مقاله بررسی اثرگذاری مدیریت شهری در پایداری محلات (قیاس تطبیقی محلات عظیمیه و رجایی شهرکرج )

word قابل ویرایش
16 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
8700 تومان

*** این فایل شامل تعدادی فرمول می باشد و در سایت قابل نمایش نیست ***

بررسی اثرگذاری مدیریت شهری در پایداری محلات (قیاس تطبیقی محلات عظیمیه و رجایی شهرکرج )

چکیده
کرج از شهرهای پر جمعیت و رو به رشد کشور است که در همسایگی تهران واقع گردیده است . رشد و توسعه ی این شهر بخصوص در سال های اخیر سرعت بالایی داشته است . لذا این سوال مطرح می گردد که آیا مدیریت شهری توانسته است ، نیازهای اجتماعی رو به رشدِ محلات شهر را در جهت توسعه ی پایدار تامین نماید ؟ این پژوهش با هدف بررسی اثرگذاری رویکرد مدیریت شهری در پایداری اجتماعی و به تبع آن توسعه پایدار ، به قیاس دو محله ی عظیمیه و رجایی شهر می پردازد . با در نظر گرفتن این مهم که محلات به عنوان کوچک ترین واحد تشکیل دهنده ی شهرها ، از اهمیت بالایی در شهرها برخوردار بوده و پایداری آنها ، گامی مثبت در جهت تحقق توسعه پایدار و هم چنین انسجام اجتماعی شهر است .در این پژوهش فرض برآن است که در صورت تغییر رویکرد مدیریت در شهرها و تاکید بر مدیریت محله محور ، یکپارچگی در پایداری اجتماعی حاصل گردد .
این پژوهش ، بابررسی مولفه های پایداری اجتماعی و اثبات وجود شکاف در سطح پایداری اجتماعی محلات ، عوامل مدیریتی موثر در پایداری محلی را بررسی و راهکار هایی ارائه نموده است . از نتایج این تحقیق وجود شکاف پایداری اجتماعی بین محلات مورد بررسی (در حدود ٢.٧٢ ) واختلاف در دسترسی به خدمات اساسی (٧۴ درصد ) و هم چنین سطح پائین مشارکت اجتماعی در محلات انتخابی بوده است . توجه به نقاط قوت و ضعف ، فرصت ها و تهدید های موجود هر محله در برنامه ریزی های شهری ، لزوم تغییر نگاه به نوع برنامه ریزی و تصمیم گیری و توجه به نهادهای محلی از جمله راهکارهایی بوده است که در این ارتباط ارائه گردیده است .
واژه های کلیدی: پایداری اجتماعی ، محله ، مدیریت شهری ، توسعه پایدار، مشارکت

١- مقدمه
توسعه ی پایدار به عنوان توسعه ای که پاسخگوی نیازهای نسل حال حاضر،بدون به خطر انداختن توانایی نسل های آینده برای رفع نیازهای خود ، تعریف می شود [٢۶][٢۵] . به تبع آن مفهوم پایداری اجتماعی نیز به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار قدرت گرفت [١٨] . پایداری اجتماعی یکی از ابعاد حائز اهمیت توسعه ی پایدار است که بر حاصل شدن خروجی های مثبت اجتماعی ، اقتصادی و زیست محیطی و کاهش نتایج بیو فیزیکی در محیط زیست شهری و هم چنین ارتقای کیفیت زندگی تاکید می کند[١٧] . البته در ابتدا مفاهیم اقتصادی و زیست محیطی در بطن توسعه پایدار جای داشتهاند ، لیکن در سال های دهه ٩٠ میلادی، موضوعات اجتماعی در تحقیقات مربوط به پایداری جای خویش رابازکرد [١٢] . لذا پایداری اجتماعیکمترنسبت بهسایر- ابعاددرمباحث توسعهپایدارمطرح وازمبانینظریضعیفیتریبرخورداراست [١٨].
توسعهی پایدار شهری ، علاوه بر تاثیر پذیری از عوامل اقتصادی و زیستی ، تحت تاثیر عوامل اجتماعی نیز قرار دارد ، تا آنجا که می توان ادعا کرد این بعد از توسعه پایدار ، نسبت به سایر ابعاد ، دارای اثر گذاری بیشتری است .
مسائلی چون فقر ، محدودیت های اجتماعی ، بیکاری ، نابرابری با پایداری اجتماعی مرتبط است [٢٢][١۶] و در یک تفکر بنیادیتر این مفهوم “پلی است میان شرایط اجتماعی (مانند فقر) و نابودی زیست محیطی” [٩] و مهم ترین مولفه های آن شامل کیفیت ورضایت اززندگی،سلامت و ایمنی،مشارکت وبرابریهستند. تصمیم گیری ، برنامه ریزی و در حالت کلی ، نوع مدیریت شهری می تواند در دستیابی به پایداری شهری اثر گذار باشد . گونه ای از برنامه ریزی و مدیریت شهری که همسو و در جهت رفع نیازهای ساکنین و تامین پایداری شهری باشد . براین اساس مدیریت محله محور با تاکید بر مشارکت جویی از ساکنین محلات دارای اهمیت بالایی در دستیابی به توسعه پایدار و پایداری اجتماعی است .
در سال های اخیر در ارتباط با مدیریت شهری با رویکرد محله ای در جهت توسعه ی پایدار شهری ، تحقیقات و مقالات متعددی ارائه شده است . با توجه به گسترده بودن مطالعات و تحقیق این رویکرد در کشورهای غربی چون انگلستان ، کانادا ، استرالیا و … و نوپا بودن این رویکرد در ایران می توان به موارد زیر اشاره کرد :
• در سال ١٩٩٧نقش فرهنگ و بالاخص خرده فرهنگ ها در اجتماعات محلی برای حفظ پایداری در نواحی شهری ماتیو جی .اس از بالوین [٨]
• در سال ٢٠٠١ ارزیابی روند توسعه ی اجتماعات محلی در کانادا
از توماس بوگات [١١]
• در سال ١٣٨٧ و توانمند سازی سرمایه ی اجتماعی با الگوهای بهینه ی مشارکت محله ای به منظور بهسازی محله سرشور مشهد ؛ پژوهشی از رحمتی [٣]
• و … .
این تحقیق در نظر دارد با بررسی و قیاس سطوح پایداری اجتماعی در محلات عظیمیه و رجایی شهر کرج به عنوان جامعه آماری تحقیق ، به بررسی تاثیر رویکرد مدیریت شهری در پایداری اجتماعی و توسعه ی پایدار شهری بپردازد . با این فرض که در صورت تغییر رویکرد مدیریت در شهرها و تاکید بر مدیریت محله ای ، یکپارچگی در پایداری اجتماعی و به تبع آن توسعه پایدار شهری حاصل می گردد .
٢- مدیریت شهری محله محور گامی در جهت توسعه پایدار شهر
توسعه پایدار بر پایه ی سه بعد متفاوت از پایداری است ؛
ابعاد اجتماعی ، اقتصادی و پایداری اکولوژیکی یا زیست محیطی .
این ابعاد ؛ عناصر پایه توسعه پایدار محسوب می شوند [٩][٢١] . در سال های اخیر، مفهوم پایداری اجتماعی به همراه مفهوم توسعه پایدار نقش مهمی در مباحث ، تحقیقات و برنامه ریزی ایفا نموده است[۱۸]
ابعاد توسعه پایدار در یک ساختار عمودی تعریف شده اند [١٠] ، بنابراین توسعه پایدار فقط بر پایه ی سیاست های زیست محیطی نیست و بدون حل مشکلات اجتماعیواقتصادیحاصل نمیشود [٢٠] . به گونه ای که رآی ١ (١٩٩٣) وظیفه توسعه ی پایدار را کاهش بیکاری ، فقر و کم کاریمی – داند[٢۴] . در فرایند توسعه پایدار، نقش پایداری اجتماعی در تحقق اهداف بسیار حائز اهمیت است . در تعریف ، پایداری اجتماعی مفهومی تحلیلی و هنجاری است و به دنبال ایجاد رابطه ای بلند مدت بین طبیعت و جامعه است . رابطه ای که قادر به تامین نیازهای نسل های آینده نیز باشد[١٩] .
از جامع ترین تعاریف پایداری اجتماعی با تاکید بر محیط های شهری ، تعریفی است که پولز و استرن [٢٣] ارائه داده اند. در این تعریف بر بعد اقتصادی (توسعه) و اجتماعی ( جامعه شهری ، تراکم فرهنگی و یکپارچگیاجتماعی) تاکید گردیده است [١٣]. سطح پایداری شهری می تواند کیفیت زندگی در شهرها را نشان دهد. از آنجا که محلات شهری از مهم ترین واحد های اثر گذار در تصمیم های شهری هستند ، بررسی و شناخت وضعیت محلات و تنگناهای توسعه ی آنها به لحاظ سطح پایداری و توسعه ی پایدار درشهرها، از مسائلی است که اخیرا در فرهنگ برنامه ریزی شهری مطرح شده است . برقراری پایداری اجتماعی در سطوح شهری ، در گرو توجه و برنامه ریزی صحیح و کارآمد برنامه ریزان و تصمیم گیرندگان شهری است . براین اساس نقش و اهمیت مدیریت شهری در برقراری این هماهنگی در شهر ، مشخص می گردد .
مدیریت شهری ، نقش مهمی در موفقیت طرح ها و برنامه های توسعه ی شهری به عهده دارد که در ارتباط با توسعه ی پایدار از اهمیت بیشتری برخوردار می گردد [١].
مدیریت شهری عبارت است از ساماندهی عوامل و منابع برای پاسخگویی به نیازهای ساکنان شهر ، که هدف کلان آن ایجاد محیطی قابل زندگی برای همه ، همراه با عدالت اجتماعی ، کارایی اقتصادی و پایداری زیست محیطی است [۵] . در واقع شهرها مدیریت می شوند تا بتوانند رفاه و آسایش ساکنان خود را تامین کنند ، مدیریت شهری دارای تشکیلات وسیعی است و نقش مهمی در موفقیت برنامه ها و طرح های توسعه ی شهری و هم چنین رفع نیاز های جمعیت ، رفاه عمومی ، مسکن ، تفریح ، فرهنگ و امثال آنها بر عهده دارد [٢].
زندگی مدرن شهری از یک سو، تمرکز قدرت در شهر های ایران از دیگر سو باعث شده است که مناسبات و روابط اجتماعی و مشارکت مردم در اداره امور شهر به سردی گراییده و تنها راه فائق آمدن بر این مسائل احیاء روابط محلی و محله ای است .
بی تردید موثرترین و پایدار ترین برنامه برای مدیریت شهری در مقایسه ی رویکرد های مدیریتی و برنامه ریزی موجود ، مدیریت محله محوری می باشد. نظامی که هم به اداره شهر وهم به حمایت از شهروندان بر می خیزد [۶] .
نظام مدیریتی حاکم بر شهر های کشور عبارت است از مدیریتی متمرکز و از بالا به پائین ، عدم مشارکت فراگیر شهروندان در تعیین ، شناسایی و اولویت بندی نیازهای اساسی و پایه و هم چنین تهیه ی طرح های توسعه ی شهری و نظارت بر اجرای آنها و عدم پاسخگویی نهادینه و برنامه ریزی شده ی مدیران شهری است . به همین دلیل رویکرد کنونی در مدیریت کلان و متمرکز شهر تهران ، به دلیل عدم اتکا به سازو کارهای محلی و نادیده گرفتن دیدگاه های مردم و ناسازگار با نظام های پایدار محلی از سویی و عدم برآورده سازی نیازهای واقعی ساکنین از دیگر سو به توسعه ی پایدار و همه جانبه ی شهری منتهی شده است [٧].
مدیریت شهری محله محور با تاکید بر مشارکت هرچه بیشتر ساکنین از طریق تشکیل شورایاری ها ، نهاد ها و انجمن های مردم نهاد به دنبال تحقق مدیریتی مشارکتی و از پائین به بالاست . محلات کوچک ترین و از سویی مهم ترین اجتماعات شهری هستند و به عنوان مجموعه ای از کاربری های گوناگون که بر طرف کننده ی نیاز ساکنین شهر است
، قابل تعریف می باشد[١۵] . تغییرات در سطوح منطقه و شهر در راستای تغییرات در سطوح محلی است . لذا اولین گام در جهت هر گونه تغییری از جمله حرکت در جهت توسعه ی پایدار شهری ، مستلزم تغییرات سطوح محلی است . همانطور که پیش تر از پایداری اجتماعی به عنوان مهم ترین بعد توسعه پایدار یاد شد ، تعیین سطوح پایداری در سطح محلات اهمیت می یابد .
به منظور تعیین سطح پایداری در محلات شهری ، تعریف مولفه های متناسب دارای اهمیت است . با توجه به نو بودن مفهوم پایداری اجتماعی ، در منابع مختلف ، برای پایداری اجتماعی ، دسته بندی های مختلفی وجود دارد که در این ارتباط می توان به مولفه های ارائه شده توسط Dixon &Colantonio در سال ٢٠١١ [١۴] اشاره کرد که مبنای اصلی مولفه های انتخابی این تحقیق قرار گرفته اند . مولفه های مورد نظر آنان ؛ مشارکت ، هویت و احساس تعلق ، یکپارچگی اجتماعی ، کیفیت و رضایت از زندگی ، سرمایه اجتماعی و دسترسی بوده اند .
در این مولفه ها به جنبه های مفهومی تر پایداری اجتماعی تاکید شده است . مولفه های تعیین شده از طریق ٢۶ شاخص کمی و کیفی در محلات انتخابی شهر کرج بررسی و سطح پایداری اجتماعی در آنها بررسی گردیده است . دو محله ی انتخابی در این تحقیق ، محلات عظیمیه و رجایی شهر کرج بوده اند .
محلات عظیمیه و رجایی شهر کرج واقع در بخش شمالی این شهر ، هر یک با جمعیتی به ترتیب با ٣٣٠٠٠ نفر و٢٩٠٠٠ نفر، در مجاورت و نزدیکی یکدیگر واقع گردیده اند . شهر کرج مرکز استان البرز ، واقع در شمال غربی استان تهران ، از بزرگ ترین شهرهای مهاجر پذیر ایران و از جوان ترین آنها ست . به گونه ای که رشد جمعیت سالانه ی شهر کرج ١۴.١ درصد بوده که در میان سایر کلانشهر های کشور
از درصد بالایی برخوردار است .

تصویر شماره ١ : موقعیت جامعه ی آماری
٣- روش شناسی
جامعه آماری این تحقیق ، دو محله ی عظیمیه و رجایی شهر کرج هستند که به منظور تعیین حجم نمونه مورد نظر ، از جدول مورگان استفاده گردیده است . به علت بزرگی اندازه ی نمونه ی بدست آمده ، این تعداد نمونه براساس فرمول زیر تعدیل گردیده اند .
که در آن n٠ ، حجم نمونه ی اولیه ، N جامعه ی آماری ، n١ اندازه ی نمونه ی نهایی است . ابزار اصلی گردآوری اطلاعات در این تحقیق پرسش نامه است . در این پرسش نامه برای هر یک از مولفه های تحقیق ،روایی و پایایی محاسبه و بررسی شده است .
جدول شماره ١ : مولفه ها و شاخص های تحقیق

به منظور تائید روایی پرسش ها از نظر خبرگان بهره گرفته شد و جهت بررسی پایایی آن نیز با تهیه و توزیع یک نمونه ی ٣٠ تایی از پرسش نامه در جامعه آماری ؛ آلفای کرونباخ هریک از مولفه ها( ابعاد ) تحقیق ، با استفاده از نرم افزار Spss سنجیده شد و پایایی پرسش نامه نیز تائید گردید (جدول شماره ٢ ) .

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 16 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد