دانلود مقاله آرمانهای فرهنگی انقلاب اسلامی با تأکید بر قانون اساسی و اندیشه رهبران انقلاب(امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری(مد ظله العالی))

word قابل ویرایش
18 صفحه
5700 تومان

چکیده

انقلاب اسلامی ایران به عنوان انقلاب فرهنگی، آرمانهای فرهنگی مختلفی داشته است که این آرمانها در قانون اساسی و اندیشه رهبران این انقلاب تجلی یافته است. با توجه به اینکه مبنای تمام فعالیت فرهنگی کشور در دوران بعد از انقلاب و در آینده این آرمانها هستند، در این مقاله آرمان های فرهنگی انقلاب اسلامی در قانون اساسی و دیدگاههای امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری بررسی شده است تا با کمک آن بتوان چشم انداز حوزه فرهنگ را در آینده ترسیم کرد. با بررسی آرمانهای انقلاب اسلامی در قانون اساسی و دیدگاه رهبران انقلاب به این نتیجه میرسیم که بنیاد اصلی آرمانهای فرهنگی انقلاب اسلامی، تربیت انسان کامل و حاکمیت ارزشها و فرهنگ اسلامی و انسانی در جامعه و ایجاد جامعه مطلوب و نمونه اسلامی به منظور تحقق تمدن اسلامی و اجرای حدود الهی است.

کلید واژگان: انقلاب اسلامی ایران، فرهنگ، آرمانهای فرهنگی، قانون اساسی، حضرت امام خمینی، حضرت آیتاالله خامنهای.

کنگره ملی بررسی اندیشههای فرهنگی و اجتماعی حضرت امام خمینی(ره)
۲

بیان مسئله

هر جامعهای، آرمانی را دنبال میکند. بیشتر آرمانها از جهانبینی و ایدئولوژی و نگرش مردم یک جامعه

نشأت میگیرند. انقلابها نیز بر اساس آرمانهای انقلابیون از یکدیگر تفکیک میشوند. آرمان عالی و اولیه

برخی از انقلابها رسیدن به جامعهای بیطبقه است؛ جامعهای که در آن مساوات اقتصادی به طور کامل

جلوهگر است؛ برای مثال میتوان تحولات انقلابی در کشورهای مارکسیستی را نام برد. دسته دوم انقلابهایی که تأسیس جامعهای مبتنی بر آزادی فردی و رفاه شخصی را به عنوان آرمان متعالی خود برگزیدهاند و در این

راستا هرچه که بهگونهای در تقابل با این آزادی افسار گسیخته باشد، به کناری مینهند. جوامع به اصطلاح

لیبرالی، چنین فرآیندی را پشت سر گذاشتهاند. دسته سوم انقلاب هایی هستند که اصل را بر تربیت انسان الهی

گذاردهاند و آرمان عالی خود را تأسیس یک جامعه خداپسند قرار دادهند. در این انقلابها، فقط تأمین معاش

دنیوی و آسایش عمومی ملاک نیست، بلکه هدف اصلی بهکارگیری این ابزار برای تحقق وضعیت متعالیتر در

درون جامعه است و آن اینکه جامعهای صالح و پاک ایجاد شود که افراد در درون آن بتوانند به تکامل معنوی خویش برسند. در این عصر، انقلاب اسلامی، مثال عالی این دیدگاه است. با توجه به اینکه این انقلاب،

انقلابی فرهنگی بوده است، بالطبع، فرهنگ بهعنوان مهمترین عرصه بعد از انقلاب مورد توجه رهبران و

مسئولین انقلاب قرار گرفت؛ چنان که در گفتمان امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری، فرهنگ و موضوعات مرتبط با آن به عنوان گفتمانی غالب مطرح شده است. هدف رهبران انقلاب از مبارزه با رژیم شاهنشاهی، ایجاد جامعهای بر مبنای آرمانهای فرهنگیشان بوده است. بنابراین در این انقلاب، فرهنگ و آرمانهای فرهنگی تعیینکننده فعالیت سایر حوزههای اجتماعی از جمله اقتصاد و سیاست است. آرمانهای فرهنگی انقلاب اسلامی همان اهداف سلبی و ایجابی انقلابند که مردم بهمنظور دستیابی به آنها علیه رژیم شاهنشاهی

شوریده و آن را سرنگون کردند. توصیف این آرمانها میتواند مبنای سیاستگذاری های مختلف فرهنگی کشور

قرار گیرد. عدم شناخت این آرمانها سبب عدم دستیابی به اهداف و آرمانهای انقلاب خواهد شد. بنابراین بازشناسی آرمانهای اصلی انقلاب اسلامی در حوزه فرهنگی به روش توصیفی ـ تحلیلی ضرورت بسیاری دارد.

مفهومشناسی فرهنگ

تاکنون تعاریف متعددی از سوی صاحبنظران حوزه فرهنگ درباره واژه فرهنگ ارائه شده است؛ تا جایی که حدود ۳۰۰ تعریف برای فرهنگ ثبت کردهاند و البته تعداد این تعاریف از آن زمان تاکنون نیز افزایش یافته

است. این تعاریف قابلیتهای عملی و اکتشافی یکسانی ندارند.

بعضی در تعریف ماهوی فرهنگ، آن را »رفتار یا الگوهای رفتاری« دانستهاند؛ پارهای، «بازتاب اندیشه و شناخت بشر« محسوب کردهاند. گروهی، »شیوه و الگوی زندگی بشر« را فرهنگ نامیدهاند؛ برخی دیگر،

»مجموعه اندوختههای مادی و معنوی« بشر را، فرهنگ برشمردهاند و بالاخره عدهای »ارزشها، هنجارها، باورها و مجموعه امور پذیرفته شده و هنجار یافته اجتماعی« را فرهنگ قلمداد کردهاند (پیروزمند، ۱۳۸۶،

کنگره ملی بررسی اندیشههای فرهنگی و اجتماعی حضرت امام خمینی(ره)
۳

صص .(۵۸-۶۵ با در نظر گرفتن هسته اصلی تعاریف مختلفی که از فرهنگ صورت پذیرفته، »فرهنگ عبارت

است از: مجموعهای از آداب، سنن، باورها و ارزشهایی است که مورد پذیرش و مقبولیت مردم یک جامعه قرار گرفته و براساس آن عمل کرده و میکنند؛ بهگونهای که پذیرشهای یاد شده به هنجارهای اجتماعی

تبدیل شده و ارزشگذاری جامعه بر اساس آن صورت پذیرد« (ذوعلم، ۱۳۸۴، ص(۱۴۱ و در همه عرصههای

اقتصادی، سیاسی، خانوادگی و… بازتاب و انعکاس پیدا میکند.

آرمانهای فرهنگی انقلاب اسلامی

بررسی شعارهای انقلاب اسلامی نشان میدهد که بیشترین شعارهای انقلاب اسلامی مربوط به اهداف و

آرمانهای انقلاب دربعد فرهنگی بود و این مطلب بیانکننده این حقیقت است که نارضایتی مردم از ابعاد

فرهنگی نظام شاهنشاهی، تبدیل به نارضایتی سیاسی شده و در قالب شعارهای سیاسی مربوط به وضعیت

نامطلوب رژیم گذشته، نمود یافته است؛ یعنی مردم ایران با توجه به نارضایتی شدید خود از نظام سیاسی

حاکم و وضعیت فرهنگی آن، میخواستند نظام جمهوری اسلامی را برپا و در قالب آن، به حاکمیت اسلام دست پیدا کنند و از این طریق اسلام و ارزشهای فرهنگ اسلامی را در جامعه مستقر، و نظامی اسلامی را

ایجاد کنند (باقری، ۱۳۸۴، صص.(۱۴-۱۵ آرمانهای فرهنگی انقلاب اسلامی فقط در سالهای ۱۳۵۷-۱۳۴۲ به

وسیله انقلابیون که در رأس آن امام راحل(ره) بود ـ مطرح نشده است؛ بلکه این آرمانها در دوران بعد از انقلاب در قانون اساسی ثبت و در اندیشه امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری در قالب سخنرانی و موضعگیری نیز مطرح شدهاند که ما این آرمانها را بازشناسی و تحلیل کردهایم.

الف) آرمانهای فرهنگی در قانون اساسی

حقوق اساسی هر سرزمینی مطابق اهداف، آرمانها، ارزشها و هنجارهای آن سرزمین تهیه و تدوین میشود، در واقع این سند قانونی که آن را میثاق ملی هم مینامند، مبنی بر هویت جامعه است که به شکل حقوق بیان شده است(محرمی، ۱۳۸۳، ص .(۸۰ بنابراین در بررسی آرمانهای فرهنگی هر کشور و هر انقلابی، باید بیش از هر چیز به قانون اساسی بهعنوان میثاق ملی مراجعه کرد. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که

به وسیله خبرگان اسلامشناس با هدایت و رهبری حضرت امام خمینی(ره)، در دوران بعد از انقلاب تهیه شد، درحقیقت نقشه معماری نظام جمهوری اسلامی بر اساس اهداف و آرمانهای انقلاب محسوب میشود و

مهمترین آرمانهای کشور در همه ابعاد در آن تجلی یافته است. همچنین این قانون در حکم چارچوبی پایدار، فراگیر، هادی و مستحکم برای مهندسی و مدیریت کشور است (ناظمی، ۱۳۸۶، ص.(۵۹
نحوه تعیین جهتگیریهای فرهنگی نظام جدید (انقلاب اسلامی) و به خصوص نحوه برخورد با مظاهر

فرهنگی غرب از یک طرف و ارزشهای فرهنگی بومی و اسلامی از طرف دیگر، یکی از مباحث مهم مجلس خبرگان بوده است. این مباحث که به شدت از بحثهای موجود در میان نیروهای انقلاب، متأثر بود (فوزی،

۱۳۸۴، ج۱، ص(۲۹۷ به شکل حقوقی در قانون اساسی و بهویژه در مقدمه آن تجلی یافت. مطابق مقدمه قانون اساسی که اهداف و جهتگیری های کلان انقلاب را مشخص کرده است، »حکومت از دیدگاه اسلام، برخاسته

کنگره ملی بررسی اندیشههای فرهنگی و اجتماعی حضرت امام خمینی(ره)
۴

از موضع طبقاتی و سلطهگری فردی یا گروهی نیست؛ بلکه تبلور آرمان سیاسی ملتی همکنش و همفکر است

که بهخود سازمان میدهد، تا در روند تحول فکری و عقیدتی راه خود را بهسوی هدف نهایی (حرکت به سوی االله) بگشاید« و با موازین اسلامی، جامعه الگوی (اسوه) خود را بنا کند و »رسالت قانون اساسی این

است که زمینههای اعتقادی نهضت را عینیت بخشد و شرایطی به وجود آورد که در آن انسان با ارزشهای والا

و جهانشمول اسلامی پرورش یابد« (مقدمه قانون اساسی). همچنین قانون اساسی، هدف حکومت را رشد

دادن انسان در حرکت به سوی نظام الهی میداند تا به این وسیله »زمینه بروز و شکوفایی استعدادها به منظور

تجلی ابعاد خداگونگی انسان فراهم آید)«مقدمه قانون اساسی). و تربیت و تحول فرهنگی افراد جامعه و

رساندن فرد به سعادت را سرلوحه کار و هدف اصلی حکومت میداند و اقتصاد را نیز در حکومت اسلامی

وسیلهای در جهت خدمت به این هدف میداند.

مطابق مقدمه این قانون، تربیت انسان و رشد دادن آن در حرکت به سوی نظام الهی و ایجاد جامعه نمونه

اسلامی، آرمانهای فرهنگی انقلاب اسلامی هستند. اما دستیابی به این آرمانها نیازمند فراهم شدن بسترهایی است که وظیفه دولت انجام دادن آن است. در این خصوص دولت موظف است به ایجاد زمینه بروز و شکوفایی استعدادهای انسانها و تحول فکری و عقیدتی آنها، و »ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوا و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی)«اصل («۲» بپردازد و سطح آگاهیهای

عمومی را در همه زمینهها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانههای گروهی و وسایل دیگر بالا ببرد. دولت

همچنین وظیفه دارد وسایل آموزش و پرورش رایگان و وسایل تربیت بدنی رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه، تحصیلات عالی تا سر حد خودکفایی کشور (اصل («۳۰» را تأمین کند.

ایجاد جامعه نمونه بدون از بین بردن مراکز فساد و ایجاد عدالت در سطح جامعه امکانپذیر نیست؛ به همین دلیل »رفع تبعیضهای ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمامی زمینههای مادی و معنوی«

مورد توجه قرار میگیرد(اصل («۲» و بر از بین بردن مراکز و مظاهر فساد در جامعه، برچیدن سفره ارتشا و

تملق، احیای مفاهیم دینی همچون جهاد و شهادت و »تأمین استقلال اقتصادی جامعه و ریشهکن کردن فقر و محرومیت و نیز درآوردن نیازهای انسان در جریان رشد، با حفظ آزادی او، بر اساس ضوابط اسلامی« (اصل

(«۴۳» تأکید میشود.

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 5700 تومان در 18 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد