مقاله ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد برخی ژنوتیپهای لوبیا چیتی(.Phaseolus vulgaris L) در شرایط محدودیت آب انتهای فصل

word قابل ویرایش
16 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
10700 تومان

ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد برخی ژنوتیپهای لوبیا چیتی(.Phaseolus vulgaris L) در شرایط محدودیت آب انتهای فصل
چکیده
لوبیا چیتی  (Phaseolus vulgaris L) گیاهی حساس به تنش خشکی است، در عین حال در این گیاه از لحاظ مقاومت به خشکی تنوع ژنتیکی مشاهده میشود. بهمنظور بررسی اثر تنش خشکی بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام لوبیا چیتی کشتشده در استان زنجان، آزمایشی در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه زنجان، در سال ۱۳۹۱ بهصورت کرتهای خرد شده بر پایه بلوکهای کامل تصادفی در چهار تکرار، انجام شد. سطوح آبیاری (شاهد و تنش خشکی) در کرتهای اصلی و ارقام لوبیا چیتی (محلی خمین، صدری، Ks21193 و (Ks21189 در کرتهای فرعی قرار داده شدند. نتایج بهدست آمده نشان داد که تنش خشکی، ژنوتیپ و اثر متقابل تنش در ژنوتیپ بر کلیه صفات مورد بررسی معنیدار بود، تنها استثنا در صفت عملکرد بیولوژیک بود که میان ژنوتیپها تفاوت معنیداری مشاهده نشد. تنش خشکی تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت را کاهش داد. یافتهها نشان داد که در شرایط تنش خشکی بیشترین تعداد غلاف در بوته ( ۹/۲)، تعداد دانه در غلاف (۲/۹۱)، عملکرد دانه ۷۴۱/۶) کیلوگرم در هکتار)، عملکرد بیولوژیک ۲۸۵۷) کیلوگرم در هکتار) و شاخص برداشت ۲۷/۳۱) درصد) متعلق به ژنوتیپ Ks21189 بود. همچنین این ژنوتیپ افت کمتری از نظر صفات مذکور در شرایط محدودیت آب داشت. بنابراین، پایداری بیشتری در شرایط تنش کمس آبی نسبت به دیگر ژنوتیپها نشان داد. لذا به نظر میرسد میتوان آن را بهعنوان ژنوتیپ متحمل به تنش کمبود آب معرفی کرد. ژنوتیپ صدری با کاهش عملکرد % ۸۰/۱۸ حساسترین ژنوتیپ به کمبود آب بود. بررسی ضرایب همبستگی، نشانگر همبستگی مثبت و معنیدار عملکرد بیولوژیک، تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف با عملکرد دانه میباشد. بهعبارتدیگر ژنوتیپهایی که در شرایط تنش خشکی عملکرد بیولوژیک بالاتری دارند، تعداد غلاف در بوته و دانه در غلاف بیشتریلیدتوکرده و نهایتاً عملکرد بالاتری دارند.
واژههای کلیدی: تنش خشکی، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، Ks21189

مقدمه
لوبیا (Phaseolus vulgaris L.) یکی از مهمترین حبوبات می باشدکه سهم عمدهای در رژیم غذایی انسان دارد و تأمینکننده بخش مهمی از پروتئین مورد نیاز انسان است. مقدار پروتئین حبوبات حدود دو تا چهار برابرغلات و ۱۰ تا ۲۰ برابر گیاهان غدهای است. طبق آمار موجود، سطح زیر کشت حبوبات در ایران حدود ۹۷۳۰۰ هکتار بوده و مجموع تولید آن در حدود ۲۰۸۳۵۰ تن دانه میباشد .(Anonymous, 2006) با توجه به قرارگرفتن ایران در اقلیم خشک و نیمهخشک جهان، توجه به اثرات تنش رطوبتی در مراحل مختلف رشد گیاه ضروری به نظر میرسد. خشکی یا تنش کمبود آب مهم ترین عامل محیطی است که اثرات شدید منفی بر عملکرد محصولات کشاورزی در سراسر جهان دارد، بهخصوص هنگامی که تنش آب در مرحله رشد زایشی رخ دهد، تولید محصول را بیشتر تحت تأثیر قرار میدهد (Pareek et al., Selote & Khana-Chopra, 2004)
.۲۰۱۰; لوبیا گیاهی با رشد سریع است (Tran & Singh, 2002)؛ بنابراین باید آب کافی خاک در دسترس باشد تا رشد و عملکرد مطلوب آن تأمین شود .(Khoshvaghti, 2006) تجمع ماده خشک بهعنوان یک صفت مهم برای حصول عملکرد بالا در حبوبات مورد توجه است .(Saxena et al., 1990) تفاوت معنیداری در تجمع ماده خشک بین ارقام مختلف لوبیا که تحت تنش رطوبتی متوسط تا شدید قرار داشتند، گزارش شده است(.(Rosales-Serna et al., 2002 اغلب یک همبستگی مثبت و قوی بین کل ماده خشک تولیدی و عملکرد دانه در شرایط تنش و بدون تنش رطوبتی مشاهده گردیده است .(Shenkut & Brick 2003) بر اساس گزارش چاوز و همکاران (Chavez et al., 2002)، علاوه بر تجمع ماده خشک، تسهیم مواد پرورده بین اندامهای مختلف گیاه در تعیین عملکرد اقتصادی بسیار مهم است. تنش رطوبتی باعث کاهش قابل ملاحظه ای در عملکرد دانه لوبیا میشود، البته مقدار کاهش عملکرد بسته به زمان وشدت تنش و نیز ژنوتیپ مورد مطالعه، متفاوت است .(Shenkut &
Brick, 2003; Frahm et al., 2004)غالباً کاهش عملکرد در لوبیا، به اثر آن بر اجزای عملکرد نسبت داده میشود .(Gebeyehu, 2006)
در گیاهانی مانند لوبیا اجزای عملکرد دانه را تعداد غلافدر بوته، تعداد دانه در غلاف و وزن متوسط دانه تشکیل میدهند .(Santos et al., 2006) اهمیت هر یک از اجزاء در تعیین عملکرد از آزمایشی به آزمایش دیگر متفاوت گزارش شده است .(Shenkut & Brick, 2003) چانگ و گلدن((Chung & Goulden, 1971 تعداد کل غلاف در بوته را مهمترین خصوصیت تعیینکننده عملکرد لوبیا گزارش کردند، درحالیکه سایر محققان علاوه بر آن، تعداد دانه در بوته و وزن صد دانه را نیز در تعیین عملکرد مهم دانستهاند .(Singh, 1999) در آزمایشات دیگر نیز تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف از مهمترین اجزای عملکرد شناخته شدهاند .(Khoshvaghti,2006)
هدف این آزمایش، تعیین بهترین زمان آبیاری و بررسی واکنش ژنوتیپهای مختلف لوبیا چیتی به تنش کمبود آب و همچنین اثر تیمارهای آبیاری بر عملکرد دانه و اجزای عملکرد لوبیا بود.
مواد و روشها
این تحقیق در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان، واقع در پنج کیلومتری جاده زنجان -تبریز در سال ۱۳۹۱ انجام شد. در این تحقیق از چهار رقم لوبیا چیتی استفاده شد. خاک مزرعه محل آزمایش از نوع لوم رسی با اسیدیته ۸/۱۸ بود.

زمین محل اجرای آزمایش در پاییز سال ۱۳۹۰ شخم و در اواخر اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۱ دیسک زده شد. سپس با استفاده از لولر تسطیح و بهصورت جوی و پشته درآمد. کود اوره باتوجه به آزمون خاک، بهمیزان ۲۵ کیلوگرم نیتروژن در هکتار، پتاس ۵۰ کیلوگرم K2O در هکتار و فسفر نیز از منبع فسفات آمونیوم بهمیزان ۷۰ کیلوگرم P2O5 در هکتار قبل از کاشت، به خاک اضافه گردید. عملیات کاشت در تاریخ ۱۰ خرداد ماه ۱۳۹۱ انجام پذیرفت. فاصله دو بوته روی ردیف ۲۰ سانتیمتر و فاصله بین ردیفها ۵۰ سانتیمتر در نظر گرفته شد. بهمنظور جلوگیری از نشت آب از کرتهای تحت آبیاری و جویها به سایرکرتها، بین آنها ۲ متر فاصله درنظر گرفته شد. جهت مبارزه با علفهای هرز، دو مرحله وجین دستی (همزمان باتنک کردن بوتهها و یک ماه پس از آن) انجام گرفت. طرح آزمایشی مورد استفاده کرتهای خرد شده بر پایه بلوکهای کامل تصادفی در چهار تکرار بود. سطوح آبیاری (شاهد و تنش خشکی) در کرتهای اصلی و ارقام لوبیا چیتی (محلی خمین، صدری، Ks21193 و (Ks21189 در کرتهای فرعی قرار داده شدند. اولین آبیاری بلافاصله بعد از کاشت صورت گرفت و همه کرتها تا مرحله ی گلدهی طبق روال منطقه آبیاری شدند. بعد از مرحله گلدهی اعمال تنش آغاز گردید. تیمار تنش در صورتی آبیاری شد که پتانسیل آب ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد برخی ژنوتیپهای لوبیا چیتی ۴۳۵ خاک آن به -۲ مگاپاسکال رسید. بههمینمنظور ابتدا منحنی رطوبتی خاک که رابطه بین درصد رطوبت خاک و پتانسیل آب خاک میباشد، در آزمایشگاه خاکشناسی ترسیم شد. در هنگام اعمال تنش بعد از نمونهبرداری از خاک درصد رطوبت آن تعیین و از روی منحنی مذکور پتانسیل آب خاک تعیین شد.

تیمار شاهد نیز بر حسب روال معمول آبیاری شد. برای اندازهس گیری کلیه صفات آزمایشی، از دو خط کناری هر کرت و از هر کرت، از نیم متر اول و آخر برای حذف اثر حاشیهای چشمپوشی شد و از قسمتهای باقیمانده نمونهبرداری انجام گرفت.
نمونهبرداری بهمنظور اندازهگیری عملکرد و اجزای عملکرد در انتهای دوره رشد ورسیدگی نهایی انجام شد . برای اندازهگیری عملکرد دانه از سه خط وسط کرت با رعایت اصول نمونهبرداری بوته های موجود در مساحت دو مترمربعی بهصورت کفبر برداشت و به آزمایشگاه منتقل شد. عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک اندازهگیری شد. مقادیر بهدستآمده برای انجام محاسبات آماری به کیلوگرم در هکتار تبدیل شدند. برای اندازهگیری تعداد دانه در غلاف، ۱۰ بوته از هر کرت انتخاب و تعداد دانه در غلاف مورد شمارش و میانگین آنها مورد تجزیه آماری قرار گرفت. برای اندازهگیری تعداد غلاف در بوته ۱۰ بوته از هر کرت انتخاب و میانگین تعداد غلافها محاسبه گردید. وزن صد دانه نیز با استفاده از سه نمونه دانه ۱۰۰ تایی از بذرهای حاصل از عملکرد محاسبه گردید. بدینصورت که بذور با ترازوی دقیق (با دقت ۰ /۰۱ گرم ) توزین و میانگین آن برای تجزیه آماری مورد استفاده قرار گرفت. برای تعیین شاخص برداشت عملکرد بخش اقتصادی (در مورد لوبیا چیتی، عملکرد دانه) هر کرت را بر عملکرد بیولوژیک (کل بیوماس بالای خاک) همان کرت تقسیم کرده و حاصل در ۱۰۰ ضرب شد.
نتایج حاصل از عملکرد و اجزای عملکرد دانه با استفاده از نرمس افزار SAS 9.0 مورد تجزیه واریانس قرار گرفت و میانگینها با استفاده از آزمون چند دامنهای دانکن مقایسه شدند.

نتایج و بحث
تعداد غلاف در بوته
نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر تنش، رقم و اثرات متقابل تنش در رقم در سطح یک درصد برصفت تعداد غلاف در بوته معنیس دار است (جدول .(۲ بر اساس جدول مقایسه میانگین (جدول (۳ رقم صدری در تیمار آبیاری نرمال با میانگین ۱۶/۴۷ غلاف در بوته بیشترین ودر شرایط تنش خشکی با کاهش چشمگیر ۷۲/۵۵ درصد نسبت به آبیاری نرمال کمترین تعداد غلاف در بوته را در بین تیمارهای آزمایشی دارا بود. تعداد غلاف در بوته در ارقام محلی خمین، Ks21193 و Ks21189 بهترتیب ۴۰/۹۱ ، ۶۱/۹۸ و ۳۴/۳۸ درصد نسبت به آبیاری نرمال کاهش یافت . علت کاهش شدید تعداد غلاف در بوته، افزایش میزان ریزش گل و غلاف در فواصل زیاد آبیاری است. بهطوریکه در اثر تنش رطوبتی، طول دوره رویشی و زایشی گیاهان کاهش یافته (De Souza et al., 1997; Wakrim (et al., 2008; Meckle et al., 1984; و در نتیجه ساخت مواد فتوسنتزی نقصان پیدا کرده است و بهعلت کمی مواد فتوسنتزی، رقابت درونبوتهای افزایش یافته و نهتنها تعداد گل کمتری در هر بوته تشکیل شده، بلکه ریزش گل نیز زیاد شده و درنتیجه، تعداد غلاف کمتری در بوته ایجاد شده است. هرچند در این آزمایش میزان ریزش گل و غلاف اندازهگیری نشد؛ ولی باتوجه به مشاهدات میتوان ریزش گلها و همچنین غلافها در مراحل اولیه تشکیل را یکی از علل اصلی کم بودن تعداد غلاف در بوته در شرایط تنش دانست. البته تشکیل کمتر تعداد گل و غلاف را نباید از نظر دور داشت. در بوتهس های تحت این رژیم پس از هر نوبت آبیاری تعداد زیادی غلاف جدید تشکیل میشد ولی اغلب این غلافها در اثر تنش خشکی ناشی از زیاد بودن فواصل آبیاری دچار ریزش میشدند . بهنحویکه در هنگام آبیاری بعدی فقط درصد کمی از این غلافها بر روی بوته باقی میس ماندند. پژوهش زینلی قلی آباد (Zeinali Gholiabad, 1995) در مورد کاهش تعداد غلاف در بوته لوبیا چیتی در اثر تنش خشکی، نتایج آزمایش ما را تایید کرد. همچنین با توجه به رشد نامحدود بودن لوبیا هر چه گیاه در شرایط تنش زودتر برسد، تعداد غلاف کمتری فرصت ایجاد دارند. در آزمایشی دیگر بیان کردند که تعداد غلاف در گیاه لوبیا در مقایسه با تعداد دانه در غلاف حساسیت بیشتری به تنش دارد .(Loss & Siddique, 1997) کاهش ۵۳/۵۸ درصدی تعداد غلاف در بوته در شرایط تنش نسبت به شرایط آبیاری مطلوب در مقایسه با کاهش ۲۸/۵۲ درصدی تعداد دانه در غلاف در این آزمایش با نتایج این تحقیقات مطابقت دارد. در این آزمایش همبستگی مثبت و معنیداری از نظر تعداد غلاف در بوته با عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی (r=0/94**) گزارش شد (جدول .(۴ نتایج حاصل از اثرات متقابل آبیاری و رقم (جدول (۳ مؤید این مسئله است. بنابر اعتقاد بسیاری از محققین در بین اجزای عملکرد، تعداد غلاف در بوته مهمترین صفت در تعیین عملکرد لوبیا بوده و بیشترین همبستگی را با عملکرد دانه دارا میباشد ( Anld et al., 1988; Cox & Jolliff, .(1986 در مطالعهای دیگر رابطه علیت بین عملکرد واجزاء عملکرد لوبیا را تعیین و گزارش کردند که تعداد غلاف در گیاه بیشترین اثر مستقیم و مثبت را بر عملکرد دانه دارا بوده است & Adams, 1972) .(Duarte دیمووا و اسوتلوا ( Dimova & Svetleva, 1992) نیز اعلام نمودند تعداد غلاف در گیاه روی وزن دانه بهطور مستقیم و غیر مستقیم اثر زیادی دارد. براساس آزمایش لاس و سدیک ( Loss and (Siddique, 1997 بر روی باقلا (Vicia faba L.) مشخص گردید که میزان عملکرد این گیاه، با تعداد غلاف در واحد سطح همبستگی شدیدی دارد.

تعداد دانه در غلاف
نتایج بهدست آمده از تجزیه واریانس دادهها نشاندهنده وجود اختلاف معنیدار از این نظر بین تیمارهای تنش و رقم در سطح یک درصد و اثر متقابل تنش در رقم در سطح پنج درصد بود (جدول .(۲ جدول مقایسه میانگین اثرات متقابل رقم در تنش (جدول (۳ گویای آن بود که در شرایط آبیاری نرمال تمامی ارقام در یک گروه آماری قرار گرفتند و اختلاف معنیداری بین آنها دیده نشد؛ ولی با این وجود رقم Ks21189 با میانگین ۳/۳۲ دانه در غلاف بیشترین مقدار را دارا بود . در شرایط تنش خشکی بیشترین و کمترین تعداد دانه در غلاف به ترتیب به ارقام Ks21189 و صدری تعلق داشت. همچنین کاهش تعداد دانه درغلاف در ارقام محلی خمین، صدری، Ks21193 و Ks21189 به ترتیب ۲۰/۱۳، ۴۹/۰۵، ۳۲/۲۱ و ۱۲/۳۵ درصد نسبت به آبیاری نرمال مشاهده شد. پژوهشهای نیلسون ونلسون (Nielsen & Nelsen, 1998) نشان میدهد که وقوع تنش خشکی درمرحله زایشی میتواند موجب کاهش تعداد دانه درغلافهای لوبیا گردد . علاوه براین، در مورد تأثیر زمان اعمال تنش خشکی برروی سویا (Glycine max L.) مشخص گردید که تنشهای ابتدایی درمرحله پرشدن دانه موجب کاهش تعداد دانه درهرغلاف میگردد، درصورتیکه تنشهای انتهایی در همین مرحله، وزن دانه را کاهش میدهد .(Desclaux & Roumet, 1996)
بوترا و ساندرز ( Boutraa & Sanders, 2001) گزارش کردند که تعداد دانه در غلاف گیاه لوبیا تحت تأثیر تیمارهای مختلف آبیاری قرار نگرفت. نتایج این پژوهشگران نشان داد که در گیاه لوبیا تعداد دانه در غلاف تحت تأثیر ژنوتیپ قرار دارد و تحت تأثیر محیط قرار نمیگیرد .(Khoshvaghti, 2006)
همبستگی بالای تعداد دانه در غلاف با عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی (r=0/93**) مشاهده شد (جدول .(۴ آگوستا- گالگوست و همکاران (Acosta-Gallegoset al., 1984) بیان کردند که ارقامی که دارای بیشترین عملکرد در شرایط تنش بودهاند بیشترین تعداد دانه در غلاف را نیز دارا بوده اند

وزن صد دانه
نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر تنش و اثرات متقابل تنش در رقم در سطح یک درصد و اثر ارقام در سطح پنج درصد، بر وزن صد دانه معنیدار است (جدول .(۲ بیشترین و کمترین میانگین وزن صد دانه در تیمار آبیاری نرمال به ترتیب در ارقام صدری ۴۸/۵۵) گرم) و محلی خمین ۳۲/۳۱) گرم) مشاهده شد. لاین Ks21189 در تیمار تنش، کمترین وزن صد دانه ۲۹/۶۲) گرم) را به خود اختصاص داد (جدول .(۳ دلیل این موضوع زیاد بودن تعداد دانه در غلاف و همچنین تعداد غلاف در بوته در ژنوتیپی مثل لاین Ks21189 میس باشد که باعث کاهش مواد تخصیص یافته به هر دانه میگردد. کاهش وزن صد دانه در اثر تنش خشکی میتواند نتیجه کاهش طول مراحل رشد رویشی و زایشی در اثر تنش رطوبتی ( Wakrim et al., (De Souza et al., 1997; 2005 باشد که باعث کوتاهشدن طول دوره مؤثر پرشدن دانه و نیز کاهش ساخت و انتقال مواد فتوسنتزی شده و در نهایت، موجب تقلیل وزن صد دانه در تیمارهای تنش گردید. لاس و سدیک (Loss & Siddique, 1997) در آزمایش خود برروی باقلا، کاهش وزن صد دانه را بر اثر تنش خشکی گزارش دادند. این کاهش را بررسیهای گرزسیاک و همکاران Grzesiak et ) (al., 1989 و سالمی و همکاران (Salemi et al., 2015) نیز تأیید کردهاند . عدم همبستگی وزن صد دانه با عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی (جدول (۴ نشان داد که تلاش برای افزایش عملکرد از طریق افزایش وزن صد دانه مناسب نیست.
عملکرد دانه
نتایج حاصل از تجزیه واریانس دادهها، حاکی از وجود اختلاف معنیدار بین سطوح تنش، رقم واثر متقابل تنش در رقم از لحاظ عملکرد دانه بود (جدول (۲ ، بهطوریکه عملکرد دانه نسبت به تنش واکنش منفی نشان داده و در شرایط تنش از مقدار آن کاسته شد. بر اساس مقایسه میانگین اثرات متقابل تنش در رقم (جدول (۳، صدری در شرایط آبیاری نرمال با میانگین عملکرد ۲۵۳۸/۳۹ کیلوگرم در هکتار بیشترین و محلی خمین با میانگین ۱۳۶۵/۲ کیلوگرم در هکتار کمترین عملکرد دانه را دارا بودند. میزان کاهش عملکرد در شرایط تنش نسبت به آبیاری نرمال در ارقام محلی خمین، صدری، Ks21193 و Ks21189 بهترتیب ۵۱/۰۱، ۸۰/۱۸، ۶۲/۷۴ و ۵۶/۸۱ درصد مشاهده شد. ارقامKs21189 و محلی خمین دارای بالاترین عملکرد در شرایط تنش خشکی بودند و پایداری بیشتری نیز نسبت به کمآبی نشان دادند. سایر محققان ( Samarah, 2005; Fanaei et al., Mayek-Pere et al., 2002; Kisman, 2003 (2017; در آزمایشهای خود تأثیر کمبود آب در طول دوره رشد گیاه بهویژه در مرحله تشکیل و پر شدن دانه را بر عملکرد آن مورد تأیید قرار دادهاند.
نتایج حاصل از پژوهش خوشوقتی ( Khoshvaghti, 2006 ) نیز مؤید نتایج ما میباشد. به اعتقاد وی کاهش معنی دار عملکرد دانه تحت تنش خشکی میتواند از کاهش درصد سبز زمین در هنگام گلدهی، پایین بودن دوره مؤثر پر شدن دانهها و در نتیجه کاهش تعداد غلاف در بوته و وزن صد دانه بر اثر کمبود آب ناشی گردد. بهس نظر او دلیل اصلی پایین بودن عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی کاهش تعداد نیام در بوته میباشد. شنکات و بریک ( Shenkut & (Brick, 2003 و فرام و همکاران (Frahm et al., 2004) نیز گزارش کردند که تنش رطوبتی باعث کاهش عملکرد دانه لوبیا میس شود، اما کاهش عملکرد بسته به زمان و شدت تنش و نیز ژنوتیپ مورد استفاده ممکن است بسیار متفاوت باشد.
تیران و سینگ (Teran & Singh, 2002) در بررسی ۳۶ ژنوتیپ لوبیا چیتی گزارش کردند که در اثر تنش خشکی، عملکرد دانه ۵۳ درصد، وزن صد دانه ۱۳ درصد و تعداد روز تا رسیدگی ۳ درصد کاهش یافت.

عملکرد بیولوژیک
نتایج حاصل از تجزیه واریانس دادهها اختلاف معنیداری در مورد اثرات اصلی تیمارهای آبیاری و اثرات متقابل آبیاری در رقم در سطح یک درصد بر عملکرد بیولوژیک نشان داد؛ ولی اثر اصلی ارقام معنیس دار نشد (جدول .(۲ بررسی اثرات متقابل آبیاری و رقم بر عملکرد بیولوژیک (جدول (۳، نشان میدهد که در تیمار آبیاری نرمال لاین صدری بیشترین و در تیمار تنش کمترین عملکرد بیولوژیکی را به ترتیب با مقادیر ۵۳۳۹/۵ و ۲۳۰۱/۲ کیلوگرم در هکتار بهخود اختصاص داده است، که این امر نشاندهنده پتانسیل بالای تولید ماده خشک در این ژنوتیپ در شرایط آبیاری نرمال و حساسیت فوق العاده آن نسبت به شرایط تنش خشکی میباشد. میزان کاهش عملکرد بیولوژیک در ارقام محلی خمین، صدری، Ks21193 و Ks21189 به ترتیب ۳۹/۸، ۵۶/۸۹، ۴۶/۱۲ و ۳۵/۸۸ درصد مشاهده شد. همچنین رقم Ks21189 پایینترین درصد کاهش عملکرد بیولوژیک و بالاترین مقدار عمکرد بیولوژیک را در شرایط تنش خشکی به خود اختصاص داد که این امر نشاندهنده تحمل نسبی بالای این رقم به تنش خشکی میباشد. کاهش تولید مواد فتوسنتزی و در نتیجه کاهش وزن خشک اندام هوایی در اثر محدودیت آب، توسط محققان دیگر از جمله کیزمان (Kisman, 2003 ) در مورد سویا و دکاستا و همکاران (De Costa et al., 1997) در مورد لوبیا گزارش شده است. جیبیو (Gebeyehu, 2006) نیز گزارش کرد که ماده خشک ارقام لوبیا در اثر تنش خشکی کاهش پیدا کرد و دلیل کاهش ماده خشک در شرایط تنش را عواملی از قبیل کاهش شاخص سطح برگ، کاهش سرعت فتوسنتز، کاهش رشد اندام هوایی و کاهش سرعت رشد نسبی دانست.
در این آزمایش عملکرد بیولوژیک با عملکرد دانه همبستگی مثبت و معنیداری در شرایط تنش خشکی ( r= 0/52*) نشان داد (جدول .(۴ بالا بودن ضریب همبستگی عملکرد دانه با عملکرد بیولوژیکی نشان دهنده آن است که با افزایش کل زیستتوده عملکرد دانه افزایش مییابد. بهعبارت دیگر، بوتههای درشتتر با حجم رویشی بیشتر از عملکرد دانه بالاتری نیز برخوردارند.

شاخص برداشت
تأثیرپذیری شاخص برداشت که نشاندهنده میزان تخصیص مواد فتوسنتزی به دانه میباشد، از رژیمهای مختلف آبیاری، از نظر آماری در سطح یک درصد معنیدار بود . همچنین بین ارقام و اثر متقابل تنش در رقم اختلاف معنیداری در سطح یک درصد وجود داشت (جدول .( ۲ نتایج بهدستآمده برای اثرات متقابل آبیاری و رقم (جدول (۳ نشان داد که بیشترین و کمترین شاخص برداشت در تیمار آبیاری نرمال به ترتیب مربوط به رقم صدری ۵۰/۶۸) درصد) و رقم محلی خمین ۳۰/۷۴) درصد) و در تیمار تنش خشکی مربوط به رقم ۲۷/۳۱) Ks21189 درصد) و صدری ۲۲/۶۶) درصد) میباشد. شاخص برداشت در شرایط تنش در ارقام محلی خمین، صدری، Ks21193و Ks21189 به ترتیب، ۱۸/۸۳ ، ۵۵/۲۸، ۳۳/۶۴ و ۳۱/۹۳ درصد نسبت به آبیاری نرمال کاهش یافت. باتوجه به شاخص برداشت کمتر در رقم صدری تحت شرایط تنش میتوان نتیجهگرفت که دلیل کاهش شدید وزن صد دانه در این رقم عدم توانایی گیاه در انتقال مواد ساخته شده به دانه میباشد که نشاندهنده پتانسیل کمتر تولید عملکرد این رقم میباشد. از آنجایی که شاخص برداشت بیانگر درصد انتقال مواد آلی ساخته شده از منبع به مخزن میباشد، درنتیجه گیاهان با شاخص برداشت بالا، قادرند کربوهیدرات بیشتری را از اندامهای سبز به دانهها منتقل کنند و بههمیندلیل عملکرد بالایی را از خود نشان میدهند. عملکرد بالای رقم Ks21189 و بالا بودن شاخص برداشت آن در این آزمایش نیز میتواند گواهی بر این مدعا باشد . دلیل کاهش شاخص برداشت این است که گیاه در پایان دوره رشد بهدلیل کمبود آب قابل دسترس قادر به انتقال مواد به دانه نمیس باشد، که نهایتاً منجر به افت وزن دانه که قسمت اقتصادی محصول میباشد، میگردد. همچنین کاهش تعداد غلاف در بوته که سهم مهمی در تولید عملکرد دارد، از دلایل مهم کاهش شاخص برداشت در تیمار تنش میباشد . نتایج پژوهشهای سایر محققان نیز نشان داده که تنش رطوبتی سبب کاهش شاخص برداشت میشود Pandy ) (et al., 1984; Farah, 1981; Bonanno & Mack, 1983 در سویا نیز نشان داده شده است که بهدلیل تأثیرگذاری شدید خشکی بر عملکرد دانه شاخص برداشت در تیمارهای تنش کاهش یافته است
Acosta-Gallegos & Adams, 1991; Zeinali Gholiabad, 1995
مرحله نمو گیاه در زمان تنش، شدت و دوام تنش و ویژگیهای گیاه تحت تنش مؤثر و یا غیر مؤثر بودن تنش خشکی بر شاخص

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 16 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد