مقاله تبیین جایگاه امنیت اجتماعی از منظر اسلام و قانون اساسی

word قابل ویرایش
23 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
8700 تومان

تبیین جایگاه امنیت اجتماعی از منظر اسلام و قانون اساسی

چکیده
امنیت در شالوده بندی حیات آدمی، نقش اساسی داشته و با تمام حوزه های زندگی سروکار دارد ، تار و پود هستی با آن درهم تنیده شده است . علی رغم تاریخچه اندک مطالعات حوزه امنیت ، امنیت به عنوان یک مسئله اجتماعی قدمتی به اندازه تاریخ بشریت دارد. بی شک امنیت اجتماعی از نیازهای اساسی جوامع بشری است . نظام جامعه بدان قوام یافته ، در سایۀ آن مصالح عمومی تأمین شده و تعالی و کمال انسان ها میسر میگردد. امنیت اجتماعی اساس توسعه و نویدبخش پویایی و تعامل بوده ، موجبات ثبات و پایداری ساختارهای اجتماعی را فراهم میآورد. اسلام ، مکتبی اجتماعی است ، بخش قابل توجهی از آموزه های آن با نگاه به قرار گرفتن فرد در اجتماع تشریع شده است . بهشت کامل انسانی جایی است که انسان در آن از آرامش برخوردار باشد. این نوشتار بر آن است با رویکردی توصیفی- تحلیلی نقش «امنیت اجتماعی» را در منابع دینی و قانون اساسی به عنوان منشور ملی مورد بررسی قرار دهد.
واژگان کلیدی: امنیت ، امنیت اجتماعی، اسلام ، جامعه اسلامی، قانون اساسی

مقدمه
مطالعه در تاریخ جوامع بشری از آغاز تا کنون حکایت از آن دارد که برخی از نیازهای انسان علیرغم پیشرفتهایی که در سیر تاریخی او صورت گرفته هنوز با او همراه بوده و نه تنها از اهمیت آن کاسته نشده ، بلکه ابعاد جدیدتری را به خود اختصاص داده که در گذشته مطرح نبوده است . یکی از این نیازها، نیاز به امنیت و آرامش است . این نیاز که در گذشته عامل مهمی در شکل گیری جوامع و گروههای مختلف اجتماعی بوده ، امروزه نیز زمینه شکل گیری سازمانها و نهادهایی را در درون هر جامعه فراهم ساخته و توانسته است مانند گذشته به عنوان یکی از مهمترین و حیاتیترین نیاز بشر امروز مطرح گردد، تا جائیکه تحقق آن در هر جامعه ای نوید پویایی، رشد و توسعه برای آن جامعه بوده و ثبات و پایداری ساختارهای اجتماعی را در آن جامعه موجب میگردد. بدون شک زندگی آرام و دیدن روی آسایش ، وابسته به وجود امنیت در جامعه است و امنیت از نیازهای اولیه زندگی انسان به شمار میآید. به دلیل جایگاه رفیع و نقش مهم امنیت در زندگی انسان ، خداوند عالم یکی از نشانه های تمدن و رشد اجتماعی امم گذشته را وجود امنیت در زندگی آنها نام برده است که متأسفانه به دلیل ناسپاسی از نعمتهای الهی آن را از دست داده اند. در سوره نحل ، آیه ١١٧میفرماید: «وَضَرَبَ الّلهُ مََثلاًَ قرَْیۀً کَاَنتْ آِمَنۀً مُّطْمَِئنَّۀًَ یأِْتیهَا رِزُْقهَا رَغَدًا مِّن کُلِّ مَکَانٍَ فکَفَرَتِْ بأَْنعُمِ الّلهَِ فأَذَاَقهَا الّلهُِ لبَاسَ اْلجُوعِ وَاْلخَوْفِِ بمَا کَاُنواَْ یصَْنعُون َ؛ و خداوند شهری را مثال زده که در امن و امان بود و روزیش از هر سو می رسید پس ساکنانش نعمتهای خدا را ناسپاسی کردند و خدا هم به سزای آنچه می دادند طعم گرسنگی و هراس را به مردم آن چشانید.» اسلام برای امنیت ارزش خاصی قایل شده است و در قرآن کریم آن را از نعمتهای بهشتی به حساب آورده و در آیات بیشمار، بر آن تأکید کرده است . حتی مؤمن که ارزش آن از مسلم و مسلمان بیشتر است ، از ریشۀ «أمن » گرفته شده است . در این پژوهش سعی بر آن است با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی تا نقش «امنیت اجتماعی» به عنوان مهم ترین رکن و منبع امنیت در نصوص اسلامی و قانون اساسی که به منزله منشور ملی و برگرفته از قوانین اسلام است مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
۲

مفهوم شناسی
۱
امنیت
در «فرهنگ لغات » امنیت به معنای ایمن شدن ، در امان بودن و بدون بیم و هراس بودن آمده است ؛ به عنوان مثال در فرهنگ «معین » امنیت به معنای ایمن شدن ، در امان بودن و بی بیمی تعریف شده است . (فرهنگ معین ، ١٣۶٣: ٣۵٢) أمْن : ایمنی، آرامش قلب ، خاطر جمع بودن .
(قرشی، ١٣۶١: ١٢٣) در تعریف «لغوی» امنیت عبارت است از: «محافظت در مقابل خطر، احساس ایمنی و رهایی از تردید است » (بوزان ،
١٣٧٨: ۵٢). در «اصطلاح » برای امنیت تعاریف متعددی بیان شده است از جمله : «امنیت ، اصطلاحی است مشعر بر فقدان تهدید برارزش های نادر.» (علی بابایی، ١٣٨٣: ٣١) و همچنین : « مفهوم امنیت ، مصونیت از تعرض و تصرف اجباری بدون رضایت است و در مورد افراد به معنی آن است که مردم هراس و بیمی نسبت به حقوق و آزادی های مشروع نداشته و به هیچ وجه حقوق آنان به مخاطره نیفتد و هیچ عاملی حقوق مشروع آنان را تهدید ننماید.»(عمید زنجانی، ١٣۶٨، ج ١: ۵۴٨) و نیز در تعریف دیگر چنین بیان شده است : «امنیت به لحاظ مفهومی، چهره ای متغیر دارد. از همین رو، ارائه تعریفی کامل از امنیت ، مستلزم بررسی و تحقیق در خصوص مفاهیم کلیدی چون قدرت ، تهدید و اتحادها است .» (ماندل ، ١٣٧٧: ٢٢) در مجموع می توان مفهوم «امنیت » را به مصونیت از تعرض و تصرف اجباری بدون رضایت و در مورد افراد، به نبود هراس و بیم نسبت به حقوق و آزادیهای مشروع و به مخاطره نیفتادن این حقوق و آزادیها، و مصون بودن از
تهدید و خطر مرگ ، بیماری، فقر و حوادث غیر مترقبه و درکل هر عاملی که آرامش انسان را از بین ببرد؛ تعریف نمود. ( ١٠۴- ١٠٢:
(Wyne Jones, 1999
۲
امنیت اجتماعی
برخورداری از امنیت در زندگی اجتماعی، از آرمانهای دیرین بشری است . درون مقوله امنیت بحثی قابل طرح است که به بعد داخلی امنیت برمیگردد. یعنی مسائلی که در حوزه های متفاوت سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، حقوقی و قضایی، افراد جامعه با آن مواجهه هستند.
آنها در چارچوب بحث «امنیت اجتماعی» قابل بررسی هستند. در دانشنامه سیاسی در تعریف امنیت اجتماعی چنین آمده است : «حالت فراغت همگانی از تهدیدی است که کردارِ غیر قانونیِ دولت یا دستگاهی یا فردی یا گروهی در تمامی یا بخشی از جامعه پدید آورد. در نظام حقوقی جدید، فرض بر این است که قانون با تعریف و حدگذاری آزادیها و حقوق فرد و کیفر دادن کسانی که از آن حدود پا فراتر گذاشته اند، امنیت فردی و اجتماعی را پاسبانی میکند.» (آشوری، ١٣٨۵: ٣٩) امنیت فردی، آرامش و آسایشی است که فرد بدون در نظر گرفتن امکانات جامعه و دولت برای خود فراهم می کند. اما امنیت اجتماعی به قلمروهایی از حفظ حریم فرد مربوط میشود که به نحوی در ارتباط با دیگر افراد جامعه هستند و به نظام سیاسی و دولت مربوط میشود. این قلمروها میتوانند زبان ، نژاد، قومیت ، اعتبار، نقش اجتماعی، کار، درآمد، رفاه ، مشارکت سیاسی، آزادی، اعتقاد و…باشند. امنیت اجتماعی به معنی امنیت جان ، مال ، آبرو و موقعیت شخص از
 
۳

جانب عوامل اجتماعی است . امنیت اجتماعی به دنبال ایجاد امنیت و آسایش زیست جمعی و مدنی افراد از طریق قوانین و اقامه نظم و حکومت است .
ارزش امنیت از دیدگاه اسلام
امنیت یکی از موضوعهای بسیار مهمی است که در قرآن و نصوص اسلامی به گستردگی به آن اشاره شده است . در متون اسلامی توجه به این موضوع با عبارت و مشتقاتی از ثلاثی مجرد «أمن » صورت پذیرفته است . در روز سرنوشت وقتی انسان های صالح در جنت گام مینهند به آن ها نوید امنیت و سلامت داده میشود و به آن ها گفته میشود که به این باغ ها با سلامت و امنیت وارد شوید. «أدخُلُوهَاِ بسَلَامٍ آِمِنین َ» (حجر.۴۶) امنیت ، بزرگترین پاداشی است که در تمیز اهل حق از باطل ، به اهل حق اعطا می شود: «َ فأیُّ الفَرِیقَینِ أحَقُِّ بالأمن ِ؛ کدام یک از دو دسته شایسته امنیت هستند؟» (انعام . ٨١) امانت که در اسلام تأکید بر حراست از آن و منع اکید از خیانت نسبت به آن شده «وَ
َتخُوُنوا أَمَاَناِتکُم ؛ تا به امانتهایتان خیانت نورزید» (انفال .٢٧) «بدان جهت به این نام نامیده شده که مایه آرامش خاطر و امنیت است و همین گوهر مقدس است که به امانت ، چه بشری و چه الهی، ارزش و قداست بخشیده است .» (عمید زنجانی، ١٣۶٧: ٣۶٣) در مجموع از ریشه یا کلمه «أمن » ۶٢ کلمه مشتق ، حدود ٨٧٩ بار در قرآن به کار رفته که از این تعداد کاربرد ٣۵٨ مورد در آیات مکی و ۵٢١ مورد در آیات مدنی این واژه استفاده شده است . (روحانی، ١٣۶۶: ٣٧٣- ٣٧٢) «اسلام امنیت را یکی از اصول زندگی و حالتی اجتناب ناپذیر در زندگی جمعی و عنصری ضروری در بهره وری از مزایا و مواهب حیات ، و نیز زمینه ساز تکامل و ارتقاء بشر تلقی کرده است ، و از آن به عنوان یکی از مقدس ترین آرمانهای بشری و الهی یاد نموده است .» (عمید زنجانی، ٣۶٣). اصولاً اسلام هر نوع ایجاد وحشت و هراس را در دل انسانهایی که مرتکب خلافی نشده اند ظلم و تجاوزی بزرگ تلقی میکند و آن را از جرایم میشمارد (قمی، بی تا: ۴١) قرآن تأمین امنیت را از اهداف جهاد شمرده است : «وََقاِتلُوهُمْ حَتَّی لاََ تکُونَِ فْتَنۀٌ وََیکُونَ الدِّینُِ لّلهَِ فإِنِ انَتهَواَْ فلاَ عُدْوَانَِ إلاَّ عَلَی الظَّاِلمِین َ؛ و با کافران جهاد کنید تا فتنه وَ فساد برطرف شود و همه را آئین دین خدا باشد و اگر از فتنه و جنگ دست کشیدند ستم جز بر ستمکاران روا نیست .» (بقره .
(۱۹۳
نخستین مباحث فلسفی و سیاسی در عرصه امنیت را میتوان در مباحث فلاسفه یونان باستان همچون افلاطون و ارسطو جستجو کرد ( خوش فر، ١٣٨١: ٢۵۴) قرآن کریم مقدس ترین مکان را که کعبه است به صفت امن توصیف می کند: «وَِإذْ جَعَلَْنا اْلبَیْتَ مََثاَبۀًِّ للنَّاسِ وَأَمْناً؛ آنگاه که کعبه را وسیله بهروه وری و کسب ثواب و جایگاه امن قرار دادیم .» (بقره .١٢۵) و نیز در تأکید این موضوع در جای دیگر می فرماید: «أَوََلمُْ نمَکِّنَّ لهُمْ حَرَمًا آِمًنا؛ آیا ما حرم را جایگاه امن قرار ندادیم ؟.» (قصص .۵٧) در اسلام همان گونه که برخی اماکن ، اماکن امن به حساب آمده است ، برخی از ماه ها و زمان ها نیز زمان های امن به حساب آمده است . ماه های چهارگانه حرام (رجب ، ذیقعده ، ذیحجه و محرم ) که اسلام بر حرمت آن تأکید جدی دارد نشانۀ اهمّیت امنیت در نگاه اسلام است . در قرآن کریم در سوره توبه آیه ٣۶ چنین آمده است : «ِإنَّ عِدَّهَ الشُّهُورِ عِندَ الّلهِ اْثَنا عَشَرَ شَهْرًاِ فی کَِتابِ الّلهَِ یوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَات وَالأَرْضَِ مْنهَا أَرَْبعَۀٌ حُرُمٌ ذَِلکَ الدِّینُ اْلقَیِّم ُ…؛ تعداد ماه ها نزد خداوند در کتاب الهی، از آن روز که آسمانها و زمین را آفریده ، دوازده ماه است ؛ چهار ماه از آن ، ماه حرام است ؛ (و جنگ در آن ممنوع می باشد) این ، آیین ثابت و پابرجای (الهی) است » و نیز در سوره مائده آیه ٢ چنین آمده است : «َیا أَُّیهَا اَّلذِینَ آمَُنواْ لاَُ تحِلُّواْ شَعَآِئرَ
۴

الّلهِ وَلاَ الشَّهْرَ اْلحَرَامَ وَلاَ اْلهَدْیَ وَلاَ اْلقَلآِئدَ وَلا آمِّینَ اْلبَیْتَ اْلحَرَامََ یبَْتغُونََ فضْلاً مِّن رَِّّبِهمْ وَرِضْوَاًنا…؛ ای کسانی که ایمان آورده اید، حرمت شعایر خدا، و ماه حرام ، و قربانی بی نشان و قربانیهای گردن بند دار، و راهیان بیت الحرام را که فضل و خشنودی پروردگار خود را می طلبند، نگه داری.» به دلیل اهمیت فراوانی که امنیت در زندگی و تکمال بشر دارد در آیات متعدد قرآن به آن اشاره شده است . (میرزمانی،
١٣٨٢: ٢٠٢) از جمله سوره مبارکه تین آیات ١-٣ که می فرماید: »وَالتِّینِ وَالزَّیُْتون ِ، وَطُورِ سِیِنین َ، وَهَذَا اْلبَلَدِ اْلأَِمین ِ: قسم به تین و زیتون و قسم به طور سینا و قسم به این شهر اَمن و امان ». سوره عنکبوت آیه ۶٧ میفرماید: «أَوََلمَْ یرَوْا أََّنا جَعَلَْنا حَرَمًا آِمًنا وَُ یَتخَطَّفُ النَّاسُِ منْ حَوِْلِهمْ أََفِباْلبَاطِلُِ یؤِْمُنونَ وَِ بِنعْمَۀِ اللَّهَِ یکْفُرُون َ: آیا کافران ندیدند که آن شهر را حرم امن و امان قرار دادیم در صورتی که از اطرافشان مردم ضعیف را به قتل و غارت میربایند آیا باز به باطل میگروند و به نعمت حق کافر میشوند.» سوره قصص آیه ۵٧ می فرماید: «وََقاُلواِ إن َّنتَِّبعِ اْلهُدَی مَعَکَُ نَتخَطَّفِْ منْ أَرْضَِنا أَوََلمُْ نمَکِّنَّ لهُمْ حَرَمًا آِمًناُ یجْبَیِ إَلیْهَِ ثمَرَاتُ کُلِّ شَیْءٍ رِزًْقاِ منَّ لدَُّنا وََلکِنَّ أَکَْثرَهُمَْ لاَ یعْلَمُون َ: و برخی گفتند: اگر ما با تو اسلام را که طریق هدایت است پیروی کنیم ما را از سرزمین خود به زودی برانند آیا ما حرم مکه را برایشان محلّ آسایش و ایمنی قرار ندادیم تا به این مکان انواع نعمت و ثمرات که ما روزیشان کردیم از هر طرف بیاورند؟ لیکن حقیقت این است که اکثر مردم نادانند.» سوره ابراهیم آیه ٣٧ می فرماید: »رََّّبَناِ إِّنی أَسْکَنتُِ من ذُرَِّّیِتیِ بوَادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِندََ بیِْتکَ اْلمُحَرَّمِ رََّبَناِ لُیقِیمُواْ الصَّلاَهَ
َفاجْعَلْ أَْفِئدَهً مِّنَ النَّاسَِ تهْوِیِ إَلیِْهمْ وَارْزُْقهُم مِّنَ الثَّمَرَاتَِ لعَلَّهُمَْ یشْکُرُون َ: پروردگارا من برخی از فرزندانم را در درهّ ای بیکشت ، نزد خانۀ محترم تو، سکونت دادم ، پروردگارا تا نماز را به پا دارند پس دلهای برخی از مردم را به سوی آنان گرایش ده و آنان را از محصولات روزی ده ، باشد که سپاسگزاری کنند».
الف – آیات قرآن
از آن جا که قرآن کریم به عنوان قانون اساسی دین اسلام و نیز بهترین نسخه شفابخش آلام روحی و جسمی انسانها در برگیرنده تمامی نیازهای دنیوی و اخروی، فردی و اجتماعی انسانها می باشد، نسبت به مقوله «امنیت » عنایت خاصی داشته که به اختصار مواردی از آنها ذکر می شود.
١. در قرآن شهری که از نعمت امنیت برخوردار باشد به عنوان سرزمین آرمانی و مثالی معرفی شده است و بنا به آیۀ ١١٢ از سوره نحل : « وَضَرَبَ الّلهُ مََثلاًَ قرَْیۀً کَاَنتْ آِمَنۀً مُّطْمَِئنَّۀًَ یأِْتیهَا رِزُْقهَا رَغَدًا مِّن کُلِّ مَکَانٍَ فکَفَرَتِْ بأَْنعُمِ الّلهَِ فأَذَاَقهَا الّلهُِ لبَاسَ اْلجُوعِ وَاْلخَوْفِِ بمَا کَاُنواَْ یصَْنعُون َ؛ خداوند به عنوان الگو و نمونه قریه ای را مثل میزند که امن آرام و مطمئن بوده و همواره روزی اش به طور وافر از هر مکانی فرا رسیده است .» خداوند در این آیه از سویی اطمینان و امنیت جامع و توسعه و رزق فراوان و ارزان را از دستاوردهای ایمان از مشخصات قریۀ امن به شمار می آورد و از سوی دیگر گرسنگی و ناامنی و خوف را نتیجه کفران و ناسپاسی نعمت محسوب میکند. همچنین امنیت را ارمغانی الهی میشمرد و آن به کسانی که در این حرم مقدس پروردگار وارد شوند، اعطا میگردد. «ِ فیهِ آَیاتٌَ بیِّـَناتٌ مَّقَامُِ إْبرَاهِیمَ وَمَن دَخَلَهُ کَانَ آِمًنا وَِلّلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ اْلبَیْتِ مَنِ اسَْتطَاعَِ إَلیْهِ سَِبیلاً وَمَن کَفَرََ فإِنَّ الله غَِنیٌّ عَنِ اْلعَاَلمِین َ؛ در آن خانه آیات (ربوبّیت ) هویداست ، مقام ابراهیم خلیل است ، و هر که در آن جا داخل شود ایمن باشد. و مردم را حج و زیارت آن خانه به امر خدا واجب است بر هر
۵

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 23 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد