دانلود مقاله نقش ایثار در منابع اسلامی و تأثیر آن در تکامل فرد و اجتماع

word قابل ویرایش
208 صفحه
30000 تومان
300,000 ریال – خرید و دانلود

جهاد در فرهنگ لغت به معنی: کارزار، جنگ کردن، جنگیدن در راه حق، جنگ دینی و غزو مسلمانان با کافران است.
یکی از مفاهیم اساسی و ارزمند در جهان بینی اسلامی مفهوم شهادت است که این مفهوم دارای معنای خاصی است در واقع شهادت در اصطلاح قرآن، حدیث، کلام بزرگان و از دید عامه به مفهوم کشته شدن در راه خدا تلقی می شود و بر همین اساس شهید به کسی گفته می شود که در ضمن جهاد در راه خدا به دست مخالفین دین کشته شود.

امروزه دامنه معنایی شهید و شهادت تنها به مفهوم کشته شدن در میدان جنگ و در مقابل دشمن دین نیست بلکه به استناد احادیث و روایات معنای این مفهوم بسظ یافته و برای بسیاری از اشخاص که نه در میدان جنگ بلکه در راه دین و شریعت و به خاطر عشق به حق، شربت شیرین شهادت را نوشیدند نیز استعمال می شود و مرگ آنها در ردیف شهادت محسوب می گردد. این بر اساس بنا به ضرورت مسئله در بخش های بعدی به طور کامل این موضوع مورد بررسی قرار می گیرد.

۳-۳- فنای عاشق و معشوق
بشر افتخار می‌کند به این که در زمینه معشوق همه چیزش را فدا می‌کند. خودش را در مقابل او فانی نیست نشان می‌دهد. یعنی این برای او عظمت و شکوه است که در مقابل معشوق از خود چیزی ندارد و هرچه هست دوست و به تعبیر دیگر معنای عاشق در مقابل معشوق چیزی است نظیر آنچه در اخلاق است، در اخلاق چیزی است که با نطق منفعت جور در نمی آید ولی فضیلت است یعنی یایثار یعنی از خود گذشتن به معنای رها شدن از خود در مقابل آنکه معشوق است

، آنکه یا آنچه که بزرگتر است از خود و خواسته های خود و اینجاست که منفعت در برابر ایثار عاشق خود را به فراموشی می سپارد.

ایثار با خودمحوری جور در نمی آید، فداکاری با خود محوری جور در نمی آید ولی معذلک می بیند انسان از جنبه اخلاقی وجود را، احسان را، ایثار را، فداکاری را تقدیس می کند، اینها را فضیبت می داند، عظمت و بزرگی می داند و در این هست که مسأله عشق با مسأله شهوت متفاوت است، چون اگر شهوت باشد یعنی شیئ را برای خود خواستن. فرق بین شهوت و غیر شهوت در همین جاست. آن جا که کسی عاشق دیگری است مسأله، مسأله شهوت اخلاق که بحث چگونه

زیستن و چگونه آدمی بودن، آدمی است برسد اصل استوار است و هر مکتبی چه مذهبی، چه غیر مذهبی، معنوی یا مادی، ایده آلیستی یا رئالیستی باید این سه اصل را شرح و روشن کند، که اگر طرح نشود یا مبهم بماند. اخلاق استوار و قابل تحقق نیست که یکی از اصل ایثار است. آنچه که ستون اساسی و عمود خیمه انسان بودن، یا اخلاق است، در یک کلمه ایثار است. کلمه ای که در هیچ زبانی وجود ندارد. که با اینهمه کوتاهی و دقت، اینقدر معنی را القا می‌کند و ایثار یعنی انتخاب منافع و مصالح دیگر و دیگران، بر منافع و مصالح خویش. ایثار، علمی است در اوج اخلاق وقتی

کسی در دو راهی «خود» و «دیگران» قرار می‌گیرد که در راهی به منابع، لدت امنیت و بقاء و بودن خویش می رسد و در راه دوم باید اینهمه را به خاطر تأمین منافع، لدت و خوشبختی دیگران از دست بدهد و راه دوم یعنی دیگران را می گزیند. ایثار کرده است و این غیر از راهی است که فرد، در ضمن حرکت به سوی جلب منافع خویش و در حال زندگی کردن برای خویش، به نفع دیگران نی

ز میاندیشد و تأمین زندگی دیگران، در این حال، ایثار نسبت، احسان است. ایثار مسأله بسیار بزرگی است، اما مهمتر از خود عمل که فرد واقعاً منافع خویش را سخاوتمندانه و پارسایانه و بی نظر و بی چشمه است، به دیگری و دیگران ببخشد و خود را محکوم و محروم بگذارد توجیه منطقی

و عقلی این است. هیچ خلف و هیچ مکتب جامعه شناسی و انسان شناسی ای وجود ندارد که بتواند چنین عملی را توجیه و تفسیر و تحلیل عقلی بکند و منطقی نشان بدهد، عملی را که فرد در آن جا دیگری را بر خود بر میگزیند و هیچ پاداشی نمی خواهد- نه معنوی، نه مادی است. هدف تصاحب و از وصال او بهره مند شدن است، ولی در عشق اصلاً مسأله وصال و تصاحب نیست،

مسأله فنای عاشق در معشوق مطرح است. یعنی باز با منطق خود محوری سازگار نیست. این مسئله در این شکل، فوق العاده قابل بحث و قابل تحلیل است که این چیست در انسان؟ این چه حالتی است و از کجا سرچشمه می گیرد که فقط در مقابل او می خواهد تسلیم محض باشد؟
مسأله پرسش این است، یعنی عشق انسان را به مرحله ای می رساند که از معشوق می خواهد خدایی بسازد و از خود بنده ای، او را هستی مطلق بداند و خود را نیست و نیستی حساب کند، معشوق را بپرستد و برای او از خود هرچه از خود است در گذرد و خود را بسپارد به فنا شدن در راه مقدس عشق.
۴-۳ دهش و بخشش
لب ببند و کف بدوز برگشا
این سخا شافی است از سود بهشت
بخل تن بگذار و پیش آور سخا
وای او کز کف چنین سروی بهشت

و آنگاه مردی ثروتمند و با مکنت برخاست و گفت از پیر خردمند اکنون ما را از دهش و بخشش بگوی پیامبر گفت:

وقتی از دارایی خود چیزی می بخشی چندان عطایی نکرده ای.
بخشش حقیقی آن است که از وجود خود به دیگری هدیه کنی.
زیرا دارایی تو چیزی نیست جز قناعی که از ترس نیازهای فردا آن را نگاهبانی می‌کنی.
و فردا چه بار خواهد آورد برای آن سگی که از فرط حرص و احتیار استخوان های 

و ترس از نیاز چیست نیازی دیگر که جان آدمی را می گذارد، وقتی چاه تو پر آب است و همچنان ترس از تشنگی تو را به اضطراب انداخته، آیا این ترس نشان از یک عطش سیری ناپذیر در تو نیست؟
کسانی هستند که از بسیار اندکی می بخشند تا به وصف کرامت شناخته شوند و همین شوق به نام و شهرت، هدیه آنان را مسموم میکند و کسانی که هستند که از کم تمام را می بخشند.
و کیسه شان هیچگاه تهی نخواهد ماند

و کسانی هستند که با لذت می بخشند
و همان لذت پاداش آن هاست
و کسانی هستند که به رنج و سختی می بخشند و آن رنج و سختی غسل تعمید آن‌هاست (تا از تعلق دنیایی پاک شوند)

همچون درخت عطرآگین مورد که در دره ای دوردست، شمیم جان پرورش را هر نفس به دست نسیم می سپارد.
خداوند از دست های چنین بخشندگانی با آدمیان سخن می گوید و از پشت چشم آنان بر زمین لبخند می زند.

بخشیدن در پاسخ درخواست نیکوست.
اما نیکوتر از آن بخشیدن پیش از درخواست، از راه فهم.
و برای انسان گشاده دست جستجوی پذیرنده بخشش لذتی است که بر لدت بخشیدن فزونی دارد.
آیا چیزی هست که باید از بخشش آن دریغ کرد؟
هرچه هست روزی به ناچار خود به خود بخشیده خواهد شذ.

پس هرچه بهتر اکنون که کسی را بدان نیازی است آن بخششی تا فرصت بخشش از آن تو باشد و بر وارثان زمین
چه بسیار که میگویند: من می بخشم، اما آن کسی را که سزاوار نیست.»
اما درختان باغ تو و گوسفندان چراگاهت چنین نمی گویند.
آن هایی می بخشند تا زنده باشند زیرا نگاه داشتن و دریغ کردن هلاک شدن است بی گمان آن کس که خداوند موهبت عمر و ثروت شب و روز را به او عطا کرده است به هرچه تو بدون نثار کنی سزاوار است و آن کس که شایسته است تا از اقیانوس بیکران حیات آب نو شد این شایستگی را نیز دارد که تو جام او را از جویبار کوچک خود پر کنی.
و تو کیستی که نیازمند پیش تو عریان شود و جام

ه غرور خود چاک کند تا تو شایستگی او را عریان ببینی و غرور او را بی شرم نظاره کنی.
نخست بنگر که آیا تو خود مقام بخشندگی را شایسته ای؟ و آیا شأن و مرتبه را یافته‌ای که واسط در فیض بخشش باشی؟
زیرا به راستی زندگی است که به زندگانی چیزی می بخشد و تو که خود را دهنده می‌بینی، تنها شاهد و گواه این بخشش و شما گیرندگان بخشش ها که تمامی مردم جهانید، بار سنگین سپاس زیاد بر دوش خود مگذارید، مبادا که بر گردن خود و گردن آن کس که شما را بخشش کرده است اسارت نهیده
خوشتر آند است، که گیرنده و بخشنده هر دو با هم بر بال های آن هدیه پرواز کنید، زیرا در اندیشه ی سپاس

بودن، شک کردن است در گوهر سخاوت که زمین بخشنده ما در او خداوند آسمان پدر اوست.

۵-۳انفاق
یکی دیگر از نمودهای ایثار انفاق است که مربوط به ایثار مال می‌باشد. انفاق و ایثار امامان، از بهترین اموال خویش و در سخت ترین شرایط نیازمندی صورت می گرفت قرآن کریم نیز داستان ایثار حضرت علی (ع) و خاندان گرامیش را در آیات پر شکوه خود در سوره ی هل اتی منعکس کرده

است، حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) و فرزندانشان آنچه در میسور داشتند- که جز چند قرص نان نبود- با مال نیازی که بدان داشتند تنها و تنها به خاطر رضای حق به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند، این بود که این داستان در ملأ اعلی باز گوش و آیه قرآن درباره اش نازل گشت.

۶-۳ ایثار در جامعه پزشکی
از جمله فداکاریهای که در عصر امروزی در جامعه دیده می شود، از خود گذشتگی‌هایی است که به وسیله انسان های عادل و خوش قلب انجام شده. افرادی چون ریزعلی خواجوی و حسن امیدزاده که نام خود را جاودان ساختند.
همچنین بسیارند، بیمارانی که برای ادامه حیات به پیوند اعضا نیازمندند و هر از گاه ایثارگران را می یابیم که با اهداء عضوی از بدنشان جان دیگران را نجات می دهند و باعث می شوند که بیماران سلامتی خود را بدست آورند.

و نیز پزشکان بسیاری که وقت و فرصت خود می زنند و جان بسیاری از بیماران را نجات می دهند و یا دانشمندانی که در پایگاه های هسته ای مشغول به کار می شوند یا اینکه می دانند بعد از مدتی تشعشعات حاصل از شکافت هسته ای به بدن آن ها آسیب می رساند و آن ها را دچار بیماری می‌کند.
و اساساً تمام انسان هایی که صادقانه برای رضای الهی خدمت می کنند و سعی در انجام وظایف محوله خویش دارند ایثارگرند.

۴-ایثار پیامبر (ص) و اهل بیت (ع)
۱-۴ ایثار پیامبر در راه ترویج اسلام:
درامالی در تاریخ پیغمبر اسلام چنین آمده است که: شبی مردی به نزد آن حضرت آمد و از گرسنگی به ستوه آمده بود، حضرت کسی را به خانه همسران خود فرستاد. آنان گفتند ما چیزی جز آب در خانه نداریم فرمود: چه کسی امشب این مرد را از گرسنگی نجات می‌دهد؟ علی (ع)

برخاست و عرض کرد: من آماده ام. پس وی را به خانه نزد فاطمه(س) گفت: جز غذای کودکان چیزی در خانه نیست ولی مهمان را بر خود و فرزندان مقدم می داریم و آنرا به وی می دهیم. علی (ع) فرمود: پس کودکان را بخوابان و چراغ را خاموش کن پس آن غذا را به مهمان دادند و خود گرسنه ماندند.

۱-۱-۴ ایثار در آئین محمدی(ص) و ائمه اطهار:
از خود گذشتگی و ایثار، جان باختگی و شهادت طلبی ارزش های اصیل و ناب آئین محمدی و ائمه اطهار به شمار می آیند که از صفات برجسته مردان الهی و عاشقان راه حق بوده، تا در مقابل هرگونه تهاجم فرهنگی و دست اندازی به حریم پاک و مقدس اسلام از سوی دشمنان و بیگانگان مقاومت و ایستادگی نموده و حقایق آن را از آلودگی‌ها و تحریفات گوناگون مصون بدارند و خود نیز در مسیر الهی هدایت شده و به کمالات انسانی و ارزش های معنوی دست یافته و در واقع به سوی باری تعالی بشتابند و سعادتمند ابری گردن

از صدر اسلام تا کنون به ویژه در طول تاریخ مکتب تشییع، ما شاهد بسیاری از فداکاری ها و شهادت طلبی های مسلمانان در جهاد با دشمنان اسلام بوده و هستیم که «واقعه جانسوز، عاشورای حسینی» از مهم ترین آنها به شمار می آید. اوح وارستگی، آزادی، ایثار و شهادت امام حسین (ع) و ۷۲ تن از یاران با وفایش درس های عبرت آموزی را به پیروان و عاشان راه حق می‌دهد که قابل مطالعه و بررسی اند. در واقع آنچه که باعث پیروزی انقلاب اسلامی ایران به

رهبری امام خمینی (ره) در سال ۵۷ و هشت سال دفاع مقدس شد، وجود عاشورای حسینی و در یک کلام وجود فرهنگ «ایثار و شهادت» مردان بزرگ الهی بود که به مرور، اخلاق و رفتار اقشار مختلف مردم مسلمان و مؤمن ایران اعم از زنان و مردان، نوجوانان و جوانان تحصیل کردگان و عامی را تحت تأثیر قرار داد و متحول ساخت، آن چنان که توانستند با اعتقاد و ایمان راسخ به ارزش‌های اصیل اسلامی به ایثار و از خود گذشتگی در ابعاد مختلف فردی، اجتماعی و فرهنگی پرداخته و در برابر دشمنان و بیگانگان غرب و شرق مقاومت ایستادگی کنند و نقش آفرینی های مختلف انقلاب

و جنگ تحمیلی به نمایش بگذارند و با پیروزی و سربلندی از این آزمایش الهی بیرون آمدخه و زمینه و شرایط تشکیل حکومت اسلامی را در جامعه ایران فراهم سازند و دست هر تجاوز گر بیگانه ای را اعم از غرب و شرق از این سرزمین های اسلامی کوتاه سازند. بنابراین یکی از ویژگی های انکارناپذیر انقلاب اسلامی که ریشه در مکتب رهایی بخش اسلام دارد ایثار و شهادت است که همواره انگیزه جهاد بوده و شهدا با آرمان های اسلامیشان مشخص کننده راه و خصلت انقلاب و عامل پیروزی آن بوده اند.

اکنون بعد از گذشت سالها از پیروزی انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس، زمان آن فرا رسیده است که باجرا و پیاده کردن اهداف، ارزش ها و آرمان های اصیل انقلاب اسلامی که همانا اصول و ارزش های اسلام ناب محمدی (ص) است، بپردازیم و این امر جز با فرهنگ «ایثار و شهادت) میسر نخواهد بود.

۲-۱-۴ ایثار انصار نسبت به مهاجران
ایثار انصار برای برادران مهاجرشان فراتر از توصیف است، مهاجران چیزی به جز لباسشان را نداشتند، علی رغم اینکه قبلاً ثروتمند بودند.
همه می دانند که اهل مدینه کشاورزند و ساکنان مکه تاجر.
ایثار انصار چیزی خیالی است که عقل آن را باور نمی کند.

به خدا قسم ایثار عجیبی است، مهاجر به قید قرعه با برادر انصاری خود افتاده است، چون وقتی گفته می شد فلانی پیش چه کسی بماند، همه انصار می گفتند: نزد من، نزد من، یعنی چه؟ این چه ایثاری است؟!
آیا باور کردنی است؟ هیچ صله رحم

قرابت یا پیوندی جز پیوند برادری که اسلام در بینشان برقرار نموده است، میانشان وجود ندارد.
۲-۴ ایثار حضرت علی(ع):
امیرالمؤمنین (ع) فرمود: ایثار خوی نیکان و روش پاکان است.

نمونه ای از رفتار ایثارگران امام علی(ع):
فرزندان علی و فاطمه(حسن و حسین) بیمار شدند. به آنها پیشنهاد شد برای بهبودی فرزندانشان نذر کنند. علی(ع) و فاطمه(ع) و فضه در درگاه خدا نذر کردند هنگامی که بر فرزندانشان آفیت

حاصل شد، سه روز روزه بگیرند. خدای سبحان نعمت سلامتی را نصیب آنان کرد. اینک آنان باید به نذر خود وفا کنند لیکن چیزی در خانه علی یافت نمی شود. علی سه پیمانه جو برای فراهم آوردن نان قرض می‌کند. سه روز روزه شروع می شود. یک پیمانه آن را در روز اول فاطمه (ع) چند گرده نان برای افطار فراهم می‌کند. هنگام افطار که فرا می رسد مسکینی در خانه را می کوبد همه نام ها را به وی داده با آب خالص افطار می کنند! روز دوم نیز همانند روز اول بخشی دیگر آرد را برای

تهیه افطاری آماده میکند و هنگام افطار که فرا می رسد یتیمی در خانه را می زند. همانند روز اول همه نام ها را به یتیم داده با آب خالص افطار می نمایند و برای روز سوم آماده می شوند روزه بگیرند، در هنگام افطار روز سوم که همانند روزهای پیش چند گرده نان تهیه می شود، ناگهان اسیری در خانه علی می آید و همانند شب های پیش گرده نان ها نصیب وی می شود.
افطار هر سه روز روزه با آب خالص سپری می شود! رخسار اهل بین از گرسنگی رنجور شده است.
رسول (ص) وارد خانه علی و فاطمه شده، رخسار رنجور آنان را مشاهده می‌کند به همین سبب می پرسد فاطمه برای پدر توضیح می‌دهد. آنگاه ایثار فاطمه و علی تجلی می نماید و غذای بهشتی نصیب خانواده عترت می گردد. خدای سبحان ستایشی از ایثار آنها بخشی از آیات سوره انسان را نازل می نماید:

«یؤمنون بالنذر و یخافون یوما کان شره مستطیرا و یطمعون الطعام علی حبه، مسکینا و یتیما و اسیرا»
به نذرها خود وفا می کنند و از شر و عذاب فراگیر روز قیامت در هراسند. طعام را با این که خود نیاز دارند و محبوب آنهاست در راه خدا به مسکن و یتیم و اسیر طعام می‌نمایند.

۳-۴ حماسه حسینی
شهادت امام حسین (ع) با توجه به ابعاد فوق العاده شخصیت وی و دودمان وی و انعکاس آن در اجتماع و با وجود هشیاری و آزادگی امام حسین عالیترین جلوه شهادت یک انسان کامل است که عظمت فوق طبیعی و علو شخصیت و هدف او را اثبات می‌کند. امام حسین راهی را برگزید و مقصدی را به عالمیان نشان داد که بعد از وی الگوی همه آزادگان جهان شد. البته پدیده شهادت

فی نفسه آنقدر عالی و بلند مرتبه است که اگر در همه تاریخ بشری فقط یک بار اتفاق می افتاد یعنی در تاریخ بشر تنها یک نفر شهید می شد بازهم اهمیت شهادت فوق همه پدیده های حیات بشر بود چه رسد به این که در گذرگاه قرون و اعصار کاروان شهادت متجاوز از میلیون ها پاکان اولاد آدم را به خود دیده است و پیشتاز برجسته ای چون حسین بن علی (ع) و شخصیت های متمایزی در این کاروان الهی شرکت داشتند.

به هر حال عاشورا اتفاق افتاد تا بار دیگر شهادت و لقاء الله زنده شود و نه تنها زنده بلکه برای همیشه و در همه جا جاودانه مانده عاشورا کربلا صحنه متقابل دو جریان ابدی تاریخ است. جریان هابیل و قابیل در روز عاشورا نیز همین واقعه تکرار شد. یک طرف لشکر حق و حقیقت و طرف دیگر باطل و ضلالت؛ امام حسین علیه السلام نصرت و پیروزی دین خدا و شهادت در راه خدا را می خواست و آن قوم پیروی از هوی و هوس و بازگشتن به سنت های جاهلی و نیز کشتن امام حسین را می خواستند.

یکی از نکته های مهم و عبرت آمیز عاشورا وفاداری و ایثار یاران با وفای امام حسین علیه السلام است. اصحاب امام حسین علیه السلام با وجود اینکه به طور قطع می‌دانستند قدم نهادن در این راه مساوی با کشته شدن و شهادت است، اما حسین علیه السلام را همراهی کردند و به جز آنان که به طلب مال دنیا با امام همراه شده بودند و در نیمه راه نیز از امام جدا شدند، سایر یاران و افراد خانواده ایشان تا آخرین لحظه با امام ماندند و جان خود را فدای امام کردند به طوری امام حسین علیه السملا وفاداری یارانش را به آنها یادآور شده بود.
و اینچنین هم شد.

۵-شهادت
تأثیر شگرف فرهنگ پربار ایثار و شهادت در گستره جهان بینی دینی ما از جلوه و منزلت متمایزی برخوردار است. فرآیند تأثیرگذاری ایثار و شهادت در مایه های فرهنگی، اجتماعی و … با ظهور مکتب حماسی تشیع به عنوان زیباترین جلوه های روح دینی مایه شگفتی شده است. فرهنگ متعالی ایثار و شهادت با هویت قدسی خود توانایی سرشاری را در متأثر ساختن نهادهای اجتماعی و ساختارهای سیاسی و فرهنگی جامعه دارا می‌باشد. یافته ها و دستاوردهای دیرینه تاریخی مبین این واقعیت روشن است که ایثار و شهادت به عنوان کارآمدترین عنصر فرهنگی در مهار و یا تشدید فرآیندها و پدیده های اجتماعی تلقی می شود. بی تردید قوام بردار و رشد اعتلای فکری و اجتماعی جامعه منوط به مؤلفه هایی است که در ساختار جامعه ترسیم و جهت یابی می شوند و در راستای این هدف، تلاش ما بر این استوار است که با نمودار ساختن تأثیر فرهنگ ایثار و شهادت بر علل و اسباب رشد جامعه یعنی حرکت و پویایی، حضور معنادار، آزادی، تعهد و مسئولیت و ارزش های دینی- ملی ارتباط عمیق و تنگاتنگ فرهنگ ایثار و شهادت را با رشد و اعتلای فرهنگی نمایان سازیم. فرهنگ ایثار و شهادت، بی گزاف، برترین اصل برای کسی رشد

اجتماعی و فرهنگی محسوب می شود. بر اساس بینش درست، دستاوردهای نهایی رشد و اقتدار جاودانه یک ملت، تثبیت و تحکیم ساختارهای بنیادین نظام همراه با بسط اندیشه های پاک و جهانی کعمار اندیشمند انقلاب اسلامی است. «فرهنگ ایثار و شهادت» حاصل و تلاش و جانفشانی برگزدگان این آب و خاک است که طی سالها و با هزینه ای جبران ناپذیر و به همان نسبت و طی سالیان دراز و با تلاش فراوان و گران سنگ عزیران ایثارگر به دست آمده طی سالیان دراز و با تلاش فراوان، قابلیت نهادینه شدن در جامعه و تبدیل شدن به رفتار فردی و جمعی را دارد. بسی جان امید است که این حرکت با ارزش فرهنگی بین نسل ها به صورتی منظم و هماهنگ به حیات طیبه خود ادامه دهد و به سر منزل مقصود برسد.

 

۱-۵ فلسفه وجودی فرهنگ ایثار و شهادت در مکتب اسلام
دین اسلام به عنوان آخرین و کامل ترین آیین در میان ادیان الهی، وظیفه خود می‌داند که فطرت انسان ها را بیدار ساخته و در صراط مستقیم به سوی کمالات انسانی و ارزش های الهی هدایت نماید و این امر جز با پیاده کردن احکام و دستورات الهی در مراحل مختلف زندگی بشر اعم از فردی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و … میسر و مقدور نخواهد بود. اما آیین مقدس اسلام به ویژه مکتب تشییع، در این راه پر فراز و نشیب با بسیاری از توطئه ها و دسیسه های

 

دشمنان که قصد تحریف و نابودی حقایق آن را دارند، روبر خواهد بود. بنابراین بر اساس فلسفه جهاد اسلامی، پیروان و عاشقان راه حق مبارزه و مقاومت در برابر ظلم و ستم دشمنان و تن به ذلت آنها را ندادن از وظایف مهم شرعی و اخلاقی خود می دانند و پایبند به آن هستند. در این زمینه در آیات و روایات بسیاری به جهادگران راه خدا سفارش شده تا آنها با جامن و مال و هر آنچه که در اختیار خود دارند به مبارزه و جهاد با دشمنان اسلام بپا خیزند و مانع هرگونه تجاوز و تعدی به اصول و حقایق اسلام شده و جلوی ظلم و ستم و فساد آنها را بگیرند.
احکام و دستوراتی که در فلسفه جهاد اسلامی آمده از مهم ترین دستورات الهی است که در آئین و شریعت محمدی (ص) و سراسر زندگی ائمه اطهار (ع) به وضوح دیده شده و قابل مطالعه و بررسی است. مطالعات در زمینه فلسفه جهاد و مبارزه در مکتب اسلام چنین آورده اند.
«آیین مقدس اسلام، آیین توحید و آیین عقل و فطرت و آیین رشد و کمال و آیین صلح و صفا و مهر و محبت و آیین تربیت است. اسلام عشق و علاقه دارد قلوب انسان‌ها را از راه ارتباط با شرک و کفر و بت پرستی و بندگی نسبت به بندگان پاک کند… اسلام که خود آیین فطرت و عقل و مدرسه کرامت و شرافت و فضای عدل و عدالت، دین و صلح و سلامت، مهر و رأفت و عشق به انسان

است تنها و تنها برای درهم شکستن ظلم و ستم و به خاک مالیدن دماغ ظالم و ستمکار و گرفتن حق مظلومان از دست ستمگران بر پا شدن عدل و قسط در تمام پهنه زمین، جهاد را همراه با تمام لوازمش تجویز نموده است … اسلام دعوتش را با دلیل و برهان و موعظه حسنه و جلال حسن

شروع می‌کند و از این راه سعی می‌کند انسان منحرف از فطرت توحیدی را به صراط مستقیم برگرداند. اسلام، موضع گیری علیه توحیدی را که به ضرر خود موضع گیران و مزاحم مؤمنان پاک است نمی پسندد و چنانچه ببیند دشمن عالم یا جاهل در زمینه رشد انسان و انسانیت مانع ایجاد می‌کند خود را به خاطر اقامه حق مجبور به جهاد می بیند و برای او جهاد ابتدایی یا دفاعی فرقی نمی کند. آنچه برای او اهمیت دارد پاکسازی حیات انسان از آلودگی شرک و کفر و فسق و فجور و بت و بت پرستی است.»

اکنون که روشن شد برای چه هدف والایی در اسلام سخن از جهاد و مبارزه به میان آمده است، ضروری است به بررسی ارزش های ایثار و شهادت در آیین جهاد و مبارزه پرداخته شود. اصولاً هر جهاد و مبارزه ای برای ریشه کن نمودن ظلم و ستم و رهایی مظلومان و ستم دیدگان از شد

دشمنان و منافقان از خدا بی خبر و نیز اجرای فرامین احکام و دستورات اسلامی بدون وجود ارزش هایی همچون ایثار و شهادت معنا و مفهومی ندارد. زمانی جهاد و مبارزه ای به اهداف متعالی خود می رسد و پیروز از میدان عمل بیرون می آید که رهروان آن آراسته به صفات و ارزش هایی همچون ایثار و از خود گذشتگی در امور مختلف زندگی و آماده شهادت و جان باختگی در هر مرحله از

مبارزه باشند. در غیر این صورت آن مبارزه و جهاد بی محتوا بوده و در نیمه راه به علت وجود مشکلات و مسائل گوناگون، رها شده و به اهداف، متعالی خود نمی رسند. چنانچه در طول تاریخ، ما شاهد بسیاری از مبارزات و انقلاباتی بوده ایم که به علت نداشتن فرهنگ ایثار و شهادت شکست خورده و پیروان آن ناکام و ناامید دست از مبارزه کشیده اند و همه چیز به نفع دشمن تمام شده است.

اکنون برای روشن تر شدن مطلب، ضروری است به بررسی مفاهیم «ایثار» و «شهادت» در فرهنگ اصیل اسلامی بپردازیم. ایثار یعنی «مقدم داشتن دیگری بر خویشتن و در واقع به معنای از خود گذشتگی است که از خود گذشتگی از صفات مردان شریف و کریم است و تمرین بندگی لازم داشته و از ایمان و اعتقاد ریشه دار صاحبش حکایت دارد. ایثار و از خودگذشتگی امری است دینی، اخلاقی و انسانی و بسیار نیکو و پسندیده که در هر آیین و مذهبی ستوده شده و درباره آن

سفارشات زیادی شده است «ایثار در فرهنگ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اسلام به عنوان اوج وارستگی مؤمن و نشانه بارز پیوستگی به خدا و مکتب تلقی شده و در قرآن از آن برای آزمودن صلاحیت رهبری و امامت نام برده شده است. حضرت ابراهیم (ع) پیش از رسیدن به امامت با ایثار آزمایش شد و علی (ع) در ایثار جان آنچنان پیش رفت که حتی بر جبرائیل و میکائیل پیشی گرفت و ملایک و عالم آسمان ها را به حیرت واداشته و عامل مباهات پروردگار عالم شد!!…» همچنین

واقعه عاشورای حسینی، اوجی از ایثار و شهادت در طول تاریخ تشیع به شمار می رود که سرشار از نکات عبرت آموزی برای تمام شیعیان و مسلمین جهان اسلام به شمار می آید.
بنابر آنچه که گذشت، ایثار را می توان با استناد به روایات و احادیث نوعی آزمایش الهی برای مؤمنان و رهروان راه حق بر شمرد که از طریق آن به ندای پروردگار خود لبیک می گویند و در برابر فرامین و دستورات الهی سر تعظیم و تسلیم فرود می آورند. آری مؤمن کسی است که از خود

بگذرد و به یاری مردم گرفتار و ستمدیده بشتابد و آنان را در مسایل و مشکلات روزگار تنها نگذارد که اگر چنین کند از یک سو جامعه مسلمین هرگز دچار گرفتاری و مشکلات هدیده ای در سطوح مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی اجتماعی و … نمی شود که دشمنان و بیگانگان هر لحظه برای آنها توطئه کرده اند و از سوی دیگر چنین فردی رضایت خداوند را حاصل نموده و خود نیز به سوی باری تعالی شتافته و سعادتمند ابری خواهد شد.

مفهوم شهادت از ارزش والایی برخوردار است و می توان آن را در راستای ایثار و از خود گذشتگی مطرح کرده و در واقع مکمل آن محسوب نمود. در حقیقت، ارزش شهادت مرتبه بالای ایثار است و به عبارت ساده تر منتهی درجه ایثار به شمار می رود. در نظام ارزشی اسلام، شهادت معیاری است که ارزش های دیگر و اعمال صالح انسان با آن سنجیده شده و در طبقه ی ارزش ها، جایگاه بسی رفیع به آن اختصاص داده شده است.

فرهنگ شهادت و ایثار در نظام اسلامی از مهم ترین ویژگی مکتب تشیع به شمار می‌رود و بر همگان پوشیده نیست که وجود همین فرهنگ بوده و هست که حقایق اسلام همچنان پا بر جا و زنده تا اکنون، تاریخ شیعه، شاهد ایثارگری و شهادت طلبی مردان بزرگ الهی همچون پیامبر بزرگوار اسلام (ص) و اصحابش ائمه اطهار (ع) و یاران و رهروان آنها بوده و این امر حاکی از آنست که «اسلام مکتبی است که حرکت جنبش، تلاش، جهاد و ایثار را برای تحقق بخشیدن به حاکمیت قوانین الهی می طلبد. چنان که در طول تاریخ اصلام تحقق عینی این حرکت و تلاش و جهاد به

شکل های گوناگون که برخاسته از طبیعت این مکتب جامع است- به ثبوت رسیده است- موضوع کربلا و مظلومیت امام و اهل بینش در طول تاریخ برای تشییع به یک رمز و شعار و هویت انقلابی و خصیصه لاینفک تشیع تبدیل شده به پیروان اهل بیت در هر زمان و عصری برای حفظ این رمز و شعار از جان نیز گذشتند و حراست و حرمت آن را به معنی پاسداری از موجودیت و شرف و مذهب خود دانسته اند. صحنه های با شکوه ایثار و شهادت از این قبیل در تاریخ پیروزی انقلاب اسلامی و جبهه های هشت سال دفاع مقدس کم نیستند. ما تکرار واقعه کربلا را در تاریخ خونبار تشیع بارها دیده و آثار پر بار آن را لمس کرده ایم.

اکنون وظیفه شرعی و دینی ماست که با بدست آوردن شناخت کافی و صحیح از فرهنگ ایثار و شهادت در مکتب اسلام و با عمل کردن به اصول، دستورات آن، ما نیز رهروان همان جان باختگانی باشیم که جان، مال و آبروی خویش را در مسیر حق از کف دادند و توانستند با ایثار و شهادت به پاسداری و صیانت از ارزش ها و حقایق اسلامی بپردازند.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 30000 تومان در 208 صفحه
300,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد