مقاله کارکردهای نظام مالی اسلامی در تحقق حماسه اقتصادی

word قابل ویرایش
15 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
تبیین کارکردهای نظام مالی اسلامی از منظر شاخصه های تمایزی و کارکردهای عملیاتی در راستای تحقق حماسه اقتصادی به منزله یک اقدام روبه جلو جهت استقرار نظام مالی مطلوب در مسیر تعالی کشور به شمار می رود. با عنایت به ماهیت اکتشافی ابعاد مالی اسلامی در وهله اول باید جایگاه نظام مالی اسلامی به منظور تحقق حماسه اقتصادی تبیین و سپس کارکردهای اصلی و فرعی مبتنی بر یک نظام مالی ایده آل ترسیم شود.
این مقاله فراهم کننده تأملی در محتوای کارکردهای حماسه ساز نظام مالی در کشور است تا وجه تمایز و وضع مطلوب را از منظر کارکردهای عملیاتی ترسیم کند. بنابرین ابتدا بطور مختصر شاخصه های تمایزی نظام مالی اسلامی برشمرده میشوند. سپس کارکردهای اصلی و فرعی نظام مالی اسلامی در تحقق حماسه اقتصادی مورد کنکاش قرار گرفته و برای هر کدام استدلالی متناسب با عملیات مالی و محتوای بومی ارائه میشود تا ارائه کننده الگویی فراگیر و پایدار در حوزه های کارکردی اقتصاد ایران اسلامی باشد. در نهایت این مقاله استقرار نظام مالی اسلامی صحیح و دقیق را عامل مهمی در تحقق حماسه اقتصادی معرفی میکند و فراهم کننده توصیه های سیاستی جهت استقرار یک نظام مالی اسلامی بهینه جهت تحقق حماسه اقتصادی است .
واژه های کلیدی: نظام مالی- کارکردهای عملیاتی- مالی اسلامی – حماسه اقتصادی
١- مقدمه
حماسه در لغت به معنی دلاوری، صلابت و نوعی جوشش هیجانی است که در قوای انسان شکل میگیرد که تداعیگر شجاعت و دلاوریهای یک فرد یا ملت است . حماسه اقتصادی را میتوان نتیجه و نمود عینی راهبرد اقتصاد مقاومتی جهت حصول از وضع موجود به وضع مطلوب دانست که میتواند ظرفیت های بالقوه را بالفعل کند و نهایتا جهشی در سطح اقتصاد ملی ایجاد نماید. توالی رهنمودهای مبتنی بر جهاد، مقاومت و حماسه از نوع اقتصادی خبر از اهمیت مقوله اقتصاد در وضعیت کشور دارد.
بخش مالی به عنوان یکی از بسترهای اصلی برای پیشرفت بخش های مختلف اقتصادی شناخته میشود که جهت دهنده به جریان تجارت ، سرمایه گذاری و تأمین مالی است . بخش مالی را میتوان به عنوان مدل های اجرایی اقتصاد در سه حوزه بازار پول (بانکداری)، بازار سرمایه (بورس ) و بازار بیمه با مؤلفه های کارکردی ابزارها، بازارها و نهادهای مالی دانست که تبیین و پیاده سازی صحیح و دقیق آن ، همراه با بررسی محورهای محتوایی، منجر به پیشرفت پایداردر نظام اقتصادی خواهد شد. تبیین کارکردهای نظام مالی اسلامی مطلوب جهت تحقق حماسه اقتصادی با هدف تعمیق و توسعه ی پژوهش ، نظریه پردازی و اجرای بهینه در بخش های مالی کشور، یکی از مباحث حائز اهمیت متخصصان اقتصاد مالی است .
اسلام تنها منحصر به دستورات عبادی نیست بلکه حوزه تعاملات و معاملات ، بخش مهمی از این دین را به خود اختصاص میدهند. اسلام دینی ابدی و دارای نظام اقتصادی و مالی مبتنی بر بینش ها و ارزش های الهی است . بروز توحید عملی برای جامعه اصل بنیادین در تحقق حماسه است که اقتصاد اسلامی و مدل های کارکردی آن در قالب مالی اسلامی نقش محوری در آن دارند. فرایند و کارکردهای نظام مالی باید مبتنی بر مبانی اسلامی و با توجه به مقتضیات بومی صورت گیرد. تبیین ، استقرار و پیاده سازی نظام مالی اسلامی متشکل از ابزارها، بازارها و نهادهای مالی اسلامی از حساس ترین موضوعات مطرح از منظر نظری و عملی در جامعه امروز کشور است . اگرچه مبانی و اصول متعالی اسلام برای بنیان گذاری اقتصاد دینی و پیاده سازی مدل های کارکردی آن در برابر ماست ولیکن تبیین متقن و روزآمد، راهگشای شناخت جایگاه و کارکردهای نظام مالی اسلامی در اقتصاد کشور خواهد بود.
در برهه کنونی از سویی نظام های اقتصادی سرمایه داری و سوسیالیستی در تأمین اهداف اساسی خود(نظیر رشد، عدالت و رفاه عمومی) با شکست مواجه شده اند و تفکر حاکم بر جامعه جهانی تحول وضع موجود و یافتن نظام مالی نوین دیگری است . از سوی دیگر، کشور اسلامی ایران در دهه پیشرفت ، عدالت و معنویت قرار دارد و مسوولان به فرمان مقام معظم رهبری (مدظله العالی) درصدد تحقق حماسه اقتصادی هستند که به این ترتیب انجام پژوهش حاضر به منظور ارائه به جامعه علمی و مدیریتی کشور ضرورتی دوچندان می یابد.
روش این پژوهش توصیفی و از نوع اسنادی است . بدین ترتیب ضمن تبیین مهمترین ویژگیهای نظام مالی اسلامی، نظام مذکور به عنوان یک نظام مالی بهینه جهت حصول به اهداف اقتصادی در شرایط فعلی کشور معرفی میشود. لذا راه حل اصلی جهت تحقق حماسه اقتصادی، اجرای دقیق و صحیح یک نظام مالی کارآمد و مبتنی بر مکتب اسلام همچون نظام مالی اسلامی در شکل متعالی آن است . علاوه بر این رویکردهای مورد نیاز جهت حصول به هر یک از کارکردهای اصلی و فرعی نیز از منظر بازارهای مالی(بازارهای پول ، سرمایه و بیمه ) با نگرش اسلامی و بومی تبیین میشوند.
در این راستا پژوهش حاضر پس از مقدمه به بیان شاخصه های تمایز نظام مالی اسلامی با نظام مالی متعارف میپردازد. پس از تبیین ابعاد نظام مالی اسلامی، ابتدا کارکردهای اصلی و سپس کارکردهای فرعی آن جهت تحقق حماسه اقتصادی تشریح میشود. در پایان توصیه های سیاستی و عملیاتی جهت تحقق حماسه اقتصادی در بخش مالی ارائه میشود.
٢- ٢- شاخصه های تمایز نظام مالی اسلامی با نظام مالی متعارف
نظام مالی اسلامی در برخی اهداف نظیر بکارگیری وجوه مازاد در اقتصاد برای سرمایه گذاری و تشکیل سرمایه ، تسهیل تجارت ، ارائه خدمات مالی و فراهم آوردن فرصت های سرمایه گذاری با نظام مالی رایج دارای شباهت هایی است (پاتل ٢٠٠۶،)، اگرچه از منظر فلسفی، اخلاقی و کارکردی با یکدیگر متفاوتند. مبنای فلسفی و اخلاقی نظام مالی متعارف را الگوهای سرمایه داری سکولار تشکیل میدهند درحالیکه نظام مالی اسلامی مبتنی بر فلسفه و اخلاق اسلامی پایه گذاری شده است و بر روی دستورات شرعی تأکید خاصی دارد(اقبال ١٩٩٧،).
٢-١- انگیزه های مبتنی بر سعادت
هدف نهایی نظام اسلامی همانا سعادت فرد و جامعه مطابق با جهان بینی اسلامی است . در نظام مالی متعارف ، اصالت لذت به عنوان محرکه فعالیت های مالی است که این امر میتواند بوسیله بیشترین مصرف یا کسب سود نمود یابد. براساس تعالیم اسلامی، انسانی سعادت مند است که مجموع لذات دنیوی و اخروی خود را بیشینه کند. بطور واضح ایدئولوژی اسلامی انسان را به سمت لذت های برتر و پایدار رهنمون میکند و درصورتیکه لذت هایی منجر به تضعیف یا نابودی لذت های برتر و پایدارتر شوند، اسلام دستور به ترک آنها میدهد(میرمعزی،١٣٩٠). بنابرین هدف مهم در نظام مالی اسلامی برآوردن نیازهای اقتصادی اشخاص به گونه ای است که آنان را به سمت سعادت حقیقی رهنمون سازد(یوسفی،١٣٨۵).
٢-٢- گرایش به تراکنش های مولد
نظام مالی اسلامی بسترساز تحقق امنیت مالی به ویژه در حوزه سرمایه گذاری است تا موجب اطمینان نیروهای مولد و سرمایه گذار در عرصه تولید و کار و تلاش اقتصادی شود. نظام مالی اسلام با تبیین دیدگاه اطمینان بخش به دنبال ثبات در بازارهای مالی و اقتصادی است (وایسر١٣٩٠،). بدین ترتیب در نظام مالی اسلامی کلیه تراکنش های مالی باید مبتنی بر یک فعالیت حقیقی اقتصادی باشند. بنابرین نظام مالی اسلامی مبتنی بر بخش واقعی اقتصاد است که این منجر به استحکام بنیه اقتصادی کشور بوسیله تراکنش های مولد و مفید میشود(صالح آبادی،١٣٨٨).
٢-٣- تحقق عملی عدالت
پایبندی به هنجارهای اسلامی در حوزه تجارت را میتوان عامل دیگر تمایز نظام مالی اسلامی از نظام مالی متعارف برشمرد.
این هنجارها به عنوان شروط اصلی باید در تمامی قراردادهای مالی لحاظ شوند و فعالیت اقتصادی خارج از این هنجارها از منظر اسلام باطل و در برخی موارد حرام است . بدین ترتیب اکل مال به باطل ، ربا، غرر، ضرر، میسر( قماربازی) را میتوان به عنوان مهمترین هنجارهای این نظام دانست که با هدف فراهم سازی محیط اقتصادی مبتنی بر شفافیت ، تعاون ، مسئولیت ، ایفای تعهد و انصاف توسط شرع مقدس وضع شده اند تا روابط میان طرفین را مبتنی بر عدالت شکل دهند(صادقی،١٣٩٢).
٣- کارکردهای اصلی نظام مالی در تحقق حماسه اقتصادی
کارکردهای اصلی نظام مالی اسلامی در تحقق حماسه اقتصادی به آن دسته از نتایج کلانی اشاره میکند که نظام مالی اسلامی بوسیله ابزارها، بازارها و نهادهای مالی مرتبط ، زمینه های تحقق آنها را در جامعه فراهم میسازد و نوید بخش تحقق اهداف کلان اقتصادی در نظام ج .ا.ایران است .
٣-١- تسهیل سرمایه گذاری
شکل گیری اقتصاد مردمی با گذر از اقتصاد دولتی نیازمند سیاستگذاری و بسترسازی اموری است که به واسطه آن بخش خصوصی و تعاونی به عنوان فعالان اقتصادی به سهولت در تمامی زمینه های اقتصادی حضور یابند و این مهم زمانی تحقق می یابد که سازوکار و بسترهای قانونی به منظور فعالیت در عرصه های مختلف از سوی سیاستگذاران اقتصادی و قانونگذاران فراهم شود.
تسهیل سرمایه گذاری را میتوان به دو بخش تسهیل سرمایه گذاری داخلی و خارجی تقسیم بندی نمود. دستیابی به رشد و توسعه اقتصادی بلندمدت مستلزم تجهیز منابع مالی از طریق بازار پول و بازار سرمایه است . نهادهای شاغل در حوزه بازار پول نظیر بانک ها و موسسات مالی و اعتباری ضمن اتکا بر قوانین اسلامی باید از سازوکارهای اخلاقی و غیرربوی برخوردار باشند.
حصول به استنباط های شرعی مورد توافق علما و ایجاد رویه های کارآمد مدون از جمله موضوعاتی است که باید در این حوزه بدان توجه اساسی نمود. در حوزه بازار سرمایه نیز وجود بورس اوراق بهادار با نفوذ و توسعه یافته با عملکرد صحیح موجب میشود تا علاوه بر افزایش کمی حجم سرمایه گذاری ، موجبات رشد و توسعه پایدار اقتصادی فراهم شود. در این راستا وضع مقرات جدید جهت توسعه ابزارها و نهادهای مالی ، اصلاح مقررات تسهیل سرمایه گذاری خارجی ، فراهم نمودن زیر ساخت های مالی ، آماده سازی بسترها و تسهیلات برای انجام معاملات به صورت الکترونیکی و ارتقای سطح امنیت فضای تبادل اطلاعات از جمله بسترهای مورد نیاز برای جذب و تسهیل سرمایه گذاری در بازار سرمایه به شمار میرود. همچنین با عنایت به وسعت بازار سرمایه و حضور برخی از نهادهای مالی ، پیدایش خدمات تخصصی و حرفه ای جهت بهبود کیفیت خدمات و انتظام بخشیدن روابط فعالان بازار اجتناب ناپذیر است . توسعه کارکردی شرکت های سرمایه گذاری و خدمات تأمین مالی از جمله ساختارهای کارکردی مورد نیاز در راستای تعمیق و توسعه خدمات بازار سرمایه به شمار میرود که باید بدان توجه نمود.
سرمایه گذاری خارجی نیز مزایای متعددی دارد که مهمترین منفعت سرمایه گذاری خارجی برای شرکت های داخلی را کاهش هزینه سرمایه و تأمین مالی آسان تر و سریع تر است . آزادسازی بازار سرمایه به کاهش هزینه نااطمینانی و ریسک منجر شده و در نتیجه هزینه دسترسی به سرمایه برای بنگاه های اقتصادی کاهش خواهد یافت (اکبریان ،١٣٨٣). توسعه بازار اوراق بهادار در نتیجه ورود سرمایه های خارجی ، ضمن بوجود آوردن امکان متنوع سازی داراییها، به افزایش نسبت بدهی به دارایی می انجامد که معنی آن امکان تأمین مالی گسترده تر بنگاه ها در بازار سرمایه است . سرمایه گذاران خارجی با تقاضای عملکرد مدیریتی مطلوب و نظارت بر فعالیت مدیران ، به بهبود نظام مدیریتی سازمان های اقتصادی کمک می نمایند.
٣-٢- گسترش رفاه عمومی
هدف اساسی انسان براساس آموزه های مکتب اقتصاد اسلامی، صرفا حداکثرسازی ثروت و درآمد نیست . رفاه گستره مفهومی وسیعی از آرامش را در برمیگیرد و نباید رفاه فردی به بهای فقر جمعی دنبال شود و افراد جامعه به شرایط یکدیگر بی توجه باشند. درآموزه های اسلامی، تولید و کسب درآمد از سویی ابزاری برای تعالی انسان و از سوی دیگر کسب رفاه مادی است .
تحقق رفاه مبتنی بر عدالت اقتصادی در جامعه است که زمینه بروز زندگی گوارا را فراهم میسازد. زندگی گوارا دارای پنج عنصر سلامت و امنیت ، وسعت روزی، روابط اجتماعی سالم و آرامش است که بدون تقوا و یاد خداوند متعال قابل حصول نیست (میرمعزی،١٣٩٠). رفاه عمومی اگرچه یک هدف ابتدایی در اقتصاد اسلامی است ولیکن ابزارهای حصول به آن را باید در مالی اسلامی جست . رفاه عمومی با بهره برداری کارآمد و عادلانه از منابع اقتصادی و مالی بنیان نهاده شده و با تراکنش های مالی مختلف عملیاتی میشود. سازوکارهای مالی قانون گرا، عدالتمند و کارآمد به منزله تکمیل کننده فراگردهای اقتصادی مبتنی بر عدالت اجتماعی- اقتصادی جهت حصول به رفاه عمومی در جامعه است (رضایی،١٣٨٣).
٣-٣- کاهش فساد مالی
فساد مالی در اسلام اطلاق به اعمالی میشود که بر خلاف آموزه های دینی بوده و مانع تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی باشند. اصیل ترین علت بروز و شیوع مفاسد مالی در جامعه ، عدم توجه به دستورات الهی و به حاشیه راندن دین است (دادگر،١٣٨٢).
فساد مالی به معنای سوءاستفاده از مقام و موقعیت اجتماعی به منظور کسب منافع شخصی است که به لحاظ جنبه های گوناگون ، نقش و نمودهای متفاوتی مییابد. این رویداد فراگیر و ویرانگر اجتماعی با تضعیف انگیزه ها و نمادهای مدنی باعث پدیداری زیان های فرهنگی اجتماعی و سیاسی شده و یا توزیع ناعادلانه ثروت ، اقتصاد جامعه را نامتوازن ساخته و بیمار میکند(معصومینیا و دادگر،١٣٨٣). به هر نوع تصرف غیر قانونی در اموال دولتی و سوء استفاده از موقعیت و استفاده غیر قانونی از اختیارات و قدرت در جهت استفاده از امکانات مالی، فساد مالی اطلاق میشود که دارای مصادیقی چون اختلاس ، رشوه ، اخاذی، رانت های اقتصادی، برداشت و دخل و تصرف غیر قانونی در وجوه و اموال ، استفاده از امتیازات و بهره برداریهای مالی است .
الگوی رفتار در حوزه مالی باید الگوی رفتار علوی باشد. عمده ترین راه حل کاهش فساد مالی همانا کاهش تصدی های دولتی به شکل درست ، برقراری انضباط مالی در بخش بازارهای مالی است . درصورتیکه مردم و دانش در اقتصاد، محور باشند و دولت نیز با حفظ اقتدار، ناظر و حکمران باشد؛ پایه های اساسی جهت شفاف سازی فرآیندهای عملیاتی، پاسخگویی، قانون گرایی و اتخاذ رویکردهای مشارکت جویانه استوار میگردد. پیشبرد اصلاحات اقتصادی در جهت حصول به انضباط مالی نیز از راهکارهای مقابله با مفاسد مالی است . اصلاح ساختار بانکداری و مالیاتی، شفاف سازی عملکردهای بانکی و پولی بوسیله سیستم های نظارتی کارآمد، الزام به پوشش بیمه ای برای تمامی فعالیت های اقتصادی و اجرای واگذاریها از طریق سازوکار شفاف بورس بر ساختار کلان اقتصادی نقش بسزایی دارد و میتواند در رهایی جامعه از شیوع مفاسد مالی مؤثر باشد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 15 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد