مقاله سنجش عملکرد مدیریت دانش و سطح بلوغ مدیریت دانش: مطالعه موردی

word قابل ویرایش
9 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
8700 تومان

*** این فایل شامل تعدادی فرمول می باشد و در سایت قابل نمایش نیست ***

سنجش عملکرد مدیریت دانش و سطح بلوغ مدیریت دانش: مطالعه موردی

خلاصه
امروزه دانش به عنوان یک سرمایه و دارایی غیر ملموس جایگاه مهمی در سازمانها پیدا کرده است. برای هدفمند کردن استفاده از دانش به عنوان

یک مزیت رقابتی و راهبردی و نیز سازماندهی مراحل توسعه مدیریت دانش در سازمان، شناخت وضعیت موجود سازمان در زمینه مدیریت دانش و تعیین عوامل مؤثر بر تصمیمگیری یک سازمان برای بکارگیری و بهبود مدیریت دانش امری ضروری است. اگر سازمانی نتواند شکل صحیحی از سیستم مدیریت دانش را در جایگاه مناسب خود به کار برد، در عرصههای رقابتی با مشکل مواجه خواهد شد. از سوی دیگر دغدغه مدیران، ارزیابی مستمر سیستم و بهبود آن میباشد. لذا این تحقیق با بکارگیری مدل بلوغ توسعه یافته مدیریت دانش و شاخص ارزیابی عملکرد مدیریت دانش و ادغام آنها مدلی را طراحی کرده تا علاوه بر شناخت مناسبی از سازمان و شناسایی نقاط قوت و ضعف سازمان نسبت به ایدهآل، بتوان شاخص مناسبی برای ارزیابی و مقایسه سازمان با حالت مطلوب و با سایر سازمانها داشت تا برای بهبود مدیریت دانش گامهای درستی برداشته شود. سپس با استفاده از پرسشنامه، یک مؤسسه نیمه خصوصی مورد بررسی قرار گرفت و سطح بلوغ و شاخص عملکرد مدیریت دانش آن مشخص گردید. این مدل نقاط قوت و ضعف سازمان نسبت به ایدهآل را بیان میکند و سطح بلوغ سازمان و شاخص عملکرد را تعیین میکند و اولویتها برای بهبود را مشخص مینماید و سازمان را آگاه میکند تا با برنامهریزی مناسب و دقیقتری به سطوح بالاتر بلوغ دست یابد.

کلمات کلیدی: دانش، سنجش بلوغ مدیریت دانش، ارزیابی عملکرد مدیریت دانش، شاخص عملکرد مدیریت دانش

۱٫ مقدمه

با گذر از انقلاب صنعتی و ورود به هزاره جدید، دیگر موتور محرک رشد سازمان ها، به سرمایه و نیروی انسانی محدود نمیشود. مهمترین متغییر رشد همه جانبه سازمان ها و بنگاه های اقتصادی در عصر حاضر، دانش است. با ظهور اقتصاد دانش محور، اقتصاد جهانی یکپارچه شده و توسط فناوری اطلاعات، مبدل به یک اقتصاد جهانی واحد میشود. در این شرایط جدید، شرکت ها بایدمستمراً در فرآیند تغییر و سازگاری با واقعیت های اقتصادی جدید باشند. بدیهی است که کلید موفقیت در این اقتصادجدید، ” دانش” است. به طوریکه در این اقتصاد، دانش به عنوان مهمترین عامل تولید محسوب می شود و از آن به عنوان مهمترین مزیت رقابتی و راهبردی سازمانها نام برده میشود.[۱]

در حال حاضر شرکتها و سازمانهای بسیاری در جهان بر روی مدیریت دانش سرمایهگذاری کردهاند. علی رغم موفقیت برخی، سازمانهای بسیار زیادی نیز با شکست مواجه شدهاند. به نظر میرسد یک سری از شرایط، موقعیتها و چالشها منجر به موفقیت یا شکست نهایی فعالیت مدیریت دانش در سازمان میشود، بنابراین قبل از این که منابع کمیاب سازمان در چنین حوزه پر ریسکی سرمایه گذاری شود، مدیریت باید به دنبال ابزاری باشد تا عدم اطمینان پروژه مدیریت دانش را کاهش دهد. همچنین عدم وجود مکانیزمهای صحیح ارزیابی وضعیت جاری سازمان برای اجرای مدیریت دانش و یا توسعه فعالیتهای مدیریت دانش، این نوع سرمایه گذاری را در ذهن مدیران تنها به یک هزینه اضافی تبدیل نموده است. بدین صورت برای هدفمند نمودن استفاده از دانش به عنوان یک مزیت رقابتی و راهبردی و نیز سازماندهی مراحل توسعه مدیریت دانش در سازمان، شناخت وضعیت موجود سازمان در زمینه مدیریت دانش و تعیین عوامل مؤثر برتصمیم گیری یک سازمان برای به

 

کارگیری و بهبود مدیریت دانش امری ضروری و حیاتی است. به عبارتی انجام تحلیلی عمیق از وضعیت فعلی سازمان در زمینه مدیریت دانش امری ضروری است.[۲]

هدف از انجام این تحقیق شناسایی عوامل و شاخصهای مؤثر بر سنجش بلوغ مدیریت دانش سازمان و انتخاب معیاری مناسب برای ارزیابی عملکرد مدیریت دانش در سازمان مورد مطالعه میباشد. با تحقق هدف تحقیق، میتوان تعیین کرد: وضعیت جاری سازمان در مدیریت دانش چگونه است؟ نقاط قوت و ضعف سازمان نسبت به حالت ایدهآل چیست؟ سازمان در چه سطحی از بلوغ مدیریت دانش قرار میگیرد؟ شاخص عملکرد مدیریت دانش در چه محدودهای است؟ و چه ارتباطی بین شاخص عملکرد مدیریت دانش و شاخصهای بلوغ مدیریت وجود دارد؟ تا به سازمان کمک شود براساس نتایج حاصله، خود را برای اجرای موفق مدیریت دانش و ادامه راه آماده کند.

۲٫ ادبیات تحقیق

دانش شامل الگوها، قوانین، برنامهها و رویهها، مهارتها و تجربه افراد میباشد. آن همچنین شامل ارتباط برقرار کردن، تحلیل موقعیتها، توسعه راهحل-

های جدید برای مشکلات و انجام فعالیتهای سازمان، موضوعات فرهنگی ، آداب و رسوم و ارزشهایی از قبیل روابط با مخاطبین سازمان میباشد .[۳]

مدیریت دانش عبارت است از یک فرایند ویژه سازمانی و سیستمی برای کسب، سازماندهی، نگهداری، کاربرد، پخش و خلق دوباره دانش صریح و ضمنی کارکنان برای افزایش عملکرد سازمان و ارزش آفرینی .[۴]

بعضی از مطالعات مدیریت دانش با مدیریت و مسائل اجتماعی سروکار دارد. این مقالات (یعنی ([۵, ۶] بر اهمیت استراتژی تحت مدیریت دانش و فرهنگ سازمانی تأکید دارند. دیگر مطالعات به طور مستقیم بر فرایندها و فعالیت های مدیریت دانش تمرکز دارند؛ دستیابی به دانش، تولید، ذخیرهسازی،توزیع، کاربرد و اندازهگیری .[۷, ۸, ۹,۱۰]

بعضی مطالعات مدیریت دانش، دیدگاه مدیریتی دارند و به دنبال این هستند که چطور سازمان یادگیرنده میتواند به مزیت رقابتی پایدار برسد.[۱۱] درک اینکه چگونه دانش، بدست میآید و بازسازی و گردآوری میشود، میتواند برای سازمان مزیت رقابتی ایجاد کند. استاتا و سنگه

[۱۲] یادگیری را تنها مزیت رقابتی پایدار دانستهاند.

هولساپل و چاشی [۱۳] برخی از عوامل تأثیرگذار بر موفقیت مدیریت دانش را که مورد توافق اکثر پژوهشگران در این حوزه میباشد، فرهنگ، مدیریت فناوری، سازگاری سازمانی، انگیزه، کارمندان و عوامل بیرونی بیان کردند. کالینگ [۱۴] مفهوم مدیریت دانش را این چنین تقسیم بندی کرد: توسعه، بکارگیری و سرمایهگذاری.

اهمیت کاربرد سیستمهای مدیریت دانش به طور فزایندهای افزایش یافته است، علت این اهمیت نیز ارتباط آنها با راهبردها و تواناییهای بالقوه سازمان و همچنین به عنوان منبعی بالقوه جهت افزایش عملکرد سازمانی میباشد .[۱۵] به تناسب افزایش بلوغ سازمانها، ابعاد پیچیدهتری از دانش و شاخصهای متنوعتر و تخصصیتری جهت ارزیابی و مدیریت دانش سازمانی مورد نیاز خواهند بود.

اقدامات مدیریت دانش میتواند شکلهای مختلفی از داراییهای دانشی ( دارایی نامشهود یا سرمایههای فکری) را در سازمان تولید کند.

ادوینسون [۱۶] نشان داد، میتوان سرمایه فکری شرکت را اندازهگیری، مستند و کنترل کرد. بروکینگ [۱۷] مولفههای متعددی از سرمایه فکری را تجزیه و تحلیل کرد و لیستی از سوالات مفید برای ممیزی سرمایه فکری یک سازمان را ارائه کرد. علاوه بر این، اسویبی [۱۸] چگونگی استفاده و اندازهگیری داراییهای نامشهود و چگونگی کنترل و نظارت آنها برای موفقیتهای مالی را به تفضیل بیان کرد. کاپلان و نورتون [۱۹]، کارت امتیازی متوازن (BSC) را با با ترکیب معیارها در چهار دسته (عملکرد مالی، مشتری، فرایندهای کسب وکار داخلی و یادکیری و رشد) جهت هماهنگی طرحها و اهداف فردی، سازمانی و بین واحدی توسعه دادند. لی و همکاران [۲۰] شاخص جدیدی به نام شاخص عملکرد مدیریت دانش ۱معرفی کردند که برای ارزیابی کردن عملکرد مدیریت دانش یک سازمان مناسب بود. آنها پنج مؤلفهی خلق دانش، جمعآوری دانش، اشتراک گذاری دانش، بکارگیری دانش و درونی سازی دانش را که میتواند در فرایند چرخه دانش ۲تعیین کننده باشد را معرفی کردند. هنگامی که اثربخشی فرایند چرخه دانش افزایش یابد، شاخص عملکرد مدیریت دانش افزایش مییابد.

بلوغ سازمان در مدیریت دانش، میزان قابلیت ها و توانمندیهای یک سازمان در ابعاد مختلف مؤثر بر مدیریت دانش است. هر سازمان، با توجه به فعالیت های صورت گرفته در زمینه مدیریت دانش، در سطحی از بلوغ قرار میگیرد که این سطح نشان دهنده وضعیت جاری سازمان در زمینه مدیریت دانش است. با توجه به این که مدلهای بلوغ توسط ساختار مرحلهای و گام به گام خود به صورت تدریجی و مستمر، سازمان را به سمت بلوغ هدایت میکنند و مدیریت دانش نیز مقوله ای نیست که سازمان ها قادر به بهبود یکباره آن باشند، از این رو کاربرد مدل های بلوغ در زمینه بهبود عملکرد مدیریت دانش، روشی مناسب و آزمون شده به شمار می آید. مدل های بلوغ مدریت دانش موجود را می توان در قالب گروه طبقهبندی کرد. این کار براساس ایجاد شدن یا نشدن آن ها براساس مدل بلوغ قابلیت که موسسه مهندسی نرم افزار دانشگاه کارنگی ملون تهیه کرده است، انجام می شود. مدل بلوغ قابلیت در دهه ۹۰ میلادی به صورت جدی توسط موسسه مهندسی نرم افزار دانشگاه کارنگی ملون مطرح شد و طی همین دهه، چند بروز رسانی بر روی این مدل صورت گرفت. کرتیس و همکارانش مدل بلوغ قابلیت را به صورت زیر تعریف کردهاند

:[۲۱] “یک مدل بلوغ قابلیت، مدلی است که نقشه راهی را برای پیاده سازی تجارب موفق و حیاتی با توجه به فرآیندهای مختلف سازمانی فراهم میکند”. مدل بلوغ قابلیت ۱(CMM) مدلی است بنیادین که جهت سنجش میزان بلوغ سازمانها به کار میرود .غالب مدل های بلوغ،
ساختار ابتدائی خود را از این مدل به عاریت گرفته اند.

دو مدل معروفی که از مدل بلوغ قابلیت مشتق شده اند، عبارتند از : مدل CMMI و مدل .P-CMM

مدل اول ناظر بر بلوغ فرآیندهای تولید نرم افزار به عنوان یکی از دانش برترین فرآیندها است و به خاطر محدودیت هایی که مدل بلوغ قابلیت

برای به کارگیری در سازمان ها داشت، نسخه جدیدی از مدل بلوغ قابلیت تحت عنوان مدل بلوغ قابلیت یکپارچه شده ارائه شد. مدل یکپارچه شده بلوغ قابلیت ۲(CMMI)، به سازمان جهت سنجش بلوغ سازمانی و قابلیت حوزه فرآیندی کمک نموده وهمچنین اولویت های بهبود را
شناسایی کرده و برای اجرای این بهبودها راهنمایی ارایه می دهد .

مدل بلوغ قابلیت توانمندی کارکنان ۳(P-CMM) از مقبولترین مدل جهانی در زمینه فرآیندهای بهبود عملکرد سرمایه های انسانی و ساختار سازمانی در شرکت های تولیدکننده نرم افزار به شمار می آید. می توان بیان داشت که مدل قادر است تا نظامی یکپارچه از تجارب نیروی کار را معرفی نموده و در هماهنگی کامل با اهداف، نیازهای متغیر و عملکرد کسب و کار سازمان را بهبود بخشیده و به بلوغ برساند.

مدل های موجود بلوغ مدیریت دانش بر حوزه های فرآیند کلیدی استوار هستند و هر مدل تنها به تعداد محدودی از حوزه های فرآیند کلیدی اشاره می کند، در حالی که علاوه بر حوزه های فرآیند کلیدی عوامل و شاخص های مؤثر دیگری هم وجود دارد که بر سنجش سطح بلوغ سازمان در مدیریت دانش تأثیر گذار است.

بنابراین برای سنجش سطح بلوغ مدیریت دانش در سازمان ما نیاز داریم به یک مدل بلوغ مدیریت دانش که دربرگیرنده خصوصیات و ویژگی های کامل و جامعتری برای سنجش سطح بلوغ مدیریت دانش در سازمان باشد. حسنقلی پور و همکاران [۲۱] سطح بلوغ مدیریت دانش در سازمانها را از طریق یک مدل بلوغ توسعه یافتهی مدیریت دانش مورد سنجش قرار دادند. آنها با بررسی مطالعات صورت گرفته در این زمینه عوامل و شاخصهای مؤثر در بلوغ مدیریت دانش را شناسایی کردند و به توسعه یک مدل بلوغ مدیریت دانش مبتنی بر این عوامل و شاخصها پرداختند.

۳٫ شاخص عملکرد مدیریت دانش

شاخص عملکرد مدیریت دانش متریک جدیدی برای سنجش عملکرد یک سازمان در مدیریت دانش در یک لحظه از زمان میباشد. سازمانها همواره برای ایجاد ارزشهای اقتصادی و مزیتهای رقابتی متمایل به جمعآوری و بکاربردن مدیریت دانش هستند. فرایند چرخه دانش (KCP) یک تابع منطقی است که دارای پنج جزء میباشد و میتواند برایشودتعیین KMPI استفاده .

اولین مولفه KCP ایجاد دانش است که با انواع دانش چه آشکار و چه ضمنی سروکار دارد و توسط تشویق افراد به روابط هم افزایی تسریع مییابد. جمعآوری دانش مولفه دوم است. همه افراد شرکت باید به پایگاه جهت بدست آوردن دانش مربوط به کارها و تصمیمگیری هایشان دسترسی

داشته باشند. .[۲۲] سومین مولفه KCP اشتراک گذاری دانش است که سبب افزایش انتشار دانش میشود و به ایجاد فرایندهای کاری دقیق و دانش محور کمک میکند. در اینصورت کارمندان خود را کارمندان دانشی میدانند و اگر دانشی را از منبع دانش شرکت بیابند، توانایی بکارگیری آن را برای تکمیل و بهبود کار خود دارند. بکارگیری دانش چهارمین مولفه KCP است که میتواند در تمام سطوح فعالیتهای مدیریتی در شرکت رخ دهد.
یکی از شکلهای معروف بکارگیری دانش، اتخاذ بهترین شیوه از دیگر سازمانهای پیشرو، کشف دانش مربوطه و کاربردی کردن آن است .[۲۳]

پنجمین مولفه درونی سازی دانش است که ممکن است زمانی که کارکنان دانشی را کشف میکنند، آنرا بدست میآورند و سپس کاربردی میکنند

رخ دهد. بنابراین داخلی سازی ممکن است منجر به ایجاد دانش جدید شود. به این ترتیب، درونی سازی زمینهای برای خلق دانش ایجاد میکند. برای محاسبه KMPI از مدل استدلال S-shape (رابطه (۱ استفاده شده است.[۲۰]

که در آن y مزایای کاربرد IT در زمان t است، m حد بالا در مورد مزایای کاربرد است و a و b اعداد ثابت هستند که شکل منحنی را تعیین میکنند.

منطق مشابهی را میتوان در مفهوم سیستم مدیریت دانش بکار برد. معادله (۲) بیان میکند که یک برخورد مناسب از کاربرد KCP در زمان t متناسب است با سود KMPI در لحظه . t-1 فرض شده که ثابت a صفر است.

گام بعدی محاسبه KCP (معادله (۳ است. اصطلاح KCP در معادله (۲) تابعی از وزن نسبی مقادیر ویژه (RWE)1 برای هر یک از مولفه های چرخهی دانش ضرب در میانگین ارزش مولفه (AFV)2 برای مولفه چرخه دانش مربوطه است.

که در آن KC خلق دانش، KA جمعآوری دانش، KS اشتراک گذاری دانش، KU بکارگیری دانش و KI درونی سازی دانش است.

مقدار KCP همواره عددیست بین ۱ و ۰ و به همین دلیل مقدار KMPI عددیست بین ۰٫۲۷ تا ۰٫۵ و لذا برای برقرار نمودن ارتباط، معیارهای کیفی بصورت محدودههای عددی بین ۰٫۲۷ تا ۰٫۵ بیان شدند. این محدودهها عبارتند از:

محدوده (۰٫۴۹- ۰٫۵) همسطح پارامتر کیفی (خیلی کم) میباشد.

محدوده (۰٫۴۶ -۰٫۴۹) همسطح پارامتر کیفی (کم) میباشد.

محدوده (۰٫۴۱ -۰٫۴۶) همسطح پارامتر کیفی (متوسط) میباشد.

محدوده (۰٫۳۶ – ۰٫۴۱) همسطح پارامتر کیفی (زیاد) میباشد.

محدوده (۰٫۲۷ -۰٫۳۶) همسطح پارامتر کیفی (خیلی زیاد) میباشد.

۴٫ مدل بلوغ توسعه یافته مدیریت دانش

مدل بلوغ مدیریت دانش مبتنی بر عوامل و شاخصهای مؤثر بر بلوغ مدیریت دانش است.[۲۱] بررسی و تایید عوامل و شاخصهای استخراجی و سطح بندی عوامل در سطوح مدل بلوغ توسعه یافته مدیریت دانش از طریق پرسشنامه توسط خبرگان صورت پذیرفته، تجزیه و تحلیل دادهها از طریق، آزمون دو جملهای، آزمون فریدمن، آزمون کای دو وروش میانگین موزون بوده است. عوامل مژثر بر بلوغ مدیریت دانش عبارتند از:

استراتژی، رهبری، ساختار سازمانی، فناوری اطلاعات، فرهنگ، فرایند، منابع انسانی و ارزیابی مدل بلوغ توسعه داده شده برای راهنمایی سازمانها جهت ارزیابی و بهبود قابلیتهای پیاده سازی مدیریت دانش مورد استفاده قرار میگیرد.

ساختار مدل از سه بعد عمده تشکیل شده است:

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
wordقابل ویرایش - قیمت 8700 تومان در 9 صفحه
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد