مقاله شاخص های برنامه ریزی طراحی شهری با رویکرد کاهش آسیب پذیری در برابر زلزله ، مطالعه موردی شهر تهران منطقه بیست

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

خلاصه
مخاطرات طبیعی همواره حیات جوامع انسانی را تهدید کرده اند و در طول تاریخ ایمن سازی شهرها و سکونتگاه های انسانی در برابر این مخاطرات همواره مورد توجه بوده است . ایمن سازی شهرها در برابر این مخاطرات ، با برنامه ریزی و طراحی صحیح و اصولی و بکارگیری شاخص هایی که باعث کاهش آسیب های جانی و مالی در شهر می شوند ، انجام می گیرد . یکی از این مخاطرات طبیعی ، زلزله است . با وجود به پیشرفت های علم و فن آوری و زمینه ساختمان سازی و شهرسازی ، هنوز شاهد خسارات زیاد و جبران ناپذیر حوادث طبیعی ، بخصوص زلزله هستیم که از دلایل آن می توان به عدم توجه به عوامل کاهش دهنده آسیب و برنامه ریزی نادرست طراحی شهری اشاره کرد . ایران جزو زلزله خیزترین کشورهای جهان محسوب می شود . شهر تهران بر روی کمربند اصلی زلزله قرار گرفته و دارای گسل های مهم و خطرناک است . یکی از اصلی ترین گسل های تهران ، گسل جنوب ( ری ) است که در زمره خطرناکترین گسل های جهان قرار دارد
. این گسل در منطقه ٢٠ تهران قرار گرفته و بصورت عرضی ، تا پایان محدوده ی این منطقه ادامه یافته است . بدلیل قرارگیری این گسل خطرناک در منطقه ٢٠ تهران ، شناخت عوامل و شاخص هایی که باعث کاهش آسیب پذیری شهر در هنگام وقوع زلزله می شوند و بکارگیری این شاخص ها در برنامه ریزی طراحی شهری بسیار ضروری می نماید . هدف اصلی این پژوهش معرفی چند نمونه از این شاخص ها ، بررسی آن ها در منطقه ٢٠ تهران و ارایه پیشنهاداتی جهت کاهش آسیب های جانی و مالی در هنگام وقوع زلزله و پس از آن می باشد .
کلمات کلیدی: برنامه ریزی ، طراحی شهری ، آسیب پذیری ، زلزله
١. مقدمه
یکی از مسایل مهم در برنامه ریزی های طراحی شهری در دنیا ، توجه به برنامه ریزی شهری در زمینه ی کاهش آسیب پذیری شهر در برابر حوادث طبیعی و انسان ساز می باشد . رشد و توسعه ی اغلب غیر اصولی و بی برنامه شهرهای بزرگ بخصوص در کشورهای در حال توسعه مانند کشور ما ، مسایل و مشکلات زیادی را در زمینه ی ایمنی شهرها بوجود آورده است . یکی از این حوادث طبیعی که می تواند باعث ایجاد بحران های جدی اجتماعی و اقتصادی غیر قابل جبران در شهرها شود، زلزله است . واقعیت این است که علاوه بر ویژگی های سازه ای ساختمان ها و مقاومت و پایداری آن ها در برابر زلزله ، ویژگی های فیزیکی و کالبدی شهرها نیز در میزان خسارات مالی و جانی ناشی از زلزله تاثیر مستقیم دارند .
جوامع پیشرفته با بکارگیری عنصر مدیریت و برنامه ریزی بطور چشم گیر از صدمات ناشی از زلزله می کاهند ولی متاسفانه در کشور ما چنین نیست و میزان تلفات با وجود پیشرفت های علمی و تکنولوژیکی و اجتماعی ، از زمانی به زمانی دیگر بیشتر نشان می دهد . در کشورهای پیشرفته ، پیشگیری از فاجعه و حرکت از فرهنگ واکنشی به فرهنگ پیشگیری یک ضرورت جدی بوده و به عنوان بخش لاینفک توسعه پایدار محسوب می شود. همچنین سازمان ملل متحد در سال ١٩٩٢ در سندی به تمام کشورها توصیه نموده که کاهش خطرات زلزله را در تمامی فرایندهای برنامه ریزی و مدیریت سکونتگاه های انسانی لحاظ نمایند. ایران جزو زلزله خیزترین نقاط دنیاست و آمار زلزله در ایران ٣ برابر کشور ژاپن است. همچنین شهر تهران بر روی دو گسل فعال اصلی شمال و جنوب (ری) قرار دارد. گسل ری از خطرناک ترین گسل های جهان است که در صورت بروز زلزله ، عامل اصلی آسیب و خرابی شهر تهران می شود . با این وجود به نظر می رسد برنامه ریزی های جدی برای طراحی شهری در جهت کاهش آسیب پذیری این شهر در برابر زلزله انجام نمی شود و فقط در حد بحثی بی نتیجه دنبال می شود . در این پروژه موردی در مورد منطقه ٢٠ تهران این سوال ها مطرح می شود :
سوال اصلی :
– چه شاخص هایی در برنامه ریزی طراحی شهری منطقه ٢٠ تهران باید در نظر گرفته شوند تا شاهد کمترین آسیب های جانی و مالی در صورت بروز زلزله باشیم ؟
سوالات فرعی :
– شاخص های برنامه ریزی طراحی شهری به منظور کاهش خسارات ناشی از زلزله کدامند ؟
– نقاط قوت و ضعف طراحی شهری (در محدوده ی انتخابی ) بر اساس آسیب پذیری در برابر زلزله کدامند ؟
– با توجه به این نقاط قوت و ضعف ، چه پیشنهاداتی برای برنامه ریزی طراحی شهری این منطقه در برابر زلزله میتوان ارایه کرد ؟
اهمیت و ضرورت پژوهش :
با توجه به مطالب گفته شده در بالا ، برنامه ریزی برای طراحی شهری با رویکرد کاهیش آسیب در برابر زلزله ، امری اجتناب ناپذیر است . با توجه به قرارگیری منطقه ٢٠ بر روی گسل ری و تهدیداتی که در صورت وقوع زلزله در تهران متوجه این منطقه می شود ، پرداختن به شاخصه هایی که در طراحی شهری این منطقه برای کاهش میزان خسارات ناشی از زلزله باید در نظر گرفته شوند ، اهمیت این پژوهش را روشن می سازد .
اهداف پژوهش :
با توجه به اهمیت موضوع ، هدف اصلی این پروژه پاسخگویی به سوالات مطرح شده در بالا می باشد .
٢. پیشینه ی پژوهش :
در مطالعه ای توسط جایکا ( سازمان مستقل دولتی بین المللی در ژاپن که در زمینه ی توسعه به دولت ژاپن و کشورهای در حال توسعه کمک می کند. ) در تهران ، خسارات ناشی از فعال شدن احتمالی گسل ری در جنوب تهران و گسل شمال تهران براورد شد که خسارات ناشی از گسل ری ، به مراتب بیشتر از گسل شمال تهران است .
عسگری (١٣٨٢) ، آسیب پذیری را با توجه به معیارهای ضریب اشغال ، تعداد طبقات ، تراکم جمعیت و مساحت قطعات ،در چهار رده تقسیم بندی کردند : کم ، متوسط ، قابل توجه و زیاد . آنان منطقه ١٧ تهران را بررسی کرده و به این نتیجه رسیدند که قسمت هایی که دارای تراکم جمعیتی و ضریب اشغال بالا و قطعات کوچکتر و معابر کم عرض هستند ، در معرض آسیب پذیری بالاتری هستند. آنان سپس طرح پیشنهادی یی بر اساس برنامه ریزی صحیح کاربری اراضی ارایه دادند .
عزیزی و همکاران (١٣٨٧) به این نتیجه رسیدند که افزایش متغیر هایی چون شیب زمین ، تراکم جمعیت ، تراکم ساختمانی و فاصله از فضاهای باز ، باعث افزایش میزان آسیب پذیری و افزایش متغیرهایی چون فاصله از گسل ، مساحت قطعات ، دسترسی براساس عرض معبر و سازگاری کاربری ها از نظر همجواری ، باعث کاهش آسیب پذیری در برابر زلزله می گردد و برعکس .
منزوی و همکاران آسیب پذیری بافت های فرسوده منطقه ١٢ تهران را در برابر زلزله مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که درون سیستم شهری و بافت فرسوده بخش مرکزی شهر تهران ، متغیرهای فاصله کاربری ها از فضاهای باز ، دسترسی به محدوده آسیب پذیر ، سال احداث بنا و نوع مصالح ، به ترتیب بیش ترین اثر را در آسیب پذیری این منطقه دارند.
شماعی و همکاران در مطالعه ی منطقه ی یک تهران مناطق آسیب پذیر در اثر وقوع زلزله در گسل شمال تهران را مشخص کردند .
محمدزاده ، تجارب بررسی برنامه ریزی شهر توکیو در کاهش آسیب پذیری ناشی از زلزله را مورد یررسی قرر داد و دو استراتژی مهم در برنامه ریزی طراحی این شهر یعنی برنامه ریزی از بالا به پایین در مقیاس کلان و و دیگری برنامه ریزی از پایین به بالا و گرایش به سوی تجمع محلی در پیشگیری از فاجعه را بیان کرد. در نظام برنامه ریزی دهه های ١٩۶٠ تا ١٩٧٠ معماری مدرن و استاندارد گرایی ، منطقه بندی ، فن و تکنولوژی ، بلند مرتبه سازی و ترسیم چشم اندازهای دوردست و در نظام برنامه ریزی دهه های ٨٠ تا ٩٠ این وضعیت تغییر یافته و در عوض ، کوچک سازی ، بوم گرایی ، محله بندی ، مشارکت عمومی و نظایر این ها عمده گردید . یعنی ابتدا رشد کمی و سپس کیفی شهر ها مد نظر قرار گرفت .
٣. مواد و روش ها :
روش به کار رفته در این پژوهش از نوع توصیفی – تحلیلی می باشد . در این پژوهش اطلاعات از روش های کتابخانه ای و اطلاعات و نقشه های مصوب شهرداری منطقه گردآوری شده اند .
۴. مبانی نظری ، بحث و تحلیل :
رشد شهرها علاوه بر ایجاد امکانات و تسهیلات برای شهروندان باعث تشدید عوامل بحران زا نیز شده است . این بحران ها از عوامل انسان ساز یا مخاطرات طبیعی ایجاد می شوند . در برنامه ریزی طراحی شهری باید برای این بحران ها راه حل اندیشیده شود و طراحی شهرها طوری صورت گیرد که در صورت وقوع این مخاطرات ، کمترین آسیب های مالی و جانی متوجه جامعه شود . برخورد با بحران ها در سه مرحله صورت می گیرد : ١. اقدامات پیشگیرانه پیش از بحران ، ٢ . اقدامات حین بحران ٣. اقدامات پس از بحران . شهرها باید طوری طراحی شوند که برای هرکدام از مراحل گفته شده ، برنامه ریزی های دقیق و عملی صورت گرفته باشد . همانطور که گفته شد یکی از مخاطرات طبیعی که باعث ایجاد بحران می شود زلزله است . برای کاهش آسیب های جانی و مالی ناشی از این رخداد طبیعی نیازمند برنامه ریزی برنامه ریزی برای طراحی شهری هستیم . از مهمترین شاخص هایی که باید در نظر گرفته شوند : شرایط طبیعی منطقه (شامل شرایط زمین منطقه ، شیب ، میزان فاصله تا گسل و لایه بندی زمین ) ، ساختار کالبدی شهر ( شامل بناها و عمر آن ها ، نوع سازه ، تعداد طبقات ، کاربری ها ، مساحت قطعات و عرض معابر ) ، مراکز مهم و حیاتی ( شامل مراکز خدماتی مانند آتش نشانی ، بیمارستان ها ، پارک ها و فضاهای باز و میزان دوری و نزدیکی و نحوه ی دسترسی سایر کاربری ها به این مراکز ) ، تاسیسات شهری ( شامل شبکه های آبرسانی ، کابل ها و شبکه انتقال برق ، مخابرات و گاز ) و جمعیت ( شامل تراکم جمعیت ، تعداد خانوار در منطقه و … ) می باشند. در ادامه به توضیح مختصری از هر کدام از این شاخص ها و بررسی تعدادی از آن ها در منطقه ٢٠ تهران می پردازیم .
منطقه ٢٠ تهران شامل ٧ ناحیه است که نواحی ١ تا ۵ در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته و بدلیل قرارگیری جدای نواحی ۶ و ٧ ، دوری از محدوده گسل و عدم وجود فعالیت های مسکونی و قابل توجه از بررسی این مناطق صرفنظر شده است (تصویر ١).
تصویر ١ – نقشه منطقه ٢٠ تهران . ماخذ : شهرداری منطقه ٢٠
شرایط طبیعی منطقه :
همانطور که گفته شد ، شرایط طبیعی منطقه شامل شرایط زمین منطقه ، شیب ، میزان فاصله تا گسل و لایه بندی زمین می باشد در این تحقیق شیب و میزان فاصله تا گسل را در منطقه ٢٠ تهران بررسی و تحلیل می کنیم :
شیب منطقه : شرایط مناسب توپوگرافی زمین یکی از پیش فرض های اولیه هرگونه توسعه شهری به شمار می رود .
معمولا زمین های با شیب کمتر از ۵ درصد به عنوان بهترین زمین ها برای سکونتگاه های انسانی قلمداد می شوند و شیب های بالای ١۵ درصد نامناسب به شمار می روند. منطقه ٢٠ تهران از لحاظ توپوگرافی در ناحیه دشت تهران با شیب مطلوب قرار دارد (تصویر ٢و٣).
تصویر ٢- موقعیت قرارگیری منطقه ٢٠ تهران . ماخذ : شهرداری منطقه ٢٠
تصویر ٣ – نقشه توپوگرافی استان تهران
فاصله از گسل : دوری یا نزدیکی از گسل نیز از عوامل مهم برای رشد و توسعه شهری به شمار می رود . حریم گسیختگی سطحی یکی گسل زمین لرزه ای ، فاصله ای از گسل است که کلیه ی سازه های بشری صرف نظر تز میزان آسیب پذیریشان ، با خطر مستقیم گسیختگی ساختگاه روبرو هستند . بر این اساس هر نوع سازه با هر درجه از مقاوم سازی ، توان مقابله با گسیختگی سطحی را نخواهند داشت و در جهت امنیت سازه ، هیچ گزینه CDC٢٠٠٢ یی غیر از تغییر مکان سازه وجود ندارد . گسیختگی سطحی ، با فاصله گرفتن از گسل قابل اجتناب است و این فاصله که به عنوان حریم گسل تعریف می شود عموما از ١۵٠ متر تا ٢ کیلومتر متغیر است . این فاصله برای بناهای مسکونی ٢٠٠ متر و برای نیروگاه های استراتژیک مهم ٢ کیلومتر است. برای بررسی منطقه ٢٠ تهران تنها گسل ری را بررسی کردیم .
در این بررسی ، نقشه را به سه بخش ١ . فاصله کمتر از ٢٠٠ متر ، ٢ . بین ٢٠٠ متر و ٢ کیلومتر تقسیم بندی کرده ایم ولی همانطور که در نقشه گسل های تهران مشاهده می شود گسل دیگری در پایین و نزدیکی این منطقه قرار دارد که باید این فواصل را برای آن هم بررسی کرد . در تصویر شماره ۴ ، منطقه ای که با رنگ قرمز مشخص شده بخش ١ یعنی همان فاصله کمتر از ٢٠٠ متر از حریم گسیختگی گسل است . مناطق هاشور زده شده بخش ٢ یعنی فاصه ٢٠٠ متر تا ٢ کیلومتر از حریم گسل است . همانطور که دیده می شود ، در فاصله کمتر از ٢٠٠ متر از حریم گسیختگی گسل ری ساخت و ساز های مسکونی ، مدارس ، درمانگاه ها و حتی کارگاه های تولیدی انجام شده که در صورت وقوع زمین لرزه خسارات مالی و جانی زیادی به بار خواهد آمد . ناحیه ۵ منطقه ٢٠ نیز به گسلی در نزدیکی و خارج محدوده نزدیک است که باید فاصله ی آن از حریم آن گسل مورد بررسی قرار گیرد (تصویر ۴و۵) .
تصویر ۴ – تقسیم بندی منطقه ٢٠ بر اساس حریم گسل ری . ماخذ : نگارنده
تصویر ۵ – نقشه گسل های تهران [١٣,۴].
ساختار کالبدی شهر :

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد