مقاله شناسایی مکانیزهای موجود در تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهدبراساس رویکرد پویایی سیستمی

word قابل ویرایش
36 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
بودجه درآمدی شهرداری ها در حقیقت استراتژی یک ساله برای تامین منابع مالی مدیریت شهری است . حفظ و بقای روند توسعه شهری براساس برنامه های عمران شهری نیازمند تامین بموقع منابع مالی و تحقق اهداف بودجه درآمدی شهرداری می باشد. ما در این مقاله با استفاده از رویکرد پویایی های سیستمی ، به بررسی تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد می پردازیم با ترسیم مدل های علی و معلولی برآن هستیم تا عوامل و تاثیر آنها را بر تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد مورد شناسایی قرارداده و درک درستی از ماهیت سیستم را به مدیران ، سیاست گذاران و همچنین کارشناسان ذیربط ارایه نماید.
روش مورد استفاده در این پژوهش ، توصیفی و با رویکرد تحلیل محتوا می باشد. مطالعات کتابخانه ای باتحلیل محتوا با استفاده از سوابق موجود در مدیریت درآمد شهرداری مشهد و گزارشات تفریغ بودجه حوزه معاونت برنامه ریزی و توسعه شهرداری مشهد صورت گرفته است و همچنین مصاحبه انفرادی با ۴٢ نفر از کارشناسان و مدیران مرتبط با حوزه درآمدی شهرداری مشهد ( در ستاد و مناطق و سازمان ها ) صورت گرفته است . براساس جامعه آماری این پژوهش ۴٢ نفر از کارشناسان و مدیران شهرداری مشهد بوده که در قالب یک پرسشنامه و مصاحبه صورت گرفته است .
کلید واژه ها: مدیریت شهری ، بودجه درآمدی ، پویایی های سیستمی ، مدل های علی و معلولی
کلیات تحقیق مقدمه
شهر مشهد درتقسیم بندی شهرهای ایران بعنوان کلانشهر١ معرفی شده است وبدلیل قراردادشتن بارگاه ملکوتی امام هشتم ( ع ) بعنوان کلانشهر مذهبی شناخته می شود و بدلیل میزبانی از میلیون ها زائر این مکان مقدس ، دومین کلانشهر مذهبی جهان اسلام می باشد. از طرفی افزایش سطح آگاهی های عمومی براثر توسعه دانش و کاربرد و کاربری های فناوری اطلاعات و ارتباطات ، افزایش سطح تحصیلات شهروندان و رشد روند مهاجرت به این شهر باعث ایجاد سکونتگاههای غیر رسمی ، شهرک های اقماری و همچنین عدم توازن توزیع امکانات در سالهای اخیر در شهر مشهد شده است . این ناهمگونی ها و به تبع آن و ظهور بافت های اقتصادی در مناطق مختلف شهر باعث بروز تغییرات فرهنگی و شهری در مسایل شهرسازی ( بافت های مسکونی و تجاری و مانند آن ) ، توسعه عمران شهری ( بهره مندی از توسعه زیر ساخت های شهری ) ، فضای سبز و خدمات شهری ، حمل و نقل وترافیک و فرهنگی و اجتماعی گردیده است که مسایل فراوانی را برای مدیریت شهری ایجاد کرده است .
یکی از راهکارهای مدیران شهری ، تعریف برنامه های توسعه برای متوازن سازی این تغییرات و کاهش آن در شهر می باشد.
درسالهای اخیر تلاش های زیادی از سوی شهرداری مشهد برای این امر صورت گرفته است . از آغاز اجرای برنامه های توسعه در شهرداری مشهد در سال ١٣٨٧ تا تصویب اولین برنامه توسعه ٩٢-٩٠ در شورای اسلامی شهر مشهد و همچنین تصویب دومین برنامه توسعه ٩٧-٩٣ ، باعث گردیده است تا تامین منابع مالی اجرای این برنامه ها بیش از پیش محسوس و مهم جلوه نماید.
براساس ، قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران که بصورت عملی شهرداری ها از کمک های دولتی تقریبا محروم شدند و دوران خوداتکایی شهرداری ها و کسب درآمد توسط خود شهرداری ها برای تامین هزینه های خود را شروع کردند همیشه بحث تامین منابع مالی برای انجام مصارف یکی از بحث های جدی مدیران شهرداری بوده و هست ( و ظاهرا خواهد بود ). بدلیل این که ظرفیت های قانونی ایجاد درآمدهای پایدار برای شهرداری ها و شهرداری مشهد همه به نوعی بدلیل عدم وجود اراده جدی تحکیم و قدرت بخشی به مدیریت شهری ، از سوی دولت ها با کندی و قریب به اتفاق با بن بست روبه رو گردیده است برای مدیریت شهری تحقق بودجه درآمدی بعنوان منبع تامین مالی برنامه های توسعه شهری ، از اهمیت بالاتری برخوردار گردیده است .
متاثر شدن اقتصاد شهرها از رکود تورمی در بازار ساخت و ساز در سه سال اخیر باعث کاهش ۵۶% از حجم صدور پروانه ساختمانی در شهرداری مشهد گردیده است . این کاهش در کنار مشکلات اقتصاد کلان که گریبانگیر اقتصاد کلان کشور شده است ، کاهش درآمدهای شهرداری مشهد را با سیر نزولی در ۴ سال اخیر ایجاد کرده است و به نوعی باعث انسداد برنامه های توسعه شهری را درپی داشته است .
در این مقاله سعی شده است تا با استفاده از رویکرد سیستمی ، دینامیزم های حاکم بر رفتار سیستم تحقق درآمد شهرداری مشهد مورد شناسایی قرار گیرد. بدین منظور ابتدا با تعریف مدیریت شهری و شهرداری و بودجه بندی در شهرداری ها آشنا می شویم و سپس با تعریف سیستم ، رویکرد سیستمی را تشریح می نماییم . در گام بعدی سعی می نماییم نمودارهای علی معلولی دینامیزهای رفتاری سیستم تحقق درآمد شهرداری مشهد را ترسیم وآن را تشریح نماییم و در انتها به جمع بندی و نتیجه گیری و ارایه راه کارهای پیشنهادی در این خصوص می پردازیم .
اهمیت و ضرورت تحقیق
در ادبیات امروزین مدیریت در سطح جهان ، مدیریت با تفکر و رویکرد سیستمی ، مفهومی جا افتاده و نهادینه می باشد و ضرورت آن امری بدیهی به حساب می آید. روند جهانی شدن و پدید آمدن عصر اطلاعات که نوید گر جامعه ای شبکه ای است ، لزوم دید همه جانبه و جامعی که بتواند عناصر، اعضاء، پدیده ها و روابط فیمابین آنها را در ارتباط با هم و در کنار هم ، در سطح محلی ، منطقه ای ، ملی و جهانی ببیند را، بیش از پیش هویدا می سازد.
پویایی سیستم با دیدکلی نگر مسایل دنیای واقعی را مورد مطالعه قرار می دهد ، بنابراین هدف از این روش شناسی برخلاف روش های متداول مدلسازی در صنعت ، دست یافتن به مقدا دقیق نتیجه یک فرآیند نیست ، بلکه درک این مهم است که تحت چه شرایط و سیاست گذاری هایی نتیجه بهبود می یابد. بدتر میشود یا تحت کنترل قرار می گیرد استرمن (٢٠٠٠ ) دیکر ( ٢٠٠۴ ) و استرمن ( ٢٠٠٢ ) با تاکید بر ویژگی های پویایی سیستم می گویند که پویایی سیستم ، یک روش شناسی است که به صورت ویژه برای تحلیل سیستم های پیچیده ، بزرگ و غیر خطی و سیستم های کیفی – اقتصادی – اجتماعی به کار می رود .
شهر یک موجود زنده است و همانند یک موجود جاندار متولد می شود،رشد می کند ،توسعه می یابد،تحرک و پویایی دارد.شهر منتظر شرایط و عوامل نمی ماند بلکه رشد می کند و توسعه می یابد واز آنجایی که عوامل متعددی در رشد و ترقی آن دخالت دارند ، درست همانند یک موجود زنده باید به همه آن عوامل توجه شود تا رشد و توسعه آن نیز همه جانبه صورت گیرد. با توجه به این موضوع که توسعه شهرها نیازمند تامین منابع مالی مناسب برای اجرای آنها می باشد بنابراین تامین منابع مالی از راه تنظیم بودجه در شهرداری ها و تلاش برای تحقق آن یکی از نقاط مهم در توسعه یافتگی شهری می باشد. شناسایی سیستم تحقق بودجه و زیر سیستم های آن و منابع و عوامل موثر برآن می تواند مدیران شهری را در شناسایی عوامل موثر بر تحقق اثربخش بودجه کمک نموده و از طرفی منابع لازم را برای اجرای برنامه های توسعه شهری در اختیار شهرداری قرار دهد.
نبودن تحقیق مشابه و نیز منحصربه فرد بودن موضوع تحقیق یکی از محدودیت های این تحقیق برای محققان بوده است . با توجه به این مورد محققان مقاله ، بسیاری از مسیر ها در جهت دسترسی به نتایج تحقیق را برای اولین بار طی کردند؛ از طرفی پیچیدگی بیش از حد موضوع به لحاظ سطح مورد بررسی موجب شد فرآیند رفت و برگشتی تدوین مدل های علی معلولی مبتنی بر نتایج رفتاری سیستم تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد ، بار ها و بار ها تعدیل شود و متناسب با هدف تحقیق تغییر کند.
اهداف تحقیق
ما در این مقاله با استفاده از رویکرد پویایی های سیستمی ، به بررسی تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد می پردازیم با ترسیم مدل های علی و معلولی برآن هستیم تا الگوهای رایج و حاکم بر رفتار سیستم تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد را استخراج نموده و مسایل و چالش های آن را شناسایی نماییم و در این راستا نقاط و اهرم های مثبت و اثربخشی را به سیاست گذاران و نیز مدیران ارشد و کارشناسان ذیربط ارایه نماییم .
سوالات تحقیق
عوامل موثر بر تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد چیست ؟ مدل علی در تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد چه مدلی است ؟
بازخوردهای عوامل موثر بر تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد چگونه است ؟ مواد و روش ها
روش این پژوهش توصیفی باماهیت کاربردی و مطالعه آن سیستم بودجه درآمدی شهرداری مشهد و موردی ( شهرداری مشهد ) می باشد . بنابراین روش تحقیق توصیفی است . تحقیق توصیفی شامل مجموعه روش هایی است که هدف آنها توصیف کردن شرایط با پدیده های مورد بررسی است . اجرای تحقیق توصیفی می تواند صرفا برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا یاری دادن به فرآیند تصمیم گیری باشد ( سرمد و همکاران ، ١٣٨٣ ) جهت گردآوری اطلاعات مورد نیاز از منابع کتابخانه ای (برای مبانی نظری ) و از پرسشنامه ( برای پژوهش عملی ) در قالب یک پرسشنامه و نیز مصاحبه منطم و هدفمند استفاده شده است . برای تجزیه و تحلیل پرسشنامه ها از روش دلفی و بارش فکری کمک گرفته شده است .
مروری بر مبانی نظری و ادبیات تحقیق مدیریت شهری
شهر به عنوان یک منبع توسعه مطرح است و جایگاه مدیریت شهری در روند توسعه شهر و بهبود سکونتگاه های شهری نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای است (شیعه ، ١٣٨٢) مدیریت یک کلانشهر امری بسیار پیچیده است. لازمه این امر اتخاذ یک رویکرد منسجم به زندگی شهری و روشن شدن مسئولیتهای نهادهای مختلف از نظر مداخله در مدیریت شهر است (مدنی پور، ١٣٨١) و این در حالی است که در حال حاضر، مدیریت شهری از تعدد نهادهای دولتی و فقدان مرجع واحد که بتواند مسئولیت مدیریت شهر را با دید جامع برعهده گیرد، رنج می برد. ماده ۵ قانون محاسبات عمومی کشور ، شهرداری ها را موسسات و نهادهای عمومی غیر دولتی از نظر این قانون واحدهای سازمانی مشخصی هستند که با اجازه قانون بمنظور انجام وظایف و خدماتی که جنبه عمومی دارد ، تشکیل شده و یا میشود.
در ایران ، اداره امور کشور بر اساس مدیریت بخشی پایه ریزی شده است . از این رو شاخه های وزارتخانه های مختلف در امر توسعه و خدمات رسانی و رسیدگی به مسائل عمده شهری و ملی در حوزه خاص خود عمل می کنند. برای یک سازمان محلی نظیر شهرداری، عبور از مرزهای بین این نهادهای دولتی بسیار دشوار است . همپوشی مسائل و منافع بین نهادهای دولتی در هر محل و شهرداری آن محل ، غالبا به سردرگمی و تداخل مسئولیت ها و به ویژه تضعیف نقش شهرداری منجر می شود (مدنی پور، ١٣٨١).
قبل از انقلاب اسلامی، مدیریت کشور و مدیریت شهری به عنوان مجموعه مدیریتی همگن و فاقد مشروعیت فراگیر عمل می کرد. این مدیریت ، اختیار و اقتدار قانونی و همچنین منابع مالی مورد نیاز خود را از دولت مرکزی کسب می کرد. بعد از انقلاب اسلامی به دلیل بوجود آمدن بحران مدیریت در نظام شهری که ناشی از تناقض بین مشروعیت نظام جمهوری اسلامی و مدیریت شهری است ، دولت ناچار شد بخش هایی از وظایف و فعالیت های مدیریت شهری و شهرداری را بر عهده گیرد. تصویب قوانین زمین شهری، توسعه افزایش اختیارات وزارت کشور و سایر وزارتخانه هایی که مسئولیت بخش هایی از خدمات عمومی را بر عهده دارند، موجب تفکیک وظایف خدمات شهری بین دستگاههای دولتی و در نتیجه مدیریت شهری شد (کامروا، ١٣٨۴).
در حال حاضر لایحه مدیریت واحد شهری از طرف دولت آماده ارایه به مجلس شورای اسلامی است و از طرفی دیگر برروی پیش نویس آن در دوسال گذشته از طرف شهرداری های کلانشهرهای ایران نقدهایی تهیه و در قالب پیشنهادات به شورای عالی استانها ارسال گردیده است .
سیستم و رویکرد سیستمی
واژه ی سیسستم از کلمه یونانی systema مرکب از(syn) به معنای با هم و histanai به معنای «سبب برای» مشتق شده است . (بهرنگی ،١٣٨٢) . از دیدگاه رابینز سیستم عبارت است از اجزا پیوسته ومرتبط به هم که به نحوی تنظیم گردیده اند که یک کل متشکل از تک تک اجزا را به وجود می آورند (رابینز،١٣٧۶) . کافمن سیستم را این گونه تعریف می کند:مجموعه ای از بخشها که به طورمستقل با یکدیگر برای رسیدن به نتایج مورد انتظار بر اساس نیازها کار می کنند.(رئوفی، ١٣٨١)
سیستم را می توان مجموعه ای از اجزاء و عناصر که بر یکدیگر تأثیرات متقابل دارند وکلیت واحدی را به وجود آورده اند، محسوب کرد؛ این پدیده به صورت باز و یا بسته دارای ویژگی های همچون کلیت ، جمع پذیری، مکانیزاسیون ، تمرکز، سازمان سلسله مراتبی، شبکه ، ساختار، کارکرد و… است (سادوسکی و دیگران ، ١٣۶١)
لودویگ فون برتالانفی از جمله متفکرانی است که کمک شایانی به شناخت و ارائه نظریه سیستمی کرده است . در واقع می – توان گفت وی واضع نظریه عمومی سیستم ها به صورت مدون و علمی است ؛ برتالانفی در اواخر ١٩٢٠ نظریه ارگانیسمی را مطرح کرده است . وی میگوید: از آن جا که اساسیترین ویژگیهای موجودات ، در سازمان تشکیل دهنده آنان است ، روش بررسی مرسوم که فقط به بررسی یک جزء یا یک فرآیند از آن ها میپردازد، نمیتواند تشریح کاملی از آن موجود انجام دهد.
همچنین نگرش تک بعدی نیز نمیتواند اطلاعات جامعی درباره نحوه هماهنگی اجزاء و فرآیندهای گوناگون ارگانیسم ها در اختیار ما بگذارد.( زاهدی، ١٣٨٩) هدف نظریه عمومی سیستم ها کشف قوانین و نظم ذاتی پدیده هاست ، از این رو میتوان آن را سیال ترین نظریه سیستمی به شمار آورد، زیرا در چهارچوب نظری آن هیچ نظریه قاطعی ارایه نشده است .(رضائیان ، ١٣٨۴) اجزای یک سیستم عبارتند از :
درونداد: عناصری که وارد سیستم می شوند که سه نوع میتواند باشد. زنجیره ای، تصادفی و بازخورد. ( رئوفی، محمد حسین ؛ (۱۳۸۱
فرایند: جریان عملیات یک سیستم که بر روی درونداد صورت میگیرد و بر ارزش و سودمندی آن ها افزوده میشود. ( علاقه بند ، ١٣٨١)
برونداد: چیزهایی که یک سیستم به محیط خود یا سیستم های مجاور خود صادر میکند. آنچه که یک سیستم با هدف قبلی (طبق انتظار) و یا اتفاقی (غیر منتظره ) تولید میکند. ( علاقه بند ، ١٣٨١)
بازخور: کسب اطلاعات لازم درباره عملکرد خود. بازخور به دو صورت مثبت و منفی است که نوع منفی از اطلاعاتی حاکی میشود که تفاوت و انحرافی از هدف سیستم وجود دارد که نیاز به تصحیح دارد و سیستم را در راستای اهداف و مواضع پیشین نگه میدارد. بازخورد مثبت نشان دهنده این است که انحرافی در برونداد نیست و پیشنهادی برای تغییر و توسعه سازمان تلقی میشود. ( علاقه بند ، ١٣٨١) به عبارت دیگر، بازخور فرآیندی است که در آن بخشی از ستاده ها به عنوان اطلاعات به درونداد بازخورانده میشود و به این ترتیب ، سیستم را خود کنترل میسازد؛ مانند ترموستات که وظیفه حفظ دمای ثابت را بر عهده دارد.( برتالانفی، ١٣٧٠)
محیط سیستم : سیستم از عوامل محیطی تاثیر میپذیرد و بر آن اثر میگذارد. به عبارت دیگر، سیستم و عوامل محیطی (مانند عوامل طبیعی، فرهنگی، ایدئولوژیکی، اجتماعی،سیاسی، اقتصادی و…) بر هم کنش و واکنش متقابل دارند. به این ترتیب محیط سیستم را عواملی تشکیل میدهند که اگرچه جزء سیستم نیستند، اما با تغییر در هر یک از آن ها میتواند موجب تغییراتی در سیستم شود. بنابراین محیط سیستم شامل کلیه متغیرهایی است که میتوانند در وضع سیستم موثر باشند و یا از سیستم تاثیر پذیرند. (دانیل و کناپ ، ١٩٧۴ )
سیسم ها را بر اساس رابطه با محیط به دو نوع باز و بسته تقسیم میکنند: سیستم باز: سیستمی که با محیط خود به یک تعادل پویا رسیده باشد.
سیستم بسته : سیستمی که با محیط خود به یک تعادل ثابت رسیده باشد.
برتالانفی با تکیه بر آنکه ارگانیسم ها، سیستم های بازی هستند، یعنی با محیط اطراف خود تبادل ماده ای دارند، خویشتن را از بستر علوم کلاسیک به مجراهای نوین فکری سوق داد. به این ترتیب نظریه سیستم های باز وی وسیله ای شد تا وی افکار خویش را اوج داده و محدوده آن را از زمینه علوم زیستی به شاخه های دیگر معرفت نیز گسترش دهد. ابداع نظریه عمومی سیستم ها از فراورده های گسترش چنین اندیشه ای بوده است . رویکرد سیستمی که مکتب ارگانیستی و کلیگرایی را شامل میشده ، نگرشی جامع به موجودیت ها بوده و برعکس شیوه های فکری تجزیه گرایانه و اتمی جوینده حقیقت را از غرق شدن در بطن جنبه یا هسته ای خاص از موجودیت ها و پدیده ها به دور میداشته است .( فرشاد ، ١٣۶٢)ویژگی خاص این نگرش توجه به کل یا کل گرایی است ؛ قسمت اعظم مفاهیم مرتبط با آن در شناخت سازمان ها و درک صحیح موقعیت ، و نیز اداره ی امور پدیده های مرکب و پیچیده مورد استفاده قرار گرفته است .( هیچینز، ١٣٧۶) از این نظر ، مدیریت شهری به عنوان یک سیستم باز عبارت است از کلیه فعالیت ها و تلاش هایی که برای مدیریت در یک شهر انجام می شود .
رویکرد سیستمی یکی از نظریه ها علوم جدید است که از اوایل قرن بیستم برای گریختن از بحران در شناخت علمی پرورانده شده است ؛ از اینرو، این نظریه به عنوان نگرشی اساسا میان رشته ای دارای روش شناسی ، تدوین رویکرد و قابلیت انتقال قوانین و مفاهیم از یک قلمرو به قلمروی دیگری را دارد. در این روش از آغاز پژوهش می توان یک موضوع را از چندین طریق مختلف بررسی و عناصر تشکیل دهنده موضوع تحقیق را شناخت و برای پرهیز از تناقض های پژوهشگر، به طراحی مدلی از کل پژوهش اقدام نمود . (سادوسکی،١٣۶١)
گرچه درک اهمیت دیدگاه سیستمی در مدیریت کلان ، از ابتدای پیدایش و رشد رشته مدیریت آشکار بوده است ، ولی در آغاز هزاره جدید و با توجه به رویدادهایی که از اهمیت تاریخی بسیاری برخوردارند، اهمیت داشتن دیدگاهی سیستمی جامع نگر، بیش از پیش مورد تأکید است . تحولات امروزین در زندگی بشری که حول انقلابی عظیم در تکنولوژی های اطلاعاتی می گردد، چشم اندازهای زندگی اجتماعی انسان را دگرگون کرده و با سرعتی شتابان در راستای سازماندهی مجدد بنیان های جامعه معاصر حرکت می کنند، سرشت این سازماندهی مجدد، تقویت روابط متقابل میان اقتصادها، فرهنگ ها، سیاستهایی است که تا مدتها قبل از یکدیگر مستقل به نظر می رسیدند. در این تحول شکلی جدید از روابط میان اقتصاد، دولت و جامعه در سطح ملی و بین المللی ایجاد می شود که بیش از پیش بر استحکام دیدگاه سیستمی در تحلیل جوامع انسانی و بصیرتهایی حاصل از آن برای سازماندهی و مدیریت جامعه معاصر می افزاید. (کاستلز ، ١٣٨۵) نگرش سیستمی، چارچوب روش شناختی جهت تحقیق و بررسی ساخت و کارکرد یک سیستم را فراهم می آورد (شکویی، ١٣٧٨) که می تواند ما را در زمینه انتخاب و گزینش بهترین شیوه با در نظر گرفتن شرایط و موقعیت آن یاری رساند.
چنانکه گفته شد، نظریه عمومی سیستم ها، به عنوان یک رویکرد فلسفی و روش شناختی، تأثیرات عمیق و پایداری را در نحوه نگرش انسان معاصر نسبت به جهان و امکان تغییر آن ایجاد نموده است . (مهدیزاده و همکاران . ١٣٨۵)
در یک تعریف ساده ، روش سیستمی، شامل دسته ای از دستورالعمل ها و یا اصول مدیریت نیست ، بلکه یک «رویکرد» است که در بطن خود القای بینشی خاص را جهت مدیریت یک سازمان و درک بهتر ارتباطات پیچیده اجزایی که یک کل واحد را تشکیل می دهند را شامل می شود. (همان . منبع ) نگرش سیستمی، چارچوب روش شناختی جهت تحقیق و بررسی ساخت و کارکرد یک سیستم را فراهم می آورد (شکویی، ١٣٧٨)که می تواند ما را در زمینه انتخاب و گزینش بهترین شیوه با در نظر گرفتن شرایط و موقعیت آن یاری رساند.
رویکرد سیستمی بیانگر این حقیقت است که حفظ تعادل درازمدت در سیستم های پیچیده مثل سیستم های اجتماعی تنها از طریق همکاری متقابل زیر سیستم ها و فراسیستم ها ممکن است و بنابراین دخالت آمرانه و تصمیم گیری متمرکز و از بالا، با طبیعت سیستم های اجتماعی در تضاد است (مهدیزاده و همکاران ، ١٣٨۵)
رویکرد سیستمی ایجاب می کند که برنامه ریزی شهری و مدیریت شهری با تکیه بر عناصر و روابط ساختاری شهری(درونی و بیرونی) مطالعات خود را سازمان دهد. از دیدگاه نگرش سیستمی، برنامه ریزی برای یک شهر نمی تواند بطور مجرد و جدا از روابط آن با نواحی و شهرهای همجوار انجام پذیرد. بنابراین برنامه ریزی شهری مستلزم ایجاد یک نظام یکپارچه از سطوح مختلف برنامه ریزی است که نحوه پیوستگی و هماهنگی متقابل میان سیستم های فرادست و فرودست را نشان می دهد و راههای ایجاد تعادل و توازن میان آنها را معلوم می کند. بر پایه این نگرش است که فرایند چرخه ای و ارتباط دو سویه میان نهادهای برنامه ریزی مرکزی و نهادهای برنامه ریزی و مدیریت محلی، به عنوان یک اصل پایه ای، پذیرش عام پیدا کرده است (مهدیزاده و دیگران ، ١٣٨۵ ) بودجه در شهرداری تعریف لغوی بودجه از لحاظ واژه شناسی و تاریخی فرانسویان در گذشته کلمه “بوژت ” را به معنی کیف یا کیسه چرمی کوچک به کار می بردند.
این کلمه نخستین بار در انگلستان برای کیف کوچک حاوی مهر وزارت دارایی آن کشور و سپس نام کیفی گردید که صورت منابع و مصارف سالانه کشور را در آن می نهادند. کلمه بوژت فرانسوی کم کم انگلیسی شد و به صورت باجت (Budget)
درآمد و نهایتا با گویش فرانسوی آن به عنوان بودجه مصطلح شد. کلمه فرانسوی “Bougette “( بوژت )، در حقیقت ریشه کلمه ای است که امروزه به عنوان بودجه (Budget)، مورد استفاده عموم قرار می گیرد. این کلمه ابتدا از زبان فرانسه به زبان انگلیسی و سپس به زبان های دیگر راه یافته است .
مردم عادی ، بودجه را به معنای دخل و خرج ، درآمدها و هزینه ها و دریافتها و پرداخت های دولت می شناسند؛ در حالیکه بودجه عبارتست از برآورد درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار و پیش بینی هزینه ها برای انجام برنامه ها و عملیات معین در دوره محدودی از زمان ، به منظور دستیابی به هدف های از پیش تعیین شده . در این برآورد، درآمدها و هزینه های قطعی سال قبل و درآمدها و هزینه های مصوب سال جاری نیز ارائه می شود. ( علوی طبری ، ١٣٨١)
بودجه در شهرداری ها :
براساس تعریف ارایه شده در ماده ٢٣ آیین نامه مالی شهرداری ها مصوب ١٣۴۶/٠۴/١٢ ” بودجه سالانه شهرداری عبارت است از یک برنامه جامع مالی که در آن کلیه خدمات و فعالیتها و اقداماتی که باید در طی سال مالی انجام شود همراه با برآورد مبلغ و میزان مخارج و درآمدهای لازم برای تأمین هزینه انجام آنها پیش بینی میشودو پس از تصویب انجمن شهر قابل اجراءاست .”
بودجه بندی فرآیندی مستمر است که ارکان و عناصر آن در اغلب شهرداری های کلانشهرهای ایران تقریبا با یکدیگر شباهت دارند بطور کلی شهرداری ها برای تنظیم بودجه ، از شش ماهه دوم هر سال برنامه های نخست برآوردهای درآمد و هزینه را برای دوره آینده پیش بینی می کنند ، سپس از مجموع این برآوردها و تطبیق آن ها با اطلاعات و مفروضات جمع آوری شده ، بودجه پیشنهادی را تهیه و تنظیم می کنند و پس از آن با تصویب و ابلاغ شورای اسلامی شهر برای اجرای آن اقدام می نمایند. بودجه عموما دوقسمت عمده را دارا می باشد که قسمت اول مصارف بودجه می باشد و بشرح ذیل است :
الف : مصارف (فصول هزینه ای ) :
جبران خدمت کارکنان (هزینه های پرسنلی ) هزینه های اداری
استفاده از کالاها و خدمات :هزینه واگذاری خدمات شهری و اداری هزینه های استفاده از اموال و دارائی یارانه ها و کمک های بلاعوض سایر هزینه ها
براساس اصل تفکیک هزینه های مستمر از غیر مستمر ، بودجه شهرداری ها از منظر هزینه به دو بخش عمرانی و جاری تقسیم بندی می گردد. بدین ترتیب که هزینه های مستمر مانند هزینه های اداری ، پرسنلی و همچنین هزینه هایی مانند رفت وروب و نظافت شهری ، نگهداری فضای سبز و جمع آوری زباله و نگهداری تاسیسات و ساختمان ها شامل هزینه های مستمر بوده و بودجه جاری را تشکیل می دهد.
ب : مصارف ( فصول تملک دارایی سرمایه ای ) :
به آن دسته از هزینه هایی که منجر به اجرای طرحی عمرانی و یا افزایش دارائی های شهرداری شده و برای مدت بیشتر از یک سال مورد بهره برداری قرار می گیرد ، هزینه تملک دارائی سرمایه ای گویند که عبارتند از:
زمین مستحدثات ساختمان تاسیسات ماشین آلات
ابزار و لوازم فنی و پشتیبانی وسائط نقلیه اثاثه و منصوبات دارائی های نامشهود سایر دارایی ها
هزینه هایی مانند اجرای پروژه های عمرانی ، تاسیس ساختمان ، آسفالت معابر که ماهیت غیر مستمر و سرمایه گذاری در سطوح مدیریت شهری را دارا می باشند در بودجه عمرانی قرار می گیرد.
ج : بودجه درآمدی :
که شامل برنامه یکسال پیش بینی درآمدها ، و سایر منابع تامین اعتبار نقدی و غیر نقدی برای انجام و اجرای بودجه هزینه ای می باشد. این بودجه نیز هر سال و در شش ماهه دوم ( سال مالی شهرداری مطابق با سال شمسی است ) – معمولا در آبان ماه هر سال مالی – بررسی روند تحقق بودجه درآمدی آغاز می گردد و بودجه درآمدی براساس میزان هزینه مورد نیاز در بودجه عمرانی و جاری سال آینده مالی تعیین و برآورد می گردد.
عبارت دیگر براساس میزان هزینه ای که شهرداری برای هزینه کرد در حوزه های جاری و عمرانی مورد نیاز دارد بودجه درآمدی را تعیین می نماید.
همانطور که اشاره شد ، شهرداری ها برای اجرای بودجه هزینه ای قسمت اول که همان مصارف بودجه عنوان گردید که خود که شامل بودجه عمرانی ( هزینه های غیر مستمر ) و بودجه جاری ( هزینه های مستمر ) می باشد نیاز به تامین منابع مالی هستند که در بودجه درآمد منابع آن را پیش بینی و تخمن و برآورد و به تصویب شورای شهر رسانده اند ، در سال مالی ( که مطابق با سال شمسی است ) دارند . منابع شهرداری ها به دوبخش کلی شامل درآمد ها و سایر منابع تامین اعتبار تقسیم شده است .
الف : درآمد ها :
عمده منابع در اختیار شهرداری ها برای تامین منابع مالی شامل منابع زیر می باشد : در آمد ناشی از عوارض عمومی درآمد ناشی از عوارض اختصاصی بهای خدمات و درآمدهای موسسات انتفاعی شهرداری در آمد حاصل از وجوه و اموال شهرداری کمک های اعطایی دولت و سازمانهای دولتی اعانات و هدایا و دارایی سایر منابع تامین اعتبار شهرداری به سه طبقه به شرح ذیل تقسیم می شوند:
ب : سایر منابع تامین اعتبار واگذاری دارایی سرمایه ای تملک دارایی های مالی
مازاد درآمد بر هزینه دوره های قبل
مراحل بودجه در شهرداری ها :
بودجه ازچهارمرحله تشکیل می شود که درمجموع این چهار مرحله را سیکل بودجه ای نامیده اند؛ این چهار مرحله عبارتند از: تهیه و تنظیم و پیشنهاد بودجه (بودجه پیشنهادی) توسط شهرداری تصویب بودجه (بودجه مصوب ) توسط شورای اسلامی شهر اجرای بودجه (بودجه تخصیصی) توسط شهرداری
نظارت و کنترل بودجه (تفریغ بودجه ) توسط شهرداری و با تصویب شورای اسلامی شهر روند تحقق بودجه شهرداری ها شورای اسلامی شهر مشهد ، پس از تصویب بودجه شهرداری ، نسبت به ابلاغ بودجه بعنوان برنامه مالی یکسال شهرداری اقدام می نماید و شهرداری موظف است تا نسبت به ابلاغ آن به زیرمجموعه خود برای اجرای آن اقدام و در پایان سال مالی نسبت به ارایه گزارش تفریغ بودجه و ارسال آن به شورای اسلامی شهر اقدام نماید.
روش تحقیق
مدل مفهومی و فرآیندپژوهش
روش مورد استفاده در این مقاله روش پویایی سیستمی است پویایی شناسی سیستم رویکردی است برای الگوسازی و شبیه سازی سیستمهای فیزیکی و اجتماعی – اقتصادی پیچیده ، که به کمک آن میتوان سیاستهایی برای مدیریت و تغییر آن ( گوری و گلداسمیت ، ٢٠٠٧ )
سیستم هایی را پیچیده می نامند که از تعداد زیادی متغیر تشکیل شده و درهم تنیده باشند. سیستم های اقتصادی اجتماعی در گروه سیستم های پیچیده قرار می گیرند این گونه سیستم ها غالبا به تصمیمات و سیاست های اتخاذ شده واکنش نشان داده و اهداف در نظر گرفته شده بر ای سیاست ها محقق نشده یا تاحدودی محقق می گردند . از آنجا که تحقق بودجه درآمدی شهرداری ، ذاتا سیستمی غیرخطی، پیچیده و پویا و از اجزا و عوامل مختلف تشکیل شده است بنابراین رویکرد مورد استفاده در این مقاله برای بررسی تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد ، رویکرد سیستمی می باشد.
این رویکرد واقعیت های جهان را که تاحدی از چشم جزء نگر ما به دور است با اصل کل گرایی نمایش و به تصویر می کشد. اما نکته مهم یافتن ابزارهایی جهت درک پیچیدگی های سیستم های اجتماعی – اقتصادی و سپس مدلسازی و طراحی سیاست های مناسب برای بهبود این گونه سیستم هاست که رویکرد سیستم داینامیک به ما کمک می کند تا این پیچیدگی ها را بدرستی دیده ، و با روشی مناسب برخورد کرده ومسائل درون سیستم ها را حل نمائیم .
پویایی سیستمی روش و متدلوژی برای مطالعه ومدیریت سیستم های پیچیده و دارای بازخورد است . این سیستم ها می توانند در حوزه های مختلفی مثل کسب و کار، اقتصاد، محیط زیست ، مدیریت انرژی ، مسایل شهری و سایر حوزه های اجتماعی و انسانی وجود داشته باشند . این روش در اوایل سال های دهه ١٩۶٠ میلادی توسط جی فارستر از دانشگاه تگنولوزی ماساچوست معرفی شد. پویایی سیستمی رویکرد و مجموعه ای از ابزراهای مفهومی است که کاربران را قادر می سازد درک درستی از ساختارها و پوسایی سیستم های پیچیده داشته باشند در این رویکرد رفتار دینامیک را در قالب روابط علی و حلقه های علت و معلولی به نمایش گذاردند.
نمودارهای علت و معلولی نحوه تاثیر علت بر معلول را نمایش می دهند و ابزاری مناسب جهت ترسیم ساختار بازخوردی سیستم ها می باشند . عناصر اساسی حلقه های علت و معلولی عبارتند از متغیرها ( عوامل ) و پیکانها ( روابط ) . روابط بیانگر تاثیر متغیرها بر یکدیگر می باشند.( سنگه و همکاران ، ١٣٨٨ )
این روابط می توانند بصورت مثبت و یا منفی باشد. رابطه مثبت به معنی این است که وقتی متغیر اول تغییر یافت متغیر دوم نیز در همان جهت تغییر می کند و رابطه منفی به معنی این است که متغیر اول باعث تغییر در جهت مخالف در متغیر دوم می شود.
یک حلقه بازخوردی ، زنجیره بسته ایی از روابط علی است که نهایتا روی متغیر اولیه اثر می گذارد
گام های این رویکرد شامل تعریف مسئله ، مفهوم سازی(ترسیم نمودار علت و معلولی)، تدوین مدل (ترسیم دل جریان )، شبیه سازی، ارزیابی و اعتبارسنجی مدل و آنالیز سیاست ها روی مدل می باشد .
این نمودارها از چهار مولفه بشرح زیر تشکیل شده اند : متغیرها :که همان اجزا سیستم هستند
پیکان ها :که جهت رابطه علت و معلولی را نمایش می دهند
علامت پیکان ها :که چگونگی جهت ارتباط را نمایش می دهند که می تواند این ارتباط مثبت یا منفی باشد
حلقه های بازخورد : یک حلقه بازخوردی ، زنجیره بسته ایی از روابط علی است که نهایتا روی متغیر اولیه اثر می گذارد حلقه های بازخورد می تواند بازخورد تقویتی ( مثبت ) است یا حلقه بازخورد تعادلی ( منفی ) می باشد .
نمودار علی شکل ۴ بیانگر این است که در آن A متغیر علت و B متغیر معلول می باشد، بعبارت دیگر متغیر A (متغیر مستقل ) باعث تغییر در متغیر B ( متغیر وابسته ) می گردد.
همانطور که در علی شکل ۴ مشاهده می فرمایید در نمودار سمت چپ متغیر A ( متغیر مستقل ) باعث افزایش متغیر B ( متغیر وابسته ) می گردد در این حالت جهت تغییرات متغیر Aو متغیر B در یک راستاست و با افزایش متغیر A متغیر B نیز افزایش می یابد و بالعکس .
در نمودار سمت راست متغیر A ( متغیر مستقل ) باعث کاهش متغیر B ( متغیر وابسته ) می گردد در این حالت جهت تغییرات متغیر Aو متغیر B در خلاف جهت یکدیگر می باشد و با افزایش متغیر A متغیر B کاهش می یابد و بالعکس .
شکل ١- روابط علی بین دو متغیر
روابط علت و معلولی نهایتا حلقه های علی را می سازند .یک حلقه بازخوردی، زنجیره بسته ایی از روابط علی است که نهایتا روی متغیر اولیه اثر می گذارد . این حلقه ها به دو شکل حلقه تقویتی ( + ) و حلقه تعادلی ( – ) می باشند . حلقه تقویتی ( + ) بدین معنی است که اگر علت یا متغیر A ( متغیر مستقل ) افزایش یابد، معلول یا متغیر B ( متغیر وابسته ) بیشتر از آن چیزی خواهد شد که در غیر اینصورت میبود، و بالعکس اگر علت کاهش یابد، معلول کمتر از آن چیزی خواهد شد که در غیر اینصورت میبود. بعبارت دیگر دایره هایی است که اگر یک عامل در آن دریک جهت تغییر داده شود، دایره تغییرات را درآن جهت تقویت می کند .حلقه های مثبت منجر به تقویت وبزرگ شدن آنچه که درسیستم اتفاق می افتد می گردند و
حلقه تعادلی( – ) بدین معنی است که اگر علت متغیر A ( متغیر مستقل ) افزایش یابد، معلول یا متغیر B ( متغیر وابسته ) کمتر از چیزی خواهد شد که در غیر اینصورت میتوانست باشد و بالعکس . بعبارت دیگر حلقه بازخور منفی، دایره هایی است که اگر یک عامل در آن در یک جهت تغییر داده شود، دایره با تغییرات آن عامل در آن جهت مخالفت می کند در علی شکل ۴ زیر نمودارهای حلقه های حلقه تقویتی ( + ) و حلقه تعادلی ( – ) را نشان داده ایم .
شکل ٢- نمودارهای حلقه های حلقه تقویتی ( + ) و حلقه تعادلی ( – ) بین دو متغیر حلقه های تقویتی را بصورت اختصار می توان با B و R نیز نمایش داد.
و مراحل ذیل برای این پژوهش و در این مقاله مورد عمل قرار می گیرد :
شناسایی تغییرات تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد در ۵ سال اخیر ( ١٣٩۴-١٣٩٠ ) شناسایی و تعیین منابع عمده تاثیرگذار بر تحقق بودجه درآمدی با روش دلفی ترسیم نمودار های علی و معلولی منابع عمده تاثیرگذار بر تحقق بودجه درآمدی براساس روش بارش فکری تحلیل نمودار های علی و معلولی شامل حلقه های تقویتی و تعادلی آنها ارایه پیشنهاد های مناسب درجهت بهبود عملکرد سیستم تحقق بودجه درآمدی تحلیل و ارائۀ یافته های پژوهش شناسایی تغییرات تحقق بودجه درآمدی شهرداری مشهد در ۵ سال اخیر ( ١٣٩۴-١٣٩٠ )

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 36 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد