مقاله در مورد بررسی تطبیقی انقلاب اسلامی ایران و انقلاب نیکاراگوئه

word قابل ویرایش
34 صفحه
8700 تومان
87,000 ریال – خرید و دانلود

بررسی تطبیقی انقلاب اسلامی ایران و انقلاب نیکاراگوئه
انقلاب اسلامی ایران، انقلابی است که برای بشر معاصر از جهات متفاوتی سؤال آفریده است. این انقلاب از یک سو، کاخ نظام ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی در ایران را فرو ریخته، و از سوی دیگر نظریه های علوم اجتماعی، بهویژه نظریه های مربوط به انقلاب ها را به چالش کشیده است. و از جانبی دیگر، بر خط سکولاریسم و عرفی گرایی، که بیش از دو قرن تلاش شده بود تا در ساحت

اندیشه غرب ترسیم شود، خط بطلان کشیده است. علاوه بر این، در عصری که همگان متقاعد شده بودند که بشر معاصر برای رسیدن به کمال خود راهی جز راه غرب ندارد، راهی جدای از آن ترسیم نموده، و این همه باعث شده است تا حجم قابل توجهی از کتاب ها، پایان نامه ها، مقالات، سخنرانی ها، کنگره ها، اخبار و فیلم هایی در سراسر جهان معاصر به تفسیر و تبیین این پدیده سیاسی ـ اجتماعی اختصاص یابد.

از زاویه ای دیگر، شرایط تاریخی که انقلاب اسلامی در ظرف آن تحقق یافته، شرایطی است که نظریه پردازان اجتماعی غرب، از جوانب گوناگون، خود را بحران زده احساس می کنند. آن ها پیش از تحقق انقلاب اسلامی ـ که به تعبیر اسکاچ پل در قالب و چارچوب یکی از چهار دسته مارکسیستی، روان شناختی توده ای، ارزشی و تنازع سیاسی می اندیشیدند۱ ـ سه مرحله نظری را در تحلیل انقلاب ها تجربه کرده بودند:

در گام نخست (۱۹۰۰ـ۱۹۴۰ م)، کسانی مثل لوبون، الوود، سوروکین، ادوارز، پتی و برینتون شیوه ای توصیفی برای تحلیل انقلاب ها به کار گرفتند و نیز به بیان برخی از نشانه های وضعیت انقلابی پرداختند. در گام دوم (۱۹۴۰ـ۱۹۷۰ م)، کسانی مثل دیویس، گار، جانسون، اسملسر، هانتینگتون و تیلی، به شکلی کاملا تحلیلی، از نظریه های گوناگون روان شناختی، جامعه شناختی و سیاسی برای تحلیل انقلاب ها استفاده کردند. در گام سوم (دهه ۱۹۷۰)، کسانی مثل پایژ، آیزنشات، تریم برگر و اسکاچ پل تلاش کردند تا در همان قالب های گام دوم به نقد آن ها بپردازند. البته رویکرد اصلی این نظریه پردازان رویکردی ساختاری بود. اهداف ساختارها و نیز ساختار رؤسا، نخبگان، نیروهای مسلّح و بین المللی از عمده موارد مورد غفلت نظریه پردازان گام دوم بود که در گام سوم، به آن ها توجه شایان شد.۲

به رغم همه تلاش ها، در دهه ۷۰ قرن بیستم (یعنی در شرایط تاریخی تحقق انقلاب اسلامی)، در جهان سوم، به ویژه، در آمریکای لاتین و آسیا، انقلاباتی صورت گرفتند که نظریه های پیشین انقلاب ها چندان در تحلیل آن ها کفایت نمی کردند. این بحران نظری، که نظریه پردازان غرب در تحلیل انقلاب ها بدان گرفتار شده بودند، ناگزیر آن ها را به حوزه چهارمی از ساحت نظریه پردازی سوق داد. در این حوزه ـ که مشهور به مطالعات فرهنگی انقلاب هاست و بیشتر با نام جان فوران شدت یافته ـ تلاش شده است تا در تحلیل انقلاب ها، روی برخی مؤلّفه های عمدتاً فرهنگی (از جمله فرهنگ، ایدئولوژی و مذهب)، که در گام سوم مورد غفلت قرار گرفته بودند، تأکید گردد. نوع نظریاتی که در این مرحله، بهویژه در تحلیل انقلاب های جهان سومی از جمله انقلاب های نیکاراگوا

(NICARAGUA) و ایران، مطرح گردیده اند، نظریاتی با محوریت «فرهنگ» می باشند. همین خصیصه فرهنگی بودن انقلاب های این دوره باعث شده است تا نظریه پردازان غرب به خود اجازه دهند تا انقلاب ایران را در کنار سایر انقلاب ها و با همان شیوه ها مورد مطالعه قرار دهند و برای همه آن ها تا حد زیادی یک سلسله علل مشترک و یکسان معرفی کنند.

نوشته حاضر ضمن ارائه گزارش اجمالی و مختصر سیر تاریخی تحولات منجر به انقلاب نیکاراگوا، تلاش می کند تا به تفاوت های این دو انقلاب از جنبه های گوناگون ارزش ها، رهبری، پیامدها و شیوه ها بپردازد. دغدغه و هدف اصلی نگارش این نوشته، تنبّه دادن به اشتباهی است که نظریه پردازان انقلاب ها در غرب در مرحله چهارم نظریه پردازی خود بدان گرفتار شده اند.

کلیاتی درباره نیکاراگوا

الف. معرفی
موقعیت جغرافیایی ـ انسانی: «نیکاراگوا» کشوری است در قسمت میانی آمریکای مرکزی که از شمال، به کشور «هندوراس» و از جنوب، به کشور «کاستاریکا» و از شرق، به دریای «کارائیب» و از غرب، به خلیج «فونسکا» (متصل به اقیانوس آرام)، محدود می باشد. این کشور دارای مساحتی با ۹۰۰/۱۴۷ کیلومتر مربع، قریب به ۵ میلیون نفر جمعیت می باشد که ۷۵ درصد آن ها دارای

مذهب کاتولیک و ۲۵ درصد آن ها دارای مذهب «پروتستان» می باشند،۳ هرچند برخی دیگر از منابع تعداد پیروان مذهب کاتولیک را ۹۵ درصد نوشته اند.۴ بیشتر جمعیت این کشور را اسپانیایی های مهاجر و سرخپوستان بومی ـ که اصطلاحاً «متیزو» (MEATIZO) خوانده می شوند ـ تشکیل می دهند. زبان رسمی آن اسپانیایی می باشد، اما مردم آن به زبان انگلیسی هم صحبت می کنند. واحد پول آن، «کوردوبا» (CORDOBA) و پایتخت آن، «ماناگوا» (MANAGUA)5 با جمعیتی معادل ۷۵۰ هزار نفر می باشد.

نظام حکومتی: نظام سیاسی نیکاراگوا «جمهوری» است و پس از قریب ده سال حکومت مارکسیستی، از سال ۱۹۹۰ م به بعد، یک نظام دموکراتیک در این کشور برقرار شده است. در انتخابات سال ۱۹۹۰ م با پیروزی خانم چامورو، کاندیدای حزب ملّی نیکاراگوا، دانیل اورتگا،۶ رهبر حزب مارکسیست این کشور، داوطلبانه کناره گیری کرد. شورشیان نیکاراگوا معروف به «کنترا» (CONTRA) نیز، که در دوران حکومت پیشین نیکاراگوا با دریافت کمک های مالی و نظامی از آمریکا با دولت می جنگیدند، پس از انتخاب خانم چامورو به ریاست جمهوری، دست از مقاومت برداشته و به ارتش منظم نیکاراگوا پیوسته اند.۷

منابع: نیکاراگوا منابع آبی، زمینی و کانی فراوانی برای تولید انرژی، الوار و محصولات زراعی دارد. این کشور دریاچه ها و راه های آبی زیادی دارد و به راحتی می تواند با حفر کانال (شرقی ـ غربی)، دو اقیانوس بزرگ اطلسوآرام را ازدرون خاکش به هم متصل کند.۸

محصولات عمده: پنبه، قهوه، شکر، برنج، ذرت و موز از مهم ترین محصولات این کشور است که بعضی از اقلام آن، مانند پنبه، قهوه و موز، به خارج صادر می شوند. نیکاراگوا دارای منابع معدنی، بخصوص طلا، نقره و مس، نیز می باشد که هنوز به طور کامل مورد بهره برداری قرار نگرفته اند.۹

ب. روند استقلال
در اوایل قرن ۱۹ میلادی، نیکاراگوا استقلال خود را در طی سه مرحله به دست آورد:
مرحله اول: سال های قبل از ۱۸۲۱ م که به عنوان قسمتی از امپراتوری مکزیک و به رهبری آگوستین دو ایتورباید اداره می شد.
مرحله دوم: از ۱۸۲۲ م به بعد که عضو فدراسیون کشورهای آمریکای مرکزی شد.
مرحله سوم: از سال ۱۸۳۸ م به بعد که به صورت کشور مستقل و با حاکمیتی از آن خویش شناخته شد.۱۰

دو دهه پس از استقلال، اختلافات داخلی بین دو گروه «لیبرال» و «محافظه کار»، نتایج زیان باری بر پیکر نیکاراگوا تحمیل کردند. در ۱۸۵۵ م با اوج گیری این اختلافات، لیبرال ها از یک تبعه آمریکایی به نام ویلیام واکر دعوت به مداخله کردند. واکر پس از پیروزی (۱۸۵۶م)، بر خلاف میل لیبرال ها، خود را رئیس جمهور نیکاراگوا نامید و آمریکا هم از این اقدام حمایت کرد. واکر دست به اقدامات توسعه طلبانه و غیرانسانی زد. این کار سبب شد تا از یک سو، مردم نیکاراگوا به «محافظه کاران» رو بیاورند و از سوی دیگر، واکر حمایت آمریکا را از دست بدهد. وی در ۱۸۶۰ م در نزدیکی «تگوسیگالپا» پایتخت «هندوراس» تیرباران شد.۱۱

پس از واکر، محافظه کاران قدرت را به دست گرفتند و تا ۱۸۹۳ م حکومتی نسبتاً صلح آمیز برقرار کردند. در ۱۸۹۳م با انتخاب دیکتاتور خوزه سانتوس زیلایا به ریاست جمهوری، برتری محافظه کاران به پایان رسید. زیلایا تا ۱۹۰۹م بر نیکاراگوا حکومت راند. وی در سال های پایانی حکومتش، پای ژاپنی ها را برای احداث یک کانال به نیکاراگوا کشید. از این رو، آمریکا محافظه کاران را تشویق به شورش کرد و به بهانه حمایت از شورشیان، نیروهای نظامی خود را به بندر «بلوفیلدز» واقع در ساحل شرقی گسیل داشت. زیلایا مجبور به استعفا شد و یک سال بعد، محافظه کاران به قدرت رسیدند و در پناه حمایت های آمریکا، تا ۱۹۳۲ م بر نیکاراگوا حکومت راندند.

در اواسط دهه دوم قرن بیستم، تصمیم گیران آمریکا تصور کردند که قدرت محافظه کاران برای حکومت بر کشور و حفظ منافع آمریکا کافی است. از این رو، نیروهای خود را در ۱۹۲۵ م از نیکاراگوا خارج کردند. بلافاصله، پس از خروج نیروهای آمریکایی، آتش اختلاف بین محافظه کاران و لیبرال ها شعلهور شد و آمریکا برای حفظ منافع خود، مجدّداً در ۱۹۲۶ م نیروهای خود را به نیکاراگوا اعزام کرد.۱۲
سوموزا پس از یک کودتا در ۱۹۳۷م به ریاست جمهوری نیکاراگوا رسید و تا ۱۹۷۹ ـ پیروزی ساندینیست ها ـ همراه دو پسرش بر این مملکت حکومت راند.
پس از سوموزا، پسرش لوئیز سوموزا دیبایله تا ۱۹۶۳ م و پس از لوئیز، برادر دیگرش آناستازیو سوموزا دیبایله تا ۱۹۷۹ م رئیس جمهور نیکاراگوا شدند. خانواده سوموزا هر سه مستبد بودند و روش حکومتی آن ها بر دو رکن استوار بود: اول جلب همکاری مخالفان (کلیسا، زمین داران بزرگ و سرآمدان صنعت و تجارت); دوم توسعه روابط دوستانه با آمریکا.۱۳

از ۱۹۷۰ م به بعد، نظم حکومتی خانواده سوموزا رو به سوی فروپاشی رفت. دو رویداد مهم به این فروپاشی سرعت بخشیدند: یکی زلزله کریسمس سال ۱۹۷۲ م که قسمت اعظم پایتخت را ویران کرد و در پناه این واقعه سوموزا و همکارانش ولع مال اندوزی خویش را اشباع کردند و دیگری واقعه گروگان گیری ۲۷ دسامبر ۱۹۷۴ م جبهه ساندینیست برای رهایی ملّی۱۴ بود.

این رویداد، دیکتاتور سوموزا را تحقیر کرد. وی برای کنترل مجدد اوضاع، ضمن اعلام حکومت نظامی و سانسور کامل مطبوعات، افراد گارد ملّی را به تعقیب چریک ها اعزام کرد. به فاصله چند ماه، دامنه درگیری و مخالفت با دیکتاتور سراسر نیکاراگوا را گرفت و جنگ هایی موسوم به «جنگ آزادی» برپا شدند. آمریکا برای حفظ نظام موجود، دست به کار شد و طرح آشتی دولت با چریک ها و مخالفان را داد که اغلب مردم نیکاراگوا آن را رد کردند.

به تدریج، ارتش چریکی از چند صد نفر به چندین هزار نفر افزایش یافت. در اوایل ژوئن ۱۹۷۸ م عملیات «تهاجم نهایی» اعلام شد. «سازمان کشورهای آمریکایی» نیز به رغم درخواست آمریکا، از اعزام نیروهای «حافظ صلح» خویش به نیکاراگوا خودداری کرد. در نهایت، سوموزا پس از اینکه ثروت خود را نقد کرد، در ۱۷ ژوئیه ۱۹۷۸ م کشور را ترک نمود۱۵ و دو روز بعد، نیروهای «ساندینیست» وارد پایتخت شدند و بقایای گارد ملّی را دستگیر کردند.
این «جنگ آزادی» با بهای ۵۰ هزار کشته ـ یعنی تقریباً ۲ درصد جمعیت آن روزِ نیکاراگوا ـ به پیروزی رسید. اگر این واقعه با همین نسبت، در آمریکا اتفاق می افتاد، قریب ۵/۴ میلیون کشته بر جای می نهاد; یعنی تلفاتی معادل ۷۵ برابر تلفات جنگ ویتنام.۱۶

این پیروزی برای آمریکا، که سال ها به استثمار نیکاراگوا پرداخته بود، سخت گران آمد. از این رو، آمریکا از همان اوان پیروزی، با صرف میلیون ها دلار، کمر به سرکوب و انحراف انقلاب نیکاراگوا بست.۱۷
پس از پیروزی ساندینیست ها نیز ایالات متحده آمریکا برای انجام برنامه براندازی، سه نوع تشکیلات عمده را بسیج کرد: ۱٫ ائتلاف سیاسی برای مخالفت با ساندینیست ها; ۲٫ ائتلاف نیروهای کارگری; ۳٫ سازمان مدنی. در این سه بخش، زیرگروه های خاص جوانان، دانشجویان، زنان و سازمان های مذهبی نیز وجود داشتند.۱۸
ج. بررسی تطبیقی وضعیت مردم نیکاراگوا در قبل و بعد از انقلاب
مردم نیکاراگوا تا پیش از انقلاب، یکسره در فقر زندگی می کردند. این در حالی است که تولید ناخالص ملّی در سال ۱۹۷۸ م در ازای هر نفر، از ۸۰۰ دلار آمریکایی تجاوز کرد. اما به علت توزیع نابرابر و ناموزون ثروت، تنها اقلیّت کمی از این ثروت هنگفت بهره مند می شوند. طبق اطلاعات

۱۹۷۹ م، در حالی که کشاورزی مهم ترین بخش اقتصادی نیکاراگوا را تشکیل می داد و ۴۸ درصد نیروی کار را به خود اختصاص داده بود و ۷۵ درصد صادرات کشور را تأمین می کرد، درآمد سالانه ساکنان مناطق روستایی به زحمت به ۱۰۰ دلار در سال می رسید. در آن زمان، دهقانان با ۲/۴۳ درصد جمعیت، تنها ۲/۲ درصد زمین های کشاورزی را در اختیار داشتند و اقلیّت ۹/۱ درصدی زمین داران بزرگ بر ۶/۴۷ درصد از زمین های قابل کشت کشور چنگ انداخته بود.۱۹

مدتی پس از پیروزی انقلاب، ساندینیست ها قانون اساسی نیکاراگوا را با رعایت جوانب گوناگون حقوق مردم نوشتند و آن را اعلام کردند.۲۰ هرچند دولت ساندینیست ها در محاصره اقتصادی قرار گرفت، اما همکاری مردم با سازمان های مردمی ـ که دستاورد انقلاب بود ـ بسیاری از مشکلات را هموار کرد. دولتِ پیروز با همّت مردم، توانست تا در مدتی کم، طرح های مهم و نسبتاً بزرگی را انجام دهد. برخی از آن طرح ها عبارتند از: مبارزه با بی سوادی، ایجاد میلیشیای مردمی، طرح فعّال سازی و احیای اقتصادی موسوم به «برنامه ۸۰»، ایجاد راه های ارتباطی و طرح بهداشت عمومی.۲۱
انتخاب ریگان به ریاست جمهوری آمریکا در سال ۱۹۸۰ م ـ که خود

نتیجه شکست سیاست کنترل تسلیحات بود ـ نشانگر این بود که آمریکایی ها قصد مقابله جدّی با شوروی و با هر حرکتی را دارند که منافع آن ها را به خطر اندازد. طبیعی است که یک سر شمشیرِ برهنه آمریکا متوجه جهان سوم و حرکت هایی همچون انقلاب اسلامی ایران و سیاست های تندروانه ای همچون سیاست های لیبی و نیکاراگوا بود،۲۲ بخصوص آنکه از اوایل دهه ۸۰ به بعد، ساندینیست های نیکاراگوا ـ علی رغم گرایش های شرقی که داشتند ـ سیاست مستقلی را دنبال کردند و این عمل در کنار سایر عواملی همچون خارج شدن کنترل جنگ ایران و عراق از دست دو ابرقدرت آمریکا و شوروی، مخالفت اسرائیل با سیاست عرب گرایی آمریکا و کنش های قذافی، حافظ اسد و صدام در جهت مخالف سیاست های جهانی ابرقدرت ها باعث شد تا از شدت جنگ سرد بین آمریکا و شوروی بکاهد و دوره جدیدی از تشنج زدایی بین این دو ابرقدرت ایجاد کند.۲۳

د. نقاط عطف مهم تاریخی قبل از انقلاب در نیکاراگوا
۱٫ دوره استعمار اسپانیا ۱۵۲۲ تا ۱۸۲۱ م;
۲٫ عضویت در فدراسیون جمهوری های آمریکای مرکزی ۱۸۲۱ م;
۳٫ خروج از فدراسیون جمهوری های آمریکای مرکزی و اعلام استقلال ۱۸۳۸ م;
۴٫ اختلافات طولانی داخلی بین گروه های لیبرال و محافظه کار ۱۸۳۸ ـ ۱۸۹۳ م;
۵٫ شورش دهقانی خوزه سانتوس زیلایا ۱۸۹۲ م;
۶٫ دوران پادشاهی خوزه سانتوس زیلایا ۱۸۹۳ـ ۱۹۰۹ م;
۷٫ تشکیل ارتش چریکی نیکاراگوا به رهبری آگوستو سزار ساندنیو ۱۹۲۷ م;

۸٫ حضور نیروهای آمریکایی در نیکاراگوا به بهانه ایجاد نظم ۱۹۰۹ ـ ۱۹۲۵م;۲۴
۹٫ حضورمجدّد نیروهای آمریکایی در نیکاراگوا ۱۹۲۶ـ۱۹۳۳م;
۱۰٫ قتل ناجوان مردانه آگوستو سزار ساندنیو ۱۹۳۴ م;
۱۱٫ شورش های شدید محلّی بدون داشتن رئیس جمهور ۱۹۳۳ ـ ۱۹۳۷ م;
۱۲٫ حکومت استبدادی سوموزا گارسیا ۱۹۳۳ ـ ۱۹۵۶ م;
۱۳٫ حکومت استبدادی لوییس سوموزا ۱۹۵۶ ـ ۱۹۶۷ م;
۱۴٫ حکومت استبدادی ژنرال آناستازیو سوموزا ۱۹۶۷ـ۱۹۷۹ م;
۱۵٫ شکل گیری جبهه آزادی ملّی نیکاراگوا دهه ۷۰ قرن ۲۰ م;
۱۶٫ پیروزی جبهه آزادی ملّی نیکاراگوا ۱۹۷۹ (پیروزی ساندنیست ها);
۱۷٫ ترور آناستازیو ۱۹۸۰ م.

برخی از تفاوت های انقلاب نیکاراگوا و انقلاب اسلامی ایران
۱٫ ماهیت انقلاب
انقلاب نیکاراگوا و حتی سایر انقلاب های رایج در آمریکای لاتین به روشنی ماهیتشان قابل درک و فهم و حتی نتایج آن ها به راحتی قابل پیش بینی بود. این انقلاب در قالب نظریات کاملا شناخته شده مارکسیستی و مبتنی بر ادبیات همان نظریات صورت گرفت، اما انقلاب ایران بنا بر اعتراف خود غربی ها، انقلابی منحصر به فرد بود که آن ها را گیج کرد.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 34 صفحه
87,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد