مقاله سنجش میزان آگاهیهای شهروندان ازحقوق شهروندی و تأثیرات آموزش مفاهیم شهروندی بر آن (مطالعه موردی : کلان شهر تهران )

word قابل ویرایش
23 صفحه
دسته : اطلاعیه ها
12700 تومان
127,000 ریال – خرید و دانلود

حقوق شهروندی؛ از جمله مفاهیمی است که در سال های اخیر در ادبیات سیاسی، اجتماعی و حقوقی ایران بیشتر مورد توجه قرار گرفته است . در این راستا، به نظر میرسد از یک سو، تلقی اشتباهی از نسبت میان حقوق شهروندی با سایر عناوین مشابه ؛ از جمله حقوق اساسی، حقوق مدنی و به ویژه حقوق بشر، وجود دارد و از سوی دیگر، رابطه حقوق شهروندان با آموزش های شهروندی به درستی شناخته نشده است . از این رو هدف تحقیق حاضر، سنجش میزان آگاهیهای شهروندان از حقوق شهروندی و تأثیرات آموزش مفاهیم شهروندی در کلان شهر تهران میباشد. روش تحقیق حاضر، از نظر هدف ، کاربردی و از نظر روش ، پیمایشی است . نمونه تحقیق ٣۵٠ نفر از شهروندان تهرانی در سال ١٣٩۴است . در این تحقیق ، شش فرضیه بررسی شدند و نتایج نشان دادند که میزان آگاهی از حقوق شهروندی در شهروندان تهرانی، بسته به منطقه سکونت آنها متناوب است و از حد بالا تا حد متوسط رو به پایین متغیر میباشد. اما در کل ، اکثریت شهروندان تهرانی درخصوص اطلاع از حقوق شهروندی خود از پایگاه اجتماعی پایینی برخوردارند و همچنین با توجه به آزمون همبستگی، تحلیل واریانس آزمون رگرسیون و ضرایب معادله رگرسیونی، بین نگرش به حقوق شهروندی، حضور در عرصه های اجتماعی- فرهنگی، تحصیلات و سن ، با آگاهی ازحقوق شهروندی شهروندان تهرانی، رابطه مثبتی وجود دارد، اما بین متغیرهای زمینه ای طبقه اجتماعی، جنسیت و قومیت با آگاهی از حقوق شهروندی، رابطه ای وجود ندارد.
واژگان کلیدی: شهروندی، حقوق شهروندی، آگاهی شهروندان ، مفاهیم شهروندی، پایگاه اجتماعی شهروندان

مقدمه
یکی از ویژگیهای جهان معاصر، برجستگی و محوریت انسان و موضوعات مرتبط بـا او در کلیـه عرصـه هـا است . انسان به عنوان عامل محوری هرگونه نقش آفرینی در آینده ، مورد توجه ویژه ای قرار گرفته اسـت . از عصـر روشنگری به بعد، جامعه بشری، به تعریف جدیدی از انسان و جهان پرداخت . طی این سال ها، انسان بـه عنـوان موجود ذیحق شناخته شده که توانایی اداره امور شخصی و اجتماعی خـود را از طریـق قراردادهـای اجتمـاعی دارد. حق ، یکی از مقوله های مهم در رشته های مختلف مانند: حقوق ، علوم سیاسی و اخلاق میباشـد؛ از ایـن رو پرداختن به آن حتی کلی و مختصر به عنوان پیش زمینه در همه عرصه هایی که بحث حق و حقوق به معنای عام آن پیش میآید، حیاتی است . تا قبل از قرن سیزدهم میلادی، حق عمدتا در معنای حق بودن (خیر) کـه نقطـه مقابل آن باطل بودن (شر) است ، به کار میرفت . از قرن سیزدهم به بعد حق بـه معنـای جدیـد آن ؛ یعنـی حـق داشتن به کار رفت و این معنای دوم بود که باعث شفافیت و عینیت مفهوم حق و نیز کاربرد آن گردیـد. حـق در این معنا، مهم ترین عنصر شهروندی و نیز مهم ترین هدف و محرک حرکت ها و نهضت های اجتماعی است . از این رو انسانیت انسان ، حیثیت ذاتی و کرامت او در پرتو بهره مندیاش از حق ها، معنا و مفهوم پیدا میکنـد. حضـور حق در بطن زندگی اجتماعی و از طریق آن تأمین و تضمین انسانیت ، حیثیت و کرامت انسـان ، در گـرو تـلاش فردی و اجتماعی انسان ها است . به عبارتی، تلاش افراد در روابط بین خودشان و در رابطه با دولت ، ضامن واقعی اجرای حق هاست . یکی از مکانیسم های اساسی در این راستا، آموزش شهروندی است . آمـوزش شـهروندی عامـل مهمی در نهادینه شدن حقوق شهروندی اسـت . آمـوزش شـهروندی منجـر بـه تحکـیم و تقویـت نظـام ارزشـی مهارت های شهروندی در جهت استحکام دموکراسی و مشارکت پایدار شهروندان میگردد. این مؤلفه ، ضامن بقا و تداوم حیات اجتماعی و میزان توسعه همه جانبه جوامع صنعتی و رو به پیشرفت است . چنـین تربیتـی از همـان آغاز طفولیت ، نوعی اعتماد به نفس و رفتارهای مسئولانه را از نظر اجتماعی و اخلاقی به وجود میآورد. کـارکرد دیگر این مؤلفه ، ارائه اطلاعات و آگاهی در مورد مسائل عمومی جامعه در ابعاد محلی، ملی و جهانی است . چنین آموزه هایی واجد فضایل و اخلاق مدنی و جمعی است و جست وجویی برای مساوات طلبی است . در واقع آمـوزش شهروندمداری در یک جامعه باعث میشود که تمام اعضای جامعه از حس شـهروندی مثبتـی بـه صـورت ملـی برخوردار باشند و ضمن برخورداری از احترام ملی، از حقوق مشخص اجتمـاعی، سیاسـی، اقتصـادی و فرهنگـی بهره مند شوند. یادگیری پارامترهای آموزش رفتار شهروندی، منجر به افزایش کیفیـت زنـدگی جمعـی، تقویـت سرمایه اجتماعی و افزایش کیفیت عملکرد سازمان های مدنی میشود. این آموزه ها، به تقویت اخلاق اجتماعی و بسط همبستگی اجتماعی یک جامعه در سطح محلی- ملی و جهـانی کمـک خواهـد کـرد. آمـوزش شـهروندی بخشی از وظایف مدیریت شهری است . در واقع دولت و مهارت های زنـدگی جمعـی و شـناخت اصـول مـدیریت شهری، نقش بارزی در تربیت شهروندان خواهند داشت . بر این اسـاس ، در نوشـتار حاضـر، نخسـت بـه بررسـی مفاهیم شهروندی، حقوق شهروندی و آمـوزش و تربیـت شـهروندی و سـپس بـه بررسـی ابعـاد و انـواع حقـوق شهروندی، آموزش آن و تأثیرات آموزش مفاهیم شهروندی در غنای هرچه بیشتر آگـاهی شـهروندان تهرانـی از حقوق خود، پرداخته شده است .
بیان مسأله
اصطلاح حقوق شهروندی در مفهوم جدید آن ، اولین بار در اعلامیه حقـوق بشـر و شـهروندی سـال ١٧٨٩ میلادی در فرانسه مطرح شد و پس از تصویب ، در صدر قانون اساسی این کشور قـرار گرفـت . اعلامیـه جهـانی حقوق بشر نیز در بسیاری از مواد خود از محتوای اعلامیه حقوق بشر و شهروند فرانسه الهام گرفته است . امروزه در دنیا برای اینکه یک جامعه انسانی، اعم از جامعه شهری یا روستایی، از لحاظ برخورداری از حق آزادی، محک زده شود، ابتدا باید چگونگی رعایت حقوق شهروندی در محاکم آن بررسی شود؛ زیرا پذیرفتن ، حفـظ و رعایـت حقوق شهروندی، یکی از بارزترین نشانه های وجود دموکراسی است (محسنی، ١٣٨٩).
یکی از وظایف اصلی حکومت ها، تأمین آزادیهای فردی است که با وضع قوانین و مقررات مناسـب ، مـانع تعرض دیگران به حقوق و آزادیهای شخصی میشود. در وضع این گونه قوانین و مقررات ، یکی از اولین عـواملی که به ذهن شخص قانون گذار خطور میکند، جایگاه آموزش مفاهیم شهروندی به شهروندان در راسـتای آگـاهی آنان از حقوق خود است و دایره کاربرد این مفاهیم در یک جامعه شهری است ( &Demaine Entwistle2016 ).
امروزه ، مفهوم حقوق شهروندی، به یکی از مفاهیم اصلی در سیاست گذاریها و برنامـه ریـزیهـا اجتمـاعی تبدیل شده است . شهروندی فعال ، ناظر به شکل گیری اجتماعات فعال و توانمند اسـت و در پـی توانمندسـازی افراد و اجتماعات است ؛ از این رو فرایند مشارکت را امری فینفسه ارزشمند تلقی میکند. شهروند فعال ، خواهان مشارکت هدفمند است ؛ یعنی شهروندان در فرایند تصمیم گیریها در زمینه مسـائل شـهر و محـل زندگیشـان ، مشارکت فعال داشته باشند. از این رو به شهروندان امکان مشارکت در برنامه ریزیها و ارائه خدمات عمومی داده میشود. این گونـه آگـاهی شـهروندی از مـردم مـیخواهـد کـه صـرفا خواسـتار حقوقشـان نباشـند، بلکـه بایـد مسئولیت های شخصی و اجتماعی گسترده تری را نیز برعهده بگیرند.
امروزه ، ساختارهای سنتی قدرت مانند: دولـت هـا، شـرکت هـای بـزرگ و خصوصـی، مـدارس و نظـایر آن نمیتوانند همه مسائل زندگی شهری را حل و فصل کنند و بدون مشارکت فعال شهروندان ، امکان حـل مسـائل وجود ندارد. به عبارت دیگر بدون بسیج و برانگیختن شهروندان و مشارکت آنها، حل مسائل اجتماعی و اقتصادی دشوار خواهد بود. ویژگی متمایز خط مشی کنونی آن است که تحقق حقوق شهروندی فعال به عنوان پیش فرض ضروری جهت پیشرفت جامعه در قرن بیست ویکم محسوب میشود و میتوان زندگی عادلانه تر و مناسب تری را برای شهروندان فراهم آورد (مرکز نظارت همگانی شهرداری تهران ، مؤسسه تحقیقـات و توسـعه علـوم انسـانی، (۴۶۷ :۱۳۸۷
آگاهی شهروندان به خودی خود و به واسطه تجمع آنها در کنار یکدیگر ایجاد نمیشود، بلکه باید نهادهای شهری متکفل ایجاد آن باشند. از سوی دیگر تنها داشتن حق و تکلیف و آگاهی از آنها کافی نیسـت بلکـه ایـن حقوق اگر مطالبه نشوند و به اجرا در نیایند، هیچ معنایی نخواهند داشت . آگاهی، اولین و اساسیتـرین گـام در این راه میباشد؛ اما کشورهای درحال توسعه در این زمینه پیشرفت چندانی نداشته اند.
در چنین شرایطی سیاست ها، برنامه ها و ضوابط قانونی در خلاء آگـاهی عمـومی، بـه نتـایج قابـل تـوجهی نخواهند رسید و علاوه بر اختلال در مدیریت شهرها، شهروندان را نیز با مشکلات متعددی روبه رو خواهد کرد. به عبارتی دیگر، داشتن زندگی مناسب در کنار دیگران و بهره مندی از مزایای شهر، بدون آگاهی از حقوق ، وظایف و تکالیف مرتبط با آن ، تحقق نمییابد (٢٠١۶ ,.McNulty et al).
لذا، دغدغه و مسأله اصلی تحقیق حاضر، پرداختن به ایـن مسـأله اسـت کـه بـا توجـه بـه اهمیـت حقـوق
شهروندی در ساختار نظام شهرهای امروزی ، میزان آگاهی عمومی شهروندان تهرانی از حقوق شهروندی به چـه
میزان میباشد. در این راستا سؤالات تحقیق عبارتند از:
١- میزان آگاهی شهروندان از حقوق شهروندی چقدر است ؟
٢- آیا بین میزان آگاهی شهروندان از حقوق شهروندی بر اسـاس اطلاعـات جمعیـت شـناختی (جنسـیت ، قومیت ، سن و تحصیلات ) تفاوت معنیداری وجود دارد؟
پیشینه تحقیق
از جمله دانشمندان خارجی که به مفهوم حقوق شهروندی پرداخته اند میتوان به فارابی (فلامکی، ١٣٨۵)، رابرت دال (حبیبی و همکاران ، ١٣٨۴)، وستهایمر و کاهن (فتحـی واجارگـاه و واحدچوکـده ، ١٣٨٨)، ارنشـتاین (هاشمی و همکاران ، ١٣٨٨)، مارکس (شـیانی، ١٣٨۴)، مارشـال (توسـلی و نجـاتی حسـینی، ١٣٨٣)، پارسـونز (توسلی و نجاتی حسینی، ١٣٨٣) و هابرماس (شیانی، ١٣٨۴) اشاره کرد.
از جمله تحقیقات داخلی میتوان به مطالعه شیانی و فاطمینیا (١٣٨٨) با عنوان «میزان آگاهی شهروندان تهرانی از حقوق و تعهدات شهروندی» اشاره کرد. یافته های تحقیق آنها نشـان مـیدهـد کـه بیشـترین آگـاهی شهروندان تهرانی در حوزه فرهنگی میباشد.
اسکافی (١٣٨۶) تحقیقی با عنوان «بررسی میزان آگاهی جوانان از حقوق و تکـالیف شـهروندی و عوامـل مؤثر بر آن » را انجام دادند. نتایج نشان دادند که بیش از ٧٠ درصد از حجم نمونه از حقوق و تکالیف شهروندی آگاهی زیادی داشته و آگاهی مردان بیشتر از زنان بوده است . همچنین با افزایش بعد خانوار و پایگـاه اقتصـادی فرد، میزان آگاهی نیز افزایش یافته است . در این میان ، مهم تـرین متغیـر مـؤثر بـر میـزان آگـاهی، شـرکت در انتخابات است . طرز تلقی جوانان از نوع و میزان مشارکت در امور شـهری بـه عنـوان وظـایف شـهروندی، سـن پاسخگو، میزان آگاهی سیاسی، جو سیاسی خانواده و پایگاه اقتصادی- اجتمـاعی خـانواده هـا، متغیرهـای مـؤثر تحقیق بودند که تغییرات متغیر وابسته را تبیین کردند.
احمدی (١٣٨٣) نیز در پایان نامه خود با عنوان «شهروندی و مشارکت مدنی»، به بررسی تـأثیر آگـاهی از حقوق و تعهدات شهروندی در شهر بر فرایند تحقق شهروندی پرداخت . یافته های این تحقیق نشـان دادنـد کـه میزان آگاهی شهروندان از حقوق شهروندی پایین میباشد. همچنین میزان مشارکت مدنی شهروندان در سطح پایینی قرار دارد.
هزارجریبی و امانیان (١٣٩٠) در مقاله ای به بررسی میزان آگاهی زنان از حقوق شهروندی و عوامل مؤثر بر آن در بین زنان شاغل در شهرداری تهران ، دهقانیان و شکور (١٣٩٠) در تحقیقی به بررسی میزان درک آگـاهی فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی شهروندان از حقوق و تعهدات شهروندی و پورعزت و همکارانش (١٣٨٧) در مقاله ای به بررسی رابطه آگاهی شهروندان از حقوق شهروندی با پاسخگویی و شفافیت سازمانی پرداختند.
در کل با مروری بر تحقیقات داخلی که موضوع حقوق شهروندی را در زمینه آگاهیهای شـهروندی مـورد بررسی قرار داده اند، میتوان گفت که اکثر تحقیقات انجام شده در این حوزه ، به بررسی میزان آگاهی شهروندی از حیث حقوق و وظایف ، تعهدات ، تکالیف ، مسئولیت ها در سطح ملی (شهروندی ملی) پرداخته اند؛ اما در تحقیق حاضر، مفهومی از شهروندی مدنظر است که به حقوق و مسئولیت های شـهری شهرنشـینان پرداختـه و

این فقط قسمتی از متن مقاله است . جهت دریافت کل متن مقاله ، لطفا آن را خریداری نمایید
word قابل ویرایش - قیمت 12700 تومان در 23 صفحه
127,000 ریال – خرید و دانلود
سایر مقالات موجود در این موضوع
دیدگاه خود را مطرح فرمایید . وظیفه ماست که به سوالات شما پاسخ دهیم

پاسخ دیدگاه شما ایمیل خواهد شد