مقاله معرفی کانسارموته به عنوان سامانه طلای مرتبط با توده های نفوذی

word قابل ویرایش
32 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
کانسار طلای موته در غرب ایران واقع در بخش مرکزی پهنه سنندج – سیرجان (SSZ)، مرتبط با رگه های کوارتز، کوارتز- سولفیدی، عدسی ها و رگچه های قطع کننده سنگ بستر نئوپروتروزوئیک است که غالبا در امتداد پهنه های برشی با راستای NW-SE تشکیل شده است . کانه زایی طلا مرتبط با دگرسانیهای گرمابی شدید در راستای پهنه های برشی شکل پذیر، با مجموعه دگرسانی رخساره شیست سبز شامل کوارتز + سریسیت + کلریت + آلبیت و دگرسانی سولفیدی و سیلیسی شدن نزدیک به منطقه کانه دار صورت گرفته است . کانیشناسی کانه شامل ، پیریت ، کالکوپیریت ، سولفید مس – بیسموت (امپلکتیت )، آرسنوپیریت ، پیروتیت ، بیسموت ، طلا و مقادیر اندکی گالن و اسفالریت است . رخداد طلای طبیعی در رگه های کوارتز، به صورت ادخال در پیریت و کالکوپیریت های نسل دوم و بافت پرکننده شکستگیها در درون و اطراف پیریت های دانه درشت خودشکل و نیمه خودشکل صورت گرفته است . مطالعات سیالات درگیر در رگه های کوارتز، شامل سه نوع اصلی از
سیالات C-O-H؛ متشکل از نوع کربنیک (غنی از CO2)، آبگین – کربنیک و سیالات آبگین در مناطق معدنی چاه خاتون و سنجده است . بر این اساس ، سیالات کربنیک با دمای همگن شدن ۱۲٫۶ تا ۲۷٫۳C، سیالات آبگین – کربنیک با شوری ٢.٣ تا ١٢.۵ درصد و دمای همگن شدن نهایی برابر ١۴۵.۶ تا ۳۰۴٫۲C و سیالات آبگین ، متشکل از دودسته ، ١) شوری ٢.١ تا ١۵.٢ درصد و دمای همگن شدن نهایی ٢١٢.٢ تا C 297.6در رگه کوارتز- سولفیدی طلادار و ٢) شوری ١۶.۴ تا ٢٨.٢ درصد و دمای همگن شدن نهایی ١۴٧.۴ تا ۲۴۵٫۶C، متعلق به رگه های عقیم کوارتزهستند. در حالی که اغلب خصوصیات ذکر شده پیشین در ارتباط با ژنز کانسار موته ، مشابه با ذخایر طلای کوهزایی (مزوترمال ) است ، ویژگیهایی از قبیل ، ارتباط ژنتیکی بین تحولات تکتونیکی گوشته با پوسته بالایی طی تاریخچه تکتونوماگمایی پهنه سنندج – سیرجان به همراه واحدهای ساختاری کششی و نفوذی های محلی و شواهد زمین شناسی کانه ها، دگرسانی، شیمی کانی ها، زوناسیون عنصری و سیالات درگیر ارائه شده در این پژوهش ، احتمالأ نشانه هایی از کانه سازی طلا در منطقه موته ، مشابه با سامانه کانه زایی مرتبط با توده های نفوذی احیایی است .

مقدمه
معدن طلای موته در شمال شرقی گلپایگان ، واقع در بخش مرکزی کمربند نفوذی- دگرگونی پهنه سنندج – سیرجان متشکل از دو کمپلکس دگرگونـه غربـی و شرقــی است که قسمت عمـده ای از رگـه اصلی کوارتـز طلادار در کمپلکس دگرگونی شرقی در شمال روستای موته تشکیل شده است (شکل ١). نخستین اکتشافات در منطقه ، در سال های ١٩۵۵ تا ١٩۶۶ و اکتشافات تفصیلی طی سال های ١٩٨٠ تا ١٩٨۵ با انجام پژوهش های زمین شناسی، ژئوشیمی، ژئوفیزیک و حفاری انجام گرفته است [١]. در حال حاضر کانسار طلای موته متشکل از ١٠ زون طلادار، شامل دو زون اصلی چاه خاتون و سنجده به صورت معادن فعال -روباز و هشت رخداد کانه زایی کوچکتر است (شکل ٢). میزان ذخیره کلی کانسار حدود ١.٧٩ میلیون تن با عیار ٢.٨ گرم در تن طلا در منطقه معدنی چاه خاتون و ١.٧۶ میلیون تن کان سنگ با عیار ٢.۵ گرم در تن طلا در منطقه معدنی سنجده تخمین زده شده است [١]، [٢]. کانه زایی طلا در منطقه عمدتا همراه با رگه های کوارتز طی تغییرشکل ناحیه ای منطبق برزون های میلونیتی واقع در سنگ های دگرگونی و سنگ های آتشفشانی دگرگون شده از قبیل گنیس و شیست شکل گرفته است . به طور مشابه در زون سنندج – سیرجان (SSZ) سنگ های دارای برگوارگی و گسل خورده در کمربند دگرگونی شیست سبز- آمفیبولیت ، میزبان ذخایر طلا با تیپ مشابه از قبیل قبغلوجه ، کرویان ، قولقوله و زرترشت هستند [٣]، [۴]. پژوهش های تیله و همکاران [۵] و سامانی [۶]، حاکی از کانه زایی طلا در منطقه در ارتباط با فعالیت های گرمابی منشأ گرفته از نفوذیهای گرانیتوئیدی پرکامبرین است . رشیدنژاد و همکاران [٧]، مدل ژنتیکی چشمه های آب گرم متصاعدی پالئوزوئیک را برای کانه سازی در موته مؤثر دانسته و پژوهش های موریتز و همکاران [١]، در منطقه چاه باغ ، حاکی از کانه زایی طلا درارتباط با پهنه های برشی شکل پذیر- شکنا است که منجر به قطع سنگ بستر دگرگونه شده است . موریتز و همکاران [١]، کانه زایی در منطقه موته را ناشی از تحولات ماگمایی، فعالیت های کششی و متعاقبا بالا آمدن پوسته شکننده طی ائوسن دانسته و نقش توده های نفوذی در کانه زایی طلا را محتمل دانسته است .
پژوهش حاضر برمبنای اطلاعات زمین شناسی کانسار، شیمی کانه ها و سیالات درگیر استوار بوده و استفاده از این داده های نوین برای تعیین منشأ سیال کانه دار، ارتباط مکانی و زمانی میان ماگماتیسم و کانه زایی و مقایسه کانسار با خصوصیات رگه های کوارتز طلادار نوع کوهزایی و نوع مرتبط با توده های نفوذی در ایالت های کانه زایی طلای پرکامبرین به کار گرفته شده است .

زمین شناسی منطقه
مجموعه سنگ بسترغرب ایران متشکل ازسنگ هایدگرگونی پالئوزوئیک تا ترشیری، افیولیت ملانژهای مزوزوئیک ، سنگ های دگرگونه -رسوبی و توده های نفوذی متعدد است که غالبا به وسیله مجموعه های نفوذی گرانودیوریت و گرانیت (به عنوان مثال ، باتولیت الوند و کمپلکس گرانیتی بروجرد) قطع شده و زیرمجموعه سنگ های آتشفشانی کالکآلکالن -آلکالن قرار گرفته اند [٩].
ناحیهمعدنی موته متشکل از سنگ های دگرگونی مرمر، گنیس ، آمفیبولیت ، کوارتزیت ، سنگ های دگرگونه – رسوبی پلیتیک شامل ، میکاشیست ، کوارتز- بیوتیت – سریست ی شیست ، کوارتز- کلریت – بیوتیت یشست و کوارتز- کلریت – آلبیت شیست ، و سنگ هایآذرین لوکوگرانیت ، متاولکانیک ریولیت ، توف آندزیتی و لاوا است (شکل ٢). این سنگ ها بسته به موقعیت قرارگیری نسبت به مناطق کانه سازی واقع در پهنه برشی، دارای درجه دگرگونی متفاوتی هستند.
سنگ های دگرگونه- رسوبی به رنگ قهوه ای مایل به زرد همراه با ساخت های خط وارگی و برگوارگی دارای کانیشناسی کوارتز + بیوتیت + موسکوویت + فلدسپار + آلبیت + هورنبلند + کلریت + اپیدوت است که باندهای غنی از کلریت ، بیوتیت و کوارتز در میان آن ها نفوذ کرده اند. در جنوب و جنوب غرب منطقه معدنی، سیل های دگرگون شده درشت تا متوسط بلور حاوی برگوارگی ازجنس متاگابرو در سنگ های گرانیتی و دگرگونه – رسوبی منطقه نفوذ کرده اند. توده هایگرانیتی شامل طیفی از سنگ های مونزوگرانیت آلکالن ، گرانودیوریت ، تونالیت و سنگ های نفوذی سینیت است که به وسیله دایکهای مافیک، میکروگرانیت ، رگه های آپلیتی و سنگ های نفوذی پگماتیتی قطع شده اند. این واحدهای گرانیتی شامل کانیهای کوارتز، بیوتیت ، میکروکلین ، الیگوکلاز، موسکوویت و کانیهای فرعی زیرکن و اسفن هستند که در مجاورت پهنه برشی کانیسازی شده متحمل دگرسانی های س یسیلی ، سولفیدی (به طورعمده شامل پیریتی شدن ) و به میزان کم تر سریسییت شدن و کائولینییت شدن ، شده اند.

شکل ٢. نقشه زمین شناسی ساده شده منطقه معدنی موته و نمایش موقعیت معادن و رخدادهای مختلف طلا در آن (با تغییرات از [٨])

زمین شناسی ساختمانی
منطقه معدنی موته به عنوان بخشی از پهنه تکتونیکی- دگرگونی سنندج – سیرجان همانند سایر بخش های این پهنه دارای تاریخچه دگرشکلی چند مرحله ای شامل رخدادهای چین خوردگی، گسلش ، دگرشکلی و دگرگونی است (شکل ٢). پژوهش های ساختاری انجام شده ، نشان دهنده تأثیر فازهای متعدد و شدید دگرشکلی است ، به طوری که توالیهای سنگی رخنمون یافته در منطقه تحت تأثیر این فازها نظم اولیه خود را از دست داده و واحدهای سنگی مختلف با ساختارها و فابریک های متفاوت را به وجود آورده است . نوع و شدت دگرشکلی ایجاد شده ، یک سان نبوده و انواع دگرشکلی های شکل پذیر تا شکنا به همراه واحدهای سنگی کم تر دگرشکل شده تا واحدهای سنگی به شدت دگرشکل شده در منطقه قابل مشاهده است . آثار این دگرشکلیها به صورت میلونیتی شدن ، برگوارگی، خطواره کششی نافذ، فابریک های C-S، ساختارهای سایه فشار و میکاماهی در سنگ ها ظاهر شده است (جدول ١ و شکل ٣).

رخداد رگه های کوارتز
کانه زایی در موته به طور مشخص توسط نسل های مختلف رگه ها و عدسیهای کوارتز کانه دار، و در راستای پهنه های برشی خرد و پودر شده در سنگ میزبان دگرگونی یا در محل تماس بین این سنگ ها و سنگ های گرانودیوریت رخ داده است . با توجه به پژوهش ها، دست کم دو تیپ رگه کوارتز طلادار با راستای مختلف باعنوان رگه های نوع ١ و ٢، نسبت به توالی زمانی تشکیل ، در منطقه قابل تشخیص است که سنگ های گرانودیوریت و دگرگونی میزبان را قطع کرده اند. رگه های مذکور همراه با کانیسازی پیریت و کالکوپیریت محدود به سنگ های متاریولیتی پهنه های برشی و توده های گرانیتی دگرسان شده مجاور هستند. خصوصیات رگه های مذکور بدین شرح است :
جدول ١. خلاصه ای از مجموعه وقایع دگرشکلی، فابریک های مرتبط با کانه زایی، رخدادهای دگرگونی و فعالیت های ماگماتیسم در پهنه سنندج -سیرجان (SSZ) برمبنای [١٠]، [١١]

١) رگه های کوارتزنوع ١ شامل مجموعه کانی های پیریت ، کالکوپیریت ، سولفید مس – بیسموت ، پیروتیت ، آرسنوپیریت ، الکتروم و مارکاسیت همراه با کانی های سیلیکاته آلبیت ، فلدسپارپتاسیم و کوارتز راستای پهنه برشی با مؤلفه چپ گرد-عادی و امتداد در مناطق معدنی چاه خاتون و سنجده تشکیل شده است .
طبق مطالعات کوهستانی [٨]، رگه های کوارتز کانه دار در محدوده معدنی چاه باغ متشکل از پیریت ، کالکوپیریت ، آرسنوپیریت مس دار، دیژنیت ، اکسید آهن ، مالاکیت و آزوریت است که در راستای پهنه برشی شکل پذیر با مؤلفه چپ گرد- معکوس و راستای NW شکل گرفته است (شکل ٣ الف ). هم چنین مجموعه کانیهای کلسیت ، پیریت ، سریسیت ، کائولینیت و موسکوویت در سنگ های برشی و خرد شده همراه با رگه های کوارتز طلادار در منطقه فراوان هستند. این نوع رگه ها در منطقه از کوارتزهای دانه درشت شیریرنگ تا شفاف با بافت های شانه ای و شعله ای به همراه پیروکلاست های فلدسپار پتاسیم تشکیل شده اند
[١٢]. متاریولیت ها و سنگ های سیلیسی حاوی کانی های سولفیدی مهم ترین سنگ میزبان رگه های نوع ١ در منطقه هستند.
٢) رگه های کوارتز-پیریت – کربنات نوع ٢ همراه با سنگ های سیلیسی و به شدت دگرسان در محدوده معدنی چاه خاتون رخ داده است که در سطح با آغشتگیهای قرمز تا سرخ رنگ اکسید آهن -منگنز آبدار مشخص میشود. رگه مذکور با راستای W۵٠-N۴٠ و شیب مخالف ، به طورعمده متشکل از کوارتز، کربنات ، پرییت و مسکوویت های گرمابی هستند (شکل ٣ب ). بافت رگه به صورت پرکننده فضای خالی است که بلورهای خودشکل تا نیمه شکل دار کوارتز درآن با بافت شانه ای دیده میشوند. کانیسازی در مراحل پایانی ، شامل رگه های پرکننده شکستگی ها متشکل از رگه و رگچه های کوارتز و کلسیت با مقادیری پرییت ، مالاکیت و آغشتگی های اکسید آهن ثانویه است .

کانه زایی و دگرسانی
در نگاهی کلی، عناصر کنترل کننده کانیسازی در منطقه موته شامل ، عوامل ساختاری (گسل ها و شکستگیها)، دگرسانی و دگرشکلی ها (پهنه های برشی شکل پذیر-شکنا) هستند. مشاهدات صحرایی حاکی از رخداد کانیسازی رگه ای و رگچه ای سولفیدی طلادار در پهنه های برشی میلونیتی و زون های گسلی چپ گرد در سنگ میزبان متاولکانیک فلسیک تا مافیک است که عمدتا در راستای NW-SE و شیب ملایم تا تند به سوی NE تشکیل شده است .
بیشینهمقدار طلای ثبت شده در کانسنگ عدسی شکل کوارتز طلادار حدود ٢.۵٨ گرم در تن است که دارای ٢ تا ٣ کیلومتر طول و ٢٠٠ تا ۴٠٠ متر پهنا با راستای NW-SE (شیب E۶٠-N٣٠) است [١٢]. در منطقه موته دست کم دو نسل کانیسازی یکی در کرتاسه پایانی – پالئوسن (۵۶ تا ۶٨ میلیون سال ) [٧] و دیگری براساس سن سنجی (موریتز و همکاران [١])، ائوسن (٣٨.۵ تا ۵۵.٧ میلیون سال ) تشخیص داده شده است . کانیسازی طلا همراه با دگرسانی گرمابی دست کم به دوصورت زیر رخ داده است :
١. کانیسازی همراه با مقادیر بالای کانی های سولفیدی (بیش از۵٠ درصد حجمی) شامل پیریت های خودشکل تا نیمه شکل دار، کالکوپیریت و آرسنوپیریت در سنگ میزبان متاریولیت های شسته شده و انواع مختلفی از شیست های دگرگون شده .
٢. کانیسازی همراه با مقادیر فراوان رگه و رگچه های کوارتز- سولفیدی تشکیل شده درراستای سامانه پهنه های برشی شکل پذیر-شکنا. پیریت و کالکوپیریت به عنوان کانیهای غالب در منطقه مهم ترین فازهای حامل کانیسازی طلا نیز محسوب میشوند. علاوه برآن کانیهای مارکاسیت ، بیسموت ، سولفید مس – بیسموت ، آرسنوپیریت و پیروتیت از کانیهای فرعی منطقه هستند. براساس پژوهش های ساختاری انجام گرفته ، مناطق کانیسازی منطبق با دگرشکلی های S2 و D2 و محدود به سنگ های متاولکانیک شدیدا دگرسان و سنگ های دگرگونی کوارتز- کلریت – سریسیت شیست هستند (جدول ١).

شکل ٣. نمایی از تصاویر صحرایی از دو تیپ رگه کوارتز طلادار در منطقه ، شامل الف ) رگه کانه دار نوع ١ با راستای W٣۵-N٢۵ در امتداد پهنه برشی اصلی معدن سنجده که در نتیجه فعالیت های سوپرژن به صورت آغشتگیهای سطحی مالاکیت ، کوولین و اکسید آهن دیده میشود و ب ) نمایی از رگه کوارتز- -کربنات نوع ٢ با راستای W۵٠-N۴٠ در سنگ میزبان سیلیسی با بافت پرکننده فضای خالی در محدوده معدنی چاه خاتون

دگرسانی های منطقه ، شامل دگرسانیسیلیسی، پتاسیک (فلدسپار پتاسیم )، سدیک (آلبیت )، سولفیدی، سریسیتی، کربناتی و به میزان کم تر کلریتیشدن هستند که عمدتا در راستای پهنه های برشی و گسل ها شکل گرفته اند که به سمت مرکز کانیزایی، شدت دگرسانی افزایش مییابد. کانیشناسی دگرسانیها، بافت های جانشینی و تشکیل فابریک دگرگونی حاکی از یک مجموعه دگرگونی دما پایین است که به سمت کانیسازی، زون بندی مشخصی را نشان میدهد، چنان که سیلیسی شدن و سولفیدی شدن در مجاورت پهنه های برشی و کانه زایی، کلریتی شدن در مناطق دور از کانیسازی و سنگ میزبان و بین این دو (منطقه حد واسط ) دگرسانیهای سریسیتی شدن و کربناتی شدن رایج است . مقادیر بالای طلا در زون دگرسانی سی یسیل همراه با سنگ های متاریولیتی میلونیتی شده و سنگ های کوارتز- کلریت – بیوتیت شیست و در رگه و رگچه های سولفیدی س یسیلی شده واقع در بخش های داخلی زون دگرسانیمشاهده میشود (شکل ۴ و جدول ٢).

شکل ۴. تصاویر میکروسکوپی از دگرسانی های رایج در منطقه شامل ، الف ) دگرسانی کلریتی با حضور کلریت های (Cl) تیغه ای شکل در زمینه کوارتز و فلدسپار پتاسیم ، و ب ) سولفیدیشدن با حضورپیریت (Py) در زمینه کانیهای کربناته از رگه کوارتز- کربناته نوع ٢ کانیشناسی و توالیپاراژنتیک

کانیشناسی در موته شامل مجموعه ای از انواع سولفیدی، اکسیدی، سیلیکاته و کربناته است که به صورت اولیه (هیپوژن ) و ثانویه (سوپرژن ) تشکیل شده اند. ضخامت رگه ها در منطقه بررسی شده بین ٠.۵ تا ٢ متر و محدود به توالی سنگ های کلریت ، سریسیت ، موسکوویت شیست و کوارتز- کلریت – آلبیت – سریسیت شیست است . از لحاظ ترکیب رگه های کوارتز-سولفید طلادار عمدتا از دانه های درشت تا متوسط کوارتز همراه با رگچه های کوارتز- کربنات است .
کانی های سولفیدی به صورت دانه درشت تا ریز بین دانه های کوارتز قرار گرفته و شامل پیریت ، کالکوپیریت ، سولفید مس – بیسموت ، آرسنوپیریت ، پیروتیت ، گالن و اسفالریت است که ١٠ تا %١۵حجمی رگه های کانه دار را تشکیل میدهند. مونازیت (حاوی عناصرکمیاب La و Ce)، آنکریت ، روتیل ، زیرکن ، مارکاسیت ، بیسموت و طلایآزاد نیز به مقدار کم در رگه ها تشخیص داده شدند. بررسیها حاکی از رخداد سه نسل کوارتز شامل ، کوارتز نسل اول (Qz1) در شیست های اولترامیلونیتی و میلونیتی واقع در پهنه های برشی به صورت پورفیروکلاست بیضوی همراه با پیریت نسل اول ، کوارتز نسل دوم (Qz2) به صورت رگچه های کوارتز-سولفیدی و ریزدانه همراه با پیریت نسل دوم در شیست های میلونیتی کربناته و کوارتز نسل سوم (Qz3) در فاز نهایی کانه زایی در رگه های کوارتز- سولفید همراه با پیریت نسل اول و دوم است (شکل ۵الف ).

جدول ٢. تغییرات عیارعناصرمختلف در سنگ میزبان های اصلی کانیسازی کانسار موته (داده ها برحسب ppm)
مطالعات میکروسکوپی حاکی از مراحل پیش از کانیسازی (مرحله اول )، کانیسازی اصلی (مرحله دوم ) و سوپرژن (مرحله سوم ) است ، که به ترتیب شامل این مراحل است :

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 32 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد