دانلود مقاله آشنایی با معماری و تاریخچه برخی از امامزاده های تهران و گیلان

word قابل ویرایش
36 صفحه
4700 تومان

آشنایی با معماری و تاریخچه برخی از امامزاده های تهران و گیلان

بقعه آقا سید حسین و بناهای همجوار مسجد ، مقبره منجم باشی
این بقعه در شمال بازار لنگرود قرار دارد و متعلق به یکی از حکام کیایی است. زمان ساخت بقعه مربوط به دوره کیانیان است. این بنا شامل اتاق حرم و ایوان های جانبی آن است. ازاره دیوارهای حرم و ایوان ها دارای کاشی کاری عصر تیموری ، صفوی و قاجار است.

درهای بقعه از قدمت زیادی برخوردارند و دارای کتیبه با آیات قرآنی و ادعیه هستند. تاریخ کتیبه ۱۲۰۰ و ۱۲۷۲ هـ. ق را نشان می دهد. اتاق حرم دارای گنبد و ضریح مشبک است. بر دیوارهای ایوان ، دیوار نگاره های مذهبی از واقعه کربلا نقش بسته است. بر حاشیه بالای دیوار ، اشعاری گچ بری شده از مراثی محتشم کاشانی مشاهده می شود. بر روی سنگ مرمر حسینیه غربی اتاق حرم، خبر آتش سوزی شهر لنگرود و بازسازی بقعه ذکر شده است.

مسجد شمالی بقعه نیز قدیمی است و دارای دری با کتیبه ای به خط « محمد حسین طالقانی » به تاریخ ۱۲۷۷هـ.ق است. در سقاخانه نیز کاشی عصر قاجار با تصاویر بزرگ واقعه کربلا به چشم می خورد . نقاشی کاشی ها از عبدالله نامی به تاریخ ۱۳۲۰ هـ . ق است.

بقعه آقا سید محمد
این بقعه در روستای « پینچا» از توابع آستانه اشرفیه قرار دارد و در دوره کیاییان و صفویه ساخته شده است.
بنای بقعه با پلان مستطیل شکل و بام سفال سر، در کنار اتاق حرم دارای ایوان هایی با فیلپاهای جانبی است. دامنه ی بام سه پشته و دیوارهای ایوان با دیوار نگاه های مذهبی آراسته شده است. درِ چوبی و قدیمی بقعه دارای کتیبه هایی با آیات قرآنی و ادعیه است که تاریخ ۸۷۰ هـ.ق و نام فقیه احمد بن ابوالرضی بن علی پینچایی » بر روی آن مشاهده می شود. اشعاری از محتشم کاشانی به تاریخ ۱۳۳۳ قمری بر دیوار ایوان نقش بسته است.

امامزاده ابراهیم
بنای امامزاده ابراهیم در روستای طالقان از توابع شهرستان شفت و در جنوب شرقی آن قرار دارد. امامزاده ابراهیم از بـُقاع مورد احترام اهالی است و وی را فرزند « امام موسی کاظم » (ع) می دانند. این بقعه پلان مربع و ضریح مشبک با سقف گهواره ای و چهار ستون در اطراف ضریح دارد. بام بنا از حلب و دارای چوب حمال سراسری و واشان کشی و لمبه کوبی است.
امامزاده هاشم
امامزاده هاشم در محلی به همین نام و در ۳۰ کیلومتری جنوب رشت ، در جاده رشت – تهران واقع است. بنا به گفته رابینو این بقعه در زمان شاهزاده « منوچهر خان معتمدالدوله » حاکم وقت گیلان به طور گسترده بازسازی شد. در جریان جنگ جهانی اول و مبارزات میرزا و یارانش این بقعه آسیب فراوان دید و برای آخرین بار زلزله سال ۱۳۶۹ صدمات جدی بر آن وارد ساخت . بقعه امامزاده هاشم در سال های اخیر به طور گسترده بازسازی و مرمت شده و تأسیسات آن گسترش یافته است.
بقعه امیر بنده
این بقعه در ۴ کیلومتری جنوب غربی شهرستان کلاچای واقع است و دوره ی ساخت آن به زمان کیاییان و حکومت صفویه تعلق دارد و در دوره قاجاریه ومعاصر مرمت شده است. بقعه امیر بنده دارای اتاق میانی و ایوان های جانبی است و ستون های چوبی ساده و لاچ لنگری در حاشیه ایوان به کار رفته است. پلان بنا مستطیل شکل و بام آن سفالینه است. دامنه بام و سرستون ها چکش برگردان های ظریف دارد. اضلاع آن ۱۲* ۱۷ متر طول دارند.

گنبد پیر محله
این بنا در جنوب شرقی رودسر ، در فاصله هفت کیلومتری « حسنک سرا» واقع شده است. این بقعه دارای یک ایوان کوچک در سمت ورودی و دو اتاق کوچک در طرفین آن است. گنبدخانه به شکل هشت ضلعی و ساده ساخته شده، سطح آن را با گچ ، اندود کرده اند. قطر دیوارها حدود ۶۵ و قطر دیوار گنبد حدود ۱۱۵ سانتیمتر است.
از مشخصات بنا، گنبد دو لایه آن است. در داخل اتاق میانی ، محرابی با دهنه ای به عرض ۹۰ و بلندی ۱۷۰ سانت تعبیه شده است. این بنا فاقد عناصر تزیینی و نمونه یک معماری اصیل و سنتی گیلان است. طاق نماهایی در بیرون بنا در کادرهایی چهارگوش و مستطیل جای گرفته و دارای طاق جناقی است. در داخل بنا نیز طاق نماهایی به ارتفاع ۳۰/۳ متر دیده می شود. آجرکاری خارجی بقعه ، ساده و در قسمت فوقانی دیوارها ، قرنیزهایی متمایل به خارج وجود دارد.
با توجه به معماری بقعه ، از جمله استفاده از قوس های جناقی تیز، پیش آمدگی قرنیزهای فوقانی و نوع گورسازی که شبیه سردابه است، این بنا شباهت به معماری دوره ایلخانی دارد.
بقعه پیر قطب الدین
بقعه پیر قطب الدین در ۳ کیلومتری جاده آستارا – اردبیل ، در دهکده باغچه سرا واقع است. این بنای سده ۱۰ هـ.ق ، پلانی مستطیل شکل به اندازه ۶* ۳۰/۱۱ متر دارد. نمای بقعه ، آجری و بام آن سفالپوش است. سنگ مرمر سفیدی با نوشته های آیات قرآنی از سوره آل عمران و آیه الکرسی و نیز تاریخ وفات « میرزا محمدبن قبادجان » در سال ۹۴۲ هجری در بقعه وجود دارد.

بقعه چهار پادشاهان ( چهار اولیا)
بقعه چهار پادشاهان در لاهیجان ، مجموعه ای از مقابر و مسجد متصل به آن است. این مجموعه مرکب از اتاق هایی در کنار یکدیگر و ایوانی است که در سمت شمالی اتاق ها و به موازات آنها کشیده شده است. قدیمی ترین مقبره این مجموعه متعلق به « سید خورکیا » یا « خرم کیا» است. بقیه مقابر پس از جنگ سال ۷۹۱ هـ.ق در رشت که به کشته شدن چند تن از حکام کیایی منجر شد، درجوار قبر قدیمی ایجاد شد.
علت نام گذاری امروزی ، بنا به این دلیل است که این مقابر را به « سید خورکیا» ، « سید علی کیا » ، « سید رضی کیا» و « سید یحیی کیا» نسبت می دهند. البته مقبره فرد اخیر به صورت مجزا و در بنای دیگری ، واقع در شرق بنای اصلی دفن شده است. این بنا با تعمیرات اخیر شکل جدیدی یافته است.
از وجوه زیبای این بنای به ظاهر ساده که دارای بامی سفالین است باید به صندوق های چوبی قبرها اشاره داشت که هر یک در نوع خود اوج هنر منبت کاری و گره چینی است.
غیر از صندوق های چوبی این مقابر که با آیات قرآنی و گره چینی آراسته شده اند، باید ذکری نیز از درهای چوبی و قدیمی این بقعه کرد.
بر حاشیه بالای ایوان ، اشعاری از ترجیع بند « محتشم کاشانی » در رثای سالار شهیدان به خط نستعلیق و به صورت گچ بری برجسته ، دیده می شود.
نقاشی های دیواری بنا نیز بسیار دیدنی است. این نقاشی ها ، اطرافِ اتاق « سید خورکیا» ر ا به صحنه رزمگاه کربلا و سواران آراسته اند. کاشی کاری ازاره ایوان و فیلپا ( ستونی که سقف بر آن قرار می گیرد ) های حاشیه ایوان که دارای کاشی هفت رنگ و نقوش گل و مرغ است ، از دیگر قسمت های دیدنی این بقعه به شمار می روند. این بنا با توجه به کتیبه های موجود روی صندوق و درها به قرن ۷ تا ۹ هجری منسوب شده و در کنار بقعه « میر شمس الدین » از بقاع معتبر لاهیجان به شمار می آید.
بقعه خواهر امام
این بقعه در محله خواهر امام، نزدیک بازار رشت قرار دارد و در دوره قاجار ساخته شده است. سر در بقعه دارای کاشی کاری و اشعاری در ۹ بیت ، به تاریخ ۱۲۹۰ هـ.ق است. گچ بری داخل کمربند گنبد ، دربرگیرنده آیه الکرسی به خط نستعلیق به تاریخ ۱۳۰۶ هـ.ق است. خوشنویس آن « محمد میرزا» به دستور « حسام السلطنه » به اهتمام « میرزا عباد قاجار مسعودی » و عمل « حاجی غلامحسین » است. کتیبه ای جلوی در حرم به چشم می خورد که بر روی آن به دستور « ناصر الدین شاه قاجار » فرمان معافیت مالیاتی خبازان ، به خط « ملک محمد قزوینی » در سال ۱۲۷۲ هجری آمده است.

دانای علی
بقعه دانای علی در محله « چمار سرا » ی رشت و در وسط خیابان بیستون واقع است. به نقل از پیران قوم ، این بقعه از آنِ پیری دانا و مؤمنی پرهیزگار است که به مقام طی الارض رسیده و نمازهای روزانه خود را در مکه معظمه می خواند. ساختمان بقعه ، کوچک و از آجر و آهن است و با سنگ مرمر و کاشی های مکتوب و منقوش تزیین شده است. گنبد کاشی کاری شده بقعه با طرح کلاه درویشی و به تقلید از گنبد شیخانه ور لاهیجان ساخته شده است.

بقعه متبرکه امامزاده زید
سومین بقعه متبرکه شهر تهران از نظر قدمت تاریخ موجود در آن بقعه امامزاده زید است که در مرکز بازار تهران و د رانتهای جنوبی بازار بزازها به نام بازار امیر قرار دارد .این بقعه به طوری که از تاریخ صندوق قدیمی آن (۹۰۲ه)بر می آید ،پیش از دوران سلطنت سلسله شاهان صفویه در تهران دایر بوده است .بر روی این صندوق دو حاشیه افقی یکی در قسمت بالای چهار ضلع صندوق و دیگری در پایین آن تعبیه شده است . حاشیه بالایی حاوی کتیبه ای است که آن زا به خط ثلث به طور برجسته منبت کاری کرده اند و مشتمل بر دو آیه اول آیه الکرسی است.در رابطه با نسب آن بزرگوار ،یک نظر این است که ایشان حسنی و از اولاد حسن المثنی و پسر عموی حضرت عبد العظیم (ع)از احفاد امام حسن مجتبی (ع) است،امام در شجره نامه آن حضرت آمده که وی از فرزندان یحیی بن زید بن علی بن الحسین است.غیر از صندوق روی مرقد مطهر ،سایر قسمتهای بقعه امامزاده زید تماما از آثار دوره قاجاریه است .بنای صحن و ایوان و حجرات در زمان سلطنت ناصر الدین شاه احداث گردیده ،و در داخل بقعه بر روی در خاتم که میان ایوان و حرم قرار دارد ،دو تاریخ ۱۲۹۷ و ۱۳۰۹ خوانده می شود.این دو تاریخ در پایان دو کتیبه کاشی نیز نقش شده و معرف تعمیرات بنا در قرن ۱۳ ه است . مقبره لطفعلی خان زند از سرداران دوره زندیه که بر روی آن سنگ مرمری به نام وی نصب شده ،در ایوان جنب بقعه قرار دارد . کاشیکاری گنبد و تجدید تعمیر ایوان و آیینه کاری رواق و حرم و مقبره جنب آن در خلال سالهای ۱۳۱۵_۱۳۱۶ ش انجام یافته است .صحن قبلی این بقعه امروزه به مدرسه تبدیل شده است .
بقعه متبرکه امامزاده سید ولی

در نزدیکی بقعه امامزاده زید (ع)مزار دیگری به نام بقعه امامزاده سید ولی قرار دارد که در جنب بازار کفاشها و بازار پاچنار واقع شده است .آن حضرت از نوادگان امام محمد تقی (ع)معرفی گردیده است .در بنای بقعه ایشان هیچ گونه نوشته و یا کتیبه تاریخی وجود ندارد .بنای بقعه مربع شکل و هر ضلع آن تقریبا سه متر و نیم است و شاه نشین هایی به عمق دو متر یا دو متر ونیم بر وسعت حرم از چهار جانب می افزاید .ضریح فلزی به ابعاد ۳*۲ متر مربع با کتیبه های قر آنی و اشعاری از محتشم به خط نستعلیق اخیرساخته شده و بر روی مرقد نصب گردیده است .ضریح قبلی از جنس چوب و متعلق به دوره قاجاریه بوده است .
بقعه امامزاده سید ولی اخیرا باز سازی گردیده و در جوار آن خوابگاهی سه طبقه برای طلاب علوم دینی ساخته شده است .در شمال و غرب بقعه مسجدی از دوره فتحعلی شاه قاجار به یادگار مانده است .
بقعه متبرکه امامزاده ابراهیم
بقعه امامزاده ابراهیم (ع) واقع در منطقه دربند تجریش که ار ییلاقات و تفریحگاه های شمال تهران به شمار می رود،در روستای ((پس قلعه در دامنه دره توچال قرار دارد)).
این منطقه به علت داشتن یخچالهای طبیعی دارای آب و هوای خنک است و زائرین محترم علاوه بر کوهپیمایی در حال حاضر به وسیله تله کابین نیز به بقعه مزبور رفت و آمد می نمایند .نسب آن حضرت به امام حسن مجتبی (ع) می رسد.

بقعه متبرکه امامزاده سید اسحاق

بقعه متبرکه امامزاده سید اسحاق (ع)در کوچه خدابنده لو در خیابان ناصر خسرو واقع شده و مردم آن رابه نام قدمگاه چهارده معصوم هم می خوانند و بنا بر متن زیارتنامه موجود ایشان در ملک ری به شهادت رسیده اند
نسبت ایشان به حضرت امام موسی بن جعفر (ع)می رسد .این بقعه کوچک درحدود ۲۲ متر مربع مساحت دارد و در سالهای اخیر بازسازی گردیده است .
یک لوح سنگی که بر آن صلوات بر چهارده معصوم کنده کاری شده به دیوار بقعه نصب شده است . شیوه نگارش خط ثلث موجود بر سنگی که در سرداب قرار دارد ،تاریخ آن را به قرن هشتم یا نهم هجری می رساند.

بقعه متبرکه امامزاده اسماعیل

بقعه متبرکه امامزاده اسماعیل در خیابان کلهر در منطقه چیذر و در نزدیکی بقعه امامزاده علی اکبر (ع)واقع شده است .آن حضرت از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است .بنای اصلی بقعه ایشان چهار گوش است وحدود ۱۵۰ متر مربع مساحت دارد .در چوبی ساده ورودی به حرم و دیوارهای آجری داخل آن با رنگ سبز نقاشی شده و نیمه پایین دیوار از سنگ مرمر پوشیده شده است .ضریح مطهر آن حضرت ،مشبک و بالای آن فرم نیم دایره دارد.مرقد مطهر در داخل ضریح سنگ مرمر بزرگی است .گنبد بنا به رنگ سبز نقاشی شده که مدتی ار عمر آن می گذرد .این بنا دارای صحن مشجر با درختان بسیار کهنسال است که در آن فبوری نیز به چشم می خورد .این امامزاده دارای حسینیه ای وسیع و از امکانات رفاهی جهت زائرین برخوردار است .

بقعه متبرکه امامزاده سید اسماعیل

این بقعه که منسوب به سید اسماعیل از احفاد امام علی النقی (ع) است در جنوب شرقی تهران حدفاصل دو خیابان ۱۵ خرداد و مولوی قرار دارد .این بنا دارای صحن ،ایوان و دو گلدسته بلند،رواق،ضریح و مسجدی کوچک است .در داخل سر در بقعه و دورن ایوان کتیبه ای به خط نستعلیق سفید رنگ بر متن کاشی خشتی لاجوردی نقش شده است .از مفاد این کتیبه تاریخی بر می آید که ساختمان ایوان و گلدسته و کاشیکاری بلند سر در ، در زمان سلطنت محمد شاه قاجار و در سال ۱۲۶۲ ق به اهتمام عیسی خان بیگلر بیگی انجام یافته است .
اثر بسیار قدیم تر آن ،دری نسبتا عتیقه است که در ضلع غربی حرم قرار گرفته و بر روی آن محمد شاه قاجارو عیسی خان بیگلر بیگی آمده است .قسمت وسط هر دو لنگه در مربوط به قرن نهم هجری قمری است و طبق کتیبه های موجود بانی آن استاد حسین بن پیر علی حداد تهرانی و تاریخ آن جمادی الاول سال ۸۸۶ ق است.
واین تاریخ قدیمی ترین سال تاریخی است که ابنیه قدیمی داخل شهر تهران باقی مانده است .
بدین ترتیب می توان قسمتی از بقعه را متعلق به قرن نهم ه .از زمان مربوط به ساختمان اصلی بنا و بقعه را به قرن ۱۳ ه و دوران قاجار منسوب دانست .کاشیهای زرین فام مرقد مطهر متعلق به قرون ۷و۸ه ق مناره های موجود در این بقعه از قرن ۱۳ ه ق باقی مانده است .

بقعه متبرکه امامزاده اسماعیل

بقعه متبرکه این امامزاده در خیابان قلهک ،خیابان امامزاده ،انتهای پارک زرگنده واقع شده است .آن حضرت از نوادگان امام زین العابدین (ع)است و شجره نامه ایشان بر روی تابلوی بزرگی نوشته شده و در داخل حرم نصب گردیده که در آن تاریخ وفات ایشان سال ۸۵۰ ق قید شده است .بنای بقعه با مساحت ۲۵۰ متر مربع به صورت چهار ضلعی است و از اره دیوارهای داخل حرم سنگ و نیمه بالای آن گچ است .ضریح فلزی آن با اشعار و کتیبه های قرآنی تزیین شده و در وسط حرم واقع است .این بقعه دارای دو ایوان ستوندار است که بر روی دیوارهای آن کتیبه های کاشیکاری قرار دارد .گنبد کوچک این بنا دارای کاشیهای سبز و لاجوردی و کتیبه ای قر آنی است که دور تا دور پایین گنبد را پوشانده است. تمامی تزیینات و ملحقات بنای بقعه ،جدید و مربوط به سالهای اخیر است.

بقعه متبرکه امامزاده اهل بن علی

این بقعه متبرکه در جنوب محله دولاب ،خیابان خاوران ،ایستگاه امیر سلیمانی ،خیابان خواجوی کرمانی در میان محوطه پردرخت پارکی به مساحت پانزده هزار متر مربع،بر روی سکویی به ارتفاع یک متر قرار دارد.
گنبد بنا دو پوش آجری است و قبلا قسمتی از بالای آن با کاشیهای فیروزه ای پوشیده شده لیکن در حال حاضر پوشش سیمانی دارد .طرح توسعه و تعمیر بقعه به مساحت دو هزار متر مربع در سال ۱۳۸۱ به طور مطلوبی انجام شده و نمای آن آجر کاری و کاشیکاری است .بر دیوار طرفین ایوان دوازده بیت شعر به خط نستعلیق بر کاشیهای خشتی با تاریخ ۱۳۰۸ه.ق نوشته شده که برخی از ابیات آن چنین است
تبارک الله از این شوکت و جلالت و جاه کدام نور خدا خفته اندر این خرگاه
امامزاده آزاده اهل بن علی است شهید گشته زجور مناطق گمراه
همین اشعار را در ۱۳۲۴ با مختصر تغییراتی در برخی کلمات و تعویض نام متولی ،به خط نسخ بر کاشی نوشته و بر بالای سر در ورودی محوطه بقعه نصب نموده اند.
صاحب مرقد،طبق متن اشعار فوق و زیارتنامه ،از فرزندان امیرالمومنین علی (ع)معرفی گردیده ،اما در کتاب «اختران فروزان طهران و ری»نسب ایشان به فرزندان امام حسن مجتبی (ع)می رسد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 4700 تومان در 36 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد