whatsapp call admin

مقاله مدیریت ریسک در قراردادهای تامین مالی ١ BLT.BOLT

word قابل ویرایش
22 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

مدیریت ریسک در قراردادهای تامین مالی ١ BLT.BOLT
چکیده
توسعه اقتصادی پایدار در هر کشوری مستلزم سرمایه گذاری و پیاده سازی پروژه های زیربنایی در حوزه های مختلف اقتصادی خصوصاً در بخش هایی که مزیت نسبی در آنها وجود داشته ، خواهد بود. تامین مالی یکی از بخشهای مهم اجرایی پروژه ها است و از مهمترین عوامل شکست یک پروژه در اکثر مواقع می توان به عامل کمبود منابع مالی و عدم انتخاب شیوه مناسب تامین مالی پروژه اشاره نمود. امروزه موضوعات مربوط به انواع قردادهای تامین مالی پروژه ها از مباحث مهم در اقتصاد بین الملل و مدیریت مالی است . رسیدن کشور به جایگاه اول منطقه از لحاظ تولید فرآورده های نفت ، گاز و مواد پتروشیمی و فناوری اطلاعات و… نیازمند سرمایه گذاری در بخش های بالادستی و پایین دستی صنعت نفت و صنعت مخابرات و… است . در حال حاضر علاوه بر شرایط تحریم ، عدم آگاهی از شیوه های مناسب تامین مالی و هزینه های مربوط به ریسکهای اجرای پروژه های زیربنایی از جمله عوامل اصلی عدم موفقیت تامین مالی پروژه ها محسوب می شود.
در این مقاله ابتدا ماهیت ، ساختار و فرآیند اجرا و نیز مزایا و معایب قراردادهای BLT.BOLT مورد بررسی قرار گرفته و سپس انواع ریسکهای موجود در این قراردادها شناسایی و در گام آخر توصیه های سیاستی در رابطه با رویکردها و ابزارهای مناسب مدیریت ریسک در اینگونه ازقرار دادها معرفی خواهد شد.
واژه های کلیدی : ریسک ، تامین مالی پروژه ، ابزارهای مدیریت ریسک، مدیریت ریسک

مقدمه :
رشد سریع اقتصادی درکشورهای در حال توسعه وتغییر در نگرش آنها موجب شده تا به توسعه امکانات وطرح های زیربنایی توجه خاصی مبذول کنند. این کشورها بدون سرمایه گذاری کلان در زمینه حمل ونقل ، نیرو، مخابرات ، وغیره ، قادر نخواهند بود تا رشد اقتصادی فعلی خود را در سطح مطلوبی حفظ کنند. هم اکنون کشورهایی مثل فیلیپین ، هند، برزیل ، لهستان ، ترکیه ، چین وغیره احساس کرده اند که تا چه اندازه کمبود سرمایه گذاری در طرح های زیربنایی ، مانع رشد اقتصادی این کشورها وتا چه حد مانع دست یافتن آنها به یک رشد مطلوب اقتصادی است . بعنوان مثال ، کمبود برق در چین باعث شده است که بین ۱تا ۲ درصد رشد ناخالص ملی آن کشور را پایین بیاورد. مشابه چنین تخمین هایی در مورد پاکستان وهند وجود دارد. (۴٠٨.p ,١٩٩٨,Naresimhan)
در حالی که سرمایه گذاری هنگفت در طرح های زیربنایی یک نیاز مبرم برای این کشورها است ، دولت ها سرمایه لازم برای تأمین مالی این پروژه ها را در اختیار ندارند. درحالی که روز به روز تقاضا برای سرمایه گذاری در این بخش افزایش پیدا می کند، منابع مالی دولت قادر نیست تا تمام این نیاز را بپوشاند. بحران بدهی کشورهای در حال توسعه در اوایل دهه هشتاد میلادی نشان داد که اخذ وام به صورت سنتی چه مشکلات وعواقبی را برای این کشورها به دنبال خواهد داشت . از طرف دیگر بسیاری از این کشورها از دست دادن تسلط وکنترل خود بر طرحهای زیربنایی را مخالف منافع ملی واستراتژیک خود می دانند.
یکی ازایده های نودرحل این معضل استفاده ازقراردادهای ساخت ، اجاره وانتقال (BLT) است که این نوع قراردادها تحت نام کلی BOT شناخته می شوند این روش به بخش خصوصی امکان می دهد تا درپروژه های زیربنایی وعمومی مشارکت کند، بدون اینکه برای همیشه مالک طرح های زیربنایی شود. امروزه در سراسر دنیا، بخش خصوصی در اجرای پروژه های زیربنایی اساسی ، حضور می یابد و این حضور نیز پذیرفته شده است . (p۶٢ ،٢٠٠٣,khan& parra)
در فیلیپین این نوع پروژه ها مورد استفاده قرار گرفت تا کمبود برق درکشور را جبران کند، بدون این که فشار جدیدی به منابع ارزی آن کشور وارد آورد. در این کشور بیش از بیست نیروگاه برق از این طریق ساخته شده است که بیش از ۳.۴میلیون دلار می گردد. دولت ترکیه یکی دیگر از کشورهای پیشتاز در استفاده از این قراردادها برای ساخت وتکمیل پروژه های زیربنایی است .
بنابراین ، توجه به انواع قراردادهای BOT به سرعت در حال افزایش است ودرسطح جهان پروژه های زیادی با این شیوه ساخته شده ومی شود. امروزه انواع مختلف قراردادهای BOT به عنوان ابزاری حیاتی در طرح های زیربنایی تلقی می شود ومورد شناسایی و حمایت سازمان های بین المللی است . در سالهای اخیر کشور ما نیز به جمع کشورهای طرفدار خصوصی سازی پیوسته است و قراردادهای BOT را به عنوان یکی ازروش های خصوصی سازی در توسعه بنادر، پتروشیمی ، وخصوصاً صنعت برق که نقش مهمی دررشد اقتصادی اجتماعی کشور دارد، مورد توجه قرار داده است .
بطور کلی مجموعه قراردادهای BOT بر دو پایه قرار دارند: استفاده از قدرت تعامل کشورهای در حال توسعه جهت تحت فشار قراردادن طرفهای تجاری – در کشورهای صنعتی – به مشارکت در رشد وتوسعه اقتصادی آنان ؛ خصوصی سازی اقتصادی در پروژه های زیربنایی به نحوی که متناسب با نیازهای کشورهای در حال توسعه باشد. قراردادهای BLT.BOLT برای دولت هایی جذاب است که می خواهند بخشی از حق اجرای پروژه های زیربنایی را که مورد مصرف عموم قرار می گیرند، به دیگران واگذار کنند. به این منظور، دوبعد مهم درقراردادهای BLT.BOLT باید درنظر گرفته شود :
دولت میزبانی که پروژه به او انتقال داده می شود باید مهارت مدیریتی و ظرفیت فناوری لازم را به منظور اجرا وکنترل مؤثر داشته باشد.
قرارداد باید مشوق هایی را برای حامیان مالی یا همان بخش خصوصی ایجاد کند تا آنها در مقابل تضمین کنند که پروژه در هنگام انتقال ، در عمر مفید باقیمانده خود دارای قابلیت اقتصادی وکارایی است .
نکته مهم در باب قراردادهای BLT.BOLT این است که چون مالکیت بالقوه پروژه در اختیار دولت است ، بنابراین بایستی در بخشی از ریسک پروژه سهیم شود. البته بنا بر نوع قراردادBLT.BOLT میزان این ریسک متفاوت است . (,٢٠٠٣ khan& parra،p۶٢)
انواع روش های BOT درتامین مالی پروژهای زیربنایی
از آن جا که منابع مالی داخلی وسایرشیوه های تجهیز سرمایه گذاری ازمنابع داخلی در اکثر کشورهای در حال توسعه محدود است ، بنابراین منابع مالی خارجی بهترین گزینه برای تامین وجوه مورد نیاز پروژه های زیربنایی است . شیوه های تأمین مالی خارجی ، غالباً به دو روش استقراضی و غیراستقراضی انجام می گیرد. در روش قرضی ، بازپرداخت منابع وارد شده به کشور بدون قید وشرط وبدون توجه به حاصل استفاده ازاین منابع تعهد وتضمین می شود و مبلغ اعتبار، مدت بازپرداخت آن و سایر شرایط ازجمله نوع تضمین مورد درخواست اعتباردهنده بستگی به ارزیابی وی نسبت به موقعیت ، عملکرد، توانایی و … اعتبارگیرنده دارد.
(قاسمی ، ۱۳۸۲، ص ۳۵)
در روش تامین مالی پروژه ای ملاک اصلی برای تامین کننده منبع مالی خارجی ، اقتصادی بودن طرح می باشد. چنان چه مطالعات امکان سنجی طرح به لحاظ اقتصادی مثبت باشد تامین کننده منابع مالی ، بدون مشارکت مستقیم سهمی می پذیرد که منابع لازم را چه بصورت نقدی و چه بصورت غیرنقدی ، در اختیار واحد سرمایه پذیر قرار داده ودر مقابل ، محصولات تولیدی طرح سرمایه گذاری را ما به ازای اصل سود مورد توافق دریافت نماید. کلیه ساختارهای مذکور در وهله اول نیازمند تاسیس یک شرکت خصوصی با ملیت خارجی جهت برنامه ریزی ، تامین مالی ، طراحی ، ساخت ، بهره برداری ومدیریت پروژه می باشد.
در روش هایی که از مفهوم واگذاری بهره مند شده اند (BOT,BLT, BOLT, BOOT) به این دلیل که بعد از دوره مشخصی تاسیسات ومایملک خصوصی به دارایی های کارفرما تبدیل می گردد در نزد کارفرمایان مقبول تر می باشد. دراین روش ها ارائه تضمین لازم در برابر عدم پرداخت کارفرما به شرکت پروژه از طریق نهادهای ذیربط دولتی (مانند وزارت امور اقتصادی ودارایی ) الزامی است . همچنین شناسایی و استفاده از تامین کنندگان مالی معتبر در خارج از کشور (به عنوان مثال بانک های اروپایی ) از دیگرپیش نیازهای انجام این نوع پروژه ها محسوب می گردد.
برخی روش های تأمین مالی پروژه ای به شرح زیرمی باشند:
۱) ساخت ، بهره برداری وواگذاری (BOT):
این نوع قرارداد که بقیه قراردادهای تامین مالی را نیز تحت این نام می شناسند متداول ترین نوع این قراردادها است . در این روش ساخت وبهره برداری پروژه به مدت معینی توسط شرکتی تحت عنوان “شرکت پروژه ” انجام شده وانتقال طرح به کارفرما پس از طی مدت معینی و بعد از تحصیل درآمد لازم محقق می گردد. این شرکت صاحب امتیاز پروژه BOT محسوب می گردد. سرمایه متولیان جهت تأسیس شرکت معمولاً ۲۰% تا ۳۰% سرمایه گذاری لازم برای اجرای پروژه می باشد. مابقی سرمایه مورد نیاز از طریق انعقاد موافقت نامه های مالی با بانکها وموسسات مالی معتبر تأمین می گردد. از اهم وظایف شرکت پروژه ، عقد موافقت نامه های لازم با کارفرما -پیمانکار اجرایی – شرکت بهره بردار وموسسات مالی می باشد.
معمولا شرکت با عوامل کارفرما برای فروش محصول موافقت نامه ای برمبنای تحویل با شرایط “بردار یا بپرداز”١ امضاء می نماید. در این حالت چنانچه خریدار محصول (عوامل کارفرما) در مواقعی نیاز به محصول تولیدی نداشته باشند ملزم به پرداخت حدود ۸۰% از قیمت محصول تولیدی می باشد. (شکارچی وحسینعلی پور، ۸۱)
براساس این نوع قرارداد، تأمین کننده منبع مالی خارجی ساخت وبهره برداری ازواحد صنعتی را برای مدت مشخص (حدود ۱۰-۳۰) به عهده گرفته وپس ازاتمام قرارداد، مالکیت آن را به کشور میزبان انتقال می دهد. طولانی بودن مدت اداره پروژه توسط سرمایه گذار به دلیل هزینه های بالای انجام چنین پروژه هایی می باشد که ممکن است توسط چند گروه سرمایه گذار صورت گیرد. این گروه های سرمایه گذار همواره در ارتباط متقابل با یکدیگربوده وعملکرد آنها به عملکرد هر یک ازآنها وابسته می باشد.
این نوع تأمین مالی پروژه با توجه به جنبه های مالکیتی و حقوقی ناشی از آن به هنگام بهره برداری وواگذاری پروژه دارای انواع مختلفی می باشد. BOT بیشتر در طرح های زیربنایی و عمومی همانند نیروگاه ها، جاده ها، تونل ها و پل ها کاربرد دارد وبه همین علت طرف داخلی قرارداد لزوماً باید جزو واحدهای دولتی و یا شهرداری ها و مؤسسات عمومی باشند. در این روش کلیه منابع مالی مورد نیاز برای اجرای یک طرح از سوی تأمین کننده منابع مالی تأمین شده وبه وی اجازه داده می شود برای مدت معلوم با شرایط ازپیش تعیین شده از طرح بهره برداری نمایدوپس ازآن کلیه تأسیسات وحقوق ناشی ازآن رابه طرف خارجی ازمحل محصول طرح یا درآمد حاصل از عملکرد اقتصادی آن انتقال می دهد. مشکل اصلی برخی ازطرح هایی که به این نحو تأمین مالی می شوند مثل طرح های نیروگاهی ، صادراتی نبودن محصول یا خدمات نهایی است که تأمین ارز مورد انتظار طرف خارجی را با مشکل مواجه می سازد. این مورد از جمله موارد استثنایی است که دولت ناگزیر است تعهد تأمین ارز مربوط را از طریق صدور ضمانت نامه تقبل کند. علاوه بر این در مواردی که کالا یا خدمات تولیدی براساس انحصار قانونی یا طبیعی ، صرفاً توسط دستگاه های دولتی خریداری شود ویا محصول تولیدی ناشی از سرمایه گذاری با قیمت های یارانه ای عرضه شود، دولت باید خرید محصول یا خدمات تولیدی را با قیمت های توافقی تضمین نماید. در این روش کارفرما بازپرداخت هیچ وامی را از طرف سرمایه گذاران یا متولیان پروژه تضمین نکرده ودر نتیجه فشار ناشی از استقراض کاهش می یابد. بعلاوه ریسک های مربوط به ساخت وتکنولوژی های جدید نیزبه طرف مقابل (بخش خصوصی ) منتقل می گردد. همچنین منافع بسیاری برای دولت ویا کارفرما در زمان ساخت و پس ازآن (بهره برداری ) قابل پیش بینی می باشد.
۲) ساخت ، اجاره وانتقال (BLT):
یکی دیگراز انواع قراردادهای BOT، قرارداد BLT است . دراین روش از تأمین مالی پروژه ، یک تسهیلات جدید با سرمایه بخش خصوصی از سوی تأمین کننده منبع مالی خارجی ایجاد می گردد وبعد از ساخت تملک کرده و آن را برای مدت معینی ، در مقابل مبلغی به دولت یا بخش خصوصی اجاره می دهد وسپس بعد از انقضای مدت اجاره مسئولیت عملیاتی پروژه به دولت میزبان بطور رایگان انتقال می یابد.بعبارت دیگرمی توان گفت قراردادهای احداث ، اجاره وانتقال مالکیت یعنی احداث پروژه برای دولت ، اجاره آن به دولت یا بخش خصوصی وسپس انتقال مالکیت پروژه به دولت می باشد. (,٢٠٠٣ khan& parra،p۶٢)
ذکر این نکته لازم است که قوانین کلی گفته شده درباره قرارداد BOT در مورد همه قراردادهای تامین مالی پروژه ای صادق است
۳) ساخت ، مالکیت ، اجاره ، انتقال (BOLT):
قرارداد دیگر که بسیار شبیه BLT است قرارداد ساخت ، مالکیت ، اجاره ، انتقال (BOLT)، است در این قرارداد پس از ساخت ، پروژه توسط شرکت پروژه برای مدتی بهره برداری می شود و سپس به کارفرما برای عملیات و نگهداری اجاره داده می شود و سرانجام به کارفرما منتقل می شود. این مفهوم در رابطه با پروژه های سیستم های خط آهن رایج است .
انواع دیگراین قرادادها عبارتند از:
۱) ساخت –مالکیت -اجرا–انتقال (BOOT)
۲) ساخت –انتقال –اجرا (BTO)
۳) ساخت –مالکیت –اجرا (BOO)
۴) ساخت –اجاره –اجرا (BRT)
۵) طراحی –ساخت –تأمین مالی –اجرا (DBFO)
۶) طراحی –ساخت –مدیریت –تامین مالی (DCMF). (p١٠ ,١٩٩٧,Sapte)
هر چند این تفاوت ها، نشان دهنده تنوع ساختاری قراردادهای تشکیل دهنده BOT است ، همگی در این امر مشترک هستند که دولت امتیاز ساخت یا بازسازی و بهره برداری از یک پروژه را به بخش خصوصی واگذار می کند تا بخش خصوصی وظیفه تأمین مالی پروژه و ساخت آن را به عهده گرفته ، در مقابل از امتیاز بهره برداری یا اجاره آن پروژه برای مدتی بهره مند شود.(p٢١٠ ,١٩٩۵ ,UNCITRAL).
بررسی ساختارو مراحل پروژه های BLT وBOLT:
ساخت ، اجاره و انتقال ترجمه عبارت «Build-lease-Transfer» و ساخت ، بهره برداری ، اجاره و انتقال ترجمه عبارت Build-operate-lease-Transfer» است که بطور اختصاری به آن (BLT) و (BOLT) می گویند. عبارت BLT در بردارنده سه مفهوم ساختن ، اجاره دادن و نهایتاً انتقال دادن است و در قرارداد BOLT مفهوم بهره برداری نیز اضافه می شود. در یک قرارداد متعارف BLT.BOLT پروژه ای با مجوز دولت توسط یک شرکت خصوصی ساخته می شود و پس از ساخت ، برای مدتی حسب قرارداد به دولت اجاره داده می شود یا توسط شرکت برای مدتی بهره برداری می شود و سپس به دولت اجاره داده می شود و پس از انقضای مدت قرارداد،پروژه به دولت طرف قرارداد منتقل می شود. به بیان دیگر، دولت به یک کنسرسیوم خصوصی متشکل از شرکت های خصوصی امتیاز می دهد تا کنسرسیوم مطابق قرارداد، تأمین مالی یک طرح زیربنایی را عهده دار شده ، آن را بسازد و در ازای مخارجی که تقبل کرده برای مدتی آن را به دولت اجاره دهد ویا برای مدتی بهره برداری کند و سپس اجاره دهد و سرانجام پس از سپری شدن مدت قرارداد، پروژه حق استفاده از آن را مجاناً به دولت منتقل نماید.
این قراردادها مستلزم تأسیس یک شرکت خصوصی با ملیت خارجی جهت برنامه ریزی ، تأمین مالی ، طراحی ، ساخت ، بهره برداری و مدیریت می باشد. شقهای دارای مفهوم واگذاری (Transfer) به این دلیل که در آنها بعد از دوره مشخصی تأسیسات خصوصی به دارایی های دولت تبدیل می گردد، نزد دولتها موجه ترجلوه می کند. ( ,United Nations).
قرارداد BLT دارای سه بخش اصلی ساخت – اجاره –انتقال می باشد و به قرارداد BOLT بخش بهره برداری نیز اضافه می شودکه در ادامه تعریف هرکدام بصورت مختصر آمده است :
۴) “Build” :احداث پروژه یا خدمت عمومی ، که با تأمین بودجه توسط سرمایه گذار بخش خصوصی به انجام می رسد.
۵) “lease”: لیزینگ یک سری فعالیت اعتباری مبتنی بر روش اجاره است که در آن میان شرکت پروژه و دولت یا یک شرکت دیگر جهت بهره برداری از پروژه برای مدت معین قرارداد بسته می شود.
۶) “Operate” : بهره برداری ، که به وسیله شرکت مدیریت وراه اندازی پروژه انجام می شود این شرکت نیز ازبخش خصوصی است .
۷) “Transfer”: انتقال مالکیت ، که تعهدی است متکی به سرمایه گذار از طریق واگذاری پروژه یا خدمات آن در مرحله پایانی به طرف اداری متعاهد بدون هیچ دریافتی ودر شرایطی مطلوب
در شکل ۱ نمای کلی ساختار یک پروژه آورده شده است و روابط بین شرکت پروژه و نهادهای دیگر نشان داده شده است .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 22 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد