مقاله پیشگیری از طوفان ریزگردها و وزن دهی معیارهای پیشگیری مورد مطالعه : هورالعظیم

word قابل ویرایش
17 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
10700 تومان

پیشگیری از طوفان ریزگردها و وزن دهی معیارهای پیشگیری مورد مطالعه : هورالعظیم
چکیده
پدیده ریزگردها یکی از مهمترین مخاطره طبیعی است که در طول چند سال اخیر، منطقه غرب و جنوب غرب کشورمان و علیالخصوص منطقه مورد مطالعه در استان خوزستان را تحت تاثیر قرار داده و غیر از مشکلات اجتماعی و اقتصادی فراوان ، سلامتی مردم را به مخاطره افکنده است . بنابراین لازم است راهکارهای مقابله با ریزگردها شناسایی و بر اساس معیارهای در نظر گرفته شده ، بهترین گزینه مقابله در منشاء انتخاب گردد. هدف از این بررسی، راهکارهای مقابله با ریزگردها به روش آزمون سلسله مراتبی و انتخاب بهترین گزینه و معیار در مبارزه با این طوفان ها در هورالعظیم میباشد. نقشه توپوگرافی ١:۵٠٠٠٠ و ١:٢۵٠٠٠٠ اهواز و تصاویر ماهواره ای هورالعظیم و نقشه زمین شناسی عراق و تنظیم پرسشنامه رتبه بندی شده معیارها و گزینه ها، جمع آوری نظرات کارشناسان حرفه ای سازمان های شهر اهواز و استفاده از تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و تنظیم ماتریس مقایسات رتبه ها و محاسبه آزمون سازگاری و وزن گزینه ها و معیار ها، مواد و روش تحقیق حاضر است . نتایج نشان داد که بهترین روش مبارزه با ریزگرد ها در تالاب هورالعظیم ، احیاء مراتع و جنگل هاست که کمترین هزینه را داشته و ریگ پاشی کمترین مدت زمان را به خود اختصاص میدهد. از لحاظ کارائی نیز، تامین آب تالاب و تامین دستگاه های نقش بند، که با کوبیدن لایه های روئی خاک، ذخیره آب را فراهم میکند بهترین گزینه است . با توجه به بالا بودن وزن معیار زمان بین بقیه معیار ها، گزینه ریگ پاشی بایستی در اولویت باشد.
کلیدواژگان : ریزگردها، وزن دهی معیارها، اهواز، روش تحلیل سلسله مراتبی.

مقدمه
پدیده ریزگردها بزرگترین مشکلات محیطی محسوب میشود. قطع بیرویه درختان و نابودی علفزارها و از بین بردن زراعت و شروع دوره های خشکسالی طولانی، میتواند احتمال بروز این پدیده را افزایش دهد. با توجه به اینکه نظرات کارشناسان و مسئولین سازمان های مختلف در زمینه مبارزه با ریزگردها، متفاوت میباشد استفاده از روشی که بتواند ما را در زمینه انتخاب بهترین معیار و گزینه مقابله با گردوغبار یاری دهد ضروری خواهد بود. به همین دلیل در دهه های اخیر، توجه محققین به مدل های چندمعیاره برای تصمیم گیریهای پیچیده این فرایندها، معطوف گردیده است . در این روش که اولین بار توسط ساعتی در سال ١٩٧٠ ارائه گردید امکان فرموله کردن مساله را به صورت سلسله مراتبی فراهم میکند.
مطرود (١٣٩٠)، راه های پیشگیری از آثار پدیده های گرد و غبار اهواز را با استفاده از تکنیک ریاضی ١ بررسی کرد و پوشش گیاهی را گزینه برتر جهت مبارزه با ریزگردها مطرح نمود
(ناصری و همکاران ، ١٣٨٨: ٩٧). معیارهای محل مناسب پخش سیلاب جهت تغذیه مصنوعی دشت چاه دراز ـ سیرجان را با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی و بر اساس مقایسه زوجی اولویت بندی نمودند (فرجی سبکبار، ١٣٨۴: ١٢۵) مکان یابی واحد های بازرگانی بخش طرقبه شهرستان مشهد را با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی مطالعه نمود و با استفاده از ماتریس ها و محاسبه وزن نسبی معیارها و گزینه های واحدهای خدماتی، استقرار واحدهای بازرگانی را در این بخش اولویت بندی کرد. قبل از پرداختن به معیارهای مبارزه ، لازم است پیشینه علل وقوع گرد و غبار نیز بررسی و شرایط تشکیل آن تشریح گردد و سپس به راهکارهای مبارزه پرداخته شود، همین راهکارها میتواند معیارها و گزینه های هر محقق برای تحلیل سلسله مراتب ، جهت تعیین اولویت بندی مبارزه باشد.
در واقع ایجاد گردوغبار میتواند نوعی واکنش به تغییر پوشش گیاهی زمین باشد که در این رابطه نقش فعالیت های انسانی را در کنار شرایط طبیعی محیط های جغرافیایی باید در نظر گرفت (آری موتو، ٢٠٠٠: ٣٠). طبق تعریف سازمان هواشناسی هرگاه سرعت باد که از ١۵ متر بر ثانیه تجاوز کند و دید افقی به علت گردوغبار به کمتر از یک کیلومتر برسد طوفان گردوغبار گزارش میکنند (دهقانپور، ١٣٧٨ به نقل از فتاحی و همکاران ، ١٣٨٩: ۵١). اگر قطر متوسط دانه های سنگی روی سطح زمین ٣٠ میلیمتر باشد سرعت باد در یک میلیمتر روی زمین به صفر میرسد، این مساله از این لحاظ اهمیت دارد که دانه های بزرگتر با ممانعت از حرکت باد مانع حرکت دانه های کوچکتر نیز میشوند، بنابراین سطوح پوشیده از تخته سنگ های پراکنده یا قلوه سنگ ها مانند حفاظی زرهی، فرسایش بادی را خیلی زیاد کاهش میدهند (معتمد و مقیمی، ١٣٧٩: ۴٢۵).
اثرات چنین تغییراتی، تهدیدات کوتاه مدت و بلندمدت را برای امنیت انسانی به وجود میآورد.
از آنجایی که عواملی چون گسترش بیابان ها و نوسانات شدید اقلیمی و حوادث جوی (نظیر سیل ، خشکسالی و گردوغبار) زندگی انسان ها و دیگر موجودات کره زمین را تهدید میکنند باید آن ها را به چشم یک تهدید امنیتی فوری نگریست (گینگل ، ١٣٨۵: ٣۴-٣٢). غلبه بر چنین بحران زیست محیطی به مقدار زیادی به ارتقای روابط دیپلماتیک و کاهش نگرانیهای امنیتی بستگی دارد (طوفان ، ١٣٨٩: ٩۵٧). خشکسالیهای اخیر در مناطق جنوبی و مرکزی عراق و مناطق غربی و شمال عربستان باعث خشکیدن هور ها شده و از طرفی جنگ هشت ساله عراق علیه ایران باعث از بین رفتن نخلستان های آبادان و خرمشهر در ایران و استان بصره در عراق گردیده (١۵ میلیون اصله نخل ) است . این نخل ها که نقش بادشکن داشته و باعث نشست ذرات معلق شده و همچون فیلتری حجم غبار برخاسته از عربستان و منطقه بیطرف عربی را کاهش میداده ، متاسفانه از بین رفته اند (کریمی و همکاران ، ١٣٨٩: ٢٢٣).
برای تحقیق حاضر، شهر اهواز به عنوان منطقه مورد مطالعه و جمع آوری اطلاعات انتخاب شد.
این شهر در یک موقعیت جلگه ای و در مرکز استان خوزستان بوده و بر سطح رسوبات جوان ترشیاری گسترده شده و با ارتفاع ١٨ متر از دریا واقع گردیده است . این محدوده بین ٣١ درجه تا ٢۵-٣١ دقیقه عرض شمالی و بین ٣٠-۴٨ و ۵٠-۴٨ درجه به طول شرقی واقع میباشد.
تالاب هورالعظیم بخشی از تالاب دائمی آب شیرین در بین النهرین سفلی است که میان دو کشور ایران و عراق واقع است . حد شرقی هور در خاک ایران ، در شمال غرب بستان و در نزدیکی روستای چزابه به مختصات ۴٧ درجه و ۵٧ دقیقه شرقی و ۴٧ درجه و ١۶ دقیقه غربی میباشد. این تالاب از شمال نیز در محدوده جغرافیایی ٣١ درجه و ۴٧ دقیقه در مجاورت روستای سوله و از سمت جنوب در عرض جغرافیایی ۴١ درجه قرار گرفته است (مختاری و همکاران ، ١٣٨٨) (شکل ١). شهر اهواز با توجه به نزدیکی به هورالعظیم و هور شادگان و بیابان های جنوب عراق ، بیشتر تحت تاثیر گردوغبار میباشد. برای انتخاب بهترین روش مبارزه با این مخاطره طبیعی، از اطلاعات نقشه ١:۵٠٠٠٠ و ١:٢۵٠٠٠٠ توپوگرافی اهواز و تصاویر ماهواره ای هورالعظیم و نقشه زمین شناسی عراق و کشورهای همسایه (شکل ٢) استفاده شد.
همچنین با تنظیم پرسشنامه رتبه بندی شده معیارها و گزینه های مبارزه با ریزگردها، نظرات کارشناسان سازمان ها و ارگان ها و شرکت های شهر اهواز، جمع آوری گردید. اطلاعات به دست آمده با تکنیک ریاضی سلسله مراتبی، ماتریس مقایسات رتبه ها، تنظیم و با محاسبه وزن گزینه ها و معیارها، برای انتخاب بهترین گزینه و معیار اقدام شد.

شکل ١. موقعیت مناطق مورد مطالعه (شهر اهواز و تصویر ماهواره ای هورالعظیم )
منبع : پاپهن شوشتری و همکاران : ١٣٩٢

شکل ٢. منشاء و مراکز اصلی تولیدکننده گردوغبار در عراق . منبع : (www.google) AFWA.XOGM
بحث و نتایج
روش پردازش تحلیل سلسله مراتبی (AHP):
این روش برای اولین با توسط ساعتی (١٩٧٠) مطرح و به عنوان غربال کردن معروف شد. از این روش برای اولویت بندی دو معیار استفاده میشود. مطابق نمودار زیر هدف در رo س این نمودار قرار دارد. هدف ، تعیین بهترین معیار و بهترین گزینه جهت مبارزه با گردوغبار است . در سطوح پایین تر، معیارها و در پایین ترین رده ، گزینه ها یا تصمیمات قرار میگیرد. عناصر سطوح مختلف به صورت دوتایی مقایسه شده و بر اساس میزان اولویت دو معیار، رتبه بندی میگردند (شکل ٣).
استفاده از روش ساعتی کمک میکند که محقق از طریق مقیاس نسبی و مقایسه غربالی به وزن دهی گزینه بپردازد (جدول ١).

شکل ٣. نمودار سلسله مراتبیAHP
جدول ١: مقیاس مقایسه های زوجی. منبع : (١٩٨٠,Saaty) به نقل از ناصری و همکاران ، ١٣٨٨

فاز اول :
ابتدا با استفاده از پرسشنامه تنظیم شده ، نظرات کارشناسان حرفه ای ادارات و شرکت های مهندسی شهر اهواز در زمینه راهکارهای مبارزه با پدیده ریزگردها به صورت میدانی جمع آوری گردید و گزینه ها، نسبت به معیارهای در نظر گرفته شده ، جداگانه رتبه بندی شد.
فاز دوم :
تنظیم ماتریس مقایسات و محاسبه وزن گزینه و معیارها و انتخاب بهترین گزینه و آزمون سازگاری بود. به این مفهوم که ابتدا پس از تنظیم گزینه های راهکارهای مقابله با گردوغبار بر اساس اولویت ، گزینه اول را نسبت به بقیه گزینه ها، گزینه دوم را نسبت به گزینه های پایین تر از خود و … رتبه بندی نمودیم . این رتبه بندیها برای چهار معیار تعیین شده ، جداگانه انجام شد و برای هر معیار، ارزش نسبی زیرمعیار مربوط به آن معیار در قالب ماتریس مقایسه زوجی محاسبه گردید. با توجه به اینکه در فرایند AHP ، وزن نسبی عناصر با محاسبه وزن عناصر از طریق مقایسه زوجی هر سطح نسبت به عنصر مربوط در سطح بالاتر تعیین میگردد با تلفیق وزن های نسبی معیارها، وزن نهایی هر گزینه معلوم شد:
با فرض اینکه A ماتریس مقایسه زوج های n معیار باشد این ماتریس به قرار زیر است :

ماتریس A در بردار اهمیت نسبی، ضرب شده تا AW حاصل گردد. مقادیر دقیق ,W1
Wn….,W2 با استفاده از نرمال کردن ماتریس A به صورت زیر محاسبه میشود:

مزیت اصلی روش تحلیل سلسله مراتبی، حل مشکلات از طرق تصمیم گیران است ، مقایسه دو عنصری معیارها و گزینه ها برای مطرح نمودن اولویت یک معیار نسبت به معیار دیگر یا یک گزینه نسبت به گزینه دیگر است .
مدل مفهومیAHP جهت تعیین مهمترین معیار و گزینه مبارزه با ریزگردها:
اولین قدم در فرایند تحلیل سلسله مراتبی، ایجاد یک نمایش گرافیکی از مساله میباشد، که در این تحقیق ابتدا فرایند تصمیم گیری در سه سطح بررسی شد، شکل (۴).

شکل ۴. سلسله مراتب AHP برای تعیین بهترین گزینه مبارزه با ریزگردها در هورالعظیم
سطح اول : هدف کلی و تصمیم گیری مساله ، در بالاترین سطح قرار میگیرد در این تحقیق هدف اصلی یافتن بهترین روش برای مبارزه با ریزگردها میباشد.
سطح دوم : در این سطح معیارها در ارتباط با ریزگردها مطرح شدند. این معیارها شامل هزینه ها، زمان ، کارائی، و تامین موادند.
سطح سوم : ارزیابی هزینه ها نسبت به گزینه ها بررسی شدند، یعنی بین گزینه های انتخابی جهت مبارزه ، کدام روش هزینه کمتری دارد. کدام روش ، از نظر زمانی به صرفه تر است ، و کدام روش بهترین کارائی را دارد. از بین گزینه های انتخابی، سهولت دسترسی کدام روش مبارزه با ریزگردها از لحاظ تهیه و تامین مواد راحت تر است .
یا کدام یک از گزینه های مبارزه از لحاظ هزینه به صرفه است ولی تامین آن سخت تر و کارائی ضعیفی داشته و مدت زمان بیشتری لازم دارد. مثلا مالچ پاشی هم هزینه بالاتری دارد و هم کارائی ضعیف ، چون که خاک را آلوده میکند. ولی در مدت زمان کمتری میتوان انجام داد.
پوشش گیاهی مدت زمان بیشتری نیاز دارد ولی کارائی بالا داشته و تامین آن آسان و هزینه آن نسبت به روش های دیگر کمتر است .
سطح چهارم : در این سطح تک تک گزینه ها نسبت به همه گزینه ها با معیارهای مربوط به خود، جداگانه ارزیابی و ماتریس داده شد. مثلا گزینه مالچ پاشی نسبت به ← مالچ پاشی و ریگ پاشی و نقش بند و کاشت پوشش گیاهی و احیاء مراتع ، و … و یا ریگ پاشی نسبت به ← مالچ پاشی و ریگ پاشی و نقش بند و …
محاسبه ماتریس های وزنی
شکل (۵) سلسله مراتب تصمیم گیری در مورد انتخاب بهترین گزینه مقابله با ریزگردها را نشان میدهد. در سطح اول چهار معیار در نظر گرفته شده ، و دو تائی مقایسه شدند. قرینه ماترس های با اعداد رند، قرینه کسری در نظر گرفته شد.
ماتریس معیارها:
معادله (۴)

برای محاسبه مقادیر و بردار ویژه یا نرمال کردن ماتریس ها، ستون ها با هم جمع و هر سلول ماتریس بر جمع ستون مربوطه ،
تقسیم گردید.

معادله (۵)
میانگین سطرهای ماتریس (وزن نسبی):
وزن نسبی معیار هزینه بترتیب ٠.٠۴۵۶ ، زمان : ٠.٧١٢۵، کارائی: ٠.٢٢٧، تامین مواد:٠.٠١۴ به دست آمد.

کارائی توجه کرد و در مرحله سوم مساله برآورد هزینه است . در مرحله نهایی بایستی توجه داشت که آیا کشورهای درگیر با ریزگردها میتوانند مواد لازم برای مبارزه را تهیه کنند؟ (مثل ریگ ها، مالچ ، آب تالاب و …) (شکل ۵). در مرحله دوم گزینه های مبارزه با ریزگردها نسبت با معیار هزینه با هم مقایسه و ضرائب آن ها تعیین شد:

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 17 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد