مقاله بررسی اثرات مثبت و منفی توسعه گردشگری در شهرستان طرقبه شاندیز

word قابل ویرایش
13 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

چکیده
امروزه بیشتر کشورهای در حال توسعه از جمله ایران با مشکلات زیادی از جمله فقدان برنامه ریزی کارآمد، عدم توسعه مطلوب منطقه ای و محلی که زیربنای توسعه ملی است ، توزیع نامناسب امکانات و تسهیلات در کل کشور، بیکاری و بیتوجهی به محیط زیست و کمبود امکانات مالی و ارزی روبرو هستند. در این خصوص صنعت گردشگری نقش مهمی را در رشد و توسعه اقتصادی و افزایش درآمدهای ملی و نیز کسب درآمدهای ارزی ایفا مینماید. این صنعت قادر است که با تکیه بر استفاده غیرمصرفی گردشگران ، از یک سو به تامین معیشت افراد محلی پرداخته و از سوی دیگر به حفظ و احیای اکوسیستم ها کمک نماید. با این وجود اثر گردشگری بر روی محیط زیست ، در صورتی که همراه با برنامه ریزیهای درست صورت نگیرد، مشکل آفرین خواهد بود.
این مسئله توجه هرچه بیش تر به مفهوم پایداری را ضروری میکند. در این مقاله ، ابتدا گردشگری و جاذبه های گردشگری در شهرستان طرقبه شاندیز بیان شده است و سپس پیامدهای مثبت و منفی آن در این منطقه مورد بررسی قرار گرفته است . از آن – جاییکه فعالیت های انسان در راستای توسعه به هر طریقی که باشد اثرات مختلفی بر محیط زیست خواهد داشت ، لذا نمیتوان این فعالیت ها را که جنبه حیاتی برای بقای انسان دارد محدود کرد بلکه برعکس باید متناسب با نیازهای حال و آینده ، هرچه بیشتر در توسعه و تکامل آن تلاش شود، مشروط بر آنکه به بهای نابودی محیط زیست و منابع طبیعی نباشد. از آن جاییکه توسعه صنعت گردشگری نقش مهمی را در رشد و توسعه اقتصادی و افزایش مستقیم و غیر مستقیم فرصت های شغلی در شهرستان طرقبه شاندیز ایفا مینماید، در این مقاله ، نیاز به برنامه ریزی و تلاش در راستای دستیابی به گردشگری پایدار و اصولی که متناسب با قابلیت های منطقه باشد، به عنوان راهکاری موثر مدنظر قرار گرفته است .
واژه های کلیدی: گردشگری، شهرستان طرقبه شاندیز، محیط زیست ، پایداری، توسعه
مقدمه
بیشتر کشورهای در حال توسعه با مشکلات زیادی از جمله فقدان برنامه ریزی کارآمد، عدم توسعه مطلوب منطقه ای و محلی که زیربنای توسعه ملی است ، توزیع نامناسب امکانات و تسهیلات در کل کشور، بیکاری و بیتوجهی به محیط زیست و کمبود امکانات مالی و ارزی روبرو هستند. در این خصوص صنعت گردشگری نقش مهمی را در رشد و توسعه اقتصادی و افزایش درآمدهای ملی و نیز کسب درآمدهای ارزی ایفا مینماید. گردشگری سومین اقتصاد بزرگ در جهان است ) ,ICOM and WFFM/FMAM (2007
امروزه پدیده گردشگری و اکوتوریسم ، به لحاظ درآمدزایی فراوان آن ، بسیاری از کشورهای جهان را بر آن داشته که سرمایه گذاری زیادی را به این بخش اختصاص دهند (٣۴ :٢٠٠۶ Tremblay) . گردشگری با استفاده از مکانیسم خاص خود و بهره گیری از ضریب تکاثری میتواند در ایجاد فرصت های شغلی جدید، توزیع مجدد درآمدهای ملی، افزایش تولید ناخالص ملی و متوازن نگه داشتن ترکیب اقتصادی بخش های مختلف تاثیرات مثبت عمده ای بر جا بگذارد (مشیری و سید ابوسعیدی ١٣٩٠: ۵٣). صنعت گردشگری هم از جنبه اشتغال زایی و هم از جنبه تاثیرات مستقیم و غیر مستقیم در افزایش فرصت های شغلی، تاثیرات شگرفی بر اقتصاد مناطق دارد. همچنین از جنبه اجتماعی با توجه به تاثیرات متقابل توریسم و افراد بومی بر فرهنگ منطقه موجبات رشد فرهنگی خواهد شد. از طرفی وجود گردشگر در یک منطقه موجب بهبود امکانات و تجیهزات زیرساختی عمومی میشود. با این وجود توسعه گردشگری برخی تاثیرات منفی بر محیط زیست باقی میگذارد و در واقع ، ظرفیت برد محیط زیستی چندین مقصد گردشگری در سال های اخیر از حد مجاز گذشته است
(۶٠-۴٨ :٢٠٠٨ Constantin and Mitrut ; ١۴-٨ :٢٠٠٨ Coccossis ) .
پس می توان گفت که گردشگری از جمله فعالیت هایی است که برخی از اوقات به دلیل بهره گیری متراکم از طبیعت ، سبب تنزل کیفی و حتی نابودی آن را فراهم آورده است . بدین سبب ، امروزه مطالعات فراوانی در راستای دستیابی به گردشگری پایدار صورت می گیرد (مشیری و سید ابوسعیدی ١٣٩٠ : ۵۶).
توسعه پایدار گردشگری توسعه ای است که در آن توازن و تعادل ، حفظ ارزش ها و کیفیت اخلاقیات و اصول اقتصادی و نیز مزیت – های اقتصادی همه به همراه هم دیده شده و کوشش میشود تا توسعه ای متعادل و همه جانبه جایگزین توسعه صرفا اقتصادی گردد. در این دیدگاه توسعه گردشگری با استفاده از منابع موجود به گونه ای است که ضمن پاسخ دادن به نیازهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ضوابط قانونی جامعه و انتظارات گردشگران بتوان وحدت و یکپارچگی، هویت فرهنگی، سلامت حفظ محیط زیست ، تعادل اقتصادی و رفاه مردم محلی را تامین کرد (الوانی ١٣٧٢ :١٠). گردشگری پایدار سعی در تنظیم روابط بین جامعه میزبان ، مکان گردشگری و گردشگران دارد، چراکه این رابطه میتواند پویا و سازنده باشد و به دنبال تعدیل فشار و بحران بین این عناصر است تا آسیب های محیطی و فرهنگی را به حداقل رسانده ، رضایت بازدیدکنندگان را فراهم آورده و به رشد اقتصادی ناحیه کمک میکند (محسنی ١٣٨٨ : ١۵٢). برخی نویسندگان ، گردشگری پایدار را به عنوان رویکردی که مستلزم عملکردی برای حیات و کیفیت بلند مدت هم منابع طبیعی و هم انسانی است تعریف میکنند (١٩٩٣ ,Lane &Bramwell ).
هدف اصلی این مطالعه ، بررسی آثار مثبت و منفی گردشگری در شهرستان طرقبه شاندیز به عنوان نزدیک ترین قطب گردشگری به پایتخت معنوی ایران اسلامی و اشاره به ضرورت اجرای گردشگری پایدار و اصولی که متناسب با قابلیت های منطقه است ، به عنوان راه حل کاهش مشکلات توسعه گردشگری در منطقه مورد مطالعه می باشد.
مفهوم گردشگری
واژه گردشگری نخستین بار در سال ١٣١١ در مجله انگلیسی به نام مجله ورزشی مورد استفاده قرار گرفت . در آن زمان این لغت به معنای مسافرت ، به منظور تماشای آثار تاریخی و بازدید از مناظر طبیعی برای کسب لذت به کار میرفت . تعریف این مفهوم با گذشت زمان تخصصی و دقیق تر شد (یگانگی و همکاران ١٣٩٠: ۵٣). گردشگری به مفهوم دقیق کلمه عبارت است از مسافرت اشخاص که به طور موقت از محل مسکونی خود دور میشوند تا نیازهای حیاتی و فرهنگی و شخصی خود را به شکل مصرف کنندگان کالاهای اقتصادی و فرهنگی برآورد کنند (قزلباش ١٣٨٨: ١٠٠).
سازمان جهانی جهانگردی (W.T.O)٢ ضمن انجام یک تقسیم بندی بین اصطلاحات جهانگرد یا گردشگر (Tourist) گردشگر یک روزه (Same day visitor)، دیدار کننده (Visitor) و مسافر (Traveler) تعاریف ذیل را ارایه میدهد:
ـ جهانگرد یا گردشگر (دیدار کننده یک شبه ): مقصود کسی است که دست کم یک شب در یک اقامتگاه عمومی یا خصوصی، در محل مورد بازدید بسر برد.
ـ گردشگر یک روزه کسی است که یک روز به مکان دیگری می رود ولی شب را در آنجا نمی گذراند.
ـ دیدار کننده کسی است که به مکانی غیر از محیط معمولی خود مسافرت می کند، کمتر از ١٢ ماه متوالی در آنجا بسر میبرد و هدف اصلی از این مسافرت این نیست که در مکان مورد بازدید در ازاء دریافت پول کار کند.
ـ مسافر کسی است که بین دو یا چند نقطه مسافرت کند (گی ٢٢:١٣٨٢).
اثرات گردشگری
گردشگری در محیطی صورت میگیرد که متشکل از انسان و ویژگیهای طبیعی است . محیط انسانی متشکل از عوامل و فرایندهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است . محیط طبیعی نیز از گیاهان ، جانوران و زیستگاه هایشان تشکیل میشود. با این حال شایان ذکر است که در واقع محیط انسانی و محیط طبیعی در هم آمیخته اند و فعالیت انسانی هم از محیط طبیعی اثر می پذیرد.
گردشگری میتواند به عنوان شکلی با اهمیت از فعالیت های انسانی اثرات قابل توجهی داشته باشد. این اثرات در منطقه ی مقصد، جایی که گردشگران با محیط محلی، اقتصاد، فرهنگ وجامعه تعامل دارند بسیار مشهود است . از این رو میتوان به طور مرسوم اثرات گردشگری را تحت عناوین اثرات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و محیط زیستی مورد بررسی قرار داد. در حقیقت مسائل گردشگری عموما چند جانبه اند و غالبا دارای مجموعه ای از ابعاد اقتصادی، اجتماعی، محیط زیستی هستند. بنابراین هنگام بررسی هریک از انواع اثرات باید به خاطر داشت که این اثرات چند جانبه اند و تقسیم بندی آن ها آن طور که غالبا نشان داده شده آسان نیست . به بیان دیگر نمیتوان اثرات گردشگری را به سادگی صرفا تحت عنوان اثرات اجتماعی، محیط زیستی یا اقتصادی طبقه بندی کرد، بلکه این اثرات گرایش به داشتن ابعاد به هم پیوسته ی بسیار دارند (ترابیان ١٣٨٧: ۵٣).
در کنار منافع اقتصادی، گردشگری بصورت مستقیم و غیر مستقیم اثراتی در دو عرصه داخلی و خارجی دارد. ممکن است توسعه جهانگردی از جهتی ایجاد مزیت کند و از جنبه ای دیگر محدودیت به وجود آورد. مثلا از جهت اشتغال زایی و ایجاد درآمد برای ساکنان یک منطقه مفید واقع شود ولی از سوی دیگر سبب آلوده ساختن محیط زیست و از میان رفتن محیط طبیعی و سرمایه های ملی شود (الوانی، ١٣٨۵: ١٣١).
اثرات گردشگری بر فرهنگ و اجتماع غیرملموس و در روندی طولانی و به آرامی و ممکن است به صورت ناخواسته و ناخودآگاه صورت گیرد. گردشگری دارای آثار فرهنگی و اجتماعی متعددی است که بی توجهی به آن میتواند پیامدهای نامطلوبی در پی داشته باشد.
مزایای بالقوه صنعت جهانگردی :
 ایجاد فرصت های شغلی جدید؛
 افزایش مالیات و پول هایی که نصیب دولت میشود؛
 مطرح شدن جامعه و در نتیجه ایجاد فرصت های بیشتر برای توسعه و پیشرفت ؛
 بهبود ساختارهای زیربنایی و تشکیلات اصولی منطقه ؛
 افزایش منابع مالی به منظور حفظ آثار فرهنگی و طبیعی ؛
 توسعه صنایع دستی، بومی و محلی .
هزینه های بالقوه :
 مشاغل فصلی ؛
 افزایش هزینه زندگی ساکنان آن منطقه (برای مثال افزایش ارزش زمین ، خانه ، غذا و خدمات )؛
 آلودگی هوا؛
 افزایش رفت و آمد، وسیله نقلیه ، راه بندها؛
 اثرات منفی این صنعت بر آثار فرهنگی و طبیعی ؛
 افزایش میزان جنایت ؛
 افزایش مالیات مردم آن ناحیه یا منطقه ؛
 نشت درآمدها به خارج از منطقه و افزایش وابستگی به کالاها و خدمات وارداتی ؛
 وابستگی بیش از حد منطقه یا ناحیه به صنعت جهانگردی و یک بعدی شدن فعالیت های اقتصادی (گی، ١٣٨۵: ٧٧- .(۲۷۶
بدین ترتیب میتوان نتیجه گرفت گردشگری حاوی اثرات مثبت و منفی متعددی است و میزان یا چگونگی این اثرات بستگی به شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور توریست پذیر و گردشگران ورودی خواهد داشت (سایت توریسم رهام ،١٣٩٣).
معرفی شهرستان طرقبه شاندیز و جاذبه های گردشگری آن
شهرستان طرقبه شاندیز (بینالود)یکی از شهرستان های استان خراسان رضوی است . از ابتدا نام شهرستان بینالود برای این منطقه انتخاب شده بود ولی بعدها با مذاکراتی که با بخش ها صورت گرفت نام شهرستان طرقبه شاندیز برای این منطقه انتخاب شد.
شهرستان طرقبه شاندیز در غرب و شمال غربی مشهد مقدس به مساحت ١٢٠٠ کیلومتر مربع و با جمعیت تقریبی ۵٠۶۶۵ نفر واقع است . این شهرستان در حال حاضر شامل دو بخش طرقبه و شاندیز بوده که از اواخر سال ١٣٨٧ در تقسیمات کشوری تبدیل به شهرستان شده است . محدوده ی مرزهای این شهرستان هنوز به طور رسمی و دقیق مشخص نشده است ولی به طور سنتی از دوراهی طرقبه شاندیز (بعد از پل مهندس پرتویی)مرزهای شهرستان با مشهد تفکیک میشود و از شمال به مسیر مشهد قوچان محدود میشود. شهرستان طرقبه شاندیز بعد از مشهد مهم ترین شهرستان توریستی و گردشگری استان خراسان رضوی محسوب میشود. این شهرستان در بین عرض های ٣۶ درجه و ١۵ دقیقه تا ٣۶ درجه و ٢٢ دقیقه شمالی و ۵٩ درجه و ١٠ دقیقه تا ۵٩ درجه و ٣۶ دقیقه طول شرقی واقع شده است . شهرستان طرقبه شاندیز با دارا بودن سابقه کهن تاریخی فرهنگی ممتاز و آثار و ابنیه تاریخی (آرامگاه ها، رباط ها، مساجد، کاروانسراها، حمام ها، قلعه های قدیمی، برج و بارو، آسیاب های آبی، حوض انبارها، قبرستان ها با کتیبه و سنگ قبرهای قدیمی و دیدنی، گنجینه های قدیمی سنگ نگاره ها و …) همواره مورد توجه بسیاری از گردشگران است

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 13 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد