ١٩٩٢ انجام شده ، تحلیل کلی اجتماعی در کانادا نشان داد که عموما ۶٠ درصد زنان کانادایی از تنها پیاده روی کردن در محله وواحد همسایگی خود بعد از تاریک شدن هوا وحشت دارند، ٧۶ درصد از منتظر ماندن برای استفاده از وسایل نقلیۀ عمومی بعد از تاریک شدن هوا میترسند و٨٣ درصد از تنها پیاده روی به سمت ماشین در گاراژها وپارکینگ ها واهمه دارند ( www.feminist.com).
پژوهشـــی توســـط کمیســـیون اتحادیـــۀ اروپـــا بـــا عنـــوان «منشـــور اروپـــایی زنـــان در شـــهر»در ســـال ٩۵-١٩٩۴ انجــام گرفتــه کــه وضــعیت زنــان در شــهرها را مــورد ارزیــابی قــرارداده اســت وحــاوی ١٢ نکتــه کلیــدی اســت .
هـــدف ایـــن منشـــور برجســـته ســـازی نقـــش وجایگـــاه جنســـیت در شـــهر و محـــیط هـــای زنـــدگی اســـت تـــا شـــهروندان را بـــه مشـــارکت بیشـــتر و فعالیـــت در تمـــام ســـطوح زنـــدگی ترغیـــب و تشـــویق نمایـــد. ١٢ بنـــد عبارتنـــد از: زنـــان در شـــهر و شـــهروندان فعـــال ، زنـــان در شـــهر ومســـاوات در دموکراســـی، زنـــان در شـــهر و فرصـــت هـــای برابـــر، زنـــان در شـــهر و مشـــارکت ، زنـــان در شـــهر وزنـــدگی روزانـــه ، زنـــان در شـــهر وتوســـعه ی پایــدار، زنــان در شــهر وتحــرک وامنیــت ، زنــان در شــهر وحــق داشــتن مســکن وســکونت ، زنــان در شــهر و مســائل مربــوط بــه جنســیت ، زنــان در شــهر وآمــوزش وتجــارب محلــی،زنــان درشــهرونقــش رســانه وانتقــال تجربیات ، زنان در شهر وشبکه تبادل اطلاعات (www.cityshelter.com).
درسال ١٩٩۴ سازمان توسعه وهمکاری اقتصادی(OECD) کنفرانس «زنان وشهر» را در شهر پاریس برگزار کرد که بیانگر پیشرفت رهبری بین المللی زنان ومشارکت آنان در توسعه های شهری محسوب میشود. این کنفرانس بر ضرورت اقدامات جدید در زمینه ی دسترسی زنان به شرایط زیستی با کیفیت وخدمات پشتیبان برای تحقق توان های فردی وجمعی آنان تأکید ورزیده است . زنان برخلاف گذشته که بیشتر به مسائل سیاسی واجتماعی توجه داشتند، به طور فزاینده ای در مییابند که چگونه سیاست های شهری همچون حمل ونقل وفضاهای باز میتواند به آسایش یا سختی زندگی روزمره آنان کمک کند.
به همین دلیل علاقه ی بیشتری به مشارکت در برنامه ریزی ومدیریت شهری نشان میدهند وبه پیوستن به انواع انجمن ها وتشکل های محلی برای سازماندهی بهتر محیط زندگی خود روی می آورند(مهدی زاده ،١۴:١٣٨٧).
«گزارش های کنفرانس های لندن » درسال های ٢٠٠٣ و٢٠٠۵ با عنوان «ساختن مکان های امن تر وامنیت زنان در شهرها»،متخصصین مختلف نظرات خود را مطرح نمودند که به برخی ازآن ها اشاره می ۴شود:
الیزابت جانستون ، ( قائم مقام مدیر مجتمع اروپا برای امنیت شهری) اظهار نمود: «برای داشتن یک استراتژی موفق بلندمدت وبهبود احساس امنیت زنان ، نیاز به آموزش مردم هم هست »، زیرا ممکن است که مردم اجازه ی استفاده ی راحت از فضاهای عمومی را به زنان ندهند. راه کارهایی نظیر انتشار راهنماهایی برای ایجاد احترام در بین زنان ومردان در مسیر مدارس ومراکز واحدهای همسایگی وآموزش برای برخی از رهبران اجتماعی نیز باید انجام شود.
ورا برد (Vera Baird۵) مسأله ساخت محیط امن برای زنان را باعث توانمند شدن زنان محلی میداند ومعتقد است که درگروه های مختلف معمولاسطح تصمیم گیری زنان خیلی پایین است وباید زنان را برای تصمیم گیری در ساختن محیطی که ترس از جنایت را کاهش میدهد، دخالت داد.
آنی مورگوران ، مشاور سیاسی شهردار لندن به وی توصیه کرد که شهر امنی برای زنان ایجاد کند و مثلابرای حمل ونقل عمومی ایمن ، سازمان های ویژه ای را درنظر بگیرد که تحت کنترل پلیس باشند. مثلاتاکسی تلفن هایی (Mini cabs) که در شب سفرهای امن تری را برای آن ها فراهم کندwww.woneninlonden.org.uk.
شهرداری سئول برای ایجاد محیطی شاد وبا نشاط برای زنان ، به منظور تشویق آنان به مشارکت ، پروژه “شهر دوستدار زنان “را برای چهار سال با بودجه ٧٠٨ میلیارد وون ( حدود ۵۶٠میلیون دلار) ارائه داده است . این پروژه شامل ٩٠ پروژه کوچک در پنج بخش نگهداری از کودکان ، شغل ، ایمنی، آسایش وارائه خدمات مناسب میباشد. بنا به گفته مسئول پروژه ، با تغییرات اندکی میتوان شهر را به گونه ای متحول کرد که بیشتر حامی زنان باشد. ایده ی نهایی پروژه ی “شهر دوستدار زنان ” این است که : هنگامی که یک زن خوشحال است همه خوشحالند، نه این که زنان سهم مردان را تصاحب کنند ( نشریه آشنایی با مدیریت شهری ، شماره ٢٣٠).www.rcmc.ir
در ایران نیز تحقیقاتی دراین زمینه انجام گرفته که به نمونه هایی از آنها اشاره میشود : در طرح پژوهشی مشارکت اجتماعی زنان با حجم ١۴٧٧ نفر در سطح شهر تهران (١٣٨١) ، مشخص گردید که پایین ترین میانگین احساس امنیت زنان ، مربوط به هنگام “رفت و آمد درکوچه های خلوت ” وسپس مربوط به هنگام “رفت وآمد در خیابان های شلوغ ” بوده است ودر سوی مقابل بالاترین میانگین ها در مورد احساس امنیت « در وسایل نقلیۀ عمومی مانند اتوبوس ، تاکسی و… » است .
هما زنجانیزاده (١٣٨١) در مقاله ی «زنان وامنیت شهری نمونه : شهر مشهد» به سنجش امنیت زنان نسبت به امنیت محیط وخودشان پرداخته است ومشخص شده است ، زنانی که روزانه وبه طورمنظم به سطح شهر میآیند در مقایسه با دیگر زنان از آرامش خاطر واحساس امنیت بیشتری برخوردارند وخودیارترهستند. عدم تطبیق ساعات کار وامکانات حمل و نقل شهری مانع بزرگی در راه اشتغال زنان است . همچنین وی در مقالۀ « ساختار مردانه امنیت شهری در شهر مشهد» به این نتیجه رسیده است که زنان به هنگام تردد در سطح شهر به میزان بالایی احساس نا امنی میکنند وایستگاه های اتوبوس از نظر روشنایی وضع مناسبی ندارند وحرکت اتوبوس ها به گونه ای نیست که در خدمت شهروندان باشند، بلکه این شهروندان هستند که مطیع وتابع ساعت حرکت اتوبوس ها هستند.
بمانیان ورفیعیان و ضابطیان در سال ١٣٨٨ در مقاله ی «سنجش عوامل مؤثر بر ارتقای امنیت زنان در محیط های شهری در محدوده ی اطراف پارک شهر- تهران » به این نتیجه رسیده اند که بین احساس امنیت درک شده از فضا ومیزان تردد و استفاده از آن فضا رابطه ای مستقیم وجود دارد. لذا برنامه ریزی وطراحیهای شهری باید در جهت افزایش تردد وحضور ودر واقع استفاده ی بیشتر زنان از فضاهای شهری باشد.
گرچه تاکنون تحقیقات نسبتا گسترده ایی دراین زمینه انجام شده است ولی نتایج عملی آن ها هنوز محقق نشده است . لذا به دلیل اهمیت موضوع در این مقاله سعی شده است براساس تجربیات جهانی وملی و با تأکید بر نظریه تحلیل جنسیتی، مشکلات حمل ونقل شهری زنان و مساله احساس ناامنی شناسایی و راهکارهایی ارائه گردد.
٣-نظریۀ تحلیل جنسیتی
به منظور بهبود وضعیت زنان به ویژه در جهان سوم از دهه ی ١٩٧٠ تاکنون ، نظریه های متعددی از قبیل ، نظریه رفاه ، نظریه برابری وعدالت ، نظریه فقرزدایی یا خودکفایی اقتصادی نظریه کارایی ، نظریه تواناسازی یا توانمندسازی مطرح شده که هرکدام به جنبه ای از مشکلات زنان پرداخته اند ولی به دلیل عدم موفقیت برنامه ها، رویکرد جدیدی تحت عنوان “برنامه ریزی جنسیتی “براساس نظریه “تحلیل جنسیتی ” مورد توجه سیاست گذاران قرار گرفت ومقاله حاضر براساس این نظریه انجام گرفته است .
تحلیل جنسیتی و توجه به جنسیت در امر برنامه ریزی از ابزارهای اصلی توسعه یافتگی در جهان کنونی است . برای ورود به این بحث در ابتدا لازم است تعریف کاملی از جنس (Sex) و جنسیت (Gender) ارائه شود . جنس به خصوصیات بیولوژیک فرد اشاره دارد در حالی که جنسیت به نقش هایی که توسط اجتماع برای زنان و مردان تعیین میشود، اشاره دارد.
موضوع “جنسیت “به مراتب پیچیده تر از “جنس “است و نقش های جنسیتی به زنان و یا مردان بستگی ندارد . جنس افراد با گذشت زمان تغییر نمیکند، در حالی که نیازها ونقش های جنسیتی با گذشت زمان تحت تأثیر تغییرات اجتماعی قرارگرفته و تغییر می کند. تحلیل جنسیتی همچنین چارچوبی است برای مقایسه وضعیت های مختلف زندگی، مخصوصارفاه اجتماعی و اقتصادی و یا محرومیتی که زنان و مردان در خانواده و جامعه تجربه میکنند و میتواند به طور مؤثر و با تجهیزات لازم ، نیازهای اجتماعی را برطرف و به مردم ( زنان ومردان )خدمت کند ( ابتکار، ١٣٧٣: ١۵-١٢) .
تحلیل جنسیتی به تفاوت های جنسیتی زنان ومردان تأکید دارد ومعتقد است با توجه به این تفاوت ها، برنامه ریزیهای مناسب در فضاهای شهری صورت گیرد؛ زیرا شهر مجموعه ای فرهنگی کالبدی است که براساس نیازها، فعالیت ها ورفتارهای ساکنین آن شکل گرفته است . انسان ها بسته به نیازهای فردی یا گروهی خود عمل کرده والگوهای رفتاری خاص خود را تعریف میکنند. شهر و فضاهای مختلف آن بستر یا ظرفی است ، برای این گونه اتفاقات ، به تبع فضاها وخصوصیات آن ها وابستگی شدیدی به نحوه ی فعالیت والگوی رفتاری استفاده کنندگان آن دارند (پاکزاد، ٨۴). در طراحی یک فضای عمومی برای شهر، همه گونه افراد استفاده کننده زنان ومردان ، پیر وجوان باید در نظر گرفته شده باشند. اما توجه به تفاوت های ظریفی که در زنان نسبت به مردان وجود دارد در هیچ کدام از طرح های شهری به چشم نمیخورد. برای نمونه متناسب نبودن ابعاد وتناسبات مبلمان شهری با شرایط زنان امری مشهود است . گرچه نمیتوان با قاطعیت اظهار داشت که مبلمان موجود در شهرهای کنونی مختص مردان طراحی شده است اما میتوان به جرأت گفت که نیازهای زنان در بسیاری از موارد در نظر گرفته نشده است ( ستوده ، ٧۵: ۶۴). البته نه این که عمدی برای این موضوع باشد، چون مردان در ایجاد این امکانات تصمیم گیرنده اند، ناخواسته آن ها را متناسب با وضعیت خود تعریف میکنند. اما به هر حال آنچه برای شهروندان مهم است ، راحتی، ایمنی وامنیت زیستی خواهد بود. از این رو توجه به اصول مهندسی انسانی ( آرگونومی) وایمنی در ساخت وساز شهری بسیار مهم خواهد بود؛ زیرا بخش قابل توجهی از استفاده کنندگان از مبلمان شهری را گروه ریسک پذیری چون زنان ، کودکان و خانم های باردار تشکیل میدهند، اهمیت استقرار نظام اصولی در ایمن سازی مبلمان شهری وطراحی ارگونومیک بسیار ضروری است ( صادقی نایینی ومستشفی ، ٨۵).
۴-احساس امنیت زنان در فضاهای شهری
براساس تئوری نیازها در هرم مازلو در ١٩۶٨، امنیت یکی از نیازهای ضروری وپایه ای برای تعالی انسان تلقی میشود، درست شبیه نیازهای فیزیولوژیک انسان که برای تداوم حیات ضرورت دارد وارتقاء این مؤلفه بر سلامت وسعادت انسان ها ودر نتیجه برجامعه تأثیر مستقیم میگذارد ( گزارش سازمان بهداشت جهانی، ٢٧١:١٩٩٨). ابهامی که درمورد مفهوم امنیت وجود دارد این است که عده ای این مفهوم را فقط به معنای جلوگیری از جرم وجنایت میدانند وبیشتر حالت عینی دارد وعده ای هم آن را به احساس رضایت از نیازهای اولیه وپایه ای ( مثل غذا، سرپناه ، لباس وغیره )، اما درواقع مفهوم “امنیت “و درک آن در همه ابعاد فیزیکی ، اجتماعی ، روانی و… مشکل است بنابراین ارتقاء دادن آن هم مشکل خواهد بود ( ضابطیان ، رفیعیان ، .(۴۹ :۱۳۸۷
بنابراین احساس امنیت فردی عبارت است از این که شهروندان بتوانند آزادانه جابه جا شوند، با همشهریان خود ارتباط برقرار کنند، به فعالیت هایاجتماعی خود بپردازند، بدون آن که تهدید شوند یا با خشونت ، آزار واذیت جسمی وروحی با نابرابرهای جنسی مواجه شوند. بنابراین بر این جنبه تأکید میشود که ایجاد محیطی ایمن که مردم را جذب وتشویق به پیاده روی ( بدون ترس وحس ناامنی) وتوقف ودر نتیجه تعامل اجتماعی بیشتر بکند، در واقع نه تنها به ارتقاء کیفیت عمومی فضاهای شهری کمک میکند بلکه به واسطه ی افزایش شمارمردم ناظر وحاضر در محیط ، میتواند زمینه ی بروز گرایشات توسعه ای را گسترش دهد. مطالعات نشان میدهد که زنان از بعضی شرایط نظیر تنها ماندن در برخی فضاها با تاریکی هوا میترسند

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 18 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد