whatsapp call admin

مقاله بررسی کیفی و کمی انواع سیستم های برودتی رایج در بناهای مسکونی روستایی، مطالعه موردی : روستای خور

word قابل ویرایش
27 صفحه
10700 تومان
107,000 ریال – خرید و دانلود

بررسی کیفی و کمی انواع سیستم های برودتی رایج در بناهای مسکونی روستایی، مطالعه موردی : روستای خور
چکیده
روستای خور واقع در استان خراسان جنوبی، دارای آب و هوای گرم و خشک است . همین امر ضرورت توجه به امر سرمایش را در این منطقه تقویت می کند. خانه های قدیمی موجود در روستا، دارای بادگیرهایی در مسیر بادهای اصلی این منطقه هستند. این بادگیرها درایام گذشته نقش سیستم سرمایشی بناها را به عهده داشتند. امروزه با ورود تکنولوژی و تغییر سبک زندگی ساکنین و همچنین افزایش میزان گرد و خاک تولیدی در منطقه ، عملکرد بادگیرها مختل شده و بسیاری از ساکنین جهت سرمایش خانه خود، به استفاده از روش های جدید مانند به کارگیری کولرآبی و گازی روی آورده اند.
در این مقاله که از نوع کاربردی است و به روشی ترکیبی از نمونه های موردی و تحقیقات پیمایشی میدانی و جمع آوری اطلاعات از اسناد کتابخانه ای نگاشته شده است ، پس از توضیحات مقدماتی درباره موقعیت و شرایط روستای خور، به بررسی هریک از سیستم های سرمایشی متداول ( بادگیرهای سنتی، کولرهای آبی و گازی ) به علاوه یک سیستم تلفیقی پیشنهادی و مقایسه کمی و کیفی بین آن ها پرداخته می شود. در بررسی کمی این روش ها، با شناخت نحوه ی سازوکار هر سیستم ومیزان مصالح و نیروی کار ، میتوان هزینه های هر سیستم را در طول چرخه عمر آن –در این مقاله مدت ٢٠ سال – به دست آورد و در نهایت آن ها را در نموداری مقایسه کرد. با توجه به نتایج به دست آمده ، کولر گازی پر هزینه ترین سیستم در این روستا محسوب می شود. کولر آبی و بادگیر تلفیقی جدید، از نظر هزینه در رتبه های بعدی قرار دارند و بادگیر سنتی موجود در روستا کمترین هزینه را دارا می باشد. از نظر کیفی، با وجود شرایط مطلوب آسایشی و بهره برداری در کولر گازی، بادگیرهای بهینه شده ارزش بالایی در ارتقای سطح مطلوبیت معیارهای تعریف شده کیفی نشان میدهد.
واژگان کلیدی : روستای خور، سیستم سرمایشی، بهینه سازی مصرف انرژی، هزینه چرخه عمر(LCC)، تصمیم گیری چند معیاره

مقدمه
از زمان های دورتا به حال ، خنک سازی فضاهای داخلی و جلوگیری از ورود گرمای خارج ساختمان به داخل در مناطق گرمسیر کشور از جمله نکات مهم در طراحی بناها محسوب می شود.
با نگاه به معماری بناهای قدیمی موجوددرشهرهای گرمسیر، میتوان اهتمام معماران آن دوران را در طراحی با رویکرد خنک سازی داخلی، مشاهده نمود. در بسیاری از بناهای قدیمی با به کارگیری مواهب و منابع طبیعی در سیستم های سرمایشی و گرمایشی ساختمان ، با صرف هزینه و اتلاف کمتر انرژی، شرایط آسایش برای افراد خانه فراهم می شد.
امروزه در یک ساختمان معمولی دارای تهویه مطبوع و در نواحی گرم ٧٠ تا ٨٠ درصد کل مصرف انرژی فقط صرف بهره برداری از سیستم های آسایش درونی می شود، درحالیکه تنها ٢٠ تا ٣٠ درصد باقیمانده در تولید مصالح ، ساخت و ساز و تخریب ساختمان صرف می شود (هالگر کوخ ، ١٣٨۵). بنابراین با توجه به محدودیت منابع فسیلی، رشد بالای مصرف سالانه انواع انرژی در ایران ، عدم کارایی فنی و اقتصادی مصرف انرژی و هدررفتن قریب به یک سوم از کل انرژی در فرایندهای مصرف و مشکلات فزاینده زیست محیطی ناشی از آن ، ضرورت مدیریت مصرف انرژی و بالا بردن بازده و بهره وری انرژی را بیش از پیش آشکار ساخته است . توجه به این امر در طراحی و ساخت بناها در شهرها وروستاهای کشور بسیار حائز اهمیت است . در این مقاله ضمن معرفی روستای خور و شرایط حاکم بر آن ، به بررسی و مقایسه سیستم های سرمایشی قابل استفاده در آن و انتخاب سیستم مناسب بر اساس عوامل کمی و کیفی پرداخته می شود.
سؤالات مطرح شده
– آیا راهکاری برای انطباق سیستم های قدیمی برودتی با شرایط جدید امروزی وجود دارد؟
– هزینه چرخه عمر وسایل برودتی رایج مورد استفاده در این روستا چه میزان است ؟
– سیستم برودتی مناسب از منظر انطباق با شرایط خاص محیطی روستای مذکور کدام است ؟
معرفی روستای خور
موقعیت در تقسیمات سیاسی و اداری کشور
از نظر تقسیمات کشوری، روستای خور یکی از روستاهای دهستان خوسف از توابع بخش مرکزی شهرستان بیرجند در استان خراسان جنوبی است .بخش خوسف با وسعت ١٣١۴۴ کیلومتر مربع در ٣۵ کیلومتری جنوب غربی بیرجند قرار گرفته و اخیرا یکی از نقاط شهری شهرستان بیرجند محسوب می شود.
خوسف از شمال به سرایان ازبخش های فردوس ، از خاور به بخش مرکزی ، از جنوب به نهبندان و از مغرب به شهرستان طبس محدود می شود. (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، ١٣٨۶) موقعیت جغرافیایی خور، روستایی کویری است که از نظر موقعیت جغرافیایی، در طول جغرافیایی ٢۵-۵٨ و عرض جغرافیایی ۵۶-٣٢ قرار داشته و دارای ١٣٠٠ متر ارتفاع از سطح دریا می باشد. این روستا در مسیر ارتباطی طبس به بیرجند قرار گرفته و مجاور پایگاه ١٢ شکاری نیروی هوایی بیرجند می باشد. (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، (۱۳۸۶

ویژگیهای اقلیمی مناطق کویری
از جمله ویژگیهای معماری مناطق کویری و گرم و خشک میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– در این مناطق از ایران در اثر وزش بادهای مهاجر که از جنوب غربی و شمال غربی به طرف استوا می وزد هوا بسیار خشک است . آسمان در بیشتر اوقات سال بدون آب بوده و اشعه منعکس شده از سطح زمین بسیار بالاست و مه ، طوفان و گرد و خاک در بعضی از شهرها اتفاق میافتد. بارندگی و رطوبت هوا بسیار کم و خشکی هوا بسیار بالاست .
– در این مناطق ، تعداد و مساحت پنجره ساختمان ها به حداقل میزان ممکن کاهش یافته و برای جلوگیری از نفوذ پرتوهای منعکس شده از سطح زمین اطراف ، پنجره ها در قسمت فوقانی دیوارها تعبیه شده است .
دراین مناطق سعی شده است از ایجاد کوران و ورود هوای خارج به داخل ساختمان از طریق پنجره و بازشو به ویژه در هوای گرم جلوگیری شود. ولی تدابیر دیگری از جمله ایجاد بادگیر برای خنک سازی هوای داخلی به صورت طبیعی اندیشیده شده که بسیار مؤثر است .
– استفاده از حیاط های داخلی درخت کاری شده و معطوف ساختن فضاهای زندگی به این حیاط ها، از عمده ترین ویژگیهای معماری این اقلیم است . حیاط های ۳۵ داخلی که شامل درخت ، حوض و سطح گیاه کاری شده است ، یکی از مؤثرترین عوامل ایجاد رطوبت محسوب می شود. (کسمایی،١٣٨٩) منابع آبی روستا در سرزمینی که اقلیم آن خشک و کم بارش است ، مردمان قدر آب را به خوبی می دانند و استفاده از آن را کارکردی اقتصادی – فرهنگی بخشیده اند. در حال حاضر آب روستا به وسیله یک قنات تأمین می شود. اهالی روستا معتقدند که خور ٧٢ قنات رو به قبله داشته و بسیار آباد بوده که براثر زلزله ، جنگ و خشکسالی از بین رفته اند. روستاییان معتقدند که قنات هایشان آب خوبی دارد و امکان لایروبی تعدادی از آن ها وجود دارد. (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، ١٣٨۶) موقعیت اقلیمی اقلیم روستا دردو مقیاس خرد و کلان قابل بررسی است . شرایط اقلیمی کلان (ماکروکلیما) بیش از هر چیز وابسته به عوامل محیطی در مقیاس منطقه ای و نیز سیستم های جهانی کنترل کننده آب و هوا است . اقلیم خرد (میکرو کلیما) نیز تحت تأثیر موقع و مقر جغرافیایی روستا وبیش از همه ارتفاع روستا و جهت کوه های اطراف آن است . روستای خور به لحاظ قرار گرفتن در آب و هوای گرم و خشک در معرض بادهای گرم و سوزان بوده و با کمبودها و نارسایی و محدودیت های زیست محیطی روبه رو است . بررسی جداول آب و هوایی نشان میدهد که بیشترین دما در ماههای تیر و مرداد و کمترین آن مربوط به دی ماه است .
میانگین سالانه رطوبت نسبی، به دلیل شرایط اقلیمی خور، بارندگی کم و نامنظم و نوسانات شدید درجه حرارت و تبخیر زیاد برابر ٢٩% است . این روستا جزو مناطق کم باران کشور بوده و متوسط بارندگی سالیانه آن ١٠٣ میلی متر میباشد و تعداد ماه های خشک سال که تقریبا هیچ بارشی درآن اتفاق نمی افتد ۶ماه است . بر مبنای میانگین ساعات آفتابی در دوره ۶ساله (٢٠٠۵- ٢٠٠٠) میتوان گفت میانگین روزانه ساعات آفتابی ٩.١ ساعت است و یخبندان وجود ندارد. (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، ١٣٨۶)
توجه شود که اختلاف بالای دمای شب و روز که یکی از خصوصیات بارز مناطق کویری میباشد باعث کم شدن متوسط درجه حرارت این منطقه می شود. به عنوان مثال بیشینه دما در روستای خور طبق آمار ارائه شده توسط اداره هواشناسی خراسان جنوبی در دوره آماری مورخ ٨٧.٣.٢۴ برابر + ۴۵،۶ و کمترین دمای گزارش شده در تاریخ ٨۶.١٠.٣٠ و برابر با -٢٠ درجه گزارش شده است .
بادهای منطقه
روستا چند باد اصلی دارد: از بادهای مفید روستا ، فرح باد است که نوید بخش باران است و روستاییان معتقدند هر وقت این باد وزیدن بگیرد، باران خواهد بارید. امکان وزش این باد در ماه های دی، بهمن ، اسفند و فروردین وجود دارد. جهت این باد از سمت جنوب شرقی به شمال غربی است . باد دیگری که وجود دارد کوه باد است که از سمت شمال می وزد.

بادگیرها که مورد مصرفشان در تابستان ها است ، غالبا به سمت این باد جهت گیری کرده اند. به این دلیل به آن کوه باد میگویند که از سمت کوه می وزد. وجود گرد و خاک زیادی که از این باد به داخل روستا وارد میشود و همچنین جهت گیری موافق بادگیرهای روستا با این باد، موجب بروز مشکلات عدیده ناشی از ورود گرد وخاک در داخل مناطق مسکونی و از طریق بادگیرها می شود. از دیگر بادها، سیاه باد است که نامطلوب و حامل گرد و غبار است و از سمت شمال غربی میوزد. این باد با اینکه قدرت بادکوه را ندارد، ولی به دلیل وزش در فصل زمستان تنها برای محصولات کشاورزی مخرب محسوب شده و گرد و خاک چندانی را به داخل روستا وارد نمی کند. باد غالب دیگری که در این منطقه قابل اشاره است تفت باد نام دارد که باد گرم و سوزانی است که در تابستان و اوایل پاییز میوزد و برای کشاورزان نامطلوب است و به گفته اهالی این باد محصولات کشاورزی آن ها را خشک می کند ولی از آنجا که جهت آن مخالف جهت ورودی بادگیرهای روستا است ، گرد و غباری را به داخل خانه های مسکونی روستای خور وارد نمی کند .
از دیگر بادهای معروف چله باد است که سه ماه وزیدن میگیرد و ازسمت شمال میوزد، باد نامطلوبی است و گرد و غبار دارد. نکته دیگر اینکه در این مناطق گردباد و شن باد هم وجود دارد که مخصوصا در مناطق پر شن بیشتر آزار دهنده هستند. (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، ١٣٨۶)

شناخت انواع مصالح ساختمانی غالب
خانه های روستایی حاشیه کویر همواره به صورت مجموعه ای از خشت و گل با سقف مدور، مجسم می شود. از مزایای این مصالح میتوان به امکان ساخت آن در محل توسط بومیان اشاره کرد؛ این مصالح همچنین با ظرفیت بالای حرارتی تبادل حرارت داخل و خارج بنا و در نتیجه اتلاف انرژی را کاهش میدهد. (اکرمی، واعظ معروفی، ١٣٨٧)

سیستم های سرمایشی در روستای خور
قرارگیری این روستا در بخش کویری ایران ، ضرورت اهتمام درارتقای سیستم سرمایشی در این منطقه را توجیه می کند. بر اساس نقشه هم دمای استان خراسان جنوبی، روستای خور از جمله نقاطی است که دارای بیشترین دماهای منطقه است ؛ این امراهمیت توجه به ایجاد سیستم های سرمایشی در بالاترین حدکیفی با کمترین آسیب و هزینه را بیشتر از سایر نقاط را نشان می دهد.
(اکرمی، واعظ معروفی، ١٣٨٧)
وسایل متداول سرمایشی
میدانیم که راههای مورد استفاده برای خانه های مسکونی روستایی که در یک منطقه گرم و خشک ، مانند روستای خور واقع شده عمدتا به روش سنتی بادگیر است . این روش که از دیرباز مورد استفاده قرار میگرفته هنوز هم در بسیاری مناطق کاربرد دارد. با پیشرفت علم و افزایش رفاه طلبی ساکنین روستا، مشکلات پیرامون استفاده از این روش که پیش از این نمود بسیار کمتری داشت ، بیشتر به چشم می آید. به طور مثال یک خانواده روستایی که تا پیش از این نگران نشستن گرد و خاک بر روی وسایل صوتی و تصویری مدرن خود نبود، اکنون با این مطلب مواجه میشود که استفاده از بادگیرهای سنتی حجم زیادی از گرد و خاک را بر روی این وسایل می نشاند. این دلایل سبب این شد که خانواده های روستایی مانند روستای خور، رو به استفاده از آن دسته وسایل سرمایشی بیاورند که الزاما مناسب این منطقه و شیوه زندگی در آن نباشد. دو مورد از این وسایل که عمدتا مورد استفاده تعدادی از خانواده های ساکن در این مناطق است ، کولرهای آبی و گازی است که در کنار بادگیرهای سنتی وظیفه خنک سازی خانه های این مناطق را بر عهده دارند. در ادامه بعد از معرفی کوتاهی از سیستم های ذکر شده ( بادگیرهای سنتی، کولر آبی و گازی ) و پیشنهاد سیستمی بین این سیستم ها از روش ترکیب بادگیرهای سنتی و کولرهای آبی که در واقع سیستم بهینه شده روش سنتی بادگیر است ، به مقایسه در دو دسته کمیتی و کیفیتی پرداخته شده است . محاسبات کمی بدین گونه صورت گرفته است که برای خانه های موجود در روستای خور، نخست با استفاده از محاسبات هزینه ای، هزینه چرخه عمر١ مربوط به هرکدام از این چهار سیستم به صورت جداگانه محاسبه و در نهایت در نموداری مقایسه میشوند. بعد از مقایسه کمی، بین سیستم های ذکر شده ، از نظر معیارهای با اهمیت تر که ارتباط بیشتری با روستای خور دارند و به روش AHP ، مقایسه ای صورت میگیرد و در قسمت انتهایی، نتیجه حاصل از این مقایسه ها بیان می گردد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 10700 تومان در 27 صفحه
107,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد