مقاله ساماندهی بافت تاریخی شهرها با رویکرد TND و بر پایه پایداری محلهای (نمونه موردی: محله آقازمان سنندج )

word قابل ویرایش
25 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
8700 تومان

ساماندهی بافت تاریخی شهرها با رویکرد TND و بر پایه پایداری محلهای (نمونه موردی: محله آقازمان سنندج )

چکیده
بافت های تاریخی شهرها به عنوان بزرگ ترین میراث بهجای مانده از شهرهای گذشته در دل شهر جدید جای گرفتهاند. اما بیتوجهی و عدم برنامهریزی صحیح به منظور بازآفرینی و ساماندهی این بافت ها سبب افول آن ها و عدم همگامی با سرعت توسعه سایر محلات شهر گردیده – است . باتوجه به تمامی موانع موجود بر سر راه بهسازی این محلات جنبش نوشهرسازی دیدگاه های اصلاح گرایانهای به منظور ساماندهی محلات سنتی مدنظر قرار میدهد و به خصوص رویکرد TND با محوریت قرار دادن انسان در طراحیها و الگویابی اهداف خود براساس نیازهای جامعه جدید بشری در کنار کمترین تخریب فضاهای باارزش تاریخی میتواند مناسب ترین الگو برای ساماندهی این محلات در بافت های تاریخی شهرهای ایران باشد. براین اساس به منظور ساماندهی بخش از بافت تاریخی شهر سنندج (محله آقازمان ) با دیدگاه کمترین دخل و تصرف در بافت تاریخی با استفاده از روریکرد TND ساماندهی صورت گرفت . که در پایان باتوجه به طرح های نهایی ارائه شده برای این محله این نتیجه بهدست آمد که ساماندهی با رویکرد TND در این محله علاوه بر بازآفرینی محله سبب ایجاد پایداری محلهای در داخل باف میگردد.
واژه های کلیدی: ساماندهی، توسعه محلات سنتی (TND)، پایداری محلهای، بافت تاریخی

١- مقدمه
در پی گسترش فزاینده شهرنشینی و تغییر در الگوها و شرایط حاکم بر محلات شهری، توانایی انطباق محلات سنتی با سازوکار حاکم بر توسعه جهشی الگوهای سکونتی روز به روز رو به افول نهاده است .
براین اساس محلات سنتی در یک روندی نزولی کارایی و عملکرد خود را از دست داده اند و ساکنین این محلات به دلیل عدم رضایت از مکان سکونتی خود و به منظور دستیابی به امکانات معیشتی مناسب تر و شرایط زیست بهتر این محلات را ترک کرده ، و با از بین رفتن هویت اجتماعی محلات مفهوم ناپایداری سکونتی در آن ها نمود پیدا کرد. به دنبال بروز چنین مشکلاتی جنبش نوشهرسازی ١با محوریت قرار دادن انسان در طراحی و نگاه ویژه به پیاده محوری در واحدهای همسایگی در جهت اصلاح جنبههای مختلف برنامهریزی و طراحی شهری گام برداشته است ، که در نتیجه سبب اصلاح محیط ساخته شده میگردد. رویکرد TND به عنوان یکی از مهم ترین مفاهیم جنبش نوشهرسازی، با محوریت قرار دادن محله به عنوان هسته تشکیل دهنده ی شهر یکی از ابزارهای شکل دهی محلات براساس نظم و برنامهای از پیش تعیین شده محسوب میشود. TND از طریق شبکهای از خیابان ها و مسیرهای مناسب عبور پیاده و با تراکم مسکونی متوسط و کاربریهای مختلط به دنبال افزایش پویایی و سرزندگی محلات سنتی میباشد. که از طریق آن سبب افزایش پایداری محلات گردد و میزان مطلوب فضایی محلات را برای جذب ساکنین گسترش دهد.
باتوجه به مطالعات و فعالیت های گسترده انجام گرفته و درحال انجام در بسیاری از کشورهای پیشرو در زمینه کاربرد نوشهرسازی در ساماندهی محلات سنتی، در کشورهای درحال توسعهای نظیر ایران نهتنها مبانی نظری این موضوع ، بهگونهای شایسته مورد ارزیابی قرار نگرفته، بلکه نظام حاکم بر برنامهریزی و طراحی شهری ایران راهکارهایی به منظور تطبیق این ویژگیها با شرایط بوم ساخت محلات را مدنظر قرار نداده است . براین اساس نیاز دیده شد تا با تعریف معیارها و اصول حاکم بر ساماندهی محلات سنتی با رویکرد TND و انطباق این اصول و شاخص ها با شرایط ایران گامی در جهت افزایش پایداری این محلات در ایران برداشته شود.
٢- مفاهیم و تعاریف
٢-١- ساماندهی
با توجه به مفهوم ساماندهی که نظم دادن ،ترتیب دادن ،آراستن ]۵١[ و یا نظم و ترتیب دادن ،سر و صورت دادن [۶] تعریف می گردد. واژه ساماندهی را می توان به استفاده مطلوب از امکانات موجود، ضمن حفظ و نگهداری بافت شهری معنا کرد. ساماندهی به بررسی مسائل و مشکلات موجود در در سطوح مختلف برنامهریزی میپردازد و در پی اصلاح و بهبود بهینه به منظور کاهش آسیب ها و افزایش بهره وری استفاده – کنندگان از فضا میباشد. ساماندهی به دنبال توسعه همهجانبه فضاها و مکان ها میباشد که از طریق آن بهروزآوری عملکردی را درپی خواهد داشت .
ساماندهی فضایی برای بافت های تاریخی یعنی آرایش دادن و منظم کردن این بافت ها جهت تأمین محیطی مناسب و قابل زیست برای افراد ساکن در بافت بهنحوی که این سکونتگاه ها و فضاهای کالبدی، نیازها و فعالیت های امروزی جامعه را برآورده سازند و در تأمین معیشت و زندگی افراد مشکلی به وجود نیاورند [٢]. اصلیترین مؤلفههای ساماندهی رابطهی بین انسان ، فضا و فعالیت های آن است که به پایداری توسعه میانجامد [١٢]. همچنین ساماندهی را میتوان به دو بخش محتوی و روش تقسیم نمود، بخش محتوی از سه عامل فرم ، فضا و فعالیت و بخش مربوط به روش از دو بخش روش های علمی، روش های هنری – ذهنی تشکیل میشود.

شکل ١ :ساماندهی و بخش های متشکله آن (وفایی فرد، ١٣٨١: ٨)

٢-٢-پایداری محلهای
پایداری و توسعه پایدار بهطور کلی به عنوان مجموعهای از ویژگی – ها شامل ، رشد و امنیت اقتصادی، کیفیت و یکپارچگی محیط زیست ، انسجام اجتماعی و کیفیت زندگی، توانمندسازی و حکمروایی تعریف می – شود[١٧]. و در معنای خاص ، شهرها باید بدون آسیب رساندن به محیط زیست طبیعی و برقراری تعامل مناسب بین انسان و منابع طبیعی که زندگی او به آن ها وابسته است ، ساختارهای اقتصادی و اجتماعی خود را برای ساخت شهرهای پایدار توسعه دهند [٢١].
در مقایسه با تعاریف و مفاهیم بسیاری که از توسعه پایدار در سطوح بین المللی، ملی، منطقهای و شهری تاکنون ارائه شده است ، می – توان گفت که مفهوم توسعه پایدار در مقیاس محله هنوز به قطعیت روشنی نرسیده و ابعاد آن مورد بررسی و تجزیه و تحلیل های جدی قرار نگرفتهاست . این درحالی است که محلههای شهری، مکان ها و محدوده هایی هستند که ابعاد مسائل در آن ها کاملا محسوس است [١٣]. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که محلهها و محیط های مسکونی کوچک تر، محصول نظریهها و ایده های مطرح شده در توسعه شهری پایدار را به عینیت تبدیل میکنند و مسائل آن نیز محسوس تر میشود به علاوه این که شاخص های پایداری به ویژه در مقیاس کوچک باید متناسب با شرایط محیطی، اجتماعی، اقتصادی و… هرجامعه و مخصوص آن تعریف شود [١١]. اندیشه محله پایدار نیز در دل توسعه پایدار و مباحث مربوط به آن شکل میگیرد. بهطور کلی یک محله پایدار با درنظر گرفتن توان زیست محیطی به نیازهای اقتصادی و اجتماعی ساکنانش پاسخ میگوید.
توسعه پایدار در مقیاس محله به معنای ارتقا کیفیت زندگی در آن ، شامل همه ویژگیها و اجزای زیست محیطی، فرهنگی، سیاسی، اداری، اجتماعی و اقتصادی بدون ایجاد مانعی برای نسل آینده میباشد [۴].
به طور کلی پایداری محلهای را میتوان به چهار دسته کلی اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و نهادی به شرح زیر تقسیم نمود.

٢-٣-رویکرد TND
TND که مخفف Traditional Neighborhood Development (توسعه محلات سنتی) می – باشد، به عنوان یک سیستم برنامهریزی جامع شامل تنوعی از نوع مساکن و کاربریها در یک منطقه تعریف میگردد. تنوعی از کاربریهای مجاز همچون امکانات آموزشی، ساختمان های عمومی و مؤسسات تجاری در یک فاصله پیاده روی از مساکن شخصی جانمایی میگردند. TND از طریق شبکهای از مسیرها، خیابان ها و کوچههای مناسب برای پیاده روی به خوبی وسائل نقلیه خدمات رسانی میکند. همچنین گزینههای مختلف پیاده روی، دوچرخهسواری و رانندگی را در سطح محله برای ساکنین فراهم میآورد. و حالات مختلفی از حمل و نقل را برای حال و آینده در برنامهریزی مدنظر قرار می دهد [٢٠]. TND پاسخی است به کاربریها و زیرساخت های ناکارآمد و فقدان حس جمعی در توسعههای جدید [٢٢].
توسعه سنتی محلات میتواند به معاصرسازی مراکز شهرهای موجود کمک کند و یا در محل گره های حمل و نقلی ایجاد شود. این نوع توسعه برای همه محلات مناسب نیست بسیاری از استانداردهای طراحی آن می – توانند در پروژه های دیگر شهرسازی مورد استفاده قرار گیرند. اما در هرحال نمیتوان هر محلهای را متراکم ساخت و یا از کاربریهای مختلط استفاده کرد. لذا جهت تشخیص مکان مناسب برای این نوع توسعه به بازارهای محلی و بنگاه ها نیاز مبرم احساس می شود [٧].
به طور کلی اهداف طراحی محلات سنتی را میتوان در سه دسته کلی تقسیم کرد که در زیر به آن اشاره شده است : TND زمانی میتواند موفق واقع شود که منطقهبندی عملکردی جای خود را به منطقهبندی براساس شکل زمین دهد. بهره گیری از سایر آیین نامههای استاندارد نیز در فرآیند اجرایی این عمر مؤثرند. این رویکرد، محلاتی را خلق میکند که به لحاظ اقتصادی پویا، به لحاظ زیست محیطی پایدار و از نظر اجتماعی دارای هویت و حس مکان باشد.

• کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی
• حفظ و نگهداری منابع
اهداف زیست محیطی طبیعی
• توسعه فضای باز و فضای سبز
با مقایسه اهداف مورد نظر در رویکرد TND و شاخص های مطرح شده در ارتباط با پایداری محله، همانگونه که مشاهده میشود اهداف TND بسیاری از شاخص های پایداری را تحت پوشش قرار میدهد. بر این اساس میتوان این گونه بیان کرد که ساماندهی محله با رویکرد TND میتواند راه رسیدن به پایداری محلات را هموار سازد. در جدول شماره ٣ به طور خلاصه میتوان معیارهای مورد نظر و شاخص ها و پیشنهادهای رویکرد TND را مشاهده کرد.

• استفاده از گیاهان بومی منطقه
• دقت در طراحی جهت ساختمان ها
• توجه به جنبههای تاریخی سایت
٣- پیشینه پژوهش
یکی از مهم ترین اصطلاحات مطرح شده در نهضت نوشهرسازی TND است .
این ایده ها در ارتباط با محله، عمدتاً بر پایهی نظریات آندره دوانی و الیزابت پلتر زیبرک (نظریهپردازان نوشهرگرایی)، شکل گرفته و اصولی را در طراحی محلات ، منظر قرار میدهند. در حال حاضر این عناصر به دستورالعمل ها و ضوابط شهرسازی تبدیل شده و در شهرهای آمریکا مورد استفاده قرار میگیرند. نوشهرسازی به سرعت در سطح ملی به منظور توسعه اجتماعات محلی به رسمیت شناخته شد. به عنوان مثال در سال ١٩٨١ در دهکده تفریحی Seaside واقع در فلوریدا مورد استفاده قرار گرفت . نمونههای دیگری از آن را میتوان در کنت لند، مری لند، ماساچوست و برخی دیگر از شهرهای آمریکا مشاهده کرد .[٧]
در مقالهای تحت عنوان “راهنمای TND” که توسط دپارتمان حمل و نقل کارولینای شمالی (NCDOT) نوشته شده ، TND به عنوان رویکردی با مقیاس انسانی، اجتماع محلهای با قابلیت پیاده روی و مرکزی با کاربری مختلط تعریف میگردد. در این مقاله معیارهایی همچون اندازه ، اختلاط کاربری، تراکم و فشردگی، الگوی خیابان ها، طول قطعات ، حق انتخاب ، رابطه بین ساختمان و خیابان ، قابلیت پیاده روی پارکینگ های داخل خیابان ، تقاطعات و بزرگراه ها و خیابان های پهن به عنوان شاخص های TND تعریف میگردند و به تعریف و ارائه اطلاعات دقیق از هر شاخص پرداخته میشود [١٩].
رفیعیان و همکاران در مقالهای تحت عنوان “بازآفرینی شهری و رویکرد ایجاد و توسعه محلات سنتی شهری TND” که در نشریه نوسازی به چاپ رسیده ، ابتدا به تببین الگوهای محله از دیدگاه نظریه پردازان مختلف میپردازند و در ادامه با بیان مفاهیم وضروریات رویکرد TND در بهبود محلات سنتی اهداف این رویکرد را بیان میدارند. در ادامه با بیان اصول و مبانی رویکرد TND شاخص هایی همچون توسعه فشرده ، کاربریهای مختلط ، مسکن های متنوع ، قابلیت پیاده روی، حمل و نقل متنوع ، خیابان های باریک و بلوکهای کوچک ، پاسخ گویی به شرایط تاریخی و فرهنگی محیط را به عنوان شاخص های TND بیان میکنند. و با بررسی مزایای استفاده از این رویکرد به این نتیجه میرسند که رویکرد TND میتواند راهگشای مسائل و مشکلات پیش رو در بازآفرینی محلات سنتی در داخل شهرهای ایران باشد [٧].
زهرا داودپور و همکاران در مقالهای با عنوان “پیشنهادات رویکرد TND جهت ساماندهی محله” ابتدا تاریخچه رویکرد TNDرا مورد بررسی قرار داده اند و در ادامه با بیان تعاریف مختلف از این رویکرد، و ارائه اصولی همچون توسعه فشرده ، کاربریهای مختلط و حالات چندگانه حمل و نقل به عنوان شاخص ها به بررسی پیشنهادات رویکرد TND در ارتباط با محلات سنتی شهر را

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 25 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد