مقاله بازارچه های مرزی و مکان یابی نامناسب آن ها در شهرها (مورد: بازارچه مرزی شهر پاوه )

word قابل ویرایش
20 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده :
با رشد سریع شهرنشینی، گسترش و پیچیده شدن مسائل شهری، یکی از اولین مشکلات شهری که نزد برنامه – ریزان دیده شده است ، مکان گزینی برای کاربریهای مختلف شهری میباشد، از جمله این مهم ترین کاربریها که در بسیاری از شهرها بویژه شهرهای مرزی تبدیل شده ؛ بازارچه های مرزی است . با وجود آن که هدف کلی یعنی صرفه اقتصادی ایجاد بازارچه ها تا حدی عملی شده است اما احداث آن و الگوهای ارائه شده معمولا بدون مطالعات انجام شده است .
بنابراین ایجاد بازارچه های مرزی بیش از آن که به ساختمان و فضای استقرار متکی باشد، نیازمند پشتوانه ای است که در بردارنده ی نیاز و خواست گردشگران و شهروندان بوده و از طرف دیگر مطالعاتی را در خود داشته باشد که در آن به عنوان یک برنامه ، مسائل مربوط را به طور جامع و کامل تحلیل کرده و مشتمل بر ابعاد اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، سازمانی و سیستمی شهر، شهروندان و گردشگران باشد و علاوه بر آن ، نقاط احداث بازارچه های مرزی میتواند پایدار باشد، وجود الگو یا الگوهای مناسب برای فضای استقرار که در آن نیازها و خواسته های خریداران و فروشندگان و نیز اصول مدیریت و منافع سازمان در نظر گرفته شده باشد برعملکرد بازارچه مرزی تأثیر مثبت خواهد داشت .
نوشتار حاضر براساس یک تحقیق توصیفی – تحلیلی و پیمایشی سعی در شناخت اهمیت مکان یابی مناسب در توسعه ی بازارچه های مرزی و متناسب با آن توسعه مطلوب شهری به طور موردی در شهر پاوه دارد. بررسیهای
انجام شده نشان دادکه :
عدم توجه به شاخص های مطلوب مکان یابی از جمله تراکم جمعیت ، اصل زیادگی، سازگاری کاربریها و… و همچنین نداشتن الگوی مناسب و متناسب با نیاز گردشگران و مردم بومی، از اصلیترین عواملی هستند که باعث شده تا بازارچه مرزی شهر پاوه علیرغم داشتن پتانسیل های فراوان بویژه در زمینه ی جذب گردشگر اما هنوز جایگاه مطلوبی نداشته باشد .
کلیدواژه ها: مکان یابی – شاخص های مکان یابی –بازارچه – بازارچه مرزی- شهر پاوه .
مقدمه :
تمام موجودات کره زمین از بدو تولد مکانی را برای زندگی خود انتخاب میکنند. این مکان برای پرندگان و حیوانات ممکن است بر روی درخت ، زمین یا زیر زمین باشد و هر کدام از این موجودات مکانی را برای خود انتخاب میکنند که بالاترین درجه ی آسایش در آنجا وجود داشته باشد. انسان هم جدا از سایر موجودات نیست . از آغاز آفرینش ، انسان خود را در جنگل ها و غارها پنهان میکرد و پس از طی دوران تکامل از غارنشینی و جنگل نشینی و شکار حیوانات به دامپروری و کشاورزی و زندگی یکجانشینی روی آورد. مکان و مأمن او هم تکامل پیدا کرد. او مکانی را برای زندگی و جایی را برای نگهداری اسباب و وسایل زندگی و جایی دیگر را برای کشاورزی و دام انتخاب نمود. در ابتدا این انتخاب جا ممکن بود به شدت متأثر از طبیعت و جبر محیط صورت میگرفت ، ولی بعد از طی مراحل رشد بر طبیعت بیشتر غلبه کرد و انتخاب مکان برایش راحت تر شد. با پیشرفت انسان و گسترش صنایع و ارتباطات مسأله مکان یابی برای آن ها نیز مطرح شد که این امر پس از گسترش شهرنشینی و ازدیاد جمعیت به طور جدی مورد توجه قرار گرفت تا جایی که تئوریها و نظریه های زیادی در این رابطه ابراز شد (احمدی،١٣٧١).
پس از تشکیل دولت ها و نهادهای عمومی و مردمی، خدماتی به صورت عمومی در اختیار مردم گذاشته شد که هزینه این خدمات یا از طریق دولت ها تأمین و یا از جمعیت استفاده کننده اخذ میشد. مسأله مهم در تعیین محل خدمات این بود که حداکثر جمعیت بتوانند از آن استفاده کنند و تا جایی که ممکن است عدالت اجتماعی رعایت شود و از طرف دیگر بیشترین سود و بازدهی را نیز داشته باشد (سعیدنیا ، ١٣٧٩: ١۵) .
در این راستا در ایران رشد شتابان شهرنشینی به گونه ای بوده است که متناسب با آن تجهیز فضاهای شهری افزایش نداشته است . عمده ترین اثر رشد سریع شهرها، به هم ریختگی نظام توزیع خدمات و نارسایی سیستم خدمات رسانی است – (برآبادی،١٣٨۴). امروزه عدم مکان گزینی بهینه ی مراکز خدمات شهری مردم را با مشکلات عظیمی روبه روکرده است . بدون شک تأمین رفاه و آسایش شهروندان از طریق برنامه ریزیهای اصولی، از مهم ترین وظایف مدیران شهری است . در این راه حفظ جان و مال شهروندان در درجه اول اهمیت قرار دارد و این امر با ایجاد مراکز ایمنی و امنیتی ممکن میشود. به منظور فراهم کردن این خدمات برای عموم شهروندان ، توزیع مکانی مناسب این مراکز در سطح شهر ضرورت دارد ( پرهیزگار، ١٣٨٠:
٢٢ تـا ٢٧).
در سال ١٩٠٩ اولین نظریه ی مکان یابی مدرن با مقاله ی وبر شکل گرفت (١٩٢٩,Weber). در سال ١٩۶۴ حکیمی تابع هدف را به دو صورت کمترین مجموع و مینیماکس طبقه بندی کرده و به مسأله مکان یابی بر روی شبکه پرداخت (١٩۶۵,Hakimi). از آن زمان به بعد نظریه ی مکان یابی شکل گرفت و توجه افراد زیادی را به خود جلب کرد، چرا که انتخاب مکان مناسب برای یک فعالیت در سطح شهر یکی از تصمیمات پایداری برای انجام یک طرح گسترده است که نیازمند تحقیق در مکان از دیدگاه های مختلف میباشد. از آنجا که مکان یابی به اطلاعات زیادی نیاز دارد، حجم بزرگی از اطلاعات جزئی برای معرفی مکان های مختلف باید جمع آوری، ترکیب ، تجزیه و تحلیل شوند، تا ارزیابی صحیحی از عواملی که ممکن است در انتخاب تأثیر داشته باشند صورت پذیرد. بنابراین در مقیاس شهر مکان یابی فعالیتی است که قابلیت ها و تواناییهای یک منطقه را از لحاظ وجود زمین مناسب ، کافی و ارتباط آن با سایر کاربریهای شهر برای انتخاب مکانی مناسب برای کاربری خاص مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد. بطور کلی میتوان گفت : هنگامی که درنظر باشد یکسری تجهیزات و تسهیلات در یک منطقه به گونه ای مستقر شوند که استفاده ی بهینه از حداقل امکانات عملی شود، از علم مکان یابی برای رسیدن به اهداف بهره گیری میشود (فتحعلی و میرجلالی،١٣٨٨: ۵-١).
اساس مباحث مطرح شده این مقاله بر آن است تا با یک نگرش ساختاری به تجزیه و تحلیل بازارچه مرزی و مکان استقرار آن در شهر پاوه به عنوان مطالعه موردی بپردازد. در واقع بررسی این بازارچه در برگیرنده ی ارزیابی کلی چگونگی مکان یابی این بازارچه برای پاسخ به تقاضای گردشگران به عنوان جامعه میهمان و ساکنان به عنوان جامعه میزبان می باشد.
چهارچوب تئوریک
استقرار هر عنصر شهری در موقعیت فضایی -کالبدی خاصی از سطح شهر، تابع اصول ، قواعد و ساز و کارهای خاصی است که در صورت رعایت آن اصول ، موفقیت و کارائی عملکردی آن عنصر در همان مکان مشخص بیشتر خواهد شد و در غیر این صورت مشکلات بسیاری بروز میکند. بنابراین دستیابی به تعادل در توزیع فضائی منابع و خدمات رسانی، هدف اصلی برنامه – ریزان می باشد(رستمی، ١٣٨٠). تعیین توزیع مراکز خدماتی و منابع و هزینه مسأله ای است که اغلب اوقات برنامه ریزان با آن سر و کار دارند و تلاش میکنند که تخصیص منابع و خدمات را هدایت کنند، در برنامه ریزی، توزیع متعادل مستلزم تعیین مکان منابع و تسهیلات است ، به گونه ای که همه اقشار جامعه به صورت عادلانه به آن ها دسترسی پیدا کنند
(متکا و همکاران ، .(۱۲۱-۱۲۲ :۱۳۸۷
با توجه به اهمیت مکانیابی و جایگاه آن در طرح ها و پروژه های مختلف ، اهمیت مکان یک بازارچه مرزی و تأثیر مستقیمی که بر الگو و عملکرد آن خواهد داشت ، مشخص خواهد شد. به طوری که استقرار یک یا چند بازارچه مرزی در نقاط نامناسب نه تنها به خودی خود کارآئی مورد نظر را نخواهد داشت ، بلکه میتواند تأثیر منفی به سیستم مدیریت بازارچه داشته باشد.
عوامل مکان یابی بهینه
روش مکان یابی، مبتنی بر تحلیل های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است . به عبارت دیگر باید بر مبنای یک تحلیل دقیق و همه جانبه و بر اساس دیدگاه های مطرح شده ی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، و ویژگیهای مناطق بر حسب همگن بودن یا ناهمگنی تعریف و سپس بر مبنای ویژگیهای یاد شده از طریق طی کردن مراحل زیر اقدام به مکان یابی شود: ــ جمع آوری اطلاعات درباره یک گروه تعریف شده جغرافیایی یا آماری .
ــ تحلیل اطلاعات برای شناسایی شرایط موجود در سطح محله ، مناطق و شهر.
ــ تعیین تأثیرات احتمالی عوامل جدید یا اصلاح عوامل تأثیرگذار فعلی (موجود).
ــارائه راهبردهای اجرایی برای شناخت بهتر فضاهای شهری از حیث شاخص ها و عوامل مؤثر بر احداث و گسترش مراکز فوق است ( صمدی و همکاران ، ١٣٨۶: ٣). بنابراین با طی مراحل فوق در نهایت نتایج و پیشنهادها بر اساس یافته های تحقیقاتی به دست میآید. مهم ترین شاخص ها، عوامل و معیارهای مؤثر در مکان یابی بهینه فضایی را میتوان مطابق شکل شماره ١ نشان داد.
شکل شماره ١: عوامل و شاخص های مکان یابی بهینه
معیارها و استانداردهای برنامه ریزی موثر بر بازارچه ها
به طور کلی برای برنامه ریزی بازارچه ها به دو عامل اصلی نیاز داریم تا این که بر پایه ی آن ها به هدف خود نائل شویم . به عبارت بهتر همانطور که یک خیاط برای دوختن یک دست کت و شلوار نخست به متر برای اندازه گیری، دوم به الگو برای تعیین شیوه ی شکل بخشیدن به پارچه نیاز دارد، برنامه ریزی برای بازارچه ها نیاز به استانداردها و معیارهایی دارد تا برنامه ریز به هدف خود یعنی تعیین مکان استقرار و الگوی بازارچه برسد. بر این اساس ، در تعیین مشخصات مکانی هر نوع استفاده از زمین یا هر نوع فعالیت شهری، دو عامل هدایت کننده ، یعنی عامل رفاه اجتماعی و عامل رفاه اقتصادی ملاک سنجش قرار میگیرد. بر اساس این دو عامل ، شش معیار زیر در مکان یابی عملکردهای شهری، از جمله ساخت بازارچه ها، ملاک برنامه ریزی کاربری زمین شهری قرار میگیرد (فرج زاده ،١٣٨١: ٩٠-٨٣):
١) سازگاری: سازگاری به جداسازی فضایی کاربریهایی که با یکدیگر تناسب عملکردی ندارند، مربوط میشود (پورمحمدی،١٣٨٧: .(۹۳
٢) آسایش : آسایش در استانداردهای مکان یابی دو عامل فاصله و زمان وسیله ی اندازه گیری این معیار میباشد. سهولت دسترسی به تسهیلات و خدمات شهری و دوری ازمزاحمت های برخی کاربریهای پر ازدحام ، از عوامل آسایش محسوب میشوند (زیاری ،١٣٨١: .(۳۰
٣) کارآیی: کارآیی الگوی قیمت زمین شهری و عامل اصلی تعیین مکان کاربری بوده است ، چرا که توجیه کننده ی اقتصادی مکان طرح میباشد (سعید نیا،١٣٧٨: ٢۴).
۴) مطلوبیت : مطلوبیت یعنی کوشش در حفظ عوامل طبیعی، مناظر، گشودگی فضاهای باز و سبز، چگونگی شکل گرفتن راه ها، ساختمان ها و فضاهای شهری است (پورمحمدی،١٣٨٧: ٩۴).
۵) سلامتی (شهر سالم ): استانداردهای شهر سالم و مقررات مربوط به اثرات محیطی، هر گونه فعالیت شهری را از نظر حفظ محیط زیست ، حراست از آسایش اجتماعی و حفاظت از میراث فرهنگی، مورد ارزیابی قرار میدهد (همان ).
۶) ایمنی: مباحث مربوط به حوادث طبیعی نظیر زلزله ، سیل و غیر طبیعی مانند جنگ را شامل میشود ( جعفری و کریمی،١٣٨۴: (۴۵-۵۰
با توجه به مباحث فوق ، معیارهای مکان یابی بازارچه به دو دسته تقسیم میگردند:
١) مکان – معیارها؛ مکان – معیارها به ویژگیهای کالبدی و فیزیکی زمین مربوط میشود که شامل معیارهایی نظیر مالکیت ، قیمت ، اندازه و ابعاد، شیب ، دسترسی، کاربری و… است .
٢) موقعیت – معیارها؛ موقعیت – معیارها شامل پارامترهایی میشود که در ارتباط با سایر کاربریها تعریف میشود، نظیر: نزدیکی، همجواری، سازگاری و..
بطور کلی میتوان معیارها و استانداردهای مکان یابی در ساخت بازارچه ها را مطابق نمودار شماره ٢نشان داد.

شکل شماره ٢: معیارها و استانداردهای مکان یابی
معرفی منطقه شهرستان پاوه یکی از شهرستان های استان کرمانشاه است که درشمال غرب این استان واقع شده است . این شهرستان با ١۴۶٣ متر ارتفاع از سطح دریا و متوسط ٨٣٠ میلیمتر بارندگی سالیانه ، آب و هوای معتدل کوهستانی از شهرهای زیبای غرب کشور است که با جمعیت ۵٢٧٨٣ نفر ( سرشماری عمومی ، ١٣٨۵) و وسعت ٨٠٣ کیلومترمربع در محدوده ی طول شرقی حداقل ۴۶ درجه و حداکثر ۴۶ درجه و ٣٠ دقیقه و عرض شمال ٣۴ درجه و ۵۵ ثانیه و حداکثر ٣۵ درجه و ١٨ دقیقه واقع شده که از شمال به مریوان و از شرق به سنندج و از جنوب به جوانرود و از غرب به طول ٩۶ کیلومتر با کشور عراق هم مرز است ( نقشه شماره ١). پاوه یکی از ١٣ شهرستان استان کرمانشاه است که دارای سه بخش ، چهار شهر و پنچ دهستان میباشد
.(www.komakal.com)
نقشه شماره ١: موقعیت شهرستان پاوه در استان کرمانشاه

روش تحقیق
با توجه به اینکه هدف این پژوهش ، مشخص شدن میزان اهمیت مکان یابی مطلوب در توسعه بازارچه های مرزی میباشد، میتوان چنین بیان کرد که تحقیق حاضر با هدف کاربردی انجام میشود و از طرف دیگر تحقیق از نظر جمع آوری اطلاعات ، استنباط و بررسی آنان ، یک تحقیق توصیفی _تحلیلی محسوب میگردد. بررسی موضوع از طریق مراجعه به مراکز و نهادهای مرتبط با بازارچه مرزی در سطح شهرستان و استان و با مراجعه به محیط تحقیق صورت گرفته است . از سوی دیگر برای بررسی میزان تأثیر مکان یابی مطلوب در توسعه بازارچه مرزی شهر پاوه از مصاحبه و پرسش های غیر ساختاری از مراجعه کنندگان (جامعه مهمان و میزبان ) نیز استفاده شد.
بررسی وضع موجود و مکان یابی بازارچه
بازارچه مرزی پاوه یکی از بازارچه های مرزی استان کرمانشاه میباشد که در ورودی شهر پاوه واقع شده است . با توجه به وجود جاذبه ها و پتانسیل های فراوان و متنوع گردشگری در این شهرستان و جایگاه و نقش گردشگری این شهر در استان ؛ بازارچه مرزی میتواند نقش برجسته ای در جذب و ماندگاری هرچه بیشتر گردشگران در سطح شهرستان داشته باشد. در این میان یکی از پارامترهای اساسی که میتواند نقش برجسته ای در رسیدن به این هدف داشته باشد؛ مکان ، الگوی مناسب و رضایت – مندی جامعه مهمان و میزبان از آن است .
بررسیهای میدانی و مصاحبه های غیر ساختاری و پرسش های صورت گرفته از گردشگران و شهروندان حاکی از آن است که مکان این بازارچه با شاخص ها ، معیارها و استانداردهای مکان یابی مطابقت نداشته و ادامه این وضعیت باعث بوجود آمدن مشکلات زیادی در آینده خواهد شد.
موقعیت بازارچه
بازارچه مرزی پاوه در ورودی شهر و در مجاورت کاربریهای ترافیک زا از جمله پایانه مسافربری، جایگاه پمپ بنزین ، جایگاه CNG، بلوار تفریحی پاوه و… که باعث تراکم شدید جمعیتی شده اند، واقع شده است ( شکل شماره ٣)

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 20 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد